भक्तिभेदाः—ज्ञानप्रधानभक्तेः प्रशंसा (Grades of Devotees and the Praise of Knowledge-Centered Devotion)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । इति स्तुतो रमेशेन मया चैव सुरर्षिभिः । तथान्यैश्च महादेवः प्रसन्नस्संबभूव ह

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—രമേശൻ (വിഷ്ണു), ഞാനും ദേവർഷിമാരും മറ്റുള്ളവരും ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ചതിനാൽ മഹാദേവൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനായി കൃപാനിധിയായി।

Verse 2

श्रीः । समाप्तोयं रुद्रसंहितान्तर्गतसतीखण्डो द्वितीयः

ശ്രീ. ഇങ്ങനെ രുദ്രസംഹിതയിൽ ഉൾപ്പെട്ട സതീഖണ്ഡം എന്ന രണ്ടാം ഭാഗം സമാപ്തമായി.

Verse 3

महादेव उवाच । शृणु दक्ष प्रवक्ष्यामि प्रसन्नोस्मि प्रजापते । भक्ताधीनः सदाहं वै स्वतंत्रोप्यखिलेश्वरः

മഹാദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“ഹേ ദക്ഷാ, ശ്രവിക്ക; ഹേ പ്രജാപതേ, ഞാൻ പ്രസന്നനാകയാൽ പറയുന്നു. ഞാൻ അഖിലേശ്വരനായി സ്വതന്ത്രനായിരുന്നാലും, എപ്പോഴും ഭക്തന്മാരുടെ അധീനനാകുന്നു.”

Verse 4

चतुर्विधा भजंते मां जनाः सुकृतिनस्सदा । उत्तरोत्तरतः श्रेष्ठास्तेषां दक्षप्रजापते

ഹേ ദക്ഷ പ്രജാപതേ! സുകൃതികളായ ജനങ്ങൾ എപ്പോഴും നാലുവിധത്തിൽ എന്നെ ഭജിക്കുന്നു; ആ നാലിലും പിന്നീടുള്ള ഓരോ വിധവും മുൻപത്തേതിനെക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമാണ്.

Verse 5

आर्तो जिज्ञासुरर्थार्थी ज्ञानी चैव चतुर्थकः । पूर्वे त्रयश्च सामान्याश्चतुर्थो हि विशिष्यते

ആർത്തൻ, ജിജ്ഞാസു, അർത്ഥാർത്ഥി, ജ്ഞാനി—ഇവരാണ് നാലുപേർ. ആദ്യത്തെ മൂന്നുപേർ സാധാരണ സ്വഭാവക്കാർ; നാലാമനായ യഥാർത്ഥ ജ്ഞാനി മാത്രമേ വിശിഷ്ടൻ (ശ്രേഷ്ഠൻ) ആയുള്ളൂ.

Verse 6

तत्र ज्ञानी प्रियतर ममरूपञ्च स स्मृतः । तस्मात्प्रियतरो नान्यः सत्यं सत्यं वदाम्यहम्

അവിടെ ജ്ഞാനിയേ ഏറ്റവും പ്രിയൻ; അവനെയേ എന്റെ സ്വരൂപമായി സ്മരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ജ്ഞാനിയേക്കാൾ പ്രിയൻ മറ്റാരുമില്ല—സത്യം, സത്യം ഞാൻ പറയുന്നു.

Verse 7

ज्ञानगम्योहमात्मज्ञो वेदांतश्रुतिपारगैः । विना ज्ञानेन मां प्राप्तुं यतन्ते चाल्पबुद्धयः

ഞാൻ ജ്ഞാനത്തിലൂടെയേ പ്രാപ്യമാകുന്നവൻ, ആത്മജ്ഞൻ; വേദാന്തശ്രുതികളുടെ പാരംഗതർ എന്നെ സാക്ഷാത്കരിക്കുന്നു. എന്നാൽ ജ്ഞാനം കൂടാതെ അല്പബുദ്ധികൾ എന്നെ നേടാൻ വ്യർത്ഥമായി പരിശ്രമിക്കുന്നു.

Verse 8

न वेदैश्च न यज्ञैश्च न दानैस्तपसा क्वचित् । न शक्नुवंति मां प्राप्तुं मूढाः कर्मवशा नरा

വേദങ്ങളാലും അല്ല, യജ്ഞങ്ങളാലും അല്ല, ദാനങ്ങളാലും അല്ല, വെറും തപസ്സിനാലും അല്ല—അവർ എപ്പോഴും എന്നെ പ്രാപിക്കുകയില്ല. കർമവശരായ മൂഢന്മാർ എന്നെ എത്തിച്ചേരാൻ കഴിയില്ല.

Verse 9

केवलं कर्म्मणा त्वं स्म संसारं तर्तुमिच्छसि । अत एवाभवं रुष्टो यज्ञविध्वंसकारकः

നീ കർമ്മം മാത്രത്താൽ തന്നെ സംസാരചക്രം കടക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ടു ഞാൻ കോപിച്ചു യജ്ഞവിധ്വംസകനായി.

Verse 10

इतः प्रभृति भो दक्ष मत्वा मां परमेश्वरम् । बुद्ध्या ज्ञानपरो भूत्वा कुरु कर्म समाहितः

ഇന്നുമുതൽ, ഹേ ദക്ഷാ, എന്നെ പരമേശ്വരനെന്നു തിരിച്ചറിയുക. വിവേകബുദ്ധിയാൽ സത്യജ്ഞാനത്തിൽ പരായണനായി, സമാഹിതചിത്തത്തോടെ നിന്റെ കർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിക്ക.

Verse 11

अन्यच्च शृणु सद्बुद्ध्या वचनं मे प्रजापते । वच्मि गुह्यं धर्महेतोः सगुणत्वेप्यहं तव

ഹേ പ്രജാപതേ, സദ്ബുദ്ധിയോടെ എന്റെ മറ്റൊരു വാക്കും കേൾക്കുക. ധർമ്മഹേതുവായി ഞാൻ നിനക്കൊരു ഗുഹ്യം പറയുന്നു—സഗുണരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനായാലും ഞാൻ എപ്പോഴും നിന്റേതുതന്നെ।

Verse 12

अहं ब्रह्मा च विष्णुश्च जगतः कारणं परम् । आत्मेश्वर उपद्रष्टा स्वयंदृगविशेषणः

ഞാൻ—ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും കൂടെ—ജഗത്തിന്റെ പരമ കാരണതത്ത്വമായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഞാൻ ആത്മേശ്വരൻ, അന്തർസാക്ഷിയായ ഉപദ്രഷ്ടാവ്, സ്വപ്രകാശ ചൈതന്യത്തിൽ സ്വന്തം പ്രകാശംകൊണ്ട് തന്നെ കാണുന്ന വിശിഷ്ട ദ്രഷ്ടാവാണ്।

Verse 13

आत्ममायां समाविश्य सोहं गुणमयीं मुने । सृजन्रक्षन्हरन्विश्वं दधे संज्ञाः क्रियोचिताः

ഹേ മുനേ! അവൻ തന്റെ ഗുണമയമായ ആത്മമായയിൽ പ്രവേശിച്ച്, ലോകത്തെ സൃഷ്ടിക്കുകയും പാലിക്കുകയും സംഹരിക്കുകയും ചെയ്യുമ്പോൾ, കര്‍മ്മത്തിന് അനുയോജ്യമായ പ്രവർത്തനസഞ്ജ്ഞകൾ ധരിക്കുന്നു।

Verse 14

अद्वितीये परे तस्मिन् ब्रह्मण्यात्मनि केवले । अज्ञः पश्यति भेदेन भूतानि ब्रह्मचेश्वरम्

ആ പരമ അദ്വൈതമായ, ശുദ്ധ ബ്രഹ്മസ്വരൂപമായ ഏകാത്മനിലേക്കും അജ്ഞൻ ഭേദബുദ്ധിയാൽ ഭൂതങ്ങളെയും ബ്രഹ്മനെയും ഈശ്വരനെയും വേറിട്ടതായി കാണുന്നു।

Verse 15

शिरः करादिस्वांगेषु कुरुते न यथा पुमान् । पारक्यशेमुषीं क्वापि भूतेष्वेवं हि मत्परः

മനുഷ്യൻ തന്റെ തല, കൈ മുതലായ സ്വന്തം അവയവങ്ങളെ മറ്റൊരാളുടേതെന്ന് കരുതാത്തതുപോലെ, എന്നിൽ പൂർണ്ണമായി പരായണനായ ഭക്തൻ ഏതൊരു ജീവിയിലും ‘പരത്വ’ബോധം പുലർത്തുന്നില്ല।

Verse 16

सर्वभूतात्मनामेकभावनां यो न पश्यति । त्रिसुराणां भिदां दक्ष स शांतिमधिगच्छति

ഹേ ദക്ഷാ, സർവ്വഭൂതങ്ങളിലുമുള്ള ആത്മാവിന്റെ ഏകസാന്നിധ്യം കാണുകയും ത്രിദേവന്മാരിൽ ഭേദം കൽപ്പിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവൻ തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥ ശാന്തി പ്രാപിക്കുന്നത്.

Verse 17

यः करोति त्रिदेवेषु भेदबुद्धिं नराधमः । नरके स वसेन्नूनं यावदाचन्द्रतारकम्

ത്രിദേവന്മാരിൽ ഭേദബുദ്ധി പുലർത്തുന്ന ആ നരാധമൻ നിശ്ചയമായും നരകത്തിൽ വസിക്കും—ചന്ദ്രനും നക്ഷത്രങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്നത്രയും കാലം.

Verse 18

मत्परः पूजयेद्देवान् सर्वानपि विचक्षणः । स ज्ञानं लभते येन मुक्तिर्भवति शाश्वती

എന്നിൽ പരായണനായ വിവേകി ഭക്തൻ സർവ്വ ദേവന്മാരെയും പൂജിച്ചാലും, അവൻ ആ സത്യജ്ഞാനം പ്രാപിക്കുന്നു; അതിനാൽ ശാശ്വത മോക്ഷം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു।

Verse 19

विधिभक्तिं विना नैव भक्तिर्भवति वैष्णवी । विष्णुभक्तिं विना मे न भक्तिः क्वापि प्रजायते

വിധി (ബ്രഹ്മ) ഭക്തിയില്ലാതെ വൈഷ്ണവഭക്തി യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉദിക്കുകയില്ല; വിഷ്ണുഭക്തിയില്ലാതെ എന്റെ (ശിവന്റെ) ഭക്തി എവിടെയും ജനിക്കുകയില്ല।

Verse 20

इत्युक्त्वा शंकरस्स्वामी सर्वेषां परमेश्वरः । सर्वेषां शृण्वतां तत्रोवाच वाणीं कृपाकरः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ശങ്കരൻ—സ്വാമി, സർവ്വരുടെയും പരമേശ്വരൻ—അവിടെ എല്ലാവരും കേൾക്കുമ്പോൾ, കരുണാകരൻ തന്റെ വാണിയാൽ അവരെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു।

Verse 21

हरिभक्तो हि मां निन्देत्तथा शैवोभवे द्यदि । तयोः शापा भवेयुस्ते तत्त्वप्राप्तिर्भवेन्न हि

ഹരിഭക്തൻ എന്നെ നിന്ദിച്ചാലോ, ശൈവഭക്തൻ ഹരിയെ നിന്ദിക്കുന്നവനായാലോ, അവരുടെ ശാപങ്ങൾ ഫലിക്കും; അത്തരക്കാരന് പരമതത്ത്വസാക്ഷാത്കാരം ഉണ്ടാകുകയില്ല.

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य महेशस्य वचनं सुखकारकम् । जहृषुस्सकलास्तत्र सुरमुन्यादयो मुने

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—മഹേശന്റെ ആനന്ദദായകമായ വചനങ്ങൾ ഇങ്ങനെ കേട്ടപ്പോൾ, ഹേ മുനേ, അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന ദേവന്മാർ, മുനിമാർ മുതലായ എല്ലാവരും ഹർഷിച്ചു.

Verse 23

दक्षोभवन्महाप्रीत्या शिवभक्तिरतस्तदा । सकुटुम्बस्सुराद्यास्ते शिवं मत्वाखिलेश्वरम्

അപ്പോൾ ദക്ഷൻ മഹാനന്ദത്തോടെ ശിവഭക്തിയിൽ ലീനനായി; ദേവന്മാർ മുതലായവരും കുടുംബസഹിതം ശിവനെ അഖിലേശ്വരനായി കരുതി.

Verse 24

यथा येन कृता शंभोः संस्तुतिः परमात्मनः । तथा तस्मै वरो दत्तश्शंभुना तुष्टचेतसा

ആർ ഏതു രീതിയിൽ പരമാത്മാവായ ശംഭുവിനെ സ്തുതിച്ചുവോ, തൃപ്തചിത്തനായ ശംഭു അതേ രീതിയിൽ അവനു വരം നൽകി.

Verse 25

ज्ञप्तः शिवेनाशु दक्षः शिवभक्तः प्रसन्नधीः । यज्ञं चकार संपूर्णं शिवानुग्रहतो मुने

ശിവൻ ഉപദേശിച്ചതോടെ ദക്ഷൻ ഉടൻ ശിവഭക്തനായി, പ്രസന്നബുദ്ധിയോടെ; ഹേ മുനേ, ശിവാനുഗ്രഹത്താൽ അവൻ യജ്ഞം പൂർണ്ണമായി നിർവഹിച്ചു.

Verse 26

ददौ भागान्सुरेभ्यो हि पूर्णभागं शिवाय सः । दानं ददौ द्विजेभ्यश्च प्राप्तः शंभोरनुग्रहः

അവൻ ദേവന്മാർക്ക് അവരുടെ ഭാഗങ്ങൾ നൽകി, ശിവനു പൂർണ്ണഭാഗം സമർപ്പിച്ചു. ദ്വിജന്മാർക്കും ദാനം നൽകി; ഇങ്ങനെ ശംഭുവിന്റെ അനുഗ്രഹം ലഭിച്ചു.

Verse 27

अथो देवस्य सुमहत्तत्कर्म विधिपूर्वकम् । दक्षः समाप्य विधिवत्सहर्त्विग्भिः प्रजापतिः

അതിനുശേഷം പ്രജാപതി ദക്ഷൻ ഋത്വിജന്മാരോടുകൂടെ, ദേവനുവേണ്ടി വിധിപൂർവ്വം ചെയ്ത ആ മഹാകർമം നിയമപ്രകാരം സമാപിപ്പിച്ചു.

Verse 28

एवं दक्षमखः पूर्णोभवत्तत्र मुनीश्वरः । शंकरस्य प्रसादेन परब्रह्मस्वरूपिणः

ഹേ മുനീശ്വരാ, ഇങ്ങനെ അവിടെ ദക്ഷന്റെ യജ്ഞം പൂർണ്ണമായി—പരബ്രഹ്മസ്വരൂപനായ ശങ്കരന്റെ പ്രസാദത്താൽ.

Verse 29

अथ देवर्षयस्सर्वे शंसंतश्शांकरं यशः । स्वधामानि ययुस्तु ष्टाः परेपि सुखतस्तदा

അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവർഷിമാരും ശങ്കരന്റെ യശസ്സ് പുകഴ്ത്തി, തൃപ്തരായി തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ധാമങ്ങളിലേക്കു പോയി; മറ്റുള്ളവരും അന്നേരം സന്തോഷത്തോടെ പിരിഞ്ഞുപോയി.

Verse 30

अहं विष्णुश्च सुप्रीतावपि स्वंस्वं परं मुदा । गायन्तौ सुयशश्शंभोः सर्वमंगलदं सदा

ഞാനും വിഷ്ണുവും, തത്ത്വം തത്ത്വമായ പരമസ്ഥാനത്തിൽ സന്തുഷ്ടരായിരുന്നാലും, ആനന്ദത്തോടെ സദാ ശംഭുവിന്റെ സുനാമം പാടുന്നു; അത് നിത്യവും സർവ്വമംഗളദായകം।

Verse 31

दक्ष संमानितः प्रीत्या महादेवोपि सद्गतिः । कैलासं स ययौ शैलं सुप्रीतस्सगणो निजम्

ദക്ഷൻ സ്നേഹപൂർവ്വം ആദരിച്ചതിനാൽ സദ്ഗതിസ്വരൂപനായ മഹാദേവൻ പ്രസന്നനായി. അദ്ദേഹം തന്റെ ഗണങ്ങളോടുകൂടെ അത്യന്തം സന്തോഷത്തോടെ സ്വന്തം പർവ്വതധാമമായ കൈലാസത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.

Verse 32

आगत्य स्वगिरिं शंभुस्सस्मार स्वप्रियां सतीम् । गणेभ्यः कथयामास प्रधानेभ्यश्च तत्कथाम्

സ്വന്തം പർവ്വതധാമത്തിലേക്ക് എത്തി ശംഭു തന്റെ പ്രിയ സതിയെ സ്മരിച്ചു. തുടർന്ന് ആ കഥ തന്നെ തന്റെ ഗണങ്ങളോടും, പ്രത്യേകിച്ച് പ്രധാന നേതാക്കളോടും, പറഞ്ഞു.

Verse 33

कालं निनाय विज्ञानी बहु तच्चरितं वदन् । लौकिकीं गतिमाश्रित्य दर्शयन् कामितां प्रभुः

സർവ്വജ്ഞനായ പ്രഭു ആ ചരിതങ്ങളെ ദീർഘമായി പറഞ്ഞുകൊണ്ട് കാലം കഴിച്ചു. ലോകികമായ രീതിയെ ആശ്രയിച്ച്, ആഗ്രഹിച്ച ഗതിയെ (പഥത്തെ) അദ്ദേഹം വെളിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.

Verse 34

नानीतिकारकः स्वामी परब्रह्म सतां गतिः । तस्य मोहः क्व वा शोकः क्व विकारः परो मुने

സ്വാമി നീതി–അനീതി കര്‍മ്മങ്ങളില്‍ ബന്ധിതനായ കര്‍ത്താവല്ല; അവന്‍ പരബ്രഹ്മം, സജ്ജനങ്ങളുടെ പരമാശ്രയം. ഹേ മുനിവരാ, അവനില്‍ മോഹം എവിടെ, ശോകം എവിടെ, വികാരമോ മാറ്റമോ എവിടെ?

Verse 35

अहं विष्णुश्च जानीवस्तद्भेदं न कदाचन । केपरे मुनयो देवा मनुषाद्याश्च योगिनः

ഞാനും വിഷ്ണുവും ഇതറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അതില്‍ യഥാര്‍ഥ ഭേദം ഒരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ല. പിന്നെ മറ്റു മുനിമാര്‍, ദേവന്മാര്‍, മനുഷ്യാദികള്‍, യോഗികള്‍ എന്നിവരെക്കുറിച്ച് എന്തുപറയണം?

Verse 36

महिमा शांकरोनंतो दुर्विज्ञेयो मनीषिभिः । भक्तज्ञातश्च सद्भक्त्या तत्प्रसादाद्विना श्रमम्

ശങ്കരന്റെ മഹിമ അനന്തം; മഹാപണ്ഡിതർക്കും അതു ഗ്രഹിക്കുക ദുഷ്കരം. എന്നാൽ സദ്ഭക്തിയാൽ ഭക്തർ അതറിയുന്നു; അവന്റെ പ്രസാദത്താൽ അത് പരിശ്രമമില്ലാതെ അനുഭവപ്പെടുന്നു।

Verse 37

एकोपि न विकारो हि शिवस्य परमात्मनः । संदर्शयति लोकेभ्यः कृत्वा तां तादृशीं गतिम्

പരമാത്മാവായ ശിവനിൽ ലേശമാത്രവും വികാരം ഉദിക്കുകയില്ല; എങ്കിലും അവൻ താദൃശമായ അവസ്ഥ ധരിച്ചു ലോകങ്ങളുടെ ബോധത്തിനായി അതിനെ പ്രകടമാക്കുന്നു।

Verse 38

यत्पठित्वा च संश्रुत्य सर्वलोकसुधीर्मुने । लभते सद्गतिं दिब्यामिहापि सुखमुत्तमम्

ഹേ സർവലോകസുധീ മുനേ! ആരെങ്കിലും ഇത് ശ്രദ്ധയോടെ പാരായണം ചെയ്‌തും ശ്രവണം ചെയ്‌തും ഇരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, അവൻ ദിവ്യമായ സദ്ഗതി പ്രാപിക്കുകയും ഇഹലോകത്തും ഉത്തമസുഖം നേടുകയും ചെയ്യും।

Verse 39

इत्थं दाक्षायणी हित्वा निजदेहं सती पुनः । जज्ञे हिमवतः पत्न्यां मेनायामिति विश्रुतम्

ഇങ്ങനെ ദക്ഷപുത്രിയായ സതി സ്വന്തം ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച്, വീണ്ടും ഹിമവാന്റെ പത്നിയായ മേനയുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ചു എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 40

पुनः कृत्वा तपस्तत्र शिवं वव्रे पतिं च सा । गौरी भूत्वार्द्धवामांगी लीलाश्चक्रेद्भुताश्शिवा

അവിടെ വീണ്ടും തപസ്സു ചെയ്ത് അവൾ ശിവനെയേ ഭർത്താവായി വരിച്ചു. ഗൗരിയായി, അർദ്ധവാമാംഗിയായി (അർദ്ധനാരീശ്വരരൂപമായി) ആ ശിവാ അത്ഭുത ലീലകൾ ചെയ്തു।

Verse 41

इत्थं सतीचरित्रं ते वर्णितं परमाद्भुतम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं दिव्यं सर्वकामप्रदायकम्

ഇങ്ങനെ സതീദേവിയുടെ പരമാദ്ഭുത ചരിതം നിനക്കു വിവരണമായി. ഈ ദിവ്യാഖ്യാനം ഭുക്തിയും മുക്തിയും നൽകുകയും എല്ലാ ശുഭകാമനകളും സഫലമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 42

इदमाख्यानमनघं पवित्रं परपावनम् । स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं पुत्रपौत्रफलप्रदम्

ഈ നിർമലമായ ആഖ്യാനം പവിത്രവും പരമപാവനവും ആകുന്നു. ഇത് സ്വർഗ്ഗ്യപുണ്യം, യശസ്, ദീർഘായുസ്സ്, പുത്രപൗത്രഫലം എന്നിവ നൽകുന്നു.

Verse 43

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखंडे दक्षय ज्ञानुसंधानवर्णनं नाम त्रिचत्वारिंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ റുദ്രസംഹിതയുടെ ദ്വിതീയ സതീഖണ്ഡത്തിൽ “ദക്ഷന്റെ ജ്ഞാനാനുസന്ധാനവർണ്ണനം” എന്ന പേരിലുള്ള നാല്പത്തിമൂന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 44

यः पठेत्पाठयेद्वापि समाख्यानमिदं शुभम् । सोपि भुक्त्वाखिलान् भोगानंते मोक्षमवाप्नुयात्

ഈ ശുഭാഖ്യാനം ആരെങ്കിലും വായിക്കുകയോ വായിപ്പിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, അവൻ എല്ലാ യോഗ്യഭോഗങ്ങളും അനുഭവിച്ച ശേഷം അവസാനം മോക്ഷം പ്രാപിക്കും।