शिवस्तुतिवर्णनम् (Śiva-stuti-varṇanam) — “Description of Hymns in Praise of Śiva”

Verse 1

व्यास उवाच । तस्मिन् दैत्याधिपे पौरे सभ्रातरि विमोहिते । सनत्कुमार किं वासीत्तदाचक्ष्वाखिलं विभो

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ആ നഗരാധിപനായ ദൈത്യരാജൻ സഹോദരനോടുകൂടെ മോഹിതനായപ്പോൾ, ഹേ സനത്കുമാരാ, പിന്നെ എന്തു സംഭവിച്ചു? ഹേ വിഭോ, എല്ലാം വിശദമായി പറയുക।

Verse 2

सनत्कुमार उवाच । त्रिपुरे च तथाभूते दैत्ये त्यक्तशिवार्चने । स्त्रीधर्मे निखिले नष्टे दुराचारे व्यवस्थिते

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ത്രിപുരം അങ്ങനെ ആയപ്പോൾ—ദൈത്യർ ശിവാർചന ഉപേക്ഷിച്ചപ്പോൾ; സ്ത്രീധർമ്മം മുഴുവനായി നശിച്ചപ്പോൾ; അവർ ദുരാചാരത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്നപ്പോൾ—

Verse 3

कृतार्थ इव लक्ष्मीशो देवैस्सार्द्धमुमापतिम् । निवेदितुं तच्चरित्रं कैलासमगमद्धरिः

ലക്ഷ്മീപതി ഹരി (വിഷ്ണു) കൃതാർത്ഥനായതുപോലെ അനുഭവിച്ച് ദേവന്മാരോടൊപ്പം കൈലാസത്തിലേക്ക് പോയി, ഉമാപതി ശിവനോട് ആ സമഗ്ര സംഭവവിവരം നിവേദിക്കുവാൻ।

Verse 4

तस्योपकंठं स्थित्वाऽसौ देवैस्सह रमापतिः । ततो भूरि स च ब्रह्मा परमेण समाधिना

അവന്റെ സമീപത്ത് നിന്നുകൊണ്ട് രമാപതി വിഷ്ണു ദേവന്മാരോടൊപ്പം അവിടെ തന്നെ നിലകൊണ്ടു. തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവ് പരമ സമാധിയിൽ പ്രവേശിച്ച് പരമാർത്ഥത്തെ ലക്ഷ്യമാക്കി പലവിധത്തിൽ ആഴത്തിൽ ധ്യാനിച്ചു।

Verse 5

मनसा प्राप्य सर्वज्ञं ब्रह्मणा स हरिस्तदा । तुष्टाव वाग्भिरिष्ट्वाभिश्शंकरं पुरुषोत्तमः

അപ്പോൾ പുരുഷോത്തമനായ ഹരി ബ്രഹ്മാവിനോടൊപ്പം മനസ്സാൽ സർവജ്ഞനായ ശങ്കരനെ സമീപിച്ച്, പ്രിയമായ സ്തുതിവചനങ്ങളാലും വന്ദനവാക്കുകളാലും അവനെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 6

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां पञ्चमे युद्धखण्डे शिवस्तुतिवर्णनं नाम षष्ठोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ റുദ്രസംഹിതയുടെ പഞ്ചമ യുദ്ധഖണ്ഡത്തിൽ ‘ശിവസ്തുതിവർണനം’ എന്ന ആറാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 7

एवं कृत्वा महादेवं दंडवत्प्रणिपत्य ह । जजाप रुद्रमंत्रं च दक्षिणामूर्तिसंभवम्

ഇങ്ങനെ ചെയ്തു അവൻ മഹാദേവനോട് ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്തു; ദക്ഷിണാമൂർത്തിയിൽ നിന്നു പ്രാദുർഭവിച്ച രുദ്രമന്ത്രം ജപിച്ചു।

Verse 8

जले स्थित्वा सार्द्धकोटिप्रमितं तन्मनाः प्रभुः । संस्मरन् मनसा शंभुं स्वप्रभुं परमेश्वरम्

ജലത്തിൽ നിലകൊണ്ട് ഒന്നര കോടി കാലം വരെ, ഏകാഗ്രചിത്തനായ ആ പ്രഭു മനസ്സിൽ തന്റെ പരമേശ്വരനായ ശംഭുവിനെ സ്മരിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 9

तावद्देवास्तदा सर्वे तन्मनस्का महेश्वरम्

അപ്പോൾ ആ സമയത്ത് എല്ലാ ദേവന്മാരും മഹേശ്വരനിൽ മനസ്സുറപ്പിച്ച്, അവനെയേ ഏകാഗ്രമായി ധ്യാനിച്ച് നിലകൊണ്ടു।

Verse 10

देवा ऊचुः । नमस्सर्वात्मने तुभ्यं शंकरायार्तिहारिणे । रुद्राय नीलकंठाय चिद्रूपाय प्रचेतसे

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ സർവാത്മാവേ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ ശങ്കരാ, ആർതിഹരാ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ രുദ്രാ, നീലകണ്ഠാ, ചിദ്രൂപാ സർവജ്ഞാ, നിനക്കു നമസ്കാരം.

Verse 11

गतिर्नस्सर्वदा त्वं हि सर्वापद्विनिवारकः । त्वमेव सर्वदात्माभिर्वंद्यो देवारिसूदन

നീ തന്നെയാണ് എപ്പോഴും ഞങ്ങളുടെ ഗതിയും ശരണവും; നീ തന്നെയാണ് എല്ലാ ആപത്തുകളും നീക്കുന്നവൻ. ഹേ ദേവശത്രുസൂദന, നീ തന്നെയാണ് സദാ എല്ലാവരാലും വന്ദിക്കപ്പെടേണ്ടവൻ.

Verse 12

त्वमादिस्त्वमनादिश्च स्वानंदश्चाक्षयः प्रभुः । प्रकृतेः पुरुषस्यापि साक्षात्स्रष्टा जगत्प्रभुः

നീ തന്നെയാണ് ആദിയും, നീ തന്നെയാണ് അനാദിയും; നീ സ്വാനന്ദസ്വരൂപൻ, അക്ഷയനായ പ്രഭു. പ്രകൃതിയുടെയും പുരുഷന്റെയും പോലും സാക്ഷാത് സ്രഷ്ടാവ് നീ, ജഗദീശ്വരൻ നീ തന്നെ.

Verse 13

त्वमेव जगतां कर्ता भर्ता हर्ता त्वमेव हि । ब्रह्मा विष्णुर्हरो भूत्वा रजस्सत्त्वतमोगुणैः

നീ തന്നെയാണ് ലോകങ്ങളുടെ കർത്താവും പോഷകനും സംഹാരകനും. രജസ്, സത്ത്വ, തമസ് എന്നീ ഗുണങ്ങളാൽ ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, ഹരൻ ആയി നീ തന്നെയാണ് ഈ ദിവ്യകർമ്മങ്ങൾ നടത്തുന്നത്.

Verse 14

तारकोसि जगत्यस्मिन्सर्वेषामधिपोऽव्ययः । वरदो वाङ्मयो वाच्यो वाच्यवाचकवर्जितः

ഈ ലോകത്തിൽ നീ താരകൻ—സകലരെയും കടത്തുന്നവൻ; നീ എല്ലാവരുടെയും അവ്യയ അധിപൻ. നീ വരദൻ; നീ വാക്‌സ്വരൂപൻ. വാക്കുകൾ കൊണ്ട് സൂച്യമായ പരമസത്യം നീയെങ്കിലും, ‘വാച്യം–വാചകം’ എന്ന ദ്വൈതത്തിൽ നിന്നു മുക്തൻ.

Verse 15

याच्यो मुक्त्यर्थमीशानो योगिभिर्योगवित्तमैः । हृत्पुंडरीकविवरे योगिनां त्वं हि संस्थितः

മോക്ഷാർത്ഥം യോഗതത്ത്വത്തിൽ പരമ നിപുണരായ യോഗികൾ, ഹേ ഈശാനാ, നിന്നെയേ പ്രാർത്ഥിച്ചു ആവാഹിക്കുന്നു. യോഗികളുടെ ഹൃദയ-പദ്മത്തിന്റെ അന്തർഗുഹയിൽ നീ അധിവസിക്കുന്നു.

Verse 16

वदंति वेदास्त्वां संतः परब्रह्मस्वरूपिणम् । भवंतं तत्त्वमित्यद्य तेजोराशिं परात्परम्

വേദങ്ങളും സിദ്ധസന്തന്മാരും നിന്നെ പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനെന്ന് പറയുന്നു. ഇന്നും അവർ നിന്നെയേ പരമതത്ത്വമായി—സകലത്തിനും അതീതമായ ദിവ്യപ്രകാശത്തിന്റെ അതുല്യരാശിയായി—പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 17

परमात्मानमित्याहुररस्मिन् जगति यद्विभो । त्वमेव शर्व सर्वात्मन् त्रिलोकाधिपते भव

ഹേ സർവ്വവ്യാപി വിഭോ! ഈ ലോകത്തിൽ നിന്നെയേ പരമാത്മാവെന്ന് എല്ലാവരും പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ഹേ ശർവ, ഹേ സർവ്വാത്മൻ, ഹേ ത്രിലോകാധിപതേ—ഞങ്ങൾക്ക് ശരണമായി കൃപയോടെ ഇവിടെ സന്നിധാനമാവുക.

Verse 18

दृष्टं श्रुतं स्तुतं सर्वं ज्ञायमानं जगद्गुरो । अणोरल्पतरं प्राहुर्महतोपि महत्तरम्

ഹേ ജഗദ്ഗുരോ! കാണപ്പെട്ടതും കേട്ടതും സ്തുതിക്കപ്പെട്ടതും അറിയപ്പെട്ടതുമെല്ലാം നിന്റെ അംശമാത്രം. ഋഷിമാർ പറയുന്നു—നീ അണുവിലും സൂക്ഷ്മനും മഹത്തിലും മഹാനുമാണ്.

Verse 19

सर्वतः पाणिपादांतं सर्वतोक्षिशिरोमुखम् । सर्वतश्श्रवणघ्राणं त्वां नमामि च सर्वतः

ഞാൻ സർവ്വദിക്കുകളിലും നിന്നു നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു—നിന്റെ കൈകാലുകൾ എല്ലാദിക്കുകളിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു; നിന്റെ കണ്ണുകൾ, ശിരസ്സ്, മുഖങ്ങൾ സർവ്വത്ര; നിന്റെ ശ്രവണവും ഘ്രാണവും സർവ്വവ്യാപി।

Verse 20

सर्वज्ञं सर्वतो व्यापिन् सर्वेश्वरमनावृतम् । विश्वरूपं विरूपाक्षं त्वां नमामि च सर्वतः

ഞാൻ സർവ്വദിക്കുകളിലും നിന്നു നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു—നീ സർവ്വജ്ഞൻ, സർവ്വവ്യാപി, സർവ്വേശ്വരൻ, അനാവൃതൻ. ഹേ വിരൂപാക്ഷാ, നിന്റെ രൂപം തന്നെയാണ് വിശ്വരൂപം।

Verse 21

सर्वेश्वरं भवाध्यक्षं सत्यं शिवमनुत्तमम् । कोटि भास्करसंकाशं त्वां नमामि च सर्वतः

ഞാൻ സർവ്വദിക്കുകളിലും നിന്നു നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു—ഹേ സർവ്വേശ്വരാ, ഭവത്തിന്റെ അധ്യക്ഷാ, സത്യസ്വരൂപാ, അനുത്തമ ശിവാ; നിന്റെ തേജസ് കോടി സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു।

Verse 22

विश्वदेवमनाद्यंतं षट्त्रिंशत्कमनीश्वरम् । प्रवर्तकं च सर्वेषां त्वां नमामि च सर्वतः

ഹേ വിശ്വദേവാ! നീ അനാദി-അനന്തൻ; മുപ്പത്താറു തത്ത്വസമൂഹമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടാലും നീ അനുത്തര ഈശ്വരൻ. സർവ്വത്തിന്റെയും പ്രവർ‍ത്തകൻ നീ; ഞാൻ സർവ്വദിക്കിലും സർവ്വവിധവും നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 23

प्रवर्तकं च प्रकृतेस्सर्वस्य प्रपितामहम् । सर्वविग्रहमीशं हि त्वां नमामि च सर्वतः

ഹേ പ്രഭോ! പ്രകൃതിയെ പ്രവർ‍ത്തിപ്പിക്കുന്നവനും സർവ്വജഗത്തിന്റെ ആദി പ്രപിതാമഹനും നീയാണ്. നീ സർവ്വരൂപധാരി ഈശ്വരൻ; അതിനാൽ ഞാൻ സർവ്വദിക്കിലും സർവ്വവിധവും നിന്നെ നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 24

एवं वदंति वरदं सर्वावासं स्वयम्भुवम् । श्रुतयः श्रुतिसारज्ञं श्रुतिसारविदश्च ये

ശ്രുതികൾ ഇങ്ങനെ സ്വയംഭൂനായ പ്രഭുവിനെ പ്രസ്താവിക്കുന്നു—വരദൻ, സർവ്വത്തിൽ വസിക്കുന്ന ആശ്രയം, വേദസാരജ്ഞൻ; വേദസാരവിദരും അതുപോലെ തന്നെ പറയുന്നു.

Verse 25

अदृश्यमस्माभिरनेकभूतं त्वया कृतं यद्भवताथ लोके । त्वामेव देवासुरभूसुराश्च अन्ये च वै स्थावरजंगमाश्च

അനേകം ഭൂതങ്ങളിൽ വ്യാപിച്ചിട്ടും ഞങ്ങൾക്ക് അദൃശ്യമായിരുന്നതിനെ നിങ്ങൾ ഈ ലോകത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമാക്കി. സത്യത്തിൽ ദേവന്മാർ, അസുരന്മാർ, ഭൂസുരന്മാർ, മറ്റു സ്താവര-ജംഗമ സകല ജീവികളും അവസാനം നിങ്ങളെയേ ദർശിച്ച് അംഗീകരിക്കുന്നു.

Verse 26

पाह्यनन्यगतीञ्शंभो सुरान्नो देववल्लभ । नष्टप्रायांस्त्रिपुरतो विनिहत्यासुरान्क्षणात्

ഹേ ശംഭോ, മറ്റൊരു ശരണം ഇല്ലാത്തവരുടെ ആശ്രയമേ—ഹേ ദേവവല്ലഭ—ഞങ്ങളുടെ ദേവന്മാരെ രക്ഷിക്കണമേ. ത്രിപുരം മൂലം ഞങ്ങൾ നാശപ്രായരാണ്; ക്ഷണത്തിൽ അസുരന്മാരെ വധിച്ച് ഞങ്ങളെ ഉദ്‌ധരിക്കണമേ.

Verse 27

मायया मोहितास्तेऽद्य भवतः परमेश्वर । विष्णुना प्रोक्तयुक्त्या त उज्झिता धर्मतः प्रभो

ഹേ പരമേശ്വരാ! ഇന്ന് അവർ നിന്റെ മായയാൽ മോഹിതരായിരിക്കുന്നു. ഹേ പ്രഭോ, വിഷ്ണു പ്രസ്താവിച്ച യുക്തിയാൽ അവർ ധർമ്മത്തിൽ നിന്ന് വഴിമാറി സത്പഥം ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 28

संत्यक्तसर्वधर्मांश्च बोद्धागमसमाश्रिताः । अस्मद्भाग्यवशाज्जाता दैत्यास्ते भक्तवत्सल

എല്ലാ (വൈദിക) ധർമ്മങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് ബൗദ്ധാഗമത്തെ ആശ്രയിച്ച്, നമ്മുടെ തന്നെ ദുർഭാഗ്യബലത്താൽ ആ ദൈത്യർ ജനിച്ചു—ഹേ ഭക്തവത്സലാ।

Verse 29

सदा त्वं कार्यकर्त्ताहि देवानां शरणप्रद । वयं ते शरणापन्ना यथेच्छसि तथा कुरु

നീ തന്നെയാണ് എപ്പോഴും ദേവന്മാരുടെ കാര്യങ്ങൾ സാധിപ്പിക്കുന്നവനും ശരണം നൽകുന്നവനും. ഞങ്ങൾ നിന്റെ ശരണാഗതരാണ്; നിനക്കിഷ്ടമുള്ളതുപോലെ ചെയ്യുക।

Verse 30

सनत्कुमार उवाच । इति स्तुत्वा महेशानं देवास्तु पुरतः स्थिताः । कृतांजलिपुटा दीना आसन् संनतमूर्तयः

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ മഹേശാനനെ സ്തുതിച്ച് ദേവന്മാർ അവന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു. കൈകൂപ്പി, ദീനരും വ്യാകുലരുമായി, നമ്രരൂപത്തിൽ അവർ നിലകൊണ്ടു।

Verse 31

स्तुतश्चैवं सुरेन्द्राद्यैर्विष्णोर्जाप्येन चेश्वरः । अगच्छत्तत्र सर्वेशो वृषमारुह्य हर्षितः

ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാർ ഇങ്ങനെ സ്തുതിക്കുകയും വിഷ്ണുവിന്റെ ജപാരാധനയാലും പ്രീതനായ സർവേശ്വരൻ ഈശ്വരൻ ഹർഷത്തോടെ വൃഷഭത്തിൽ കയറി ആ സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി।

Verse 32

विष्णुमालिंग्य नंदिशादवरुह्य प्रसन्नधीः । ददर्श सुदृशा तत्र नन्दीदत्तकरोऽखिलान्

വിഷ്ണുവിനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് നന്ദീശൻ (നന്ദി) മേൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി, പ്രസന്നബുദ്ധിയുള്ള ആ സുനേത്രൻ അവിടെ നന്ദി നൽകിയ സഹായം ലഭിച്ച എല്ലാവരെയും കണ്ടു।

Verse 33

अथ देवान् समालोक्य कृपादृष्ट्या हरिं हरः । प्राह गंभीरया वाचा प्रसन्नः पार्वतीपतिः

അപ്പോൾ പാർവതീപതി ഹരൻ ദേവന്മാരെ നോക്കി, ഹരി (വിഷ്ണു) യിലേക്കു കരുണാദൃഷ്ടി ചൊരിഞ്ഞ്, പ്രസന്നനായി ഗംഭീരവാണിയിൽ പറഞ്ഞു।

Verse 34

शिव उवाच । ज्ञातं मयेदमधुना देवकार्यं सुरेश्वर । विष्णोर्मायाबलं चैव नारदस्य च धीमतः

ശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ സുരേശ്വരാ! ഇപ്പോൾ ഈ ദേവകാര്യത്തെ ഞാൻ അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; വിഷ്ണുവിന്റെ മായാബലവും ധീമാനായ നാരദന്റെ ഉദ്ദേശവും കൂടി ഗ്രഹിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 35

तेषामधर्मनिष्ठानां दैत्यानां देवसत्तम । पुरत्रयविनाशं च करिष्येऽहं न संशयः

ഹേ ദേവസത്തമാ! അധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചിരിക്കുന്ന ആ ദൈത്യരുടെ ത്രിപുരനാശവും ഞാൻ നടത്തും—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 36

परन्तु ते महादैत्या मद्भक्ता दृढमानसाः । अथ वध्या मयैव स्युर्व्याजत्यक्तवृषोत्तमाः

എന്നാൽ ആ മഹാദൈത്യർ എന്റെ ഭക്തന്മാർ, ദൃഢമനസ്സുള്ളവർ. അതിനാൽ, ഹേ വൃഷോത്തമാ, അവർ എന്റെ കൈകൊണ്ടുതന്നെ വധിക്കപ്പെടണം—കാരണം അവർ വ്യാജേന ധർമ്മമാർഗം ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 37

विष्णुर्हन्यात्परो वाथ यत्त्याजितवृषाः कृताः । दैत्या मद्भक्तिरहितास्सर्वे त्रिपुरवासिनः

വിഷ്ണു അവരെ വധിക്കട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരു ശക്തി—ത്രിപുരവാസികളായ ആ ദൈത്യന്മാർ എല്ലാവരും ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ചവരാക്കി; അവർ എന്റെ (ശിവന്റെ) ഭക്തിയില്ലാത്തവർ.

Verse 38

इति शंभोस्तु वचनं श्रुत्वा सर्वे दिवौकसः । विमनस्का बभूवुस्ते हरिश्चापि मुनीश्वर

ശംഭു (ശിവൻ) പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട് സ്വർഗവാസികളായ എല്ലാ ദേവന്മാരും വിഷണ്ണരായി; ഹേ മുനീശ്വരാ, ഹരി (വിഷ്ണു)യും ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി.

Verse 39

देवान् विष्णुमुदासीनान् दृष्ट्वा च भवकृद्विधिः । कृतांजलिपुरश्शंभुं ब्रह्मा वचनमब्रवीत्

ദേവന്മാരെയും വിഷ്ണുവിനെയും നിർലിപ്തരായി നിൽക്കുന്നതു കണ്ട ലോകസൃഷ്ടികർത്താവായ വിധാതാ ബ്രഹ്മാവ് കൃതാഞ്ജലിയോടെ ശംഭുവിനെ സമീപിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 40

ब्रह्मोवाच । न किंचिद्विद्यते पापं यस्मात्त्वं योगवित्तमः । परमेशः परब्रह्म सदा देवर्षिरक्षकः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—പ്രഭോ, നിനക്കു സംബന്ധിച്ച് പാപം എന്നൊന്നും നിലനിൽക്കില്ല; നീ യോഗത്തിന്റെ പരമജ്ഞാനിയാണ്. നീ പരമേശ്വരൻ, പരബ്രഹ്മം; എപ്പോഴും ദേവന്മാരുടെയും ഋഷിമാരുടെയും രക്ഷകൻ.

Verse 41

तवैव शासनात्ते वै मोहिताः प्रेरको भवान् । त्यक्तस्वधर्मत्वत्पूजाः परवध्यास्तथापि न

നിന്റെ ആജ്ഞയാൽ തന്നെയാണ് അവർ മോഹിതരായത്; പ്രേരകശക്തി നീ തന്നെയാണ്. സ്വധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ച് അവർ മറ്റുള്ളവരാൽ വധയോഗ്യരായിട്ടും, എങ്കിലും അവർ (വധിക്കപ്പെടേണ്ടവർ) അല്ല.

Verse 42

अतस्त्वया महादेव सुरर्षिप्राणरक्षक । साधूनां रक्षणार्थाय हंतव्या म्लेच्छजातयः

അതിനാൽ ദേവന്മാരുടെയും ഋഷികളുടെയും പ്രാണരക്ഷകനായ മഹാദേവാ, സാധുക്കളുടെ സംരക്ഷണത്തിനായി മ്ലേച്ഛന്മാരെ വധിക്കണം.

Verse 43

राज्ञस्तस्य न तत्पापं विद्यते धर्मतस्तव । तस्माद्रक्षेद्द्विजान् साधून्कंटकाद्वै विशोधयेत्

ധർമ്മപ്രകാരം പ്രവർത്തിക്കുന്ന ആ രാജാവിന് പാപം സംഭവിക്കുന്നില്ല. അതിനാൽ അദ്ദേഹം ദ്വിജന്മാരെയും സാധുക്കളെയും സംരക്ഷിക്കുകയും ദുഷ്ടന്മാരെ നീക്കം ചെയ്യുകയും വേണം.

Verse 44

एवमिच्छेदिहान्यत्र राजा चेद्राज्यमात्मनः । प्रभुत्वं सर्वलोकानां तस्माद्रक्षस्व मा चिरम्

ഒരു രാജാവ് ഈ ലോകത്തിൽ തന്റെ രാജ്യം സംരക്ഷിക്കാനും സർവ്വലോകങ്ങളിലും ആധിപത്യം നിലനിർത്താനും ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, താമസം കൂടാതെ സംരക്ഷിക്കണം.

Verse 45

मुनीन्द्रेशास्तथा यज्ञा वेदाश्शास्त्रादयोखिलाः । प्रजास्ते देवदेवेश ह्ययं विष्णुरपि ध्रुवम्

ഹേ ദേവദേവേശ, മുനീശ്വരന്മാർ, യജ്ഞങ്ങൾ, വേദങ്ങൾ, സമസ്ത ശാസ്ത്രങ്ങൾ, ഈ പ്രജകൾ എന്നിവയെല്ലാം അങ്ങയുടേതാണ്. തീർച്ചയായും ഈ വിഷ്ണുവും അങ്ങയെത്തന്നെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 46

देवता सार्वभौमस्त्वं सम्राट्सर्वेश्वरः प्रभो । परिवारस्तवैवैष हर्यादि सकलं जगत्

ഹേ പ്രഭോ, അങ്ങ് സാർവ്വഭൗമ ചക്രവർത്തിയും സർവ്വേശ്വരനുമാണ്. ഹരി (വിഷ്ണു) മുതൽ ഈ സമസ്ത ലോകവും അങ്ങയുടെ പരിവാരമാണ്, അങ്ങയുടെ ആധിപത്യത്തിലാണ്.

Verse 47

युवराजो हरिस्तेज ब्रह्माहं ते पुरोहितः । राजकार्यकरः शक्रस्त्वदाज्ञापरि पालकः

ഹേ തേജസ്സുള്ള ഹരേ! നീ യുവരാജാവാകും. ഞാൻ ബ്രഹ്മാ നിന്റെ പുരോഹിതനാകും. ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) രാജകാര്യങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു നിന്റെ ആജ്ഞകൾ വിശ്വസ്തമായി പാലിക്കും।

Verse 48

देवा अन्येपि सर्वेश तव शासनयन्त्रिताः । स्वस्वकार्यकरा नित्यं सत्यं सत्यं न संशयः

ഹേ സർവേശ്വരാ! മറ്റു ദേവന്മാരും നിന്റെ ആജ്ഞാ-ക്രമത്താൽ നിയന്ത്രിതരാണ്. അവർ നിത്യം തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ കർത്തവ്യങ്ങൾ നിർവഹിക്കുന്നു—ഇത് സത്യം, സത്യമേ; സംശയമില്ല।

Verse 49

सनत्कुमार उवाच । एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य ब्रह्मणः परमेश्वरः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा शंकरस्सुरपो विधिम्

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു— ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട പരമേശ്വരൻ ശങ്കരൻ പ്രസന്നചിത്തനായി ദേവാധിപനായ വിധാതാവായ (ബ്രഹ്മാ)യ്ക്ക് മറുപടി അരുളി।

Verse 50

शिव उवाच । हे ब्रह्मन् यद्यहं देवराजस्सम्राट् प्रकीर्त्तितः । तत्प्रकारो न मे कश्चिद्गृह्णीयां यमिह प्रभुः

ശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ഞാൻ ദേവരാജന്റെ പോലും സമ്രാട്ട് എന്നു കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നുവെങ്കിലും, ഇവിടെ അത്തരം പ്രഭുത്വം ഞാൻ സ്വീകരിക്കുന്നില്ല; ഈ കാര്യത്തിൽ ഭരണാധികാരിയായി അധികാരം എടുക്കുകയുമില്ല।

Verse 51

रथो नास्ति महादिव्यस्तादृक् सारथिना सह । धनुर्बाणादिकं चापि संग्रामे जयकारकम्

പരമദിവ്യമായ ഒരു രഥവും ഇല്ല, അതിനൊത്ത സാരഥിയും ഇല്ല; ധനുസ്സും ബാണങ്ങളും മുതലായവയും യുദ്ധത്തിൽ ഉറപ്പായ ജയമുണ്ടാക്കുന്നവയല്ല।

Verse 52

यमास्थाय धनुर्बाणान् गृहीत्वा योज्य व मनः । निहनिष्याम्यहं दैत्यान् प्रबलानपि संगरे

യമനെ ആശ്രയിച്ച്, വില്ലും അമ്പും ഏന്തി, മനസ്സിനെ ഏകാഗ്രമാക്കി, യുദ്ധത്തിൽ ശക്തരായ ദൈത്യന്മാരെപ്പോലും ഞാൻ വധിക്കും.

Verse 53

सनत्कुमार उवाच । अद्य सब्रह्मका देवास्सेन्द्रोपेन्द्राः प्रहर्षिताः । श्रुत्वा प्रभोस्तदा वाक्यं नत्वा प्रोचुर्महेश्वरम्

സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു: ഇന്ന് ബ്രഹ്മാവ്, ഇന്ദ്രൻ, ഉപേന്ദ്രൻ എന്നിവരടങ്ങുന്ന എല്ലാ ദേവന്മാരും അതീവ സന്തുഷ്ടരായി. ഭഗവാന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവർ വണങ്ങുകയും മഹേശ്വരനോട് സംസാരിക്കുകയും ചെയ്തു.

Verse 54

देवा ऊचुः वयं भवाम देवेश तत्प्रकारा महेश्वर । रथादिका तव स्वा मिन्संनद्धास्संगराय हि

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവേശാ, ഹേ മഹേശ്വരാ! നിന്റെ ആജ്ഞാനുസാരമായി ഞങ്ങൾ സന്നദ്ധരാണ്. ഹേ സ്വാമീ, ഞങ്ങളുടെ രഥാദികളും സമസ്ത യുദ്ധസാമഗ്രികളും യുദ്ധത്തിനായി പൂർണ്ണമായി സജ്ജമാണ്.

Verse 55

इत्युक्त्वा संहतास्सर्वे शिवेच्छामधिगम्य ह । पृथगूचुः प्रसन्नास्ते कृताञ्जलिपुटास्सुराः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് എല്ലാ ദേവന്മാരും ഒന്നിച്ചു കൂടി ശിവന്റെ ഇച്ഛ മനസ്സിലാക്കി, സന്തോഷത്തോടെ കൈകൂപ്പി, ഓരോരുത്തരായി അവനെ അഭിവാദ്യം ചെയ്തു സംസാരിച്ചു.