नारदप्रश्नवर्णन (Nāradapraśna-varṇana) — “Account of Nārada’s Inquiry”

Verse 1

सूत उवाच । अंतर्हिते हरौ विप्रा नारदो मुनिसत्तमः । विचचार महीं पश्यञ्छिवलिंगानि भक्तितः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ഹരി അന്തർഹിതനായ ശേഷം മുനിശ്രേഷ്ഠനായ നാരദൻ ഭൂമിയിലുടനീളം സഞ്ചരിച്ചു ഭക്തിയോടെ ശിവലിംഗങ്ങളെ ദർശിച്ചു।

Verse 2

पृथिव्या अटनं कृत्वा शिवरूपाण्यनेकशः । ददर्श प्रीतितो विप्रा भुक्तिमुक्तिप्रदानि सः

ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ച ശേഷം, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, അദ്ദേഹം ആനന്ദത്തോടെ ശിവന്റെ അനേകരൂപങ്ങളെ ദർശിച്ചു—അവ ഭുക്തിയും മുക്തിയും ഇരട്ടയും നൽകുന്നവയാണ്।

Verse 3

अथ तं विचरंतं कौ नारदं दिव्यदर्शनम् । ज्ञात्वा शंभुगणौ तौ तु सुचित्तमुपजग्मतुः

അപ്പോൾ ദിവ്യദർശനത്തിൽ ദീപ്തനായി സഞ്ചരിച്ചിരുന്ന നാരദനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, ശംഭുവിന്റെ ആ രണ്ടു ഗണങ്ങൾ ശാന്തവും ഭക്തിപൂർണ്ണവുമായ മനസ്സോടെ അദ്ദേഹത്തെ സമീപിച്ചു।

Verse 4

शिरसा सुप्रणम्याशु गणावूचतुरादरात् । गृहीत्वा चरणौ तस्य शापोद्धारेच्छया च तौ

ആ രണ്ടു ഗണങ്ങൾ ഉടൻ തലകുനിച്ച് പ്രണാമം ചെയ്ത് ആദരത്തോടെ സംസാരിച്ചു; ശാപം നീങ്ങണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ അവർ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാദങ്ങൾ പിടിച്ചു।

Verse 5

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां प्रथमखंडे सृष्ट्युपाख्याने नारदप्रश्नवर्णनोनाम पञ्चमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ വിഭാഗമായ രുദ്രസംഹിതയുടെ പ്രഥമ ഖണ്ഡമായ സൃഷ്ട്യുപാഖ്യാനത്തിൽ ‘നാരദപ്രശ്നവർണനം’ എന്ന അഞ്ചാം അധ്യായം സമാപിച്ചു।

Verse 6

आवां हरगणौ विप्र तवागस्कारिणौ मुने । स्वयम्बरे राजपुत्र्या मायामोहितचेतसा

ഹേ വിപ്രാ, ഹേ മുനേ! ഞങ്ങൾ ഇരുവരും ഹരൻ (ശിവൻ)ന്റെ ഗണങ്ങളാണ്; നിങ്ങളുടെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി സേവിക്കാനാണ് വന്നത്. രാജകുമാരിയുടെ സ്വയംവരത്തിൽ അവളുടെ ചിത്തം മായയാൽ മോഹിതമായി.

Verse 7

त्वया दत्तश्च नौ शापः परेशप्रेरितेन ह । ज्ञात्वा कुसमयं तत्र मौनमेव हि जीवनम्

നിങ്ങൾ ഞങ്ങളോട് ഉച്ചരിച്ച ശാപവും സത്യത്തിൽ പരമേശൻ (ശിവൻ) പ്രേരിപ്പിച്ചതുതന്നെ. അവിടെ കാലം പ്രതികൂലമാണെന്ന് അറിഞ്ഞാൽ, ആ അവസ്ഥയിൽ മൗനമേ ജീവിതമാർഗം.

Verse 8

स्वकर्मणः फलं प्राप्तं कस्यापि न हि दूषणम् । सुप्रसन्नो भव विभो कुर्वनुग्रहमद्य नौ

ഞങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ചതെല്ലാം നമ്മുടെ സ്വന്തം കര്‍മ്മഫലമാണ്; ആരിലും ദോഷമില്ല. ഹേ സർവ്വശക്തനായ വിഭോ, അതിപ്രസന്നനായി ഇന്ന് ഞങ്ങളോട് അനുഗ്രഹം ചെയ്യണമേ.

Verse 9

सूत उवाच । वच आकर्ण्य गणयोरिति भक्त्युक्तमादरात् । प्रत्युवाच मुनिः प्रीत्या पश्चात्तापमवाप्य सः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ശിവഗണങ്ങളായ ആ രണ്ടു സേവകർ ഭക്തിയോടും ആദരവോടും പറഞ്ഞ വാക്കുകൾ കേട്ട് മുനി ഹൃദയം നിറഞ്ഞ സന്തോഷത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു; പിന്നെ പശ്ചാത്താപം തോന്നി വീണ്ടും പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 10

नारद उवाच । शृणुतं मे महादेव गणा मान्यतमौ सताम् । वचनं सुखदं मोहनिर्मुक्तं च यथार्थकम्

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാദേവാ, എന്റെ വാക്ക് ശ്രവിക്കണമേ; ഹേ ഗണങ്ങളേ, നിങ്ങൾ സജ്ജനന്മാരിൽ ഏറ്റവും മാന്യർ. ഈ വചനം ആനന്ദദായകം, മോഹമുക്തം, സത്യാനുസൃതം.

Verse 11

पुरा मम मतिर्भ्रष्टासीच्छिवेच्छावशात् युवम् । सर्वथा मोहमापन्नश्शप्तवान्वां कुशेमुषिः

മുമ്പ് ശിവേച്ഛാവശാൽ എന്റെ ബുദ്ധി ഭ്രഷ്ടമായി. പൂർണ്ണമായി മോഹത്തിൽ വീണ ഞാൻ—കുശേമുഷി—നിങ്ങൾ രണ്ടുപേരെയും ശപിച്ചു.

Verse 12

यदुक्तं तत्तथा भावि तथापि शृणुतां गणौ । शापोद्धारमहं वच्मि क्षमथा मघमद्य मे

പറഞ്ഞത് അതുപോലെ തന്നെ സംഭവിക്കും; എങ്കിലും ഹേ ഗണങ്ങളേ, ശ്രവിക്കൂ. ശാപമോചന മാർഗം ഞാൻ പറയുന്നു; അതിനാൽ ഇന്ന് എന്റെ അപരാധം ക്ഷമിക്കൂ.

Verse 13

वीर्यान्मुनिवरस्याप्त्वा राक्षसेशत्वमादिशम् । स्यातां विभवसंयुक्तौ बलिनो सुप्रतापिनौ

ആ ശ്രേഷ്ഠ മുനിവരന്റെ വീര്യം ലഭിച്ച ശേഷം അവൻ അവർക്കു രാക്ഷസാധിപത്യം നിശ്ചയിച്ചു. അങ്ങനെ അവർ ഇരുവരും വിഭവസമ്പന്നരും ബലവാന്മാരും അത്യന്തം പ്രതാപശാലികളും ആയി.

Verse 14

सर्वब्रह्मांडराजानौ शिवभक्तौ जितेन्द्रियौ । शिवापरतनोर्मृत्युं प्राप्य स्वं पदमाप्स्यथः

നിങ്ങൾ ഇരുവരും സർവ്വ ബ്രഹ്മാണ്ഡങ്ങളുടെയും അധിരാജന്മാരാകും—ശിവഭക്തരും ഇന്ദ്രിയജയികളും. മരണം വന്നാൽ, ശിവനിൽ പൂർണ്ണാശ്രയത്തോടെ, നിങ്ങളുടെ പരമപദം പ്രാപിക്കും.

Verse 15

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य मुनेर्वाक्यं नारदस्य महात्मनः । उभौ हरगणौ प्रीतौ स्वं पदं जग्मतुर्मुदा

സൂതൻ അരുളിച്ചെയ്തു—മഹാത്മാവായ മുനി നാരദന്റെ വചനങ്ങൾ കേട്ടപ്പോൾ, ഹരൻ (ശിവൻ) എന്നവന്റെ ആ രണ്ടു ഗണങ്ങളും സന്തുഷ്ടരായി ആനന്ദത്തോടെ സ്വന്തം ധാമത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 16

नारदोऽपि परं प्रीतो ध्यायञ्छिवमनन्यधीः । विचचार महीं पश्यञ्छिवतीर्थान्यभीक्ष्णशः

നാരദനും പരമാനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞ്, അനന്യചിത്തത്തോടെ ശിവധ്യാനത്തിൽ ലീനനായി, ഭൂമിയിലുടനീളം സഞ്ചരിച്ചു, ശിവന്റെ പുണ്യ തീർത്ഥങ്ങളെ വീണ്ടും വീണ്ടും ദർശിച്ചു।

Verse 17

काशीं प्राप्याथ स मुनिः सर्वोपरि विराजिताम् । शिवप्रियां शंभुसुखप्रदां शम्भुस्वरूपिणीम्

അതിനുശേഷം ആ മുനി കാശിയെ പ്രാപിച്ചു—സർവ്വത്തിനുമേൽ വിരാജിക്കുന്ന നഗരം; ശിവപ്രിയ, ശംഭുസുഖം നൽകുന്നവൾ, സ്വയം ശംഭുവിന്റെ സ്വരൂപിണി।

Verse 18

दृष्ट्वा काशीं कृताऽर्थोभूत्काशीनाथं ददर्श ह । आनर्च परम प्रीत्या परमानन्दसंयुतः

കാശിയെ ദർശിച്ച് അദ്ദേഹം കൃതാർത്ഥനായി. തുടർന്ന് കാശീനാഥനെ ദർശിച്ചു; പരമ പ്രീതിയോടെ, പരമാനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞ്, അവനെ ആരാധിച്ചു।

Verse 19

स मुदः सेव्यतां काशीं कृतार्थो मुनिसत्तमः । नमन्संवर्णयन्भक्त्या संस्मरन्प्रेमविह्वलः

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ആനന്ദത്തോടെ കാശിയിൽ വസിച്ച് അതിനെ സേവിക്ക; നീ കൃതാർത്ഥനാണ്. ഭക്തിയോടെ നമസ്കരിച്ച്, (ശിവന്റെ) മഹിമ പാടിപ്പറഞ്ഞ്, പ്രേമത്തിൽ വിഹ്വലനായി അവനെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുക.

Verse 20

ब्रह्मलोकं जगामाथ शिवस्मरणसन्मतिः । शिवतत्त्वं विशेषेण ज्ञातुमिच्छुस्स नारदः

അപ്പോൾ ശിവസ്മരണത്തിൽ ദൃഢമനസ്സുള്ള നാരദൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോയി; ശിവതത്ത്വം പ്രത്യേകമായി സൂക്ഷ്മമായി അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ചു।

Verse 21

नत्वा तत्र विधिं भक्त्या स्तुत्वा च विविधैस्तवैः । पप्रच्छ शिवत्तत्वं शिवसंभक्तमानसः

അവിടെ അദ്ദേഹം ഭക്തിയോടെ വിധാതാവായ ബ്രഹ്മാവിനെ നമസ്കരിച്ചു, വിവിധ സ്തവങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ചു; പിന്നെ ശിവഭക്തിയാൽ നിറഞ്ഞ മനസ്സോടെ നാരദൻ ശിവതത്ത്വം ചോദിച്ചു।

Verse 22

नारद उवाच । ब्रह्मन्ब्रह्मस्वरूपज्ञ पितामह जगत्प्रभो । त्वत्प्रसादान्मया सर्वं विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम्

നാരദൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ബ്രഹ്മസ്വരൂപജ്ഞാ, ഹേ പിതാമഹ ജഗത്പ്രഭോ! നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ഉത്തമ മഹാത്മ്യം പൂർണ്ണമായി അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു।

Verse 23

भक्तिमार्गं ज्ञानमार्गं तपोमार्गं सुदुस्तरम् । दानमार्गञ्च तीर्थानां मार्गं च श्रुतवानहम्

ഞാൻ ഭക്തിമാർഗം, ജ്ഞാനമാർഗം, അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപോമാർഗം, ദാനമാർഗം, കൂടാതെ തീർത്ഥയാത്രാമാർഗവും കേട്ടിട്ടുണ്ട്।

Verse 24

न ज्ञातं शिवतत्त्वं च पूजाविधिमतः क्रमात् । चरित्रं विविधं तस्य निवेदय मम प्रभो

എനിക്ക് ശിവതത്ത്വം ഇതുവരെ അറിയപ്പെട്ടിട്ടില്ല; വിധിപ്രകാരം പൂജയുടെ ക്രമവും ഗ്രഹിച്ചിട്ടില്ല. ഹേ പ്രഭോ, അവന്റെ നാനാവിധ പുണ്യചരിതങ്ങൾ എനിക്ക് വിവരിച്ചുതരണമേ.

Verse 25

निर्गुणोऽपि शिवस्तात सगुणश्शंकरः कथम् । शिवतत्त्वं न जानामि मोहितश्शिवमायया

പ്രിയനേ, ശിവൻ നിർഗുണനായിരിക്കെ ശങ്കരൻ സഗുണനാകുന്നത് എങ്ങനെ? ശിവമയായാൽ മോഹിതനായ ഞാൻ ശിവതത്ത്വം അറിയുന്നില്ല.

Verse 26

सृष्टेः पूर्वं कथं शंभुस्स्वरूपेण प्रतिष्ठितः । सृष्टिमध्ये स हि कथं क्रीडन्संवर्तते प्रभुः

സൃഷ്ടിക്ക് മുമ്പ് ശംഭു തന്റെ സ്വരൂപത്തിൽ എങ്ങനെ പ്രതിഷ്ഠിതനായിരുന്നു? സൃഷ്ടിയുടെ നടുവിൽ ആ പരമപ്രഭു എങ്ങനെ ലീലയിൽ ക്രീഡിച്ചുകൊണ്ട് സംവർതം (പ്രളയം)യും നടത്തുന്നു?

Verse 27

तदन्ते च कथं देवस्स तिष्ठति महेश्वरः । कथं प्रसन्नतां याति शंकरो लोकशंकरः

അവസാനത്തിൽ ആ ദേവൻ മഹേശ്വരൻ എങ്ങനെ നിലകൊള്ളുന്നു? ലോകങ്ങൾക്ക് മംഗളം വരുത്തുന്ന ശങ്കരൻ എങ്ങനെ പ്രസന്നനാകുന്നു?

Verse 28

संतुष्टश्च स्वभक्तेभ्यः परेभ्यश्च महेश्वरः । किं फलं यच्छति विधे तत्सर्वं कथयस्व मे

മഹേശ്വരൻ തന്റെ ഭക്തരോടും മറ്റുള്ളവരോടും സന്തുഷ്ടനായാൽ, ഹേ വിധാതാ (ബ്രഹ്മാ), അവൻ ഏതു ഫലം നൽകുന്നു? അതെല്ലാം എനിക്ക് പറയുക.

Verse 29

सद्यः प्रसन्नो भगवान्भवतीत्यनुसंश्रुतम् । भक्तप्रयासं स महान्न पश्यति दयापरः

സത്യഭക്തിയാൽ ഭഗവാൻ ശിവൻ ഉടൻ പ്രസന്നനാകുന്നു എന്നു പരമ്പരയായി കേൾക്കപ്പെടുന്നു. കരുണാപരനായ ആ മഹാപ്രഭു ഭക്തന്റെ കഷ്ടശ്രമം നോക്കാതെ ഭക്തിയേ മാത്രം സ്വീകരിക്കുന്നു.

Verse 30

ब्रह्मा विष्णुर्महेशश्च त्रयो देवाश्शिवांशजाः । महेशस्तत्र पूर्णांशस्स्वयमेव शिवः परः

ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, മഹേശൻ—ഈ മൂന്നു ദേവന്മാരും ശിവന്റെ അംശങ്ങളിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചവർ. എന്നാൽ അവരിൽ മഹേശൻ പൂർണ്ണാംശം; അവൻ തന്നെയാണ് പരമശിവൻ.

Verse 31

तस्याविर्भावमाख्याहि चरितानि विशेषतः । उमाविर्भावमाख्याहि तद्विवाहं तथा विभो

ഹേ വിഭോ, അവന്റെ (ശിവന്റെ) ആവിർഭാവവും പവിത്രചരിതങ്ങളും പ്രത്യേകമായി വിവരിക്കണമേ. കൂടാതെ ഉമയുടെ ആവിർഭാവവും അവരുടെ ദിവ്യവിവാഹകഥയും പറയണമേ.

Verse 32

तद्गार्हस्थ्यं विशेषेण तथा लीलाः परा अपि । एतत्सर्वं तथान्यच्च कथनीयं त्वयानघ

അവന്റെ ഗാർഹസ്ഥ്യജീവിതം പ്രത്യേകമായി, കൂടാതെ അവന്റെ പരമ ദിവ്യലീലകളും വിവരിക്കണമേ. ഹേ നിർമലനേ, ഇതെല്ലാംയും ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റെല്ലാംയും നീ പറയേണ്ടതാണ്.

Verse 33

तदुत्पत्तिं विवाहं च शिवायास्तु विशेषतः । प्रब्रूहि मे प्रजानाथ गुहजन्म तथैव च

ഹേ പ്രജാനാഥാ, അവളുടെ (ദേവിയുടെ) ഉദ്ഭവവും ശിവനോടുള്ള അവളുടെ വിവാഹവും പ്രത്യേകമായി എനിക്ക് പറയണമേ; കൂടാതെ ഗുഹ (കാർത്തികേയ)ന്റെ ജന്മകഥയും വിവരിക്കണമേ.

Verse 34

बहुभ्यश्च श्रुतं पूर्वं न तृप्तोऽस्मि जगत्प्रभो । अतस्त्वां शरणं प्राप्तः कृपां कुरु ममोपरि

ഹേ ജഗത്പ്രഭോ, മുമ്പ് പലരിൽ നിന്നുമെത്രയോ ഉപദേശങ്ങൾ കേട്ടിട്ടും എനിക്ക് തൃപ്തിയില്ല. അതുകൊണ്ട് ഞാൻ നിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചു—എന്നിൽ കൃപ ചെയ്യണമേ।

Verse 35

इति श्रुत्वा वचस्तस्य नारदस्यांगजस्य हि । उवाच वचनं तत्र ब्रह्मा लोकपितामहः

തന്റെ മാനസപുത്രനായ നാരദന്റെ വചനങ്ങൾ ഇങ്ങനെ കേട്ട ശേഷം, ലോകപിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് അവിടെ മറുപടിയായി അരുളിച്ചെയ്തു.