पार्वतीबाल्यलीलावर्णनम् — Description of Pārvatī’s Childhood/Birth Festivities
അധ്യായം 7-ൽ ഹിമാലയൻ–മേന ദമ്പതികളുടെ ഗൃഹത്തിൽ പാർവതിയുടെ ജനനസമയത്തെ തത്സമയ സാഹചര്യങ്ങളും അതിനോടനുബന്ധിച്ച സാമൂഹ്യ‑വൈദിക പ്രതികരണവും വിവരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവ് മേനയുടെ ദൃശ്യമായ, ലോകിക മാതൃസ്നേഹത്തിൽ നിന്നുയർന്ന രോദനം പറയുന്നു; രാത്രിയിലെ അന്തരീക്ഷത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമായ പ്രത്യേക ദീപ്തിയും മാറ്റപ്പെട്ട പ്രകാശവും ശുഭമായ അതിരുസമയത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. നവജാതയുടെ കരച്ചിൽ കേട്ട് അന്തഃപുരത്തിലെ സ്ത്രീകൾ സ്നേഹത്തോടെ കൂടിച്ചേരുന്നു; സേവകർ രാജാവിനോട് ഇത് അത്യന്തം മംഗളകരവും ആനന്ദദായകവും ദേവകാര്യസാധകവുമായ ജന്മമാണെന്ന് അറിയിക്കുന്നു. ഹിമാലയൻ പുരോഹിതനും പണ്ഡിത ബ്രാഹ്മണരുമൊത്ത് വന്ന് നീലത്താമരയിതളിന്റെ വർണ്ണംപോലെ തേജസ്സുള്ള പുത്രിയെ കണ്ടു ഹർഷിക്കുന്നു. തുടർന്ന് നഗരത്തിൽ വാദ്യഘോഷം, മംഗളഗീതങ്ങൾ, നൃത്തങ്ങൾ എന്നിവയോടെ ഉത്സവം നടക്കുന്നു; രാജാവ് ജാതകർമ്മം നിർവഹിച്ചു ദ്വിജർക്കു ദാനം നൽകുന്നു. ഇങ്ങനെ പാർവതിയുടെ അവതാരം ഗൃഹസംഭവവും വിശ്വമംഗള സൂചനയും ആയി പ്രതിപാദിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । ततो मेना पुरस्सा वै सुता भूत्वा महाद्युतिः । चकार रोदनं तत्र लौकिकीं गतिमाश्रिता
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം മേനയുടെ മുമ്പിൽ ആ മഹാദ്യുതിയുള്ള പുത്രി (പാർവതി) വീണ്ടും കുട്ടിയായി മാറിയതുപോലെ ആയി. ലോകരീതിയെ ആശ്രയിച്ച് അവൾ അവിടെ കരയാൻ തുടങ്ങി.
Verse 2
अरिष्टशय्यां परितस्सद्विसारिसुतेजसा । निशीथदीपा विहतत्विष आसन्नरं मुने
ഹേ മുനേ, ആ അരിഷ്ടശയ്യയെ ചുറ്റും ക്രൂരവും വൈരഭാവമുള്ളതുമായ തേജസ് ജ്വലിച്ചു. നിശീഥദീപങ്ങളും അതിന്റെ കാന്തിയിൽ ക്ഷതപ്രഭയായി സമീപത്ത് മങ്ങിയതും ശക്തിഹീനമായതും പോലെ നിന്നു.
Verse 3
श्रुत्वा तद्रोदनं रम्यं गृहस्थास्सर्वयोषितः । जहृषुस्सम्भ्रमात्तत्रागताः प्रीतिपुरस्सराः
ആ മനോഹരമായ കരച്ചിൽ കേട്ടപ്പോൾ ഗൃഹത്തിലെ എല്ലാ സ്ത്രീകളും ഹർഷിച്ചു; ഉത്സുകതയാൽ ആവേശിതരായി ഉടൻ അവിടെ എത്തി—ആനന്ദം തന്നെയായിരുന്നു മുൻപന്തിയിൽ.
Verse 4
तच्छुद्धान्तचरः शीघ्रं शशंस भूभृते तदा । पार्वतीजन्म सुखदं देवकार्यकरं शुभम्
അപ്പോൾ അന്തഃപുരത്തിലെ സേവകൻ വേഗത്തിൽ രാജാവിനോട് അറിയിച്ചു—പാർവതിയുടെ ജനനം മംഗളകരം, സുഖദായകം, ദേവകാര്യസിദ്ധികരം.
Verse 5
तच्छुद्धान्तचरायाशु पुत्रीजन्म सुशंसते । सितातपत्रं नादेयमासीत्तस्य महीभृतः
അന്തഃപുരത്തിൽ സഞ്ചരിച്ച ആ സേവിക ഉടൻ പുത്രിജന്മത്തിന്റെ മംഗളവാർത്ത അറിയിച്ചു; ആ ഭൂപതിക്ക് വെളുത്ത രാജച്ഛത്രം ഇനി എടുക്കേണ്ടതല്ലെന്നപോലെ ആയി.
Verse 6
गतस्तत्र गिरिः प्रीत्या सपुरोहितसद्विजः । ददर्श तनयां तान्तु शोभमानां सुभाससा
പിന്നീട് പർവ്വതരാജൻ ഹിമാലയം സന്തോഷത്തോടെ, പുരോഹിതനും ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരും കൂടെ അവിടെ ചെന്നു തന്റെ പുത്രിയെ ദർശിച്ചു—അവൾ മംഗളപ്രഭയിൽ ദീപ്തയായി ശോഭിച്ചു.
Verse 7
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे पार्वतीबाल्यलीलावर्णनंनाम सप्तमो ऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ റുദ്രസംഹിതയിലെ തൃതീയ പാർവതീഖണ്ഡത്തിൽ “പാർവതിയുടെ ബാല്യലീലാവർണ്ണനം” എന്ന പേരിലുള്ള ഏഴാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।
Verse 8
सर्वे च मुमुदुस्तत्र पौराश्च पुरुषाः स्त्रियः । तदोत्सवो महानासीन्नेदुर्वाद्यानि भूरिशः
അവിടെ നഗരത്തിലെ എല്ലാവരും—പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും—ആനന്ദിച്ചു. ആ ഉത്സവം മഹാഭവ്യമായി, ചുറ്റുമെങ്ങും അനവധി വാദ്യങ്ങൾ ആവർത്തിച്ച് മുഴങ്ങി।
Verse 9
बभूव मंगलं गानं ननृतुर्वारयोषितः । दानं ददौ द्विजातिभ्यो जातकर्मविधाय च
മംഗളഗാനം ഉയർന്നു; വാരയോഷിതകൾ നൃത്തം ചെയ്തു. തുടർന്ന് വിധിപൂർവ്വം ജാതകർമ്മം നിർവഹിച്ചു ദ്വിജ ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനം നൽകി, ചടങ്ങ് പവിത്രമാക്കി।
Verse 10
अथ द्वारं समागत्य चकार सुमहोत्सवम् । हिमाचलः प्रसन्नात्मा भिक्षुभ्यो द्रविणन्ददौ
അതിനുശേഷം വാതിലിനരികെ എത്തി, പ്രസന്നഹൃദയനായ ഹിമാചലൻ മഹോത്സവം നടത്തി, ഭിക്ഷുക്കൾക്ക് ധനം ദാനമായി നൽകി।
Verse 11
अथो मुहूर्त्ते सुमते हिमवान्मुनिभिः सह । नामाऽकरोत्सुतायास्तु कालीत्यादि सुखप्रदम्
പിന്നീട് ശുഭ മുഹൂർത്തത്തിൽ സുമതി ഹിമവാൻ മുനികളോടൊപ്പം തന്റെ പുത്രിയുടെ നാമകരണം നടത്തി, ‘കാളി’ മുതലായ ഇഹ-പരസുഖം നൽകുന്ന നാമങ്ങൾ നൽകി.
Verse 12
दानं ददौ तदा प्रीत्या द्विजेभ्यो बहु सादरम् । उत्सवं कारयामास विविधं गानपूर्व्वकम्
അപ്പോൾ അവൻ ഹൃദയാനന്ദത്തോടെ ദ്വിജന്മാർക്ക് ആദരപൂർവം ധാരാളം ദാനം നൽകി. വിവിധ ഗാനങ്ങളോടുകൂടിയ മഹോത്സവവും നടത്തിച്ചു.
Verse 13
इत्थं कृत्वोत्सवं भूरि कालीं पश्यन्मुहुर्मुहुः । लेभे मुदं सपत्नीको बहुपुत्रोऽपि भूधरः
ഇങ്ങനെ മഹത്തായ ഉത്സവം നടത്തി, ഭാര്യയോടുകൂടിയ ഭൂധരൻ—പല പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നാലും—കാളിയെ വീണ്ടും വീണ്ടും ദർശിച്ച് പരമാനന്ദം പ്രാപിച്ചു.
Verse 14
तत्र सा ववृधे देवी गिरिराजगृहे शिवा । गंगेव वर्षासमये शरदीवाथ चन्द्रिका
അവിടെ ഗിരിരാജന്റെ ഭവനത്തിൽ ദേവി ശിവാ (പാർവതി) വളർന്നു പുഷ്ടിയായി—മഴക്കാലത്തെ ഗംഗയെപ്പോലെ, ശരദ്കാലത്തെ നിർമ്മല ചന്ദ്രികയെപ്പോലെ।
Verse 15
एवं सा कालिका देवी चार्वङ्गी चारुदर्शना । दध्रे चानुदिनं रम्यां चन्द्रबिम्बकलामिव
ഇങ്ങനെ ആ കാളികാ ദേവി—സുന്ദരാംഗിയും മനോഹരദർശിനിയും—പ്രതിദിനം ചന്ദ്രബിംബത്തിലെ കലയെപ്പോലെ രമ്യമായ കാന്തി ധരിച്ചു വർധിച്ചു.
Verse 16
कुलोचितेन नाम्ना तां पार्वतीत्याजुहावहा । बन्धुप्रियां बन्धुजनः सौशील्यगुणसंयुताम्
കുലാചാരപ്രകാരം അവർ അവളെ “പാർവതി” എന്നു വിളിച്ചു. സൗശീല്യവും സദ്ഗുണങ്ങളും നിറഞ്ഞ അവൾ ബന്ധുക്കൾക്കു അതിപ്രിയയായി, ബന്ധുജനങ്ങൾ സ്നേഹത്തോടെ അവളെ ആദരിച്ചു।
Verse 17
उमेति मात्रा तपसे निषिद्धा कालिका च सा । पश्चादुमाख्यां सुमुखी जगाम भुवने मुने
ഓ മുനേ, അവളുടെ മാതാവ് ‘ഉമേ (മകളേ, വേണ്ട)’ എന്നു പറഞ്ഞു അവളെ തപസ്സിൽ നിന്ന് നിരോധിച്ചു. അപ്പോൾ അവൾ ‘കാലികാ’ എന്നു അറിയപ്പെട്ടു; പിന്നീട് ആ സുമുഖിയായ ദേവി ലോകത്തിൽ ‘ഉമാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായി।
Verse 18
दृष्टिः पुत्रवतोऽप्यद्रेस्तस्मिंस्तृप्तिं जगाम न । अपत्ये पार्वतीत्याख्ये सर्वसौभाग्य संयुते
പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നിട്ടും ആ പർവ്വതരാജൻ (ഹിമാലയം)ന്റെ ആഗ്രഹം തൃപ്തിയായില്ല. എന്നാൽ സർവ്വസൗഭാഗ്യസമ്പന്നയായ ‘പാർവതി’ എന്ന കന്യ ജനിച്ചപ്പോൾ അവന്റെ ഹൃദയം പരിതൃപ്തി പ്രാപിച്ചു।
Verse 19
मधोरनन्तपुष्पस्य चूते हि भ्रमरावलिः । विशेषसंगा भवति सहकारे मुनीश्वर
ഹേ മുനീശ്വരാ! മധുരമായ അനന്തപുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ മാവിൻമരത്തിലും ഭ്രമരക്കൂട്ടം പ്രത്യേക അനുരാഗത്തോടെ അവിടെയേകുന്നു—അതിന്റെയൊരു വിശിഷ്ടതയാൽ ആകർഷിതമായി।
Verse 20
पूतो विभूषितश्चापि स बभूव तया गिरिः । संस्कारवत्येव गिरा मनीषीव हिमालयः
അവളാൽ ആ ഗിരി ശുദ്ധിയേയും അലങ്കാരത്തേയും പ്രാപിച്ചു. ഹിമാലയം സംസ്കാരസമ്പന്നമായ വാക്കാൽ സംസ്കൃതനായതുപോലെ—അന്തര്ബോധംകൊണ്ട് ദീപ്തനായ മनीഷിയെപ്പോലെ—തോന്നി।
Verse 21
प्रभामहत्या शिखयेव दीपो भुवनस्य च । त्रिमार्गयेव सन्मार्गस्तद्वद्गिरिजया गिरिः
ദീപം തന്റെ ശിഖയുടെ മഹാപ്രഭയാൽ ലോകത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ത്രിമാർഗങ്ങളിൽ സന്മാർഗം വെളിവാകുന്നതുപോലെ, ഗിരിജ (പാർവതി)യുടെ കാരണത്താൽ ആ ഗിരി മഹിമാപൂർണ്ണമായി।
Verse 22
कन्दुकैः कृत्रिमैः पुत्रैस्सखीमध्यगता च सा । गंगासैकतवेदीभिर्बाल्ये रेमे मुहुर्मुहुः
സഖിമാരുടെ നടുവിൽ ഇരുന്ന് അവൾ ബാല്യത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ആനന്ദിച്ചു—പന്തുകളും കൃത്രിമ കളിപ്പാട്ടങ്ങളും കൊണ്ട് കളിച്ചു, ഗംഗാമണലാൽ ചെറുചെറു വേദികൾ തീർത്തു।
Verse 23
अथ देवी शिवा सा चोपदेशसमये मुने । पपाठ विद्यात्सुप्रीत्या यतचित्ता च सद्गुरोः
ഹേ മുനേ, ഉപദേശസമയത്ത് ദേവി ശിവാ (പാർവതി) അത്യന്തം പ്രീതിയോടെ വിദ്യ പാരായണം ചെയ്തു; മനസ്സിനെ നിയന്ത്രിച്ച് സദ്ഗുരുവിൽ പൂർണ്ണമായി സമർപ്പിതയായി നിന്നു।
Verse 24
प्राक्तना जन्मविद्यास्तां शरदीव प्रपेदिरे । हंसालिस्स्वर्णदी नक्तमात्मभासो महौषधिम्
ശരദ്കാലം ആകാശത്തെ നിർമ്മലമാക്കുന്നതുപോലെ, മുൻജന്മവിദ്യ അവരിൽ ഉദിച്ചു. സ്വർണ്ണനദിയിൽ ഹംസങ്ങളുടെ നിരപോലെ, അവർ രാത്രിയിൽ സ്വയംദീപ്തരായി മഹൗഷധി—പരമ ഔഷധം—വഴി നീങ്ങി।
Verse 25
इत्थं सुवर्णिता लीला शिवायाः काचिदेव हि । अन्यलीलाम्प्रवक्ष्येऽहं शृणु त्वं प्रेमतो मुने
ഇങ്ങനെ ശിവയുടെ ഒരു ദിവ്യലീല നന്നായി വർണ്ണിക്കപ്പെട്ടു. ഇനി ഞാൻ മറ്റൊരു ലീല പറയാം—ഹേ മുനേ, പ്രീതിയോടെ ശ്രവിക്കൂ।
Frequently Asked Questions
The chapter centers on Pārvatī’s birth in Himālaya’s household, the immediate reactions (Menā’s maternal emotion, gathering of women), the royal announcement of auspicious destiny, and the ensuing celebrations and rites.
They ritualize recognition of Śakti’s presence: communal joy, jātakarma, and dāna mark the event as dharmic and cosmically meaningful, framing the Goddess’s embodiment as mārga (a pathway) for auspicious order and divine purpose.
Radiance (mahādyuti), extraordinary beauty (blue-lotus hue imagery), and destiny toward devakārya—signaling Pārvatī not merely as a child but as Śakti whose embodied auspiciousness foreshadows later cosmic restoration.