दधीच-शाप-हेतु-वर्णनम् / The Cause of Dadhīca’s Curse (Explaining Viṣṇu’s Role at Dakṣa’s Sacrifice)

Verse 1

सूत उवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य विधेरमितधीमतः । पप्रच्छ नारदः प्रीत्या विस्मितस्तं द्विजोत्तमः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അപരിമിത പ്രജ്ഞയുള്ള വിധാതാ ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കുകൾ ഇങ്ങനെ കേട്ട്, ആനന്ദവും വിസ്മയവും നിറഞ്ഞ ശ്രേഷ്ഠ മുനി നാരദൻ ഭക്തിപൂർവ്വം അദ്ദേഹത്തോട് ചോദിച്ചു।

Verse 2

नारद उवाच । शिवं विहाय दक्षस्य सुरैर्यज्ञं हरिर्गतः । हेतुना केन तद् ब्रूहि यत्रावज्ञाऽ भवत्ततः

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ശിവനെ വിട്ടുവെച്ച് ഹരി ദേവന്മാരോടൊപ്പം ദക്ഷന്റെ യജ്ഞത്തിലേക്ക് പോയി. ശിവനോടുള്ള അവജ്ഞ ഉണ്ടായ ആ സ്ഥലത്തേക്ക് അദ്ദേഹം ഏതു കാരണത്താൽ പോയി? എന്നോട് പറയുക।

Verse 3

जानाति किं स शंभुं नो हरिः प्रलयविक्रमम् । रणं कथं च कृतवान् तद्गणैरबुधो यथा

പ്രളയസമാനമായ വിക്രമമുള്ള ശംഭുവിനെ ഹരി എങ്ങനെ അറിയും? പിന്നെ ശിവഗണങ്ങളോടൊപ്പം അദ്ദേഹം എങ്ങനെ യുദ്ധം ചെയ്തു—അജ്ഞനെന്നപോലെ?

Verse 4

एष मे संशयो भूयांस्तं छिंधि करुणानिधे । चरितं ब्रूहि शंभोस्तु चित्तोत्साहकरं प्रभो

എനിക്കുള്ളിൽ ഈ മഹാസംശയം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു; ഹേ കരുണാനിധേ, അതിനെ ഛേദിക്കണമേ. പ്രഭോ, ചിത്തത്തിന് ഉത്സാഹവും ബലവും നൽകുന്ന ശംഭുവിന്റെ പുണ്യചരിതം അരുളിച്ചെയ്യുക।

Verse 5

ब्रह्मोवाच । द्विजवर्य शृणु प्रीत्या चरितं शशिमौलिनः । यत्पृच्छते कुर्वतश्च सर्वसंशयहारकम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, പ്രീതിഭക്തിയോടെ ശശിമൗളിയായ പരമേശ്വരൻ ശിവന്റെ പാവനചരിതം ശ്രവിക്ക. നീ ചോദിച്ചതിലും നീ ചെയ്യുന്നതിലും ഉള്ള എല്ലാ സംശയങ്ങളും ഇത് നീക്കും.

Verse 6

दधीचस्य मुनेः शापाद्भ्रष्टज्ञानो हरिः पुरा । सामरो दक्षयज्ञं वै गतः क्षुवसहायकृत्

ദധീചി മുനിയുടെ ശാപം മൂലം പുരാതനകാലത്ത് ഹരി (വിഷ്ണു) യഥാർത്ഥ വിവേകം നഷ്ടപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ദേവന്മാരോടൊപ്പം, ക്ഷുവയെ സഹായിയായി സ്വീകരിച്ച്, ദക്ഷയജ്ഞത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 7

नारद उवाच । किमर्थं शप्तवान्विष्णुं दधीचो मुनिसत्तमः । कोपाकारः कृतस्तस्य हरिणा तत्सहायिना

നാരദൻ പറഞ്ഞു—മുനിശ്രേഷ്ഠനായ ദധീചി എന്തുകൊണ്ടാണ് വിഷ്ണുവിനെ ശപിച്ചത്? കൂടാതെ ഹരി തന്റെ സഹായിയോടൊപ്പം അദ്ദേഹത്തോടു കോപഭാവം എന്തിന് സ്വീകരിച്ചു?

Verse 8

ब्रह्मोवाच । समुत्पन्नो महातेजा राजा क्षुव इति स्मृतः । अभून्मित्रं दधीचस्य मुनीन्द्रस्य महाप्रभोः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—മഹാതേജസ്സോടെ ‘ക്ഷുവ’ എന്ന പേരിൽ ഒരു രാജാവ് ഉദിച്ചു. അദ്ദേഹം മഹാപ്രഭുവായ മുനീന്ദ്രൻ ദധീചിയുടെ സുഹൃത്തായി മാറി.

Verse 9

चिरात्तपःप्रसंगाद्वै वादः क्षुवदधीचयोः । महानर्थकरः ख्यातस्त्रिलोकेष्वभवत्पुरा

വളരെ മുമ്പ് തപസ്സിന്റെ ദീർഘമായ ആസക്തി മൂലം ക്ഷുവനും മുനി ദധീചിയും തമ്മിൽ വാദം ഉണ്ടായി. ആ കലഹം മഹാ അനർത്ഥകാരണമെന്നായി ത്രിലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധമായി.

Verse 10

तत्र त्रिवर्णतः श्रेष्ठो विप्र एव न संशयः । इति प्राह दधीचो हि शिवभक्तस्तु वेदवित्

ആ സന്ദർഭത്തിൽ ത്രിവർണ്ണങ്ങളിൽ വിപ്രൻ (ബ്രാഹ്മണൻ) തന്നെയാണ് ശ്രേഷ്ഠൻ—സംശയമില്ല. ഇങ്ങനെ വേദവിദ്യയും ശിവഭക്തിയും ഉള്ള ദധീചി മഹാമുനി പറഞ്ഞു.

Verse 11

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य दधीचस्य महामुने । क्षुवः प्राहेति नृपतिः श्रीमदेन विमोहितः

മഹാമുനി ദധീചിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, ലോകൈശ്വര്യവും അഹങ്കാരവും മൂലം മോഹിതനായ ക്ഷുവ രാജാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 12

क्षुव उवाच । अष्टानां लोकपालानां वपुर्धारयते नृपः । तस्मान्नृपो वरिष्ठो हि वर्णाश्रमपतिः प्रभुः

ക്ഷുവ പറഞ്ഞു—രാജാവ് അഷ്ട ലോകപാലന്മാരുടെ ശക്തി ശരീരത്തിൽ ധരിക്കുന്നു. അതിനാൽ രാജാവാണ് ശ്രേഷ്ഠൻ; വർണാശ്രമക്രമത്തിന്റെ അധിപതിയും പ്രഭുവും അവൻ തന്നെ.

Verse 13

सर्वदेवमयोराजा श्रुति प्राहेति तत्परा । महती देवता या सा सोहमेव ततो मुने

ശ്രുതി പറയുന്നു—രാജാവ് സർവദേവമയൻ; ആ പരമതത്ത്വത്തിൽ അവൻ തത്പരനാണ്. ആ മഹാദേവത—ആരായാലും—അവൻ ‘സോഽഹം’ (ഞാനേ ആ ശിവൻ), ഹേ മുനേ.

Verse 14

तस्माद्विप्राद्वरो राजा च्यवनेय विचार्यताम् । नावमंतव्य एवातः पूज्योऽहं सर्वथा त्वया

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ച്യവനപുത്രാ, നന്നായി ആലോചിക്ക: രാജാവും ബ്രാഹ്മണനേക്കാൾ താഴെയാണ്. അതിനാൽ എന്നെ അവമതിക്കരുത്; എല്ലായ്പ്പോഴും നീ എന്നെ ആദരിച്ച് പൂജിക്കണം.

Verse 15

ब्रह्मोवाच । श्रुत्वा तथा मतं तस्य क्षुवस्य मुनिसत्तमः । श्रुतिस्मृतिविरुद्धं तं चुकोपातीव भार्गवः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ക്ഷുവന്റെ ആ അഭിപ്രായം കേട്ട മുനിശ്രേഷ്ഠനായ ഭാർഗവൻ അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായി; കാരണം അത് ശ്രുതിയുടെയും സ്മൃതിയുടെയും വിരുദ്ധമായിരുന്നു.

Verse 16

अथ क्रुद्धो महातेजा गौरवाच्चात्मनो मुने । अताडयत्क्षुवं मूर्ध्नि दधीचो वाममुष्टितः

അപ്പോൾ, ഹേ മുനേ, മഹാതേജസ്സുള്ള ദധീചി ക്രുദ്ധനായി; തന്റെ ആത്മഗൗരവത്തിന്റെ ഭാരത്താൽ ഇടത് മുഷ്ടിയാൽ ക്ഷുവന്റെ തലയിൽ അടിച്ചു.

Verse 17

वज्रेण तं च चिच्छेद दधीचं ताडितः क्षुवः । जगर्जातीव संक्रुद्धो ब्रह्मांडाधिपतिः कुधीः

വജ്രാഘാതം ഏറ്റ ക്ഷുവൻ ദധീചിയെ ചീന്തിക്കളഞ്ഞു. ക്രോധം മൂലം ബുദ്ധി മങ്ങിയ ആ ബ്രഹ്മാണ്ഡാധിപതി ഉഗ്രമായി ഗർജിച്ചു.

Verse 18

पपात भूमौ निहतो तेन वज्रेण भार्गवः । शुक्रं सस्मार क्षुवकृद्भार्गवस्य कुलंधरः

ആ വജ്രത്താൽ നിഹതനായ ഭാർഗവൻ ഭൂമിയിൽ വീണു. തുടർന്ന് ഭാർഗവകുലനാശകാരിയായ കുലന്ധരൻ—ക്ഷുവകൃത്—ശുക്രനെ സ്മരിച്ചു (ആഹ്വാനിച്ചു).

Verse 19

शुक्रोथ संधयामास ताडितं च क्षुवेन तु । योगी दधीचस्य तदा देहमागत्य सद्रुतम्

അപ്പോൾ ശുക്രൻ ക്ഷുവുവാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ടതിനെ ഉടൻ സംധാനം ചെയ്ത് പുനഃസ്ഥാപിച്ചു; അതേ സമയത്ത് യോഗി ദധീചി തന്റെ ദേഹത്തോടുകൂടി വേഗത്തിൽ അവിടെ എത്തി।

Verse 20

संधाय पूर्ववद्देहं दधीचस्याह भार्गवः । शिवभक्ताग्रणीर्भृत्यं जयविद्याप्रवर्तकः

ദധീചന്റെ ദേഹം മുൻപുപോലെ സംധാനം ചെയ്ത് ഭാർഗവൻ പറഞ്ഞു—ഇവൻ ശിവഭക്തന്മാരിൽ അഗ്രഗണ്യൻ, നിഷ്ഠാവാൻ ഭൃത്യൻ, ജയവിദ്യയുടെ പ്രവർത്തകൻ।

Verse 21

शुक्र उवाच । दधीच तात संपूज्य शिवं सर्वेश्वरं प्रभुम् । महामृत्युंजयं मंत्रं श्रौतमग्र्यं वदामि ते

ശുക്രൻ പറഞ്ഞു—താത ദധീചാ! സർവേശ്വരനായ പ്രഭു ശിവനെ സമ്യകായി പൂജിച്ച ശേഷം, ശ്രൗതമന്ത്രങ്ങളിൽ അഗ്ര്യമായ മഹാമൃത്യുഞ്ജയ മന്ത്രം ഞാൻ നിന്നോട് പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 22

त्र्यम्बकं यजामहे त्रैलोक्यं पितरं प्रभुम् । त्रिमंडलस्य पितरं त्रिगुणस्य महेश्वरम्

ഞങ്ങൾ ത്ര്യംബകനെ യജിക്കുന്നു—ത്രൈലോക്യത്തിന്റെ പിതാവും പ്രഭുവും; ത്രിമണ്ഡലത്തിന്റെ പിതാവും ത്രിഗുണങ്ങളുടെ അധീശ്വരനായ മഹേശ്വരനും।

Verse 23

त्रितत्त्वस्य त्रिवह्नेश्च त्रिधाभूतस्य सर्वतः । त्रिदिवस्य त्रिबाहोश्च त्रिधाभूतस्य सर्वतः

അവൻ ത്രിതത്ത്വത്തിന്റെയും ത്രിവഹ്നിയുടെയും സ്വരൂപൻ; സർവത്ര ത്രിധയായി പ്രകാശിക്കുന്നു. അവൻ ത്രിദിവത്തിന്റെ അധിപൻ, ത്രിബാഹു; സർവത്ര ത്രിരൂപമായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 24

त्रिदेवस्य महादेवस्सुगंधि पुष्टिवर्द्धनम् । सर्वभूतेषु सर्वत्र त्रिगुणेषु कृतौ यथा

മഹാദേവൻ ത്രിദേവന്മാരുടെ പരമാധിപൻ; അദ്ദേഹം സുഗന്ധമയനും പുഷ്ടിയും ക്ഷേമവും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവനും ആകുന്നു. അദ്ദേഹം സർവ്വഭൂതങ്ങളിൽ സർവ്വത്ര വ്യാപിച്ചു, ത്രിഗുണങ്ങളിലുമെല്ലാം അധിഷ്ഠിതനായി—പ്രകട സൃഷ്ടിയിൽ സ്ഥാപിതനായതുപോലെ.

Verse 25

इन्द्रियेषु तथान्येषु देवेषु च गणेषु च । पुष्पे सुगंधिवत्सूरस्सुगंधिममरेश्वरः

ഇന്ദ്രിയങ്ങളിലും അതുപോലെ മറ്റു സത്തകളിലും—ദേവന്മാരിലും ഗണങ്ങളിലും—അവൻ തന്നെയാണ് വസിക്കുന്നത്. പുഷ്പത്തിൽ സുഗന്ധം നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ, അമരന്മാരുടെ ഈശ്വരനായ തേജോമയൻ സർവ്വരുടെയും അന്തരത്തിൽ സൂക്ഷ്മസാരമായ സുഗന്ധമായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 26

पुष्टिश्च प्रकृतेर्यस्मात्पुरुषाद्वै द्विजोत्तम । महदादिविशेषांतविकल्पश्चापि सुव्रत

ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, പുരുഷനിൽ നിന്നുതന്നെ പ്രകൃതിയുടെ വികാസവും പോഷണവും പ്രവഹിക്കുന്നു. അതിനാൽ മഹത് മുതൽ ആരംഭിച്ച് പ്രത്യേക തത്ത്വങ്ങളിലേക്കുള്ള ഭേദപരമ്പരയും വേറിട്ട ക്രമത്തിൽ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു, ഹേ സുവ്രതാ.

Verse 27

विष्णोः पितामहस्यापि मुनीनां च महामुने । इन्द्रियस्य च देवानां तस्माद्वै पुष्टिवर्द्धनः

ഹേ മഹാമുനേ, വിഷ്ണുവിന്നും പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവിന്നും, മുനിമാർക്കും, ദേവന്മാർക്കും അവരുടെ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്കും അവൻ തന്നെയാണ് പുഷ്ടിയും ബലവും വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവൻ. അതിനാൽ അവൻ സത്യമായും സർവ്വരുടെ ക്ഷേമവർദ്ധകൻ.

Verse 28

तं देवममृतं रुद्रं कर्मणा तपसापि वा । स्वाध्यायेन च योगेन ध्यानेन च प्रजापते

ഹേ പ്രജാപതേ, ആ ദിവ്യ അമൃതസ്വരൂപനായ രുദ്രനെ കർമ്മത്തിലൂടെയോ തപസ്സിലൂടെയോ, സ്വാധ്യായം, യോഗം, ധ്യാനം എന്നിവയിലൂടെ ഉപാസിച്ച് സാക്ഷാത്കരിക്കണം.

Verse 29

सत्येनान्येन सूक्ष्माग्रान्मृत्युपाशाद्भवः स्वयम् । वंधमोक्षकरो यस्मादुर्वारुकमिव प्रभुः

സത്യത്താലും സൂക്ഷ്മമായ അന്തർസാധനത്താലും ഭവൻ (ശ്രീശിവൻ) സ്വയം ദേഹിയെ മരണപാശത്തിൽ നിന്ന് മോചിപ്പിക്കുന്നു; കാരണം ആ പ്രഭുവാണ് ബന്ധവും മോക്ഷവും നൽകുന്നവൻ—പഴുത്ത വെള്ളരിക്കാ വള്ളിയിൽ നിന്ന് എളുപ്പം വേർപെടുന്നതുപോലെ।

Verse 30

मृतसंजीवनीमन्त्रो मम सर्वोत्तमः स्मृतः । एवं जपपरः प्रीत्या नियमेन शिवं स्मरन्

‘മൃതസഞ്ജീവനി’ മന്ത്രം എന്റെ ഏറ്റവും ഉത്തമ മന്ത്രമായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ നിയമം പാലിച്ച് പ്രീതിയോടെ ജപത്തിൽ നിരതനായി സദാ ശിവനെ സ്മരിക്കണം।

Verse 31

जप्त्वा हुत्वाभिमंत्र्यैव जलं पिब दिवानिशम् । शिवस्य सन्निधौ ध्यात्वा नास्ति मृत्युभयं क्वचित्

ജപവും ഹോമവും ചെയ്തു, മന്ത്രം ചൊല്ലി ജലം അഭിമന്ത്രിച്ച് പകലും രാത്രിയും പാനം ചെയ്യുക. ശിവസന്നിധിയിൽ ധ്യാനിച്ചാൽ എവിടെയും മരണഭയം ഇല്ല.

Verse 32

कृत्वा न्यासादिकं सर्वं संपूज्य विधिवच्छिवम् । संविधायेदं निर्व्यग्रश्शंकरं भक्तवत्सलम्

ന്യാസാദി എല്ലാ മുൻകൃത്യങ്ങളും ചെയ്തു, വിധിപ്രകാരം ശിവനെ സമ്യകായി പൂജിക്കുക. തുടർന്ന് വ്യഗ്രതയില്ലാത്ത മനസ്സോടെ, ഭക്തവത്സലനായ ശങ്കരനെ കേന്ദ്രമാക്കി ഈ അനുഷ്ഠാനം നടത്തണം.

Verse 33

ध्यानमस्य प्रवक्ष्यामि यथा ध्यात्वा जपन्मनुम् । सिद्ध मन्त्रो भवेद्धीमान् यावच्छंभुप्रभावतः

ഇപ്പോൾ ഇതിന്റെ ധ്യാനം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ധ്യാനിച്ച് മന്ത്രജപം ചെയ്താൽ, ബുദ്ധിമാനായ साधകന്റെ മന്ത്രം സിദ്ധമാകും—ഇത് ശംഭുവിന്റെ കൃപാ-പ്രഭാവം കൊണ്ടുതന്നെ.

Verse 34

हस्तांभोजयुगस्थकुंभयुगलादुद्धृत्यतोयं शिरस्सिंचंतं करयोर्युगेन दधतं स्वांकेभकुंभौ करौ । अक्षस्रङ्मृगहस्तमंबुजगतं मूर्द्धस्थचन्द्रस्रवत्पीयूषार्द्रतनुं भजे सगिरिजं त्र्यक्षं च मृत्युंजयम्

ഗിരിജാസഹിതനായ ത്രിനേത്ര മൃത്യുഞ്ജയ ശിവനെ ഞാൻ ഭജിക്കുന്നു—അവൻ രണ്ട് താമരക്കൈകളാൽ ജലകുംഭങ്ങളുടെ ജോടി ഉയർത്തി തന്റെ ശിരസ്സിൽ ജലം സിഞ്ചിച്ച് അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നു; മറ്റൊരു ജോടി കൈകളാൽ മടിയിൽ നിലക്കുന്ന കുംഭങ്ങളെ ധരിക്കുന്നു; ജപമാലയും സ്രക്കും മൃഗവും ധരിച്ചു പദ്മാസനസ്ഥനായി, ശിരസ്ഥ ചന്ദ്രനിൽ നിന്ന് ഒഴുകുന്ന അമൃതധാരകളാൽ ദേഹം സ്നിഗ്ധമായിരിക്കുന്നു।

Verse 35

ब्रह्मोवाच । उपदिश्येति शुक्रः स्वं दधीचिं मुनिसत्तमम् । स्वस्थानमगमत्तात संस्मरञ् शंकरं प्रभुम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ താതാ! ഇങ്ങനെ തന്റെ ശിഷ്യനായ മുനിശ്രേഷ്ഠ ദധീചിയെ ഉപദേശിച്ച്, ശുക്രൻ ശങ്കരപ്രഭുവിനെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് തന്റെ സ്വസ്ഥാനത്തേക്ക് മടങ്ങി.

Verse 36

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा दधीचो हि महामुनिः । वनं जगाम तपसे महाप्रीत्या शिवं स्मरन्

അവന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട മഹാമുനി ദധീചി, മഹാനന്ദത്തോടെ പരമേശ്വരനായ ശിവനെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട്, തപസ്സിനായി വനത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 37

तत्र गत्वा विधानेन महामृत्युंजयाभिधम् । तं मनुं प्रजपन् प्रीत्या तपस्तेपे शिवं स्मरन्

അവിടെ ചെന്നു വിധിപൂർവ്വം ‘മഹാമൃത്യുഞ്ജയ’ എന്ന പേരിലുള്ള ആ മന്ത്രം പ്രീതിയോടെ ജപിച്ചുകൊണ്ട്, ശിവനെ സ്മരിച്ച് അദ്ദേഹം തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 38

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीयसतीखंडे क्षुवदधीचवादवर्णनं नामाष्टत्रिंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ രണ്ടാം ഭാഗമായ രുദ്രസംഹിതയുടെ രണ്ടാം സതീഖണ്ഡത്തിൽ ‘ക്ഷുവ–ദധീചി സംവാദവിവരണം’ എന്ന പേരിലുള്ള മുപ്പത്തിയെട്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 39

अथ शंभुः प्रसन्नात्मा तज्जपाद्भक्तवत्सलः । आविर्बभूव पुरतस्तस्य प्रीत्या महामुने

അപ്പോൾ ശംഭു പ്രസന്നഹൃദയനായി; ഭക്തവത്സലനായ അദ്ദേഹം ആ ജപം കേട്ട് ദ്രവിച്ച്—ഹേ മഹാമുനേ—പ്രേമവശാൽ അവന്റെ മുമ്പിൽ പ്രത്യക്ഷമായി അവിർഭവിച്ചു।

Verse 40

तं दृष्ट्वा स्वप्रभुं शंभुं स मुमोद मुनीश्वरः । प्रणम्य विधिवद्भक्त्या तुष्टाव सुकृतांजलिः

സ്വപ്രഭുവായ ശംഭുവിനെ കണ്ടപ്പോൾ മുനീശ്വരൻ അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു. വിധിപൂർവ്വം ഭക്തിയോടെ നമസ്കരിച്ചു, കൈകൂപ്പി ആദരത്തോടെ അവനെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 41

अथ प्रीत्या शिवस्तात प्रसन्नश्च्यावनिं मुने । वरं ब्रूहीति स प्राह सुप्रसन्नेन चेतसा

അപ്പോൾ പ്രീതിവശാൽ ഭഗവാൻ ശിവൻ പ്രസന്നനായി. ഹേ മുനേ, അദ്ദേഹം പൂർണ്ണ ശാന്തചിത്തത്തോടെ ച്യവനനോട്—“വരം പറയുക; ഇഷ്ടം തിരഞ്ഞെടുക്കുക” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 42

तच्छुत्वा शंभुवचनं दधीचो भक्तसत्तमः । सांजलिर्नतकः प्राह शंकरं भक्तवत्सलम्

ശംഭുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഭക്തശ്രേഷ്ഠനായ ദധീചി കൈകൂപ്പി, തലകുനിച്ച്, ഭക്തവത്സലനായ ശങ്കരനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 43

दधीच उवाच । देवदेव महादेव मह्यं देहि वरत्रयम् । वज्रास्थित्वादवध्यत्वमदीनत्वं हि सर्वतः

ദധീചൻ പറഞ്ഞു— “ദേവദേവ മഹാദേവാ! എനിക്ക് മൂന്നു വരങ്ങൾ തരണമേ— എന്റെ അസ്ഥികൾ വജ്രസമം ദൃഢമാകട്ടെ, ഞാൻ അവധ്യനായിരിക്കട്ടെ, കൂടാതെ ഏതു വിധത്തിലും ദീനതയോ അസഹായതയോ എനിക്കുണ്ടാകാതിരിക്കട്ടെ.”

Verse 44

ब्रह्मोवाच । तदुक्तवचनं श्रुत्वा प्रसन्नः परमेश्वरः । वरत्रयं ददौ तस्मै दधीचाय तथास्त्विति

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ആ വചനങ്ങൾ ശ്രവിച്ച പരമേശ്വരൻ ശിവൻ പ്രസന്നനായി, ഋഷി ദധീചിക്ക് മൂന്ന് വരങ്ങൾ നൽകി “തഥാസ്തു” എന്നു അരുളി.

Verse 45

वरत्रयं शिवात्प्राप्य सानंदश्च महामुनिः । क्षुवस्थानं जगामाशु वेदमार्गे प्रतिष्ठितः

ശിവനിൽ നിന്ന് മൂന്ന് പവിത്ര വരങ്ങൾ ലഭിച്ച മഹാമുനി ദധീചി ആനന്ദപരവശനായി; വേദമാർഗത്തിൽ ഉറച്ചുനിന്ന് അദ്ദേഹം വേഗത്തിൽ ക്ഷുവയുടെ വാസസ്ഥാനത്തേക്ക് പോയി.

Verse 46

ब्रह्मोवाच । प्राप्यावध्यत्वमुग्रात्स वज्रास्थित्वमदीनताम् । अताडयच्च राजेन्द्रं पादमूलेन मूर्द्धनि

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ആ ഉഗ്രനിൽ നിന്ന് (ശിവനിൽ നിന്ന്) അവധ്യത, വജ്രസമമായ ദൃഢദേഹം, അചഞ്ചല നിർഭയത എന്നിവ നേടി, അവൻ രാജാധിരാജന്റെ ശിരസ്സിൽ പാദതളത്തോടെ പ്രഹരിച്ചു.

Verse 47

क्षुवो दधीचं वज्रेण जघानोरस्यथो नृपः । क्रोधं कृत्वा विशेषेण विष्णुगौरवगर्वितः

ഹേ നൃപാ! അപ്പോൾ ക്ഷുവൻ—വിഷ്ണുവിന്റെ മഹിമയിൽ ഗർവിതനായി—വിശേഷ ക്രോധം കൊണ്ടു, വജ്രം കൊണ്ട് ദധീചിയുടെ വക്ഷസ്ഥലത്ത് പ്രഹരിച്ചു.

Verse 48

नाभून्नाशाय तद्वज्रं दधीचस्य महात्मनः । प्रभावात्परमेशस्य धातृपुत्रो विसिस्मिये

മഹാത്മാവ് ദധീചിയിൽ നിന്നു ജനിച്ച ആ വജ്രം നാശം വരുത്തിയില്ല—ഇത് പരമേശ്വരൻ ശിവന്റെ പ്രഭാവം കൊണ്ടായിരുന്നു. അത് കണ്ട ധാതൃപുത്രൻ വിസ്മയിച്ചു.

Verse 49

दृष्ट्वाप्यवध्यत्वमदीनतां च वज्रस्य चात्यंतपरप्रभावम् । क्षुवो दधीचस्य मुनीश्वरस्य विसिस्मिये चेतसि धातृपुत्रः

മുനീശ്വരൻ ദധീചിയുടെ അവധ്യതയും അദീനമായ അചഞ്ചലതയും, വജ്രത്തിന്റെ അത്യന്തം പ്രബലമായ പരാക്രമവും കണ്ടിട്ടും ധാതൃപുത്രൻ ഹൃദയത്തിൽ വിസ്മയിച്ചു.

Verse 50

आराधयामास हरिं मुकुन्दमिन्द्रानुजं काननमाशु गत्वा । प्रपन्नपालश्च पराजितो हि दधीचमृत्युंजयसेवकेन

അവൻ വേഗത്തിൽ കാട്ടിലേക്കു പോയി, ഇന്ദ്രന്റെ അനുജനായ ഹരി മുകുന്ദനെ ആരാധിച്ചു. എങ്കിലും ‘ശരണാഗതപാലകൻ’ എന്നും പറയപ്പെടുന്നവനും മൃത്യുഞ്ജയ-സേവകനായ ദധീചിയാൽ പരാജിതനായി.

Verse 51

पूजया तस्य सन्तुष्टो भगवान् मधुसूदनः । प्रददौ दर्शनं तस्मै दिव्यं वै गरुडध्वजः

അവന്റെ പൂജയിൽ സന്തുഷ്ടനായ ഭഗവാൻ മധുസൂദനൻ—ഗരുഡധ്വജൻ—അവനു തന്റെ ദിവ്യ ദർശനം നൽകി.

Verse 52

दिव्येन दर्शनेनैव दृष्ट्वा देवं जनार्दनम् । तुष्टाव वाग्भिरिष्टाभिः प्रणम्य गरुडध्वजम्

ദിവ്യദർശനത്തിലൂടെ ജനാർദനദേവനെ ദർശിച്ച്, ഗരുഡധ്വജനായ പ്രഭുവിനെ പ്രണാമം ചെയ്ത്, പ്രിയവും യുക്തവുമായ വാക്കുകളാൽ ആ ദേവനെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 53

सम्पूज्य चैवं त्रिदशेश्वराद्यैः स्तुतं देवमजेयमीशम् । विज्ञापयामास निरीक्ष्य भक्त्या जनार्दनाय प्रणिपत्य मूर्ध्ना

ഇന്ദ്രാദി ദേവാധിപന്മാർ സ്തുതിച്ച അജേയനായ ആ ഈശ്വരദേവനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച ശേഷം, ഭക്തിയോടെ നോക്കി തലകുനിച്ച് പ്രണാമം ചെയ്ത് ജനാർദനൻ (വിഷ്ണു) മുമ്പാകെ തന്റെ അപേക്ഷ സമർപ്പിച്ചു।

Verse 54

राजोवाच । भगवन् ब्राह्मणः कश्चिद्दधीच इति विश्रुतः । धर्मवेत्ता विनीतात्मा सखा मम पुराभवत्

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ! ദധീചൻ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ഒരു ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. അവൻ ധർമ്മജ്ഞൻ, വിനീതഹൃദയൻ; പൂർവ്വകാലത്ത് എന്റെ സുഹൃത്തായിരുന്നു.

Verse 55

अवध्यस्सर्वदा सर्वैश्शंकरस्य प्रभावतः । तमाराध्य महादेवं मृत्युंजयमनामयम्

ശങ്കരന്റെ പ്രഭാവത്താൽ മനുഷ്യൻ എപ്പോഴും എല്ലാവർക്കും അവധ്യനാകുന്നു. അതുകൊണ്ട് രോഗരഹിതനും മരണജയനും ആയ ആ മഹാദേവനെ ആരാധിക്കണം.

Verse 56

सावज्ञं वामपादेन मम मूर्ध्नि सदस्यपि । ताडयामास वेगेन स दधीचो महातपाः

സഭയിൽ ഇരുന്നിരിക്കെ പോലും, മഹാതപസ്വിയായ ദധീചൻ അവജ്ഞയോടെ തന്റെ ഇടത് പാദം കൊണ്ട് എന്റെ തലയിൽ വേഗത്തിൽ അടിച്ചു.

Verse 57

उवाच तं च गर्वेण न बिभेमीति सर्वतः । मृत्युंजयाप्त सुवरो गर्वितो ह्यतुलं हरिः

അവൻ അഹങ്കാരത്തോടെ അവനോട് പറഞ്ഞു—“എനിക്ക് ഏതു ദിക്കിൽ നിന്നുമുള്ള ഭയവും ഇല്ല.” മൃത്യുഞ്ജയ വരം ലഭിച്ചതിനാൽ ആ അതുല ഹരി അത്യന്തം ഗർവിതനായി.

Verse 58

ब्रह्मोवाच । अथ ज्ञात्वा दधीचस्य ह्यवध्यत्वं महात्मनः । सस्मारास्य महेशस्य प्रभावमतुलं हरिः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ മഹാത്മാവായ ദധീചി അവധ്യനാണെന്ന് അറിഞ്ഞ ഹരി, മഹേശ്വരൻ (ശിവൻ) എന്നവന്റെ അതുല്യ പ്രഭാവവും മഹിമയും സ്മരിച്ചു।

Verse 59

एवं स्मृत्वा हरिः प्राह क्षुवं विधिसुतं द्रुतम् । विप्राणां नास्ति राजेन्द्र भयमण्वपि कुत्रचित्

ഇങ്ങനെ സ്മരിച്ചു ഹരി വിധിപുത്രനായ ക്ഷുവനോടു വേഗത്തിൽ പറഞ്ഞു— “രാജേന്ദ്രാ, വിപ്രന്മാർക്ക് എവിടെയും അണുമാത്രം ഭയമില്ല.”

Verse 60

विशेषाद्रुद्रभक्तानां भयं नास्ति च भूपते । दुःखं करोति विप्रस्य शापार्थं ससुरस्य मे

ഹേ ഭൂപതേ, പ്രത്യേകമായി രുദ്രഭക്തന്മാർക്ക് യാതൊരു ഭയവും ഇല്ല. എന്നാൽ എന്റെ ശ്വശുരനോട് ശാപം സംഭവിക്കേണ്ടതിനായി ഈ വിപ്രന് ദുഃഖം വരുത്തപ്പെടുന്നു.

Verse 61

भविता तस्य शापेन दक्षयज्ञे सुरेश्वरात् । विनाशो मम राजेन्द्र पुनरुत्थानमेव च

രാജേന്ദ്രാ, അവന്റെ ശാപം മൂലം ദക്ഷയജ്ഞത്തിൽ ദേവേശ്വരന്റെ കൈകളാൽ എന്റെ വിനാശം സംഭവിക്കും; പിന്നെയും എന്റെ പുനരുത്ഥാനവും തീർച്ചയായും ഉണ്ടാകും.

Verse 62

तस्मात्समेत्य राजेन्द्र सर्वयज्ञो न भूयते । करोमि यत्नं राजेन्द्र दधीचविजयाय ते

അതുകൊണ്ട് രാജേന്ദ്രാ, എല്ലാം ഒരുമിച്ചുകൂട്ടിയാലും സമ്പൂർണ്ണ യജ്ഞം സിദ്ധിക്കുകയില്ല. അതിനാൽ രാജേന്ദ്രാ, ദധീചനെ ജയിക്കുവാൻ നിനക്കായി ഞാൻ പരിശ്രമിക്കും.

Verse 63

श्रुत्वा वाक्यं क्षुवः प्राह तथास्त्विति हरेर्नृपः । तस्थौ तत्रैव तत्प्रीत्या तत्कामोत्सुकमानसः

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഹരിഭക്തനായ രാജാവ് ക്ഷുവ “തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു. ഹൃദയം സന്തോഷത്തോടെ അവൻ അവിടെയേ നിന്നു; ആ ലക്ഷ്യം സഫലമാകുവാൻ അവന്റെ മനസ്സ് ഉത്സുകമായിരുന്നു.