हिमालयगृहे नारदस्य आगमनम् तथा विश्वकर्मनिर्मितवैभववर्णनम् — Nārada’s Arrival at Himālaya’s Palace and the Description of Viśvakarman’s Marvels
ഈ അധ്യായത്തിൽ ബ്രഹ്മാവ് ശിവ–പാർവതി വിവാഹപ്രസംഗവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ദൂതക്രമം വിവരിക്കുന്നു. ശങ്കരിയുടെ സമ്മതം ലഭിച്ചതിന് ശേഷം ഹരി (വിഷ്ണു) ആദ്യം നാരദനെ ഹിമാലയത്തിന്റെ വസതിയിലേക്കു അയക്കുന്നു. നാരദൻ പരമേശ്വരനെ വന്ദിച്ച് ഹിമാചലന്റെ ഗൃഹത്തിലെത്തുന്നു. അവിടെ വിശ്വകർമ്മൻ നിർമ്മിച്ച അത്ഭുതകരമായ കൃത്രിമ വൈഭവം കാണുന്നു—രത്നഖചിത മണ്ഡപം, സ്വർണ്ണകലശശോഭിത ശിഖരങ്ങൾ, ദിവ്യ അലങ്കാരങ്ങൾ, ആയിരം തൂണുകളുടെ ആധാരം, വിസ്മയകരമായ വേദിക. അതിൽ വിസ്മിതനായ നാരദൻ ‘പർവതരാജൻ’ ഹിമവാനോട് ചോദിക്കുന്നു: വിഷ്ണുപ്രമുഖ ദേവന്മാർ, ഋഷികൾ, സിദ്ധന്മാർ എത്തിയിട്ടുണ്ടോ? കൂടാതെ വൃഷഭാരൂഢനായി ഗണപരിവൃത മഹാദേവൻ വിവാഹാർത്ഥം വന്നിട്ടുണ്ടോ? ഹിമവാൻ യഥാർത്ഥ മറുപടി നൽകുന്നു; ശേഷിക്കുന്ന ശ്ലോകങ്ങളിൽ വിവാഹസജ്ജീകരണങ്ങളും വരവുകളും ആചാരമര്യാദകളും തുടരും।
Shlokas
Verse 1
ब्रह्मोवाच । ततस्सम्मन्त्र्य च मिथः प्राप्याज्ञां शांकरीं हरिः । मुने त्वाम्प्रेषयामास प्रथमं कुधरालयम्
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—പിന്നീട് പരസ്പരം ആലോചിച്ച് ശാങ്കരീ (പാർവതി)യുടെ അനുമതി നേടി, ഹരി, ഹേ മുനേ, നിന്നെ ആദ്യം കുധരാലയത്തിലേക്ക് അയച്ചു।
Verse 2
अथ प्रणम्य सर्वेशं गतस्त्वं नारदाग्रतः । हरिणा नोदितः प्रीत्या हिमाचलगृहम्प्रति
അനന്തരം സർവേശ്വരനെ നമസ്കരിച്ചു നീ നാരദന്റെ മുമ്പിൽ പുറപ്പെട്ടു; ഹരിയുടെ സ്നേഹപൂർവ്വ പ്രേരണയാൽ ഹിമാചലന്റെ ഗൃഹത്തേക്കു നീങ്ങി।
Verse 3
त्वं मुनेऽपश्य आत्मानं गत्वा तद्व्रीडयान्वितम् । कृत्रिमं रचितं तत्र विस्मितो विश्वकर्मणा
ഹേ മുനേ, അവിടെ ചെന്നു അതേ ലജ്ജാഭാവം നിറഞ്ഞ നിന്റെ തന്നെ രൂപം കാണുക; വിശ്വകർമ്മൻ നിർമ്മിച്ച കൃത്രിമ രൂപം കണ്ടാൽ നീ അതിശയിക്കും।
Verse 4
श्रान्तस्त्वमात्मना तेन कृत्रिमेण महामुने । अवलोकपरस्सोऽभूच्चरितं विश्वकर्मणः
ഹേ മഹാമുനേ, ആ കൃത്രിമ പ്രവർത്തനത്താൽ നീ ക്ഷീണിച്ചു; വിശ്വകർമ്മന്റെ കൃതികളും കൈപ്പുണ്യവും കാണുന്നതിലേ നീ മുഴുകി।
Verse 5
प्रविष्टो मण्डपस्तस्य हिमाद्रे रत्नचित्रितम् । सुवर्णकलशैर्जुष्टं रम्भादिबहुशोभितम्
അവൻ ഹിമാദ്രിയിലെ ആ മണ്ഡപത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; അത് രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും സ്വർണ്ണകലശങ്ങളാൽ ശോഭിച്ചതും രംഭാദി അപ്സരസ്സുകളുടെ മഹാശോഭയാൽ ദീപ്തവുമായിരുന്നു।
Verse 6
सहस्रस्तम्भसंयुक्तं विचित्रम्परमाद्भुतम् । वेदिकां च तथा दृष्ट्वा विस्मयं त्वं मुने ह्ययाः
ആയിരം തൂണുകളാൽ സംയുക്തമായ, വിചിത്രവും പരമാദ്ഭുതവുമായ ആ വേദികയെ കണ്ടപ്പോൾ, ഹേ മുനേ, നീ തീർച്ചയായും വിസ്മയത്തിലാഴ്ന്നു।
Verse 7
तदावोचश्च स मुने नारद त्वं नगेश्वरम् । विस्मितोऽतीव मनसि नष्टज्ञानो विमूढधीः
അപ്പോൾ, ഹേ മുനേ, നാരദൻ—മനസ്സിൽ അത്യന്തം വിസ്മയത്തോടെ, ജ്ഞാനം മങ്ങിപ്പോയി, ബുദ്ധി മോഹിതനായി—നഗേശ്വരനോട് സംസാരിച്ചു।
Verse 8
आगतास्ते किमधुना देवा विष्णुपुरोगमाः । तथा महर्षयस्सर्वे सिद्धा उपसुरास्तथा
വിഷ്ണുവിനെ മുൻപാക്കി ഈ ദേവന്മാർ ഇപ്പോൾ ഇവിടെ എന്തുകൊണ്ട് വന്നിരിക്കുന്നു? അതുപോലെ എല്ലാ മഹർഷിമാരും സിദ്ധന്മാരും ഉപദേവന്മാരും എന്തുകൊണ്ട് എത്തിയിരിക്കുന്നു?
Verse 9
महादेवो वृषारूढो गणैश्च परिवारितः । आगतः किं विवाहार्थं वद तथ्यं नगेश्वर
മഹാദേവൻ വൃഷഭാരൂഢനായി, ഗണങ്ങളാൽ പരിവൃതനായി എത്തിയിരിക്കുന്നു. ഹേ നഗേശ്വരാ, സത്യം പറയുക—അവൻ വിവാഹാർത്ഥമാണോ വന്നത്?
Verse 10
ब्रह्मोवाच । इत्येवं वचनं श्रुत्वा तव विस्मित चेतसः । उवाच त्वां मुने तथ्यं वाक्यं स हिमवान् गिरिः
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—നിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് നിന്റെ മനസ്സ് വിസ്മയത്തോടെ നിറഞ്ഞിരിക്കുമ്പോൾ, പർവതരാജനായ ഹിമവാൻ, ഹേ മുനേ, നിന്നോട് സത്യവും യുക്തവുമായ മറുപടി പറഞ്ഞു।
Verse 11
हिमवानुवाच । हे नारद महाप्राज्ञागतो नैवाधुना शिवः । विवाहार्थं च पार्वत्यास्सगणस्सवरातकः
ഹിമവാൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞ നാരദാ, ശിവൻ ഇനിയും വന്നിട്ടില്ല. പാർവതിയുടെ വിവാഹാർത്ഥം ഗണങ്ങളോടും വരയാത്രയോടും കൂടി അവൻ വരും।
Verse 12
विश्वकर्मकृतं चित्रं विद्धि नारद सद्धिया । विस्मयन्त्यज देवर्षे स्वस्थो भव शिवं स्मर
ഹേ നാരദാ, സദ്ബുദ്ധിയോടെ അറിയുക—ഈ അത്ഭുത നിർമ്മിതി വിശ്വകർമ്മയുടെ കൃതിയാണ്. ഹേ ദേവർഷേ, വിസ്മയം വിട്ട് ശാന്തനായി ശിവനെ സ്മരിക്കൂ।
Verse 13
भुक्त्वा विश्रम्य सुप्रीतः कृपां कृत्वा ममोपरि । मैनाकादिधरैस्सार्द्धं गच्छ त्वं शंकरान्तिकम्
ഭക്ഷിച്ചു വിശ്രമിച്ച് സന്തുഷ്ടനായി എന്റെ മേൽ കരുണ കാണിക്കൂ; പിന്നെ മൈനാകാദി പർവതാധിപന്മാരോടൊപ്പം ശങ്കരന്റെ സന്നിധിയിലേക്ക് പോകൂ।
Verse 14
एभिस्समेतो गिरिभिर्महामत संप्रार्थ्य शीघ्रं शिवमत्र चानय । देवैस्समेतं च महर्षिसंघैस्सुरासुरैरर्चितपादपल्लवम्
ഹേ മഹാമതേ! ഈ പർവ്വതങ്ങളോടുകൂടി ശിവനെ ഭക്തിപൂർവ്വം പ്രാർത്ഥിച്ച്, അവനെ शीഘ്രം ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക. ദേവന്മാരും മഹർഷിസംഘങ്ങളും ദേവാസുരന്മാരും വണങ്ങുന്ന താമരപ്പാദങ്ങളുള്ളവൻ അവൻ।
Verse 15
ब्रह्मोवाच । तथेति चोक्त्वागम आशु हि त्वं सदैव तैश्शैलसुतादिभिश्च । तत्रत्यकृत्यं सुविधाय भुक्त्वा महामनास्त्वं शिवस न्निधानम्
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞ് നീ വേഗത്തിൽ വരിക; എപ്പോഴും ശൈലസുത (പാർവതി) മുതലായവരോടൊപ്പം. അവിടെയുള്ള കൃത്യങ്ങൾ യഥാവിധി നിർവഹിച്ചു, আতിഥ്യ-ഭോജനം സൗകര്യത്തോടെ സ്വീകരിച്ച്, ഹേ മഹാമനാ, പിന്നെ ശിവന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു പോകുക।
Verse 16
तत्र दृष्टो महादेवो देवादिपरिवारितः । नमस्कृतस्त्वया दीप्तश्शैलैस्तैर्भक्तितश्च वै
അവിടെ നീ മഹാദേവനെ ദർശിച്ചു; അദ്ദേഹം ദേവാദികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു. നീ ഭക്തിയോടെ നമസ്കരിച്ചു; ആ ദീപ്തിമാന പർവ്വതങ്ങളും ഭക്തിയോടെ വന്ദിച്ചു।
Verse 17
तदा मया विष्णुना च सर्वे देवास्सवासवाः । पप्रच्छुस्त्वां मुने सर्वे रुद्रस्यानुचरास्तथा
അപ്പോൾ ഞാനും വിഷ്ണുവും കൂടെ, ഇന്ദ്രനോടുകൂടി സർവ്വ ദേവന്മാർ, ഹേ മുനേ, നിന്നോട് ചോദിച്ചു; അതുപോലെ രുദ്രന്റെ എല്ലാ അനുചരന്മാരും നിന്നോടുതന്നെ ചോദിച്ചു।
Verse 18
विस्मिताः पर्वतान्दृष्ट्वा सन्देहाकुलमानसाः । मैनाकसह्यमेर्वाद्यान्नानालंकारसंयुतान्
പർവ്വതങ്ങളെ കണ്ടപ്പോൾ അവർ വിസ്മയിച്ചു; സംശയത്താൽ അവരുടെ മനസ്സ് കലങ്ങിയിരുന്നു—നാനാവിധ അലങ്കാരങ്ങളാൽ വിഭൂഷിതമായ മൈനാകം, സഹ്യം, മേരു മുതലായവയെ കണ്ടുകൊണ്ട്।
Verse 19
देवा ऊचुः । हे नारद महाप्राज्ञ विस्मितस्त्वं हि दृश्यसे । सत्कृतोऽसि हिमागेन किं न वा वद विस्तरात्
ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞ നാരദാ! നീ സത്യമായും വിസ്മിതനായി തോന്നുന്നു. ഹിമവാൻ നിന്നെ സത്കരിച്ചിരിക്കുന്നു; കാരണമെന്ത്? വിശദമായി പറയുക.
Verse 20
एते कस्मात्समायाताः पर्वता इह सत्तमाः । मैनाकसह्यमेर्वाद्यास्सुप्रतापास्स्वलंकृताः
ഈ ശ്രേഷ്ഠ പർവതങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇവിടെ വന്നത്—മൈനാകം, സഹ്യം, മേരു മുതലായവർ—മഹാപ്രതാപമുള്ളവരും മനോഹരമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവരും?
Verse 21
कन्यां दास्यति शैलोऽसौ स भवे वा न नारद । हिमालयगृहे तात किं भवत्यद्य तद्वद
ഹേ നാരദാ, ആ ശൈലരാജൻ ഹിമാലയം തന്റെ കന്യയെ വിവാഹത്തിൽ നൽകുമോ ഇല്ലയോ? പ്രിയനേ, ഇന്ന് ഹിമാലയഗൃഹത്തിൽ എന്ത് സംഭവിക്കുന്നു, പറയുക।
Verse 22
इति सन्दिग्धमनसामस्माकं च दिवौकसाम् । वद् त्वं पृच्छमानानां सन्देहं हर सुव्रत
ഇങ്ങനെ ഞങ്ങളുടെയും സ്വർഗവാസികളുടെയും മനസ്സുകൾ സംശയത്തോടെ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു। ഹേ സുവ്രതാ, ഞങ്ങൾ ചോദിക്കുന്നു—പറഞ്ഞ് ഈ സംശയം നീക്കുക।
Verse 23
ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां विष्ण्वादीनान्दिवौकसाम् । अवोचस्तान्मुने त्वं हि विस्मितस्त्वाष्ट्रमायया
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—വിഷ്ണു മുതലായ ദേവന്മാരുടെ വചനങ്ങൾ കേട്ട്, ഹേ മുനേ, ത്വഷ്ടൃജനിതമായ മായയിൽ വിസ്മയപ്പെട്ട് നീ അവരോട് സംസാരിച്ചു।
Verse 24
एकान्तमाश्रित्य च मां हि विष्णुमभाषथा वाक्यमिदं मुने त्वम् । शचीपतिं सर्वसुरेश्वरं वै पक्षाच्छिदं पूर्वरिपुन्धराणाम्
ഹേ മുനേ, എന്നെ—വിഷ്ണുവിനെ—ഏകാന്തത്തിൽ ചേർത്തുകൊണ്ട് നീ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: ‘ശചീപതി, സർവ്വസുരേശ്വരനായ ഇന്ദ്രന്റെ അടുക്കൽ പോകുക—അവൻ തന്നെയാണ് പൂർവ്വ ശത്രു പർവ്വതങ്ങളുടെ ചിറകുകൾ ഛേദിച്ചവൻ।’
Verse 25
नारद उवाच । त्वष्ट्रा कृतन्तद्विकृतं विचित्रं विमोहनं सर्वदिवौकसां हि । येनैव सर्वान्स विमोहितुं सुरान्समिच्छति प्रेमत एव युक्त्या
നാരദൻ പറഞ്ഞു—ത്വഷ്ടാവ് കൃതാന്തവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അത്ഭുതവും വിചിത്രവുമായ ഒരു മോഹം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നു; അത് സ്വർഗ്ഗവാസികളെയെല്ലാം മയക്കും. അതേ ഉപായംകൊണ്ട്, പ്രേമജന്യമായ യുക്തിയാൽ, എല്ലാ ദേവന്മാരെയും ഭ്രമിപ്പിക്കാൻ അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
Verse 26
पुरा कृतन्तस्य विमोहनन्त्वया सुविस्मृतन्तत् सकलं शचीपते । तस्मादसौ त्वां विजिगीषुरेव गृहे धुवन्तस्य गिरेर्महात्मन
ഹേ ശചീപതി (ഇന്ദ്രാ), മുമ്പ് കൃതാന്തന്റെ മോഹം മൂലം നീ എല്ലാം പൂർണ്ണമായി മറന്നുപോയിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് നിന്നെ ജയിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന അവൻ, മഹാത്മ ഹിമാലയന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക്—അവൻ കർമ്മകാണ്ഡങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ—ഇപ്പോൾ എത്തിയിരിക്കുന്നു.
Verse 27
अहं विमोहितस्तेन प्रतिरूपेण भास्वता । तथा विष्णुः कृतस्तेन ब्रह्मा शक्रोऽपि तादृशः
ഞാൻ ആ ദീപ്തമായ പ്രതിരൂപം മൂലം മയങ്ങി; അതുപോലെ അവൻ വിഷ്ണുവിനെയും അങ്ങനെ തന്നെ (ഭ്രമിതനാക്കി); ബ്രഹ്മാവും ശക്രനും (ഇന്ദ്രനും) അതേ നിലയിൽ ആയി.
Verse 28
किम्बहूक्तेन देवेश सर्वदेवगणाः कृताः । कृत्रिमाश्चित्ररूपेण न किंचिदवशेषितम्
ഹേ ദേവേശാ, അധികം പറയുന്നതെന്തിന്? എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും കൃത്രിമവും വിചിത്രവുമായ രൂപങ്ങളായി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഒന്നും ശേഷിപ്പിച്ചിട്ടില്ല.
Verse 29
विमोहनार्थं सर्वेषां देवानां च विशेषतः । कृता माया चित्रमयी परिहासविकारिणी
എല്ലാവരെയും—വിശേഷിച്ച് ദേവന്മാരെയും—വിമോഹിപ്പിക്കാനായി അവൾ ചിത്രമയമായ, ബഹുവർണ്ണമായ, ക്രീഡാമയ വികാരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന മായയെ നിർമ്മിച്ചു।
Verse 30
ब्रह्मोवाच । तच्छुत्वा वचनस्तस्य देवेन्द्रो वाक्यमब्रवीत् । विष्णुम्प्रति तदा शीघ्रं भयाकुलतनुर्हरिम्
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം ദേവേന്ദ്രനായ ഇന്ദ്രൻ മറുപടി പറഞ്ഞു. തുടർന്ന് ഭയത്താൽ വിറയുന്ന ശരീരത്തോടെ അവൻ വേഗത്തിൽ ഹരി വിഷ്ണുവിനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.
Verse 31
देवेन्द्र उवाच । देवदेव रमानाथ त्वष्टा मां निहनिष्यति । पुत्रशोकेन तप्तोऽसौ व्याजेनानेन नान्यथा
ഇന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവാ, ഹേ രമാനാഥാ! ത്വഷ്ടാ എന്നെ സംഹരിക്കും. പുത്രശോകത്തിൽ ദഗ്ധനായ അവൻ ഈ വ്യാജം കൊണ്ടുതന്നെ എന്റെ മരണത്തെ തേടുന്നു; മറ്റൊരു കാരണമില്ല.
Verse 32
ब्रह्मोवाच । तस्य तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो जनार्दनः । उवाच प्रहसन् वाक्यं शक्रमाश्वासयंस्तदा
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ദേവദേവനായ ജനാർദനൻ അപ്പോൾ മൃദുഹാസത്തോടെ സൗമ്യവചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു ശക്രനെ (ഇന്ദ്രനെ) ആശ്വസിപ്പിച്ചു।
Verse 33
विष्णुरुवाच । निवातकवचैः पूर्वं मोहितोऽसि शचीपते । महाविद्यावलेनैव दानवैः पूर्ववैरिभिः
വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—ഹേ ശചീപതേ (ഇന്ദ്രാ), മുമ്പ് നിവാതകവച ദാനവർ—പഴയ വൈരികൾ—തങ്ങളുടെ മഹാവിദ്യാബലത്താൽ നിന്നെ മോഹിപ്പിച്ചിരുന്നു।
Verse 34
पर्वतो हिमवानेष तथान्यऽखिलपर्वताः । विपक्षा हि कृतास्सर्वे मम वाक्याच्च वासव
ഹേ വാസവ (ഇന്ദ്രാ), ഈ ഹിമവാൻ പർവ്വതവും മറ്റു എല്ലാ പർവ്വതങ്ങളും എന്റെ വചനത്താൽ നിന്റെ വിരോധികളാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।
Verse 35
तेनुस्मृत्या तु वै दृष्ट्वा मायया गिरयो ह्यमी । जेतुमिच्छन्तु ये मूढा न भेतव्यमरावपि
ആ സ്മൃതിയാൽ മായയാൽ നിർമ്മിതമായ ഈ പർവതങ്ങളെ കണ്ടിട്ടും, അവയെ ജയിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന മൂഢർ ഉണ്ടായാലും—ഹേ ശത്രുനാശകാ—അപ്പോഴും ഒട്ടും ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല।
Verse 36
ईश्वरो नो हि सर्वेषां शंकरो भक्तवत्सलः । सर्वथा कुशलं शक्र करिष्यति न संशयः
ശങ്കരൻ തന്നെയാണ് നമ്മളൊക്കെയുടെയും ഈശ്വരൻ; ഭക്തവത്സലൻ. ഹേ ശക്രാ, അവൻ സംശയമില്ലാതെ എല്ലാതരത്തിലും ക്ഷേമവും മംഗളവും വരുത്തും.
Verse 37
ब्रह्मोवाच । एवं संवदमानन्तं शक्रं विकृतमानसम् । हरिणोक्तश्च गिरिशो लौकिकीं गतिमाश्रितः
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ സംസാരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന, മനസ്സു വ്യാകുലമായ ശക്രനെ കണ്ടു, ഹരിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം ഗിരീശൻ (ശിവൻ) ലോകികമായ രീതിയെപ്പോലെ ഒരു ഗതി ആശ്രയിച്ചു.
Verse 38
ईश्वर उवाच । हे हरे हे सुरेशान किम्ब्रूथोऽद्य परस्परम् । इत्युक्त्वा तौ महेशानो मुने त्वाम्प्रत्युवाच सः
ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഹരേ, ഹേ സുരേശാന, നിങ്ങൾ ഇരുവരും ഇന്ന് പരസ്പരം എന്താണ് പറയുന്നത്? ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് മഹേശാനൻ, ഹേ മുനേ, നിന്നോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.
Verse 39
किंनु वक्ति महाशैलो यथार्थं वद नारद । वृत्तान्तं सकलम्ब्रूहि न गोप्यं कर्तुमर्हसि
മഹാശൈലം എന്താണ് പറഞ്ഞത്? യഥാർത്ഥം പറയുക, ഹേ നാരദാ. മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും പറയുക; മറയ്ക്കുന്നത് നിനക്കു യോജ്യമല്ല.
Verse 40
ददाति वा नैव ददाति शैलस्सुतां स्वकीयां वद तच्च शीघ्रम् । किन्ते दृष्टं किं कृतन्तत्र गत्वा प्रीत्या सर्वं तद्वदाश्वद्य तात
വേഗം പറയുക—പർവ്വതാധിപൻ തന്റെ പുത്രിയെ നൽകുമോ, നൽകാതെയോ? അവിടെ ചെന്നു നീ എന്തു കണ്ടു, എന്തു ചെയ്തു? പ്രിയ പുത്രാ, സ്നേഹത്തോടെ എല്ലാം ഒരുമിച്ച് പറയുക.
Verse 41
इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे मण्डपरचनावर्णनं नामैकचत्वारिंशोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിന്റെ രണ്ടാം ഭാഗത്തിലെ രുദ്രസംഹിതയുടെ മൂന്നാം പാർവതീഖണ്ഡത്തിൽ ‘മണ്ഡപ-രചനാ-വർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള നാല്പത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.
Verse 42
नारद उवाच । देवदेव महादेव शृणु मद्वचनं शुभम् । नास्ति विघ्नभयं नाथ विवाहे किंचिदेव हि
നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവ മഹാദേവാ, എന്റെ ശുഭവചനം ശ്രവിക്കണമേ. ഹേ നാഥാ, ഈ വിവാഹത്തിൽ വിഘ്നഭയം ഒട്ടും ഇല്ല.
Verse 43
अवश्यमेव शैलेशस्तुभ्यं दास्यति कन्यकाम् । त्वामानयितुमायाता इमे शैला न संशयः
നിശ്ചയമായും പർവ്വതാധിപൻ നിനക്കു തന്റെ കന്യയെ നൽകും. നിന്നെ കൊണ്ടുപോകാൻ ഈ പർവ്വതാധിപന്മാർ വന്നിരിക്കുന്നു—സംശയമില്ല.
Verse 44
किन्तु ह्यमरमोहार्थं माया विरचिताद्भुता । कुतूहलार्थं सर्वज्ञ न कश्चिद्विघ्नसम्भवः
എന്നാൽ ഈ അത്ഭുതമായ മായ അമരന്മാരെ മോഹിപ്പിക്കാനായി മാത്രമേ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളൂ. ഹേ സർവ്വജ്ഞാ, ഇത് വെറും കൗതുക-ലീലാർത്ഥം; സത്യത്തിൽ നിനക്കു യാതൊരു വിഘ്നവും ഉദിക്കുകയില്ല.
Verse 45
विचित्रम्मण्डपं गेहेऽकार्षीत्तस्य तदाज्ञया । विश्वकर्मा महामायी नानाश्चर्यमयं विभो
ഹേ വിഭോ! അവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം മഹാമായാശക്തിയുള്ള വിശ്വകർമ്മൻ വീട്ടിനുള്ളിൽ നാനാവിധ അത്ഭുതങ്ങൾ നിറഞ്ഞ വിചിത്രവും വൈഭവമുള്ളതുമായ ഒരു മണ്ഡപം നിർമ്മിച്ചു.
Verse 46
सर्वदेवसमाजश्च कृतस्तत्र विमोहनः । तन्दृष्ट्वा विस्मयं प्राप्तोहं तन्मायाविमोहितः
അവിടെ സർവ്വദേവന്മാരുടെയും ഒരു വിസ്മയകരമായ, മോഹിപ്പിക്കുന്ന സഭ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു. അത് കണ്ടപ്പോൾ ഞാൻ അത്ഭുതത്തിൽ ആകപ്പെട്ടു; കാരണം ആ മായയാൽ തന്നെയായിരുന്നു ഞാൻ മോഹിതനായത്.
Verse 47
ब्रह्मोवाच । तच्छ्रुत्वा तद्वचस्तात लोकाचारकरः प्रभुः । हर्षादीन्प्रहसञ्छम्भुरुवाच सकलान्सुरान्
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ താത! ആ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ ലോകാചാരം സ്ഥാപിക്കുന്ന പ്രഭു ശംഭു ആനന്ദത്തോടെ പുഞ്ചിരിച്ച് സർവ്വദേവന്മാരോടും സംസാരിച്ചു.
Verse 48
ईश्वर उवाच । कन्यां दास्यति चेन्मह्यं पर्वतो हि हिमाचलः । मायया मम किं कार्यं वद विष्णो यथातथम्
ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹിമാചലപർവ്വതൻ സത്യമായി തന്റെ കന്യയെ എനിക്കു നൽകുമെങ്കിൽ, എനിക്കു മായയാൽ എന്തു കാര്യം? ഹേ വിഷ്ണോ, യഥാർത്ഥം യഥാതഥമായി പറയുക।
Verse 49
हे ब्रह्मञ्छक्र मुनयस्तुरा ब्रूत यथार्थतः । मायया मम किं कार्यं कन्यां दास्यति चेद्गिरिः
ഹേ ബ്രഹ്മാ, ഹേ ശക്ര (ഇന്ദ്ര), മുനിമാരേ—വേഗം യഥാർത്ഥ സത്യം പറയുക. എനിക്ക് മായയുടെ യാതൊരു ഉപായവും എന്തിന്? ഗിരിരാജൻ (ഹിമാലയം) സമ്മതിച്ചാൽ, തന്റെ കന്യയെ (പാർവതി) വിവാഹത്തിന് ദാനം ചെയ്യും।
Verse 50
केनाप्युपायेन फलं हि साध्यमित्युच्यते पण्डितैर्न्यायविद्भिः । तस्मात्सर्वैर्गम्यतां शीघ्रमेव कार्यार्थिभिर्विष्णुपुरोगमैश्च
ന്യായത്തിൽ നിപുണരായ പണ്ഡിതർ പറയുന്നു: ഏതെങ്കിലും യോജ്യമായ ഉപായത്തിലൂടെ അഭിലഷിത ഫലം സാധ്യമാകുന്നു. അതിനാൽ പ്രവർത്തനസിദ്ധി ആഗ്രഹിക്കുന്ന എല്ലാവരും ഉടൻ പുറപ്പെടുക—വിഷ്ണു തന്നെ മുൻപന്തിയിൽ നിൽക്കട്ടെ।
Verse 51
ब्रह्मोवाच । एवं संवदमानोऽसौ देवैश्शम्भुरभूत्तदा । कृतः स्मरेणैव वशी वशं वा प्राकृतो नरः
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അന്ന് ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഇങ്ങനെ സംവദിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ശംഭുവിനെ കാമദേവൻ മാത്രം വശീകരിച്ചതുപോലെ ആക്കി; സാധാരണ ലോകിക മനുഷ്യൻ പരവശനാകുന്നതുപോലെ।
Verse 52
अथ शम्भ्वाज्ञया सर्वे विष्ण्वाद्या निर्जरास्तदा । ऋषयश्च महात्मानो ययुर्मोहभ्रमापहम्
അപ്പോൾ ശംഭുവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം വിഷ്ണു മുതലായ എല്ലാ അമരദേവന്മാരും മഹാത്മാക്കളായ ഋഷിമാരും കൂടി, മോഹവും ഭ്രമവും അകറ്റുന്ന ആ സ്ഥാനത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു।
Verse 53
पुरस्कृत्य मुने त्वां च पर्वतांस्तान्सविस्मयाः । हिमाद्रेश्च तदा जग्मुर्मन्दिरम्परमाद्भुतम्
ഹേ മുനേ! നിങ്ങളെ മുൻപിൽ ആദരത്തോടെ നിർത്തി, ആ പർവതങ്ങളെ വിസ്മയത്തോടെ നോക്കി, അവർ അപ്പോൾ ഹിമാദ്രിയുടെ പരമാദ്ഭുതമായ മന്ദിരത്തിലേക്കു പോയി।
Verse 54
अथ विष्ण्वादिसंयुक्तो मुदितैस्स्वबलैर्युतः । आजगामोपहैमागपुरं प्रमुदितो हरः
അപ്പോൾ ഹരൻ (ഭഗവാൻ ശിവൻ) വിഷ്ണു മുതലായ ദേവന്മാരോടുകൂടെ, തന്റെ ആനന്ദിത പരിവാരബലത്തോടൊപ്പം, ഹർഷത്തോടെ ഉപഹൈമാഗ എന്ന നഗരത്തിലേക്ക് എത്തി।
Frequently Asked Questions
Nārada is sent as an initial envoy to Himālaya’s abode in the lead-up to the Śiva–Pārvatī marriage narrative, where he witnesses extraordinary preparations and seeks confirmation of the divine entourage’s arrival.
The ‘kṛtrima’ yet divinely crafted pavilion symbolizes the transformation of worldly space into ritual-cosmic space: architecture becomes theology, preparing a locus where Śiva–Śakti union can be ritually and cosmically enacted.
Śiva appears as Mahādeva vṛṣārūḍha (bull-mounted) with gaṇas, while Viśvakarman’s craftsmanship manifests divine order through form; the assembly of gods/sages indicates a pan-cosmic participation in the event.