शुक्रनिग्रहः — The Seizure/Neutralization of Śukra (Kāvya) and the Daityas’ Despondency
ഈ അധ്യായത്തിൽ വ്യാസൻ സനത്കുമാരനോട് ചോദിക്കുന്നു—രുദ്രൻ കാവ്യൻ/ശുക്രാചാര്യനെ ഗ്രസിച്ച് നിരസ്തമാക്കിയ ശേഷം ദൈത്യരുടെ പ്രതികരണം എന്തായിരുന്നു എന്ന്. സനത്കുമാരൻ ഉപമകളുടെ ശൃംഖലയിലൂടെ അവരുടെ മനോബലം തകർന്നതിനെ വിവരിക്കുന്നു—കൈകളില്ലാത്ത ആനകളെപ്പോലെ, കൊമ്പുകളില്ലാത്ത കാളകളെപ്പോലെ, തലമില്ലാത്ത സഭയെപ്പോലെ, അധ്യയനമില്ലാത്ത ബ്രാഹ്മണരെപ്പോലെ, ശക്തിയില്ലാത്ത യജ്ഞകർമ്മങ്ങളെപ്പോലെ; കാരണം ശുക്രൻ അവരുടെ വിജയത്തിന്റെ പ്രവർത്തകാധാരമായിരുന്നു. നന്ദി ശുക്രനെ അകറ്റിയതോടെ യുദ്ധോത്സുകരായ ദൈത്യർ വിഷാദത്തിലായി. അവരുടെ ഉത്സാഹഹാനി കണ്ട അന്ധകൻ പ്രസംഗിച്ച്—ഇത് നന്ദിയുടെ ചതിയാണെന്നും ഭൃഗുവംശീയ ഗുരുവിനെ നഷ്ടപ്പെട്ടതോടെ ധൈര്യം, ശൗര്യം, ഗതി, കീർത്തി, സത്ത്വം, തേജസ്, പരാക്രമം എല്ലാം ഒരുമിച്ച് ക്ഷയിച്ചുവെന്നും പറയുന്നു. ഈ വിവരണം യുദ്ധത്തിലെ ദൈത്യരുടെ തന്ത്രപരമായ ദൗർബല്യവും ഗുരുവിനെയും ദൈവാനുമതിയെയും ആശ്രയിച്ചിരുന്ന ശക്തിയെയും സ്ഥാപിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । शुक्रे निगीर्णे रुद्रेण किमकार्षुश्च दानवाः । अंधकेशा महावीरा वद तत्त्वं महामुने
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാമുനേ! രുദ്രൻ ശുക്രനെ വിഴുങ്ങിയപ്പോൾ ദാനവർ എന്തു ചെയ്തു? ആ ഇരുണ്ട മുടിയുള്ള മഹാവീരന്മാരുടെ കാര്യത്തിലെ സത്യം പറഞ്ഞുതരുക.
Verse 2
सनत्कुमार उवाच । काव्ये निगीर्णे गिरिजेश्वरेण दैत्या जयाशारहिता बभूवुः । हस्तैर्विमुक्ता इव वारणेन्द्राः शृंगैर्विहीना इव गोवृषाश्च
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഗിരിജേശ്വരനായ ശിവൻ കാവ്യനെ (ശുക്രാചാര്യനെ) വിഴുങ്ങിയപ്പോൾ ദൈത്യർ ജയാശ നഷ്ടപ്പെട്ടു. അവർ തുമ്പിക്കൈ നഷ്ടപ്പെട്ട ഗജരാജന്മാരെപ്പോലെയും, കൊമ്പില്ലാത്ത പശു-കാളകളെപ്പോലെയും ആയി.
Verse 3
शिरो विहीना इव देवसंघा द्विजा यथा चाध्ययनेन हीनाः । निरुद्यमास्सत्त्वगणा यथा वै यथोद्यमा भाग्यविवर्जिताश्च
ദേവസംഘങ്ങൾ തലവറ്റവരെപ്പോലെ ആയി; വേദാധ്യയനം ഇല്ലാത്ത ദ്വിജരെപ്പോലെ, ഉദ്യമമില്ലാത്ത സത്ത്വഗണങ്ങളെപ്പോലെ, ശ്രമിച്ചിട്ടും ഭാഗ്യമില്ലാത്തവരെപ്പോലെ—അവർ ശക്തിയറ്റും ഉത്സാഹരഹിതരുമായി നിന്നു.
Verse 4
पत्या विहीनाश्च यथैव योषा यथा विपक्षाः खलु मार्गणौघाः । आयूंषि हीनानि यथैव पुण्यैर्व्रतैर्विहीनानि यथा श्रुतानि
ഭർത്താവില്ലാത്ത സ്ത്രീ എങ്ങനെ നിരാധാരമോ, എതിരാളിയില്ലെങ്കിൽ അമ്പുകളുടെ മഴ എങ്ങനെ വ്യർത്ഥമോ; അതുപോലെ പുണ്യകർമ്മങ്ങളില്ലെങ്കിൽ ആയുസ്സ് കുറയുന്നു, വ്രത-നിയമങ്ങളില്ലാത്ത ശ്രുതി-അധ്യയനവും ഫലഹീനമാകുന്നു.
Verse 6
नन्दिना चा हृते शुक्रे गिलिते च विषादिना । विषादमगमन्दैत्या यतमानरणोत्सवाः
നന്ദി അവരുടെ തേജസ്-വീര്യം (ശുക്രം) കവർന്നെടുത്തു; വിഷാദി അതിനെ വിഴുങ്ങി; യുദ്ധോത്സവത്തിനായി ഉത്സാഹത്തോടെ പരിശ്രമിച്ചിട്ടും ആ ദൈത്യർ ഗാഢ വിഷാദത്തിലേക്ക് വീണു.
Verse 7
तान् वीक्ष्य विगतोत्साहानंधकः प्रत्यभाषत । दैत्यांस्तुहुंडाहुंडदीन्महाधीरपराक्रमः
ഉത്സാഹം ക്ഷീണിച്ച ദൈത്യരെ കണ്ട മഹാധീരപരാക്രമനായ അന്ധകൻ വീണ്ടും അവരോടു സംസാരിച്ചു—ഹുണ്ട, അഹുണ്ട മുതലായ ദാനവരെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത്।
Verse 8
अंधक उवाच । कविं विक्रम्य नयता नन्दिना वंचिता वयम् । तनूर्विना कृताः प्राणास्सर्वेषामद्य नो ननु
അന്ധകൻ പറഞ്ഞു—നന്ദി കവിയെ കീഴടക്കി കൊണ്ടുപോയി ഞങ്ങളെ വഞ്ചിച്ചു. ഇന്ന് സത്യമായി ഞങ്ങളൊക്കെയുടെയും പ്രാണൻ ദേഹമില്ലാത്തതുപോലെ, ആശ്രയരഹിതമായി തീർന്നിരിക്കുന്നു।
Verse 9
धैर्यं वीर्यं गतिः कीर्तिस्सत्त्वं तेजः पराक्रमः । युगपन्नो हृतं सर्वमेकस्मिन् भार्गवे हृते
ആ ഒരേയൊരു ഭാർഗവൻ വീണതോടെ, നമ്മുടെ ധൈര്യം, വീര്യം, ഗതി, കീർത്തി, സത്ത്വം, തേജസ്, പരാക്രമം—എല്ലാം ഒരുമിച്ച് കവർന്നുപോയി.
Verse 10
धिगस्मान् कुलपूज्यो यैरेकोपि कुलसत्तमः । गुरुस्सर्वसमर्थश्च त्राता त्रातो न चापदि
നമ്മെക്കുറിച്ച് ലജ്ജ! നമ്മുടെ വംശത്തിൽ ഒരാളെങ്കിലും കുലശ്രേഷ്ഠനും പൂജ്യനായ മൂപ്പനും—സർവ്വസമർത്ഥനായ ഗുരുവും രക്ഷകനും—ഉണ്ടായിട്ടും, ഈ ആപത്തിൽ നമ്മെ രക്ഷിച്ചില്ല.
Verse 11
तद्यूयमविलंब्येह युध्यध्वमरिभिस्सह । वीरैस्तैः प्रमथैवीराः स्मृत्वा गुरुपदांबुजम्
അതുകൊണ്ട് വീരന്മാരേ, ഇവിടെ താമസിക്കാതെ ശത്രുക്കളോടൊപ്പം യുദ്ധം ചെയ്വിൻ; ആ ധീര പ്രമഥവീരന്മാരോടൊപ്പം പോരാടുവിൻ. ഗുരുവിന്റെ പദാംബുജം സ്മരിച്ച്, ധീരരേ, സമരത്തിലേക്ക് കടക്കുവിൻ.
Verse 12
गुरोः काव्यस्य सुखदौ स्मृत्वा चरणपंकजौ । सूदयिष्याम्यहं सर्वान् प्रमथान् सह नन्दिना
ഗുരു കാവ്യന്റെ ആനന്ദദായകമായ പാദപദ്മങ്ങൾ സ്മരിച്ച്, ഞാൻ നന്ദിയോടുകൂടെ എല്ലാ പ്രമഥന്മാരെയും സംഹരിക്കും।
Verse 13
अद्यैतान् विवशान् हत्वा सहदेवैस्सवासवैः । भार्गवं मोचयिष्यामि जीवं योगीव कर्मतः
ഇന്ന് ഇവരെ ദേവന്മാരോടും ഇന്ദ്രനോടും കൂടി വധിച്ച്, ഞാൻ ഭാർഗവനെ കർമ്മബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കും—യോഗി കർമ്മനിയന്ത്രണത്തോടെ ജീവനെ വിടുവിക്കുന്നതുപോലെ।
Verse 14
स चापि योगी योगेन यदि नाम स्वयं प्रभुः । शरीरात्तस्य निर्गच्छेदस्माकं शेषपालिता
അവൻ—സിദ്ധയോഗി, സ്വയം പ്രഭു—യോഗബലത്താൽ ശരീരം വിട്ടുപോകുന്നുവെങ്കിൽ, ഞങ്ങളിൽ ശേഷിക്കുന്നവർ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും പാലിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യട്ടെ.
Verse 15
सनत्कुमार उवाच । इत्यन्धकवचः श्रुत्वा दानवा मेघनिस्स्वनाः । प्रमथान् निर्दयाः प्राहुर्मर्तव्ये कृतनिश्चयाः
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—അന്ധകന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, മേഘഗർജ്ജനസദൃശമായ നാദമുള്ള ദാനവർ നിർദയമായി പ്രമഥന്മാരോട് പറഞ്ഞു; അവരെ കൊല്ലാൻ അവർ ദൃഢനിശ്ചയത്തിലായിരുന്നു.
Verse 16
सत्यायुषि न नो जातु शक्तास्स्युः प्रमथा बलात् । असत्यायुपि किं गत्वा त्यक्त्वा स्वामिनमाहवे
സത്യന്റെ ആയുസ്സ് നിലനിൽക്കുന്നിടത്തോളം പ്രമഥന്മാർ ബലത്താൽ ഞങ്ങളെ ഒരിക്കലും കീഴടക്കാൻ കഴിയില്ല. എന്നാൽ സത്യന്റെ ആയുസ്സുതന്നെ അസത്യമെങ്കിൽ, അവിടെ ചെന്നു യുദ്ധത്തിനിടയിൽ സ്വാമിയെ ഉപേക്ഷിച്ചതാൽ എന്ത് പ്രയോജനം?
Verse 17
ये स्वामिनं विहायातो बहुमानधना जनाः । यांति ते यांति नियतमंधतामिस्रमालयम्
സ്വാമിയെ ഉപേക്ഷിച്ച് മാനവും ധനവും കൊണ്ടുള്ള അഹങ്കാരത്തിൽ അവനിൽ നിന്ന് വിമുഖരാകുന്നവർ നിശ്ചയമായും അന്ധതാമിസ്ര (അന്ധകാര) ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു।
Verse 18
अयशस्तमसा ख्यातिं मलिनीकृत्य भूरिशः । इहामुत्रापि सुखिनो न स्युर्भग्ना रणाजिरे
ഹേ മഹാബലവാനേ! യുദ്ധഭൂമിയിൽ തകർന്നു പിന്മാറുന്നവർ അപയശസ്സിന്റെ അന്ധകാരത്തോടെ സ്വന്തം കീർത്തിയെ ഏറെ മലിനമാക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് അവർ ഇഹലോകത്തിലും പരലോകത്തിലും സുഖികളാകുന്നില്ല।
Verse 19
किं दानै किं तपोभिश्च किं तीर्थपरिमज्जनैः । धारातीर्थे यदि स्नानं पुनर्भवमलापहे
ദാനങ്ങൾ കൊണ്ട് എന്ത്, തപസ്സുകൾ കൊണ്ട് എന്ത്, അനവധി തീർത്ഥങ്ങളിൽ മുങ്ങിക്കുളിച്ചതുകൊണ്ട് എന്ത്? പുനർഭവമല നീക്കുന്ന ധാരാതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മതി.
Verse 20
संप्रथार्येति तद्वाक्यं दैत्यास्ते दनुजास्तथा । ममंथुः प्रमथानाजौ रणभेरीं निनाद्य च
“സംപ്രഥാര്യത—നിരയായി വ്യാപിച്ചു മുന്നേറുക!” എന്ന വാക്ക് കേട്ട് ദൈത്യരും ദനുജരും യുദ്ധത്തിൽ പ്രമഥന്മാരെ തകർക്കാൻ പാഞ്ഞുചെന്നു; അവർ രണഭേരിയെ വീണ്ടും വീണ്ടും മുഴക്കി।
Verse 21
तत्र बाणासिवज्रौघैः कठिनैश्च शिलामयैः । भुशुण्डिभिंदिपालैश्च शक्ति भल्लपरश्वधैः
അവിടെ യുദ്ധഭൂമി അമ്പുകളും വാളുകളും വജ്രസദൃശ ആയുധപ്രവാഹങ്ങളും കൊണ്ട് ആക്രമിക്കപ്പെട്ടു; കഠിനമായ കല്ലായ പ്രക്ഷേപാസ്ത്രങ്ങൾ, ഭുശുണ്ഡി-ഭിന്ദിപാലങ്ങൾ, കൂടാതെ ശക്തി, ഭല്ലം, പരശു എന്നിവയും എറിയപ്പെട്ടു।
Verse 22
खट्वांगैः पट्टिशैश्शूलैर्लकुटैर्मुसलैरलम् । परस्परमभिघ्नंतः प्रचक्रुः कदनं महत्
ഖട്വാംഗം, പട്ടിശം, ശൂലം, ലകുടം, മുസലം എന്നിവകൊണ്ട് അവർ പരസ്പരം വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രഹരിച്ചു; അങ്ങനെ മഹാഭീകരമായ സംഹാരം സംഭവിച്ചു।
Verse 23
कार्मुकाणां विकृष्टानां पततां च पतत्त्रिणाम् । भिंदिपालभुशुंडीनां क्ष्वेडितानां रवोऽभवत्
വില്ലുകൾ വലിക്കപ്പെടുകയും അമ്പുകൾ ആകാശത്ത് പായുകയും ചെയ്തപ്പോൾ അവിടെ ഗർജ്ജനസദൃശമായ മഹാകോലാഹലം ഉയർന്നു; കൂടാതെ ഭിന്ദിപാലവും ഭുശുണ്ഡിയും എറിയുമ്പോൾ ചുറ്റുന്നും കൂട്ടിയിടിക്കുന്നും ശബ്ദവും ഉണ്ടായി।
Verse 24
रणतूर्य्यनिनादैश्च गजानां बहुबृंहितैः । हेषारवैर्हयानां च महान्कोलाहलोऽभवत्
യുദ്ധതൂര്യങ്ങളുടെ മുഴക്കം, ആനകളുടെ ആവർത്തിച്ച ഗർജ്ജനം, കുതിരകളുടെ ഉച്ചത്തിലുള്ള ഹേഷാരവം എന്നിവകൊണ്ട് യുദ്ധഭൂമിയിൽ മഹാ കോലാഹലം ഉയർന്നു.
Verse 25
अस्तिस्वनैरवापूरि द्यावाभूम्योर्यदंतरम् । अभीरूणां च भीरूणां महारोमोद्गमोऽभवत्
ആയുധങ്ങളുടെ ഇടിമുഴക്കത്തിൽ ആകാശവും ഭൂമിയും ഇടയിലെ മുഴുവൻ അന്തരം നിറഞ്ഞു; ധീരന്മാരിലും ഭീരുക്കളിലും ഒരുപോലെ മഹാ രോമാഞ്ചം പടർന്നു.
Verse 26
गजवाजिमहारावस्फुटशब्दग्रहाणि च । भग्नध्वजपताकानि क्षीणप्रहरणानि च
ആനകളുടെയും കുതിരകളുടെയും മഹാരവം വ്യക്തമായി മുഴങ്ങി; ധ്വജങ്ങളും പതാകകളും തകർന്നു വീണു, ആയുധങ്ങളും ക്ഷീണിച്ച് തീർന്നു.
Verse 27
रुधिरोद्गारचित्राणि व्यश्वहस्तिरथानि च । पिपासितानि सैन्यानि मुमूर्च्छुरुभयत्र वै
ഇരുവശത്തും യുദ്ധഭൂമി രക്തവും ഭീകരദൃശ്യങ്ങളും നിറഞ്ഞുകിടന്നു—കുതിരകളും ആനകളും രഥങ്ങളും തകർന്നു വീണു; ദാഹംകൊണ്ട് പീഡിതമായ സൈന്യങ്ങൾ അവിടവിടെയായി മൂർച്ച്ഛിച്ചു തുടങ്ങി।
Verse 28
अथ ते प्रमथा वीरा नंदिप्रभृतयस्तदा । बलेन जघ्नुरसुरान्सर्वान्प्रापुर्जयं मुने
അപ്പോൾ നന്ദി മുതലായ വീരപ്രമഥന്മാർ തങ്ങളുടെ ബലപരാക്രമത്തോടെ എല്ലാ അസുരന്മാരെയും കീഴടക്കി, ഹേ മുനേ, വിജയം പ്രാപിച്ചു।
Verse 29
दृष्ट्वा सैन्यं च प्रमथेर्भज्यमानमितस्ततः । दुद्राव रथमास्थाय स्वयमेवांधको गणान्
പ്രമഥന്മാർ തന്റെ സൈന്യത്തെ ഇങ്ങും അങ്ങും തകർക്കുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ, അന്ധകൻ സ്വയം രഥം കയറി ഗണങ്ങളിലേക്കു പാഞ്ഞുചെന്നു.
Verse 30
शरावारप्रयुक्तैस्तैर्वज्रपातैर्नगा इव । प्रमथा नेशिरे चास्त्रैर्निस्तोया इव तोयदाः
അമ്പുവർഷമായി പ്രയോഗിച്ച ആ വജ്രസമാന പ്രഹരങ്ങളാൽ, പർവ്വതങ്ങളിൽ ഇടിമിന്നൽ പതിക്കുന്നതുപോലെ; പ്രമഥന്മാർ ആയുധാഘാതം സഹിക്കാനായില്ല—ജലം വറ്റിയ മേഘങ്ങളെപ്പോലെ.
Verse 31
यांतमायांतमालोक्य दूरस्थं निकटस्थितम् । प्रत्येकं रोमसंख्याभिर्विव्याधेषुभिरन्धकः
അവൻ ചിലപ്പോൾ മുന്നേറുകയും ചിലപ്പോൾ പിന്മാറുകയും, ചിലപ്പോൾ ദൂരത്തും ചിലപ്പോൾ അടുത്തും നിൽക്കുന്നതും കണ്ടു, അന്ധകൻ ശരീരത്തിലെ രോമങ്ങളുടെ എണ്ണത്തോളം അമ്പുകൾ ഓരോന്നും വേർതിരിച്ച് ലക്ഷ്യമാക്കി അവനെ കുത്തിത്തുളച്ചു.
Verse 32
दृष्ट्वा सैन्यं भज्यमानमंधकेन बलीयसा । स्कंदो विनायको नंदी सोमनंद्यादयः परे
ബലവാനായ അന്ധകൻ സൈന്യത്തെ തകർത്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതു കണ്ടു, സ്കന്ദൻ, വിനായകൻ (ഗണേശൻ), നന്ദി, സോമനന്ദി മുതലായവരും അവനെ നേരിടാൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി।
Verse 33
प्रमथा प्रबला वीराश्शंकरस्य गणा निजाः । चुक्रुधुस्समरं चक्रुर्विचित्रं च महाबलाः
അപ്പോൾ ശങ്കരന്റെ സ്വന്തം ഗണങ്ങളായ പ്രബലവീരന്മാരായ പ്രമഥർ ക്രോധിതരായി; മഹാബലത്തോടെ അവർ ഭയങ്കരവും വിചിത്രവുമായ യുദ്ധം ആരംഭിച്ചു।
Verse 34
विनायकेन स्कंदेन नंदिना सोमनंदिना । वीरेण नैगमेयेन वैशाखेन बलीयसा
വിനായകൻ, സ്കന്ദൻ, നന്ദി, സോമനന്ദി, വീരനായ നൈഗമേയൻ, ബലവാനായ വൈശാഖൻ—ഇവരൊക്കെയും കൂടെ (അവർ) ഒരുമിച്ചു ചേർന്നു.
Verse 35
इत्याद्यैस्तु गणैरुग्रैरंधकोप्यधकीकृतः । त्रिशूलशक्तिबाणौघधारासंपातपातिभिः
ഇങ്ങനെ ആ ഉഗ്രഗണങ്ങളാൽ അంధകനും താഴ്ത്തപ്പെടുകയും വിനീതനാകുകയും ചെയ്തു—ത്രിശൂലം, ശക്തി, അമ്പുകളുടെ കൂട്ടം മഴധാരപോലെ പെയ്തിറങ്ങി ഇടിച്ചുവീഴ്ത്തിയ പ്രഹാരങ്ങളാൽ।
Verse 36
ततः कोलाहलो जातः प्रमथासुरसैन्ययोः । तेन शब्देन महता शुक्रश्शंभूदरे स्थ्ग्तिः
അതിനുശേഷം പ്രമഥസൈന്യവും അസുരസൈന്യവും തമ്മിൽ മഹാ കോലാഹലം ഉയർന്നു. ആ മഹാശബ്ദത്തിൽ ശുക്രാചാര്യനും വിറച്ചു—ശംഭുവിന്റെ ശക്തിവലയത്തിൽ അവന്റെ സ്ഥിരത തടയപ്പെട്ടു।
Verse 37
छिद्रान्वेषी भ्रमन्सोथ विनिकेतो यथानिलः । सप्तलोकान्सपातालान्रुद्रदेहे व्यलोकयत्
അപ്പോൾ അവൻ വിടവ് തേടി, വാസമില്ലാത്ത കാറ്റുപോലെ അശാന്തമായി അലഞ്ഞു; റുദ്രദേഹത്തിനുള്ളിൽ പാതാളങ്ങളോടുകൂടിയ ഏഴ് ലോകങ്ങളെയും അവൻ ദർശിച്ചു।
Verse 38
ब्रह्मनारायणेन्द्राणां सादित्याप्सरसां तथा । भुवनानि विचित्राणि युद्धं च प्रमथासुरम्
അവൻ ബ്രഹ്മാ, നാരായണൻ, ഇന്ദ്രൻ എന്നിവരുടെ, അതുപോലെ ആദിത്യന്മാരുടെയും അപ്സരസ്സുകളുടെയും വിചിത്ര ഭുവനങ്ങൾ കണ്ടു; പ്രമഥന്മാരും അസുരന്മാരും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധവും ദർശിച്ചു।
Verse 39
स वर्षाणां शतं कुक्षौ भवस्य परितो भ्रमन् । न तस्य ददृशे रन्ध्रं शुचे रंध्रं खलो यथा
അവൻ നൂറുവർഷം ഭവൻ (ശിവൻ)ന്റെ ഉദരത്തിനുള്ളിൽ ചുറ്റി സഞ്ചരിച്ചു; എങ്കിലും അൽപമെങ്കിലും ഒരു രന്ധ്രം കണ്ടില്ല—ഉത്കണ്ഠയുള്ള ദുഷ്ടൻ നിർദോഷനും ജാഗ്രതയുള്ളവനിലും വഴിവെട്ടം കണ്ടെത്താത്തതുപോലെ।
Verse 40
शांभवेनाथ योगेन शुक्ररूपेण भार्गवः । इमं मंत्रवरं जप्त्वा शंभोर्जठरपंजरात्
അപ്പോൾ ഭാർഗവൻ (ശുക്രൻ) ശാംഭവയോഗംകൊണ്ട് ശുക്രരൂപം ധരിച്ചു; ഈ ശ്രേഷ്ഠ മന്ത്രം ജപിച്ച് ശംഭു (ശിവൻ)ന്റെ കൂട്ടുപോലെയുള്ള ഉദരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്നു।
Verse 41
निष्क्रांतं लिंगमार्गेण प्रणनाम ततश्शिवम् । गौर्य्या गृहीतः पुत्रार्थं तदविघ्नेश्वरीकृतः
ലിംഗമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ പുറത്തുവന്ന അവൻ പിന്നെ ശിവനെ പ്രണാമം ചെയ്തു. പുത്രാർത്ഥമായി ഗൗരീ അവനെ സ്വീകരിച്ച്, വിഘ്നനാശിനിയായ ദിവ്യശക്തി ‘അവിഘ്നേശ്വരീ’യായി സ്ഥാപിച്ചു।
Verse 42
अथ काव्यं विनिष्क्रातं शुक्रमार्गेण भार्गवम् । दृष्ट्वोवाच महेशानो विहस्य करुणानिधिः
പിന്നീട് ശുക്രമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ പുറത്തുവന്ന ഭാർഗവ കാവ്യനെ കണ്ടു, കരുണാനിധിയായ മഹേശൻ പുഞ്ചിരിച്ച് പറഞ്ഞു।
Verse 43
महेश्वर उवाच । शुक्रवन्निस्सृतो यस्माल्लिंगान्मे भृगुनन्दन । कर्मणा तेन शुक्लत्वं मम पुत्रोसि गम्यताम्
മഹേശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ഭൃഗുനന്ദനേ! നീ എന്റെ ലിംഗത്തിൽ നിന്ന് ശുക്രംപോലെ നിർഗമിച്ചതിനാൽ, ആ കർമംകൊണ്ട് നീ ശുക്ലത്വം (ശുദ്ധി) പ്രാപിച്ചു. നീ എന്റെ പുത്രൻ—പോകുക।
Verse 44
सनत्कुमार उवाच । इत्येवमुक्तो देवेन शुक्रोर्कसदृशद्युतिः । प्रणनाम शिवं भूयस्तुष्टाव विहितांजलिः
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ദേവൻ ഇങ്ങനെ അരുളിയപ്പോൾ, സൂര്യസദൃശ ദ്യുതിയുള്ള ശുക്രൻ വീണ്ടും ശിവനെ പ്രണാമിച്ചു; കൈകൂപ്പി ഭക്ത്യാ സ്തുതിച്ചു.
Verse 45
शुक्र उवाच । अनंतपादस्त्वमनंतमूर्तिरनंतमूर्द्धांतकरश्शिवश्च । अनंतबाहुः कथमीदृशं त्वां स्तोष्ये ह नुत्यं प्रणिपत्य मूर्ध्ना
ശുക്രൻ പറഞ്ഞു—നീ അനന്തപാദൻ, നിന്റെ മൂർത്തി അനന്തം; ഹേ ശിവാ, നിന്റെ ശിരസ്സുകളും കരങ്ങളും അന്തമില്ലാത്തവ. അനന്തബാഹുവായ നിന്നെ ഞാൻ ശിരസ്സു നമിച്ച്, സ്തോത്ര-നമസ്കാരങ്ങളാൽ എങ്ങനെ മതിയായ വിധത്തിൽ പുകഴ്ത്തും?
Verse 46
त्वमष्टमूर्तिस्त्वमनंतमूर्तिस्त्वमिष्टदस्सर्वसुरासुराणाम् । अनिष्टदृष्टश्च विमर्दकश्च स्तोष्ये ह नुत्यं कथमीदृशं त्वाम्
നീ അഷ്ടമൂർത്തിയും അനന്തമൂർത്തിയും ആകുന്നു; സർവ്വ ദേവാസുരർക്കും ഇഷ്ടഫലം നല്കുന്നവനും നീ തന്നെ. എങ്കിലും അനിഷ്ടത്തെ കണ്ടു അതിനെ മർദ്ദിക്കുന്നവനും നീ—ഇങ്ങനെ ഉള്ള നിന്നെ ഞാൻ സ്തോത്ര-നമസ്കാരങ്ങളാൽ എങ്ങനെ മതിയായ വിധത്തിൽ സ്തുതിക്കും?
Verse 47
सनत्कुमार उवाच । इति स्तुत्वा शिवं शुक्रः पुनर्नत्वा शिवाज्ञया । विवेश दानवानीकं मेघमालां यथा शशी
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ശിവനെ സ്തുതിച്ച് ശുക്രൻ വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു; ശിവാജ്ഞപ്രകാരം ദാനവസൈന്യത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു—മേഘമാലയിൽ ചന്ദ്രൻ ലയിക്കുന്നതുപോലെ.
Verse 48
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्र संहितायां पञ्चमे युद्धखंडे शुक्रनिगीर्णनं नामाष्टचत्वारिंशोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ രണ്ടാം വിഭാഗമായ രുദ്രസംഹിതയുടെ അഞ്ചാം യുദ്ധഖണ്ഡത്തിൽ ‘ശുക്രനിഗീർണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള അഷ്ടചത്വാരിംശ അധ്യായം സമാപിച്ചു।
Frequently Asked Questions
Rudra’s swallowing/neutralization of Śukra (Kāvya/Bhārgava), followed by the daityas’ loss of confidence and Andhaka’s attempt to rally them after Nandin’s intervention.
Śukra symbolizes enabling intelligence/ritual efficacy behind demonic success; his removal signifies withdrawal of sustaining śakti, showing that power without dharmic alignment is contingent and reversible.
Śiva as Girijeśvara exercising sovereign control; Nandin as Śiva’s operative agent; Andhaka as the daitya leader articulating the crisis of lost tejas, sattva, and parākrama.