सतीदेव्याः योगमार्गेण देहत्यागः — Satī’s Yogic Abandonment of the Body

Verse 1

नारद उवाच । मौनीभूता यदा सासीत्सती शंकरवल्लभा । चरित्रं किमभूत्तत्र विधे तद्वद चादरात्

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ശങ്കരന്റെ പ്രിയയായ സതി മൗനമായപ്പോൾ അവിടെ എന്തു സംഭവിച്ചു? ഹേ വിധാതാവേ (ബ്രഹ്മാ), അത് ആദരത്തോടെ പറയുക।

Verse 2

ब्रह्मोवाच । मौनीभूता सती देवी स्मृत्वा स्वपतिमादरात । क्षितावुदीच्यां सहसा निषसाद प्रशांतधीः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—സ്വപതിയായ ശിവനെ ആദരത്തോടെ സ്മരിച്ച് ദേവി സതി മൗനമായി; ശാന്തബുദ്ധിയോടെ അവൾ പെട്ടെന്ന് വടക്കോട്ടു മുഖം തിരിച്ച് ഭൂമിയിൽ ഇരുന്നുവു।

Verse 3

जलमाचम्य विधिवत् संवृता वाससा शुचिः । दृङ्निमील्य पतिं स्मृत्वा योगमार्गं समाविशत्

വിധിപ്രകാരം ആചമനം ചെയ്ത്, ശുചിയായി, വസ്ത്രംകൊണ്ട് ലജ്ജാപൂർവ്വം ആവൃതയായി, സതി കണ്ണുകൾ അടച്ചു; ഭർത്താവായ പരമേശ്വരൻ ശിവനെ സ്മരിച്ചു യോഗമാർഗത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 4

कृत्वासमानावनिलौ प्राणापानौ सितानना । उत्थाप्योदानमथ च यत्नात्सा नाभिचक्रतः

അനന്തരം ശുഭ്രമുഖിയായ സതി പ്രാണനും അപാനനും എന്ന രണ്ടു വായുക്കളെ സമസ്ഥിതിയിലാക്കി; നാഭിചക്രത്തിൽ നിന്ന് ഉദാനവായുവിനെ പരിശ്രമത്തോടെ മേലോട്ടുയർത്തി।

Verse 5

हृदि स्थाप्योरसि धिया स्थितं कंठाद्भ्रुवोस्सती । अनिंदितानयन्मध्यं शंकरप्राणवल्लभा

ശങ്കരന്റെ പ്രാണപ്രിയയും നിർദോഷയുമായ സതി ചിത്തത്തെ ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു; പിന്നെ അത് വക്ഷസ്ഥലത്തിലേക്കും, അവിടെ നിന്ന് കണ്ഠത്തിലേക്കും, ഒടുവിൽ ഭ്രൂമധ്യത്തിലേക്കും നയിച്ചു।

Verse 6

एवं स्वदेहं सहसा दक्षकोपाज्जिहासती । दग्धे गात्रे वायुशुचिर्धारणं योगमार्गतः

ഇങ്ങനെ ദക്ഷനോടുള്ള കോപത്തിൽ സ്വന്തം ദേഹം ഉടൻ ഉപേക്ഷിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച സതി, പ്രാണനിയമംകൊണ്ട് ശുദ്ധയായി യോഗമാർഗ്ഗത്തിൽ ധാരണയിൽ പ്രവേശിച്ചു; അതിനാൽ അവളുടെ അവയവങ്ങൾ ദഗ്ധമായി.

Verse 7

ततस्स्वभर्तुश्चरणं चिंतयंती न चापरम् । अपश्यत्सा सती तत्र योगमार्गनिविष्टधीः

അതിനുശേഷം സതി സ്വന്തം ഭർത്താവായ പ്രഭുവിന്റെ പാദങ്ങളെയേ മാത്രം ധ്യാനിച്ചു, മറ്റൊന്നുമല്ല. യോഗമാർഗ്ഗത്തിൽ സ്ഥിരചിത്തയായി അവൾ അവിടെ അവനെ ദർശിച്ചു.

Verse 8

हतकल्मषतद्देहः प्रापतच्च तदग्निना । भस्मसादभवत्सद्यो मुनिश्रेष्ठ तदिच्छया

ആ ദേഹത്തിലെ കല്മഷങ്ങൾ നശിച്ചിരുന്നു; അത് ആ അഗ്നിയിൽ പതിച്ചു. ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! അവളുടെ ഇച്ഛയാൽ അത് ഉടൻ ഭസ്മമായി.

Verse 9

तत्पश्यतां च खे भूमौ वादोऽभूत्सुमहांस्तदा । हाहेति सोद्भुतश्चित्रस्सुरादीनां भयावहः

അവർ നോക്കി നിൽക്കേ ആ നിമിഷം ആകാശത്തിലും ഭൂമിയിലും അത്യന്തം മഹത്തായ കോലാഹലം ഉയർന്നു. “ഹാ! ഹാ!” എന്ന അത്ഭുതവും വിചിത്രവുമായ നാദം ദേവാദികളെ ഭീതിയിലാഴ്ത്തി.

Verse 10

हं प्रिया परा शंभोर्देवी दैवतमस्य हि । अहादसून् सती केन सुदुष्टेन प्रकोपिता

“ഞാൻ ശംഭുവിന്റെ പരമപ്രിയ ദേവി—ദേവന്മാരുടെയും അധിഷ്ഠാത്രി ദൈവശക്തി. ഏതു മഹാദുഷ്ടൻ സതിയെ പ്രകോപിപ്പിച്ചു അവൾ പ്രാണം ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടിവന്നു?”

Verse 11

अहो त्वनात्म्यं सुमहदस्य दक्षस्य पश्यत । चराचरं प्रजा यस्य यत्पुत्रस्य प्रजापतेः

അയ്യോ! ദക്ഷന്റെ ഈ മഹത്തായ അയോഗ്യതയും ആത്മവിവേകക്കുറവും നോക്കുക. അവനിൽ നിന്നാണ് ചരാചരമായ എല്ലാ പ്രജകളും ഉദ്ഭവിച്ചത്; പ്രജാപതിയുടെ പുത്രനായിട്ടും അവൻ ഇങ്ങനെ മോഹത്തിലാഴ്ന്നു.

Verse 12

अहोद्य द्विमनाऽभूत्सा सती देवी मनस्विनी । वृषध्वजप्रियाऽभीक्ष्णं मानयोग्या सतां सदा

അയ്യോ! ആ ദിവസം മനസ്വിനിയായ ദേവി സതിയുടെ മനസ് രണ്ടായി പിരിഞ്ഞു. വൃഷധ്വജൻ (ശിവൻ)ക്ക് നിത്യപ്രിയയായ അവൾ സജ്ജനന്മാരിൽ എപ്പോഴും മാനത്തിനും പൂജയ്ക്കും യോഗ്യയായിരുന്നു.

Verse 13

सोयं दुर्मर्षहृदयो ब्रह्मधृक् स प्रजापतिः । महतीमपकीर्तिं हि प्राप्स्यति त्वखिले भवे

ഈ പ്രജാപതി ദക്ഷൻ—അസഹിഷ്ണു ഹൃദയമുള്ളവൻ, ബ്രഹ്മാവിനോടു വൈരം പുലർത്തുന്നവൻ—നിശ്ചയമായും ഈ സർവ്വലോകത്തും മഹാ അപകീർത്തി പ്രാപിക്കും.

Verse 14

यत्स्वांगजां सुतां शंभुद्विट् न्यषे धत्समुद्यताम् । महानरकभोगी स मृतये नोऽपराधतः

നീ നിന്റെ തന്നെ ദേഹത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച, ശിവഭക്തിയിൽ നിരതയായ പുത്രിയെ ഉപേക്ഷിച്ചു; അതിനാൽ ശംഭുവിനെ ദ്വേഷിക്കുന്നവൻ മഹാനരകയാതനകൾ അനുഭവിക്കും—അവന്റെ മരണം മുഴുവനും തന്റെ അപരാധഫലമാണ്.

Verse 15

वदत्येवं जने सत्या दृष्ट्वाऽसुत्यागमद्भुतम् । द्रुतं तत्पार्षदाः क्रोधादुदतिष्ठन्नुदायुधाः

സതി ജനസമക്ഷം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ആ അത്ഭുതമായ ആത്മത്യാഗം കണ്ടു ശിവന്റെ പാർഷദന്മാർ ക്രോധത്തോടെ ഉടൻ ആയുധങ്ങളോടെ എഴുന്നേറ്റു.

Verse 16

द्वारि स्थिता गणास्सर्वे रसायुतमिता रुषा । शंकरस्य प्रभोस्ते वाऽकुध्यन्नतिमहाबलाः

വാതിലിൽ നിന്നിരുന്ന എല്ലാ ഗണങ്ങളും ക്രോധരസത്തിൽ കത്തിപ്പൊങ്ങി. അവർ തങ്ങളുടെ സ്വാമിയായ പ്രഭു ശങ്കരന്റെ അതിമഹാബലവാനായ അനുചരന്മാരായതിനാൽ അത്യന്തം രോഷിച്ചു.

Verse 17

हाहाकारमकुर्वंस्ते धिक्धिक् न इति वादिनः । उच्चैस्सर्वेऽसकृद्वीरःश्शंकरस्य गणाधिपाः

ശങ്കരന്റെ ഗണങ്ങളുടെ ആ വീരനായകർ വീണ്ടും വീണ്ടും ഉച്ചത്തിൽ ‘ഹാ ഹാ’ എന്നു വിലപിച്ചു; പിന്നെയും പിന്നെയും “ധിക് ധിക്! ഇല്ല, ഇത് പാടില്ല” എന്നു വിളിച്ചു പറഞ്ഞു.

Verse 18

हाहाकारेण महता व्याप्त मासीद्दिगन्तरम् । सर्वे प्रापन् भयं देवा मुनयोन्येपि ते स्थिताः

ആ മഹത്തായ ‘ഹാ ഹാ’ വിലാപം കൊണ്ട് ദിക്കുകളൊക്കെയും നിറഞ്ഞു. എല്ലാ ദേവന്മാരും ഭയത്തിലായി; അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്ന മുനിമാരും മറ്റുള്ളവരും വിറച്ചുകൊണ്ട് നിന്നു.

Verse 19

गणास्संमंत्र्य ते सर्वेऽभूवन् क्रुद्धा उदायुधाः । कुर्वन्तः प्रलयं वाद्यशस्त्रैर्व्याप्तं दिगंतरम्

ആ ഗണങ്ങൾ എല്ലാം തമ്മിൽ ആലോചിച്ച് ക്രോധത്തോടെ ആയുധങ്ങൾ ഉയർത്തി. യുദ്ധവാദ്യങ്ങളുടെ മുഴക്കവും ആയുധങ്ങളുടെ മിന്നലും കൊണ്ട് ദിക്കുകളെല്ലാം നിറച്ച്, പ്രളയംപോലെ ഒരു ഭീകരദൃശ്യം സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 20

शस्त्रैरघ्नन्निजांगानि केचित्तत्र शुचाकुलाः । शिरोमुखानि देवर्षे सुतीक्ष्णैः प्राणनाशिभिः

ഹേ ദേവർഷേ, അവിടെ ദുഃഖത്താൽ വലഞ്ഞ ചിലർ ആയുധങ്ങൾ കൊണ്ട് സ്വന്തം അവയവങ്ങളിൽ അടിച്ചു; അത്യന്തം മൂർച്ചയുള്ളതും പ്രാണഹരവുമായ ആയുധങ്ങളാൽ അവർ തങ്ങളുടെ തലയും മുഖവും മുറിവേൽപ്പിച്ചു.

Verse 21

इत्थं ते विलयं प्राप्ता दाक्षायण्या समं तदा । गणायुते द्वे च तदा तदद्भुतमिवाभवत्

ഇങ്ങനെ ആ സമയത്ത് ദാക്ഷായണി (സതി)യോടൊപ്പം അവരും നാശം പ്രാപിച്ചു. അപ്പോൾ ശിവഗണങ്ങളിൽ രണ്ടയുതവും നശിച്ചു; ആ സംഭവം അത്ഭുതമായി (ഭയാനകമായി) തോന്നി.

Verse 22

गणा नाशाऽवशिष्टा ये शंकरस्य महात्मनः । दक्षं तं क्रोधितं हन्तुं मुदा तिष्ठन्नुदायुधाः

മഹാത്മാവായ ശങ്കരന്റെ ഗണങ്ങളിൽ നാശത്തിനു ശേഷം ശേഷിച്ചവർ ആയുധങ്ങൾ ഉയർത്തി ആനന്ദത്തോടെ നിന്നു; ക്രുദ്ധനായ ദക്ഷനെ വധിക്കുവാൻ ഒരുങ്ങി.

Verse 23

तेषामापततां वेगं निशम्य भगवान् भृगुः । यज्ञघ्नघ्नेन यजुषा दक्षिणाग्नौ जुहोन्मुने

ഓ മുനേ! അവരുടെ പാഞ്ഞെത്തുന്ന വേഗം കേട്ട ഭഗവാൻ ഭൃഗു, യജ്ഞഘാതകരെ ഘാതിക്കുന്ന യജുഷ് മന്ത്രം ചൊല്ലി ദക്ഷിണാഗ്നിയിൽ ആഹുതി അർപ്പിച്ചു.

Verse 24

हूयमाने च भृगुणा समुत्पेतुर्महासुराः । ऋभवो नाम प्रबलवीरास्तत्र सहस्रशः

ഭൃഗു ആഹ്വാനം തുടരുമ്പോൾ മഹാസുരന്മാർ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു—‘ഋഭവ’ എന്ന പേരുള്ള പ്രബല വീരന്മാർ, അവിടെ സഹസ്രങ്ങളായി.

Verse 25

तैरलातायुधैस्तत्र प्रमथानां मुनीश्वर । अभूद्युद्धं सुविकटं शृण्वतां रोमहर्षणम्

ഹേ മുനീശ്വരാ, അവിടെ പ്രമഥർ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിശസ്ത്രങ്ങളെ ആയുധമാക്കി അത്യന്തം ഭീകരമായ യുദ്ധം ഉണ്ടായി; അതിന്റെ കഥ കേൾക്കുമ്പോൾ തന്നെ രോമാഞ്ചം തോന്നും।

Verse 26

ऋभुभिस्तैर्महावीरैर्हन्यमानास्समन्ततः । अयत्नयानाः प्रमथा उशद्भिर्ब्रह्मतेजसा

ആ മഹാവീര ഋഭുക്കൾ എല്ലാദിക്കിലും പ്രഹരിച്ചതാൽ പ്രമഥഗണങ്ങൾ മുൻസൗകര്യം നഷ്ടപ്പെടുത്തി, എതിരാളികളുടെ ബ്രഹ്മസമമായ ജ്വലിക്കുന്ന തേജസ്സാൽ ദഗ്ധരായപോലെ ദുരിതത്തിലായി।

Verse 27

एवं शिवगणास्ते वै हता विद्राविता द्रुतम् । शिवेच्छया महाशक्त्या तदद्भुतमिवाऽभवत्

ഇങ്ങനെ ശിവഗണങ്ങൾ വേഗത്തിൽ ഹതരായി ചിതറിക്കപ്പെട്ടു. ശിവന്റെ ഇച്ഛയാൽ, അവന്റെ മഹാശക്തിയാൽ, ആ സംഭവം അത്യന്തം അത്ഭുതമായി തോന്നി।

Verse 28

तद्दृष्ट्वा ऋषयो देवाश्शक्राद्यास्समरुद्गणाः । विश्वेश्विनौ लोकपालास्तूष्णीं भूतास्तदाऽभवन्

അത് കണ്ട ഋഷികളും ദേവന്മാരും—ഇന്ദ്രാദികൾ—മരുത്ഗണങ്ങളോടൊപ്പം, വിശ്വേദേവന്മാരും ലോകപാലകരും അന്നേരം നിശ്ശബ്ദരായി।

Verse 29

केचिद्विष्णुं प्रभुं तत्र प्रार्थयन्तस्समन्ततः । उद्विग्ना मन्त्रयंतश्च विप्राभावं मुहुर्मुहुः

അവിടെ ചിലർ എല്ലാടത്തുനിന്നും പ്രഭു വിഷ്ണുവിനെ പ്രാർത്ഥിച്ചു. അവർ വ്യാകുലരായി, ബ്രാഹ്മണരുടെ അഭാവത്തെക്കുറിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും പരസ്പരം ആലോചിച്ചു।

Verse 30

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां द्वितीये सतीखण्डे सत्युपाख्याने सतीदेहत्यागोपद्रववर्णनं नाम त्रिंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ രുദ്രസംഹിതയുടെ ദ്വിതീയ സതീഖണ്ഡത്തിൽ, സത്യോപാഖ്യാനാന്തർഗതമായ ‘സതീ ദേഹത്യാഗത്തിനു ശേഷം ഉണ്ടായ ഉപദ്രവത്തിന്റെ വർണ്ണനം’ എന്ന മുപ്പതാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 31

एवंभूतस्तदा यज्ञो विघ्नो जातो दुरात्मनः । ब्रह्मबंधोश्च दक्षस्य शंकरद्रोहिणो मुने

ഹേ മുനേ, അപ്പോൾ ആ യാഗം വിഘ്നം മൂലം അശാന്തമായി കലങ്ങി; ശങ്കരദ്രോഹിയായ ദുഷ്ടമനസ്സുള്ള ‘ബ്രഹ്മബന്ധു’ ദക്ഷന്റെ കാരണത്താലാണ് ആ തടസ്സം ഉണ്ടായത്.