देवस्तुतिः—नन्दिकेश्वरविज्ञप्तिः—शम्भोः समाधेः उत्थानम् (Devas’ Hymn, Nandikeśvara’s Petition, and Śiva’s Rising from Samādhi)

Verse 1

देवा ऊचुः । नमो रुद्राय देवाय मदनांतकराय च । स्तुत्याय भूरिभासाय त्रिनेत्राय नमोनमः

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു— രുദ്രദേവനു നമസ്കാരം; മദനൻ (കാമൻ) സംഹരിക്കുന്നവനു നമസ്കാരം. സ്തുത്യനായ, അപാര ദീപ്തിയാൽ പ്രകാശിക്കുന്ന, ത്രിനേത്രനു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം.

Verse 2

शिपिविष्टाय भीमाय भीमाक्षाय नमोनमः । महादेवाय प्रभवे त्रिविष्टपतये नमः

സർവ്വവ്യാപിയായ ശിപിവിഷ്ടനു, ഭീമനു, ഭീമാക്ഷനു വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം. മഹാദേവനു, പ്രഭവനു (സൃഷ്ടികാരണമാകുന്നവനു), ത്രിവിഷ്ടപതിയ്ക്കു (ത്രിലോകാധിപതിയ്ക്കു) നമസ്കാരം.

Verse 3

त्वं नाथः सर्वलोकानां पिता माता त्वमीश्वरः । शंभुरीशश्शंकरोसि दयालुस्त्वं विशेषतः

നീ തന്നെയാണ് സർവ്വലോകങ്ങളുടെ നാഥൻ; നീ തന്നെയാണ് പിതാവും മാതാവും—നീ തന്നെയാണ് പരമേശ്വരൻ. നീ ശംഭു, ഈശ, ശങ്കരൻ; പ്രത്യേകിച്ച് നീ അത്യന്തം കരുണാമയൻ.

Verse 4

त्वं धाता सर्वजगतां त्रातुमर्हसि नः प्रभो । त्वां विना कस्समर्थोस्ति दुःखनाशे महेश्वर

പ്രഭോ! നിങ്ങൾ സർവ്വലോകങ്ങളുടെയും ധാതാവാണ്; അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കാൻ യോഗ്യൻ നിങ്ങൾ മാത്രമേ. മഹേശ്വരാ! നിങ്ങളില്ലാതെ ദുഃഖനാശം ചെയ്യാൻ ആര് സമർത്ഥൻ?

Verse 5

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तेषां सुराणां नन्दिकेश्वरः । कृपया परया युक्तो विज्ञप्तुं शंभुमारभत्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ദേവന്മാരുടെ ആ വചനങ്ങൾ ഇങ്ങനെ കേട്ട ശേഷം, പരമകരുണയാൽ നിറഞ്ഞ നന്ദികേശ്വരൻ ശംഭു (ഭഗവാൻ ശിവൻ) സന്നിധിയിൽ വിനയപൂർവ്വം അപേക്ഷിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 6

नंदिकेश्वर उवाच । विष्ण्वादयस्सुरगणा मुनिसिद्धसंघास्त्वां द्रष्टुमेव सुरवर्य्य विशेषयंति । कार्यार्थिनोऽसुरवरैः परिभर्त्स्य मानास्सम्यक् पराभवपदं परमं प्रपन्नाः

നന്ദികേശ്വരൻ പറഞ്ഞു: ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ! വിഷ്ണു തുടങ്ങിയ ദേവന്മാരും മുനിമാരും സിദ്ധന്മാരും നിങ്ങളെ ദർശിക്കാനായി പ്രത്യേകമായി വരുന്നു. അസുരന്മാരാൽ അപമാനിക്കപ്പെട്ട് അവർ അങ്ങേയറ്റം പരാജയപ്പെട്ട് നിങ്ങളുടെ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 7

तस्मात्त्वया हि सर्वेश त्रातव्या मुनयस्सुराः । दीनबंधुर्विशेषेण त्वमुक्तो भक्तवत्सलः

അതുകൊണ്ട് ഹേ സർവേശ്വരാ! മുനിമാരെയും ദേവന്മാരെയും രക്ഷിക്കേണ്ടത് നിശ്ചയമായും നിങ്ങളാണ്. പ്രത്യേകിച്ച് നിങ്ങൾ ദീനരുടെ ബന്ധുവും ഭക്തന്മാരോട് സ്നേഹമുള്ള ‘ഭക്തവത്സലൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനുമാണ്.

Verse 8

ब्रह्मोवाच । एवं दयावता शंभुर्विज्ञप्तो नंदिना भृशम् । शनैश्शनैरुपरमद्ध्यानादुन्मील्य चाक्षिणी

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ കരുണാമയനായ ശംഭുവിനോട് നന്ദി അത്യന്തം വിനയത്തോടെ അപേക്ഷിച്ചു. അപ്പോൾ അദ്ദേഹം പതുക്കെ പതുക്കെ ധ്യാനത്തിൽ നിന്ന് വിരമിച്ച് ക്രമേണ കണ്ണുകൾ തുറന്നു.

Verse 9

ईशोऽथोपरतश्शंभुस्तदा परमकोविदः । समाधेः परमात्मासौ सुरान्सर्वानुवाच ह

അപ്പോൾ ഈശ്വരനായ ശംഭു സമാധിയിൽ നിന്ന് വിരമിച്ചു. ആ പരമ വിവേകിയായ പരമാത്മാവ് എല്ലാ ദേവന്മാരോടും ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 10

शंभुरुवाच । कस्माद्यूयं समायाता मत्समीपं सुरेश्वरः । हरिब्रह्मादयस्सर्वे ब्रूत कारणमाशु तत्

ശംഭു അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവേശ്വരന്മാരേ! നിങ്ങൾ എല്ലാവരും എന്റെ സമീപത്ത് എന്തുകൊണ്ട് ഒന്നിച്ചുകൂടി വന്നിരിക്കുന്നു? ഹരി, ബ്രഹ്മ മുതലായ എല്ലാവരും, കാരണം വേഗം പറയുക.

Verse 11

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वचश्शम्भोस्सर्वे देवा मुदाऽन्विताः । विष्णोर्विलोकयामासुर्मुखं विज्ञप्तिहेतवे

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ശംഭുവിന്റെ വചനങ്ങൾ കേട്ട് എല്ലാ ദേവന്മാരും ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞു. തുടർന്ന് അപേക്ഷ അറിയിക്കാനായി അവർ വിഷ്ണുവിന്റെ മുഖത്തേക്ക് നോക്കി।

Verse 12

अथ विष्णुर्महाभक्तो देवानां हितकारकः । मदीरितमुवाचेदं सुरकार्यं महत्तरम्

അപ്പോൾ മഹാഭക്തനായ വിഷ്ണു, ദേവന്മാരുടെ ഹിതകാരകൻ, ഞാൻ അറിയിച്ചതുപോലെ ദേവകാര്യമായ ആ മഹത്തായ വിഷയം പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 13

तारकेण कृतं शंभो देवानां परमाद्भुतम् । कष्टात्कष्टतरं देवा विज्ञप्तुं सर्व आगताः

ഹേ ശംഭോ! താരകൻ ദേവന്മാരോട് ചെയ്തതു പരമ അത്ഭുതവും കഷ്ടത്തേക്കാൾ കഷ്ടകരവും ആകുന്നു; അതുകൊണ്ട് എല്ലാ ദേവന്മാരും അപേക്ഷ സമർപ്പിക്കാൻ ഒന്നിച്ചു വന്നിരിക്കുന്നു।

Verse 14

हे शंभो तव पुत्रेणौरसेन हि भविष्यति । निहतस्तारको दैत्यो नान्यथा मम भाषितम्

ഹേ ശംഭോ! നിശ്ചയമായും നിന്റെ സ്വന്തം ഔരസപുത്രനാൽ ദൈത്യനായ താരകൻ വധിക്കപ്പെടും; എന്റെ വാക്ക് മറ്റെങ്ങനെ ആകുകയില്ല।

Verse 15

विचार्य्येत्थं महादेव कृपां कुरु नमोऽस्तु ते । देवान्समुद्धर स्वामिन् कष्टात्तारकनिर्मितात्

ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ച്, ഹേ മഹാദേവാ! കരുണ കാണിക്കണമേ—നമസ്കാരം. ഹേ സ്വാമീ! താരകനാൽ സൃഷ്ടമായ കഷ്ടത്തിൽ നിന്ന് ദേവന്മാരെ രക്ഷിക്കണമേ।

Verse 16

तस्मात्त्वया गिरिजा देव शंभो ग्रहीतव्या पाणिना दक्षिणेन । पाणिग्रहेणैव महानुभावां दत्तां गिरींद्रेण च तां कुरुष्व

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ദേവ ശംഭോ, നീ വലങ്കൈകൊണ്ട് ഗിരിജയുടെ പാണിഗ്രഹണം ചെയ്യണം. ഗിരീന്ദ്രൻ നൽകിയ ആ മഹാനുഭാവയായ കന്യയെ ഈ പാണിഗ്രഹണസംസ്കാരത്തിലൂടെ സ്വീകരിച്ച് അവളെ നിന്റെ ധർമ്മപത്നിയാക്കുക।

Verse 17

विष्णोस्तद्वचनं श्रुत्वा प्रसन्नो ह्यब्रवीच्छिवः । दर्शयन् सद्गतिं तेषां सर्वेषां योगतत्परः

വിഷ്ണുവിന്റെ ആ വചനങ്ങൾ കേട്ട് പ്രസന്നനായ ശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു. യോഗത്തിൽ നിഷ്ഠനായി, അവരൊക്കെയും പ്രാപിക്കേണ്ട സദ്ഗതിയുടെ ശുഭമാർഗം അദ്ദേഹം വെളിപ്പെടുത്തി।

Verse 18

शिव उवाच । यदा मे स्वीकृता देवी गिरिजा सर्वसुंदरी । तदा सर्वे सुरेंद्राश्च मुनयो ऋषयस्तदा

ശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു— ഞാൻ സർവ്വസുന്ദരിയായ ദേവി ഗിരിജയെ സ്വീകരിച്ചപ്പോൾ, അതേ സമയത്ത് എല്ലാ സുരേന്ദ്രന്മാരും മുനിമാരും ഋഷിമാരും അവിടെ സമാഗമിച്ചു।

Verse 19

सकामाश्च भविष्यन्ति न क्षमाश्च परे पथि । जीवयिष्यति दुर्गा सा पाणिग्रहणतस्स्मरम्

അവർ കാമാസക്തരായി മാറും; പരമപഥത്തിൽ ക്ഷമാശീലരായിരിക്കുകയില്ല. എങ്കിലും ആ ദുർഗ്ഗ പാണിഗ്രഹണകർമ്മത്തിലൂടെ സ്മരനെ (കാമദേവനെ) വീണ്ടും ജീവിപ്പിക്കും।

Verse 20

मदनो हि मया दग्धस्सर्वेषां कार्य्यसिद्धये । ब्रह्मणो वचनाद्विष्णो नात्र कार्या विचारणा

എല്ലാവരുടെയും കാര്യസിദ്ധിക്കായി ഞാൻ മദനനെ ദഹിപ്പിച്ചു. ഹേ വിഷ്ണോ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ വചനപ്രകാരം തന്നെയാണിത് നടന്നത്; അതിനാൽ ഇവിടെ കൂടുതൽ ആലോചന വേണ്ട.

Verse 21

एवं विमृश्य मनसा कार्याकार्यव्यवस्थितौ । सुधीः सर्वैश्च देवेंद्र हठं नो कर्तुमर्हसि

ഇങ്ങനെ മനസ്സിൽ ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും ആലോചിച്ച് നിശ്ചയിച്ച ശേഷം, ഹേ ദേവേന്ദ്രാ! നീ ജ്ഞാനിയും ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനും ആകയാൽ ഞങ്ങളോടു ഹഠമായി പെരുമാറരുത്।

Verse 22

दग्धे कामे मया विष्णो सुरकार्यं महत् कृतम् । सर्वे तिष्ठंतु निष्कामा मया सह सुनिश्चितम्

ഹേ വിഷ്ണോ! എന്റെ കൈകൊണ്ട് കാമൻ ദഹിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ദേവകാര്യമായ മഹത്തായ കൃത്യം സാധിച്ചു. ഇനി എല്ലാവരും നിഷ്കാമരായി നിലകൊള്ളട്ടെ—ഇത് എന്നോടൊപ്പം ദൃഢമായി നിശ്ചയിച്ചതാണ്।

Verse 23

यथाऽहं च सुरास्सर्वे तथा यूयमयत्नतः । तपः परमसंयुक्ताः करिष्यध्वं सुदुष्करम्

ഞാനും സർവ്വദേവന്മാരും ചെയ്തതുപോലെ, നിങ്ങളും അചഞ്ചലമായി തപസ്സു ചെയ്യുക. പരമ തപോനിയമത്തോടു ഏകീഭവിച്ച് അത്യന്തം ദുഷ്കരമായതും നിങ്ങൾ സാധിക്കും.

Verse 24

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे पार्वतीविवाहस्वीकारो नाम चतुर्विशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ ഭാഗമായ രുദ്രസംഹിതയുടെ തൃതീയ വിഭാഗമായ പാർവതീഖണ്ഡത്തിൽ ‘പാർവതീവിവാഹസ്വീകാരം’ എന്ന ഇരുപത്തിനാലാം അധ്യായം സമാപിച്ചു.

Verse 25

पुरावृत्तं स्मरकृतं विस्मृतं यद्विधे हरे । महेन्द्र मुनयो देवा यत्तत्सर्वं विमृश्यताम्

ഹേ വിധേ (ബ്രഹ്മാ)യും ഹേ ഹരേ (വിഷ്ണു)യും! സ്മരൻ (കാമദേവൻ) കാരണമായ, പിന്നീടു മറന്നുപോയ ആ പുരാതന സംഭവത്തെ വീണ്ടും ഓർത്ത് സമ്യകമായി വിചാരിക്കട്ടെ. മഹേന്ദ്രൻ (ഇന്ദ്രൻ), മുനിമാർ, ദേവന്മാർ—എല്ലാവരും ആ സമസ്ത വിഷയവും ആലോചിക്കട്ടെ।

Verse 26

महाधनुर्धरेणैव मदनेन हठात्सुराः । सर्वेषां ध्यानविध्वंसः कृतस्तेन पुरापुरा

ഹേ ദേവന്മാരേ, പുരാതനകാലത്ത് മഹാധനുർധരനായ മദനൻ (കാമൻ) ബലമായി എല്ലാവരുടെയും ധ്യാനം ഭംഗപ്പെടുത്തി।

Verse 27

कामो हि नरकायैव तस्मात् क्रोधोभिजायते । क्रोधाद्भवति संमोहो मोहाच्च भ्रंशते तपः

കാമം തീർച്ചയായും നരകദുഃഖത്തിലേക്കാണ് നയിക്കുന്നത്; അതിൽ നിന്ന് ക്രോധം ജനിക്കുന്നു. ക്രോധത്തിൽ നിന്ന് മോഹം, മോഹത്തിൽ നിന്ന് തപസ്സ് ക്ഷയിക്കുന്നു।

Verse 28

कामक्रोधौ परित्याज्यौ भवद्भिस्सुरसत्तमैः । सर्वैरेव च मंतव्यं मद्वाक्यं नान्यथा क्वचित्

ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, നിങ്ങൾ കാമവും ക്രോധവും ഉപേക്ഷിക്കണം. നിങ്ങളൊക്കെയും എന്റെ വാക്ക് മാത്രമേ മാനിക്കൂ—ഒരിക്കലും മറ്റെങ്ങനെ വ്യാഖ്യാനിക്കരുത്।

Verse 29

ब्रह्मोवाच । एवं विश्राव्य भगवान् महादेवो वृषध्वजः । सुरान् प्रवाचयामास विधिविष्णू तथा मुनीम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ അറിയിച്ച ശേഷം, വൃഷധ്വജനായ ഭഗവാൻ മഹാദേവൻ ദേവന്മാരോടും, വിധാതാ ബ്രഹ്മാവിനോടും, വിഷ്ണുവിനോടും മുനിയോടും സംസാരിച്ചു।

Verse 30

तूष्णींभूतोऽभवच्छंभुर्ध्यानमाश्रित्य वै पुनः । आस्ते पुरा यथा स्थाणुर्गणैश्च परिवारितः

അപ്പോൾ ശംഭു വീണ്ടും മൗനനായിട്ട് ധ്യാനത്തെ ആശ്രയിച്ചു. പുരാതനകാലത്ത് എങ്ങനെയോ അങ്ങനെ—അചലനായ സ്ഥാണുവിനെപ്പോലെ—ഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് ഇരുന്നു.

Verse 31

स्वात्मानमात्मना शंभुरात्मन्येव व्यचिंतयत् । निरंजनं निराभासं निर्विकारं निरामयम्

ശംഭു തന്റെ ആത്മാവാൽ തന്നെ തന്റെ സ്വാത്മാവിനെ ആത്മത്തിൽ തന്നേ ധ്യാനിച്ചു—നിരഞ്ജനൻ, നിരാഭാസൻ, നിർവികാരൻ, നിരാമയൻ.

Verse 32

परात्परतरं नित्यं निर्ममं निरवग्रहम् । शब्दातीतं निर्गुणं च ज्ञानगम्यं परात्परम्

അവൻ പരാത്പരത്തേക്കാളും പരം, നിത്യൻ, മമതാരഹിതൻ, ഏതൊരു പരിധിയുള്ള രൂപവുമില്ലാത്തവൻ. ശബ്ദാതീതൻ, നിർഗുണൻ, സത്യജ്ഞാനത്തിലൂടെ മാത്രം ഗ്രഹ്യൻ—അവൻ പരമ പരാത്പരൻ.

Verse 33

एवं स्वरूपं परमं चिंतयन् ध्यानमास्थितः । परमानंदसंमग्नो बभूव बहुसूतिकृत्

ഇങ്ങനെ ആ പരമസ്വരൂപത്തെ ധ്യാനിച്ച് അദ്ദേഹം സ്ഥിരധ്യാനത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. പരമാനന്ദത്തിൽ ലീനനായി അനേകം സന്തതികളുടെ ജനകനായി ഭവിച്ചു.

Verse 34

ध्यानस्थितं च सर्वेशं दृष्ट्वा सर्वे दिवौकसः । हरि शक्रादयस्सर्वे नंदिनं प्रोचुरानताः

സർവേശ്വരനായ ശിവൻ ധ്യാനസ്ഥിതനായി ഇരിക്കുന്നതു കണ്ടു, ദിവൗകസരായ എല്ലാവരും—ഹരി, ശക്രൻ മുതലായവർ—വണങ്ങി നന്ദിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു പറഞ്ഞു.

Verse 35

देवा ऊचुः । किं वयं करवामाद्य विरक्तो ध्यानमास्थितः । शंभुस्त्वं शंकर सखस्सर्वज्ञः शुचिसेवकः

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾ എന്തു ചെയ്യണം? ശംഭു വൈരാഗ്യം ധരിച്ചു ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായിരിക്കുന്നു. ഹേ ശങ്കരാ! നീ അവന്റെ അടുത്ത സഖാവാണ്—സർവ്വജ്ഞനും ശുദ്ധ സേവയിൽ നിഷ്ഠനായ സേവകനുമാണ്.

Verse 36

केनोपायेन गिरिशः प्रसन्नः स्याद्गणाधिप । तदुपायं समाचक्ष्व वयं त्वच्छरणं गताः

ഹേ ഗണാധിപാ! ഏതു ഉപായം കൊണ്ടാണ് ഗിരീശൻ പ്രസന്നനാകുക? ആ മാർഗം ഞങ്ങളോട് പറയുക; ഞങ്ങൾ നിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 37

ब्रह्मोवाच । इति विज्ञापितो देवैर्मुने हर्षादिभिस्तदा । प्रत्युवाच सुरांस्तान्स नंदी शंभुप्रियो गणः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ദേവന്മാരും ഹർഷാദി മുനിമാരും ഇങ്ങനെ അറിയിച്ചപ്പോൾ, ശംഭുവിന്റെ പ്രിയ ഗണമായ നന്ദി ആ ദേവന്മാർക്ക് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 38

नंदीश्वर उवाच । हे हरे हे विधे शक्रनिर्जरा मुनयस्तथा । शृणुध्वं वचनं मे हि शिवसंतोषकारकम्

നന്ദീശ്വരൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ഹരി, ഹേ വിധാതാ ബ്രഹ്മാ, ഹേ ശക്ര ഇന്ദ്രാ, അമരദേവഗണങ്ങളേയും മുനിമാരേയും! എന്റെ വാക്കുകൾ ശ്രവിക്കുവിൻ; അവ നിശ്ചയമായും ഭഗവാൻ ശിവനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നവയാണ്।

Verse 39

यदि वो हठ एवाद्य शिव दारपरिग्रहे । अतिदीनतया सर्वे सुनुतिं कुरुतादरात्

ഇന്ന് ശിവൻ വിവാഹം സ്വീകരിക്കേണ്ടതിൽ നിങ്ങൾ സത്യമായി ദൃഢരാണെങ്കിൽ, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും അത്യന്തം വിനയത്തോടെ, ആദരപൂർവ്വം, ഹൃദയപൂർവ്വമായ അപേക്ഷ അർപ്പിക്കുവിൻ।

Verse 40

भक्तेर्वश्यो महादेवो न साधारणतस्तुराः । अकार्यमपि सद्भक्त्या करोति परमेश्वरः

മഹാദേവൻ സാധാരണ മാർഗങ്ങളാൽ അല്ല, ഭക്തിയാൽ മാത്രമേ വശനാകൂ. ശുദ്ധമായ സദ്ഭക്തിയാൽ പരമേശ്വരൻ മറ്റഥാ അസാധ്യം അല്ലെങ്കിൽ അയോഗ്യം എന്നു കരുതപ്പെടുന്നതും സാധിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 41

एवं कुरुत सर्वे हि विधिविष्णुमुखाः सुराः । यथागतेन मार्गेणान्यथा गच्छत मा चिरम्

“ഇങ്ങനെ തന്നേ ചെയ്യുവിൻ—ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും മുതലായവരുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള സർവ്വ ദേവന്മാരേ! നിങ്ങൾ വന്ന വഴിയിലൂടെയേ ഉടൻ മടങ്ങിപ്പോകുവിൻ; മറ്റൊരു വഴിയിലേക്കു പോകരുത്, വൈകിക്കരുത്.”

Verse 42

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य मुने विष्ण्वादयस्सुराः । तथेति मत्त्वा सुप्रीत्या शंकरं तुष्टुवुर्हि ते

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ആ മുനിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് വിഷ്ണുവും മറ്റു ദേവന്മാരും അതിനെ സത്യമെന്നു കരുതി ‘തഥേ’ എന്നു സമ്മതിച്ച്, മഹാപ്രീതിയോടെ ശങ്കരനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 43

देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । समुद्धर महाक्लेशात्त्राहि नश्शरणागतान्

ഹേ ദേവദേവ മഹാദേവ, കരുണാസാഗര പ്രഭോ! ഈ മഹാക്ലേശത്തിൽ നിന്ന് ഞങ്ങളെ ഉയർത്തി രക്ഷിക്കണമേ; ശരണാഗതരായ ഞങ്ങളെ കാത്തരുളണമേ.

Verse 45

हरिर्मया सुदीनोक्त्या सुविज्ञप्तं चकार ह । संस्मरन्मनसा शंभुं भक्त्या परमयान्वितः

എന്റെ ദീനവചനങ്ങളാൽ ശരിയായി അറിയപ്പെട്ട ഹരി അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചു; മനസ്സിൽ ശംഭുവിനെ സ്മരിച്ച് പരമഭക്തിയാൽ നിറഞ്ഞു.

Verse 46

ब्रह्मोवाच । सुरैरेवं स्तुतश्शंभुर्हरिणा च मया भृशम् । भक्तवात्सल्यतो ध्यानाद्विरतोभून्महेश्वरः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ദേവന്മാരും ഹരി (വിഷ്ണു)യും ഞാനും ഇങ്ങനെ അത്യന്തം സ്തുതിച്ചപ്പോൾ, ഭക്തവാത്സല്യത്താൽ മഹേശ്വരൻ ശംഭു ധ്യാനസമാധിയിൽ നിന്ന് വിരമിച്ചു।

Verse 47

उवाच सुप्रसन्नात्मा हर्यादीन्हर्षयन्हरः । विलोक्य करुणादृष्ट्या शंकरो भक्तवत्सलः

അപ്പോൾ ഭക്തവത്സലനായ ഹരൻ—ശങ്കരൻ—പരമപ്രസന്നഹൃദയത്തോടെ, കരുണാദൃഷ്ടിയാൽ അവരെ നോക്കി, ഹരി മുതലായവരെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു പറഞ്ഞു।

Verse 48

शंकर उवाच । हे हरे हे विधे देवाश्शक्राद्या युगपत्समे । किमर्थमागता यूयं सत्यं ब्रूत ममाग्रतः

ശങ്കരൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ ഹരി, ഹേ വിധാതാവ് (ബ്രഹ്മാ), ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ) മുതലായ ദേവന്മാരേ! നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് എന്റെ അടുക്കൽ വന്നിരിക്കുന്നു. എന്തിനാണ് വന്നത്? എന്റെ മുമ്പിൽ സത്യം പറയുക।”

Verse 49

हरिरुवाच । सर्वज्ञस्त्वं महेशान त्वंतर्याम्यखिलेश्वरः । किं न जानासि चित्तस्थं तथा वच्म्यपि शासनात्

ഹരി പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹേശാനേ! നിങ്ങൾ സർവ്വജ്ഞൻ; നിങ്ങൾ അന്തര്യാമിയും അഖിലേശ്വരനും ആകുന്നു. ചിത്തത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതിൽ നിങ്ങൾ അറിയാത്തത് എന്തുണ്ട്? എങ്കിലും നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞാൻ പറയും।”

Verse 50

तारकासुरतो दुःखं संभूतं विविधं मृड । सर्वेषां नस्तदर्थं हि प्रसन्नोऽकारि वै सुरैः

ഹേ മൃഡാ! താരകാസുരനാൽ നാനാവിധ ദുഃഖം ഉത്ഭവിച്ചു. അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങളൊക്കെയുടെയും ഹിതാർത്ഥം ദേവന്മാർ നിങ്ങളെ പ്രസന്നനാക്കി।

Verse 51

शिवा सा जनिता शैलात्त्वदर्थं हि हिमालयात् । तस्यां त्वदुद्भवात्पुत्रात्तस्य मृत्युर्न चान्यथा

ആ മംഗളമയിയായ ദേവി ശിവാ പർവ്വതത്തിൽ നിന്ന്—അഥവാ ഹിമാലയത്തിൽ നിന്ന്—നിങ്ങളുടെ നിമിത്തം തന്നെയാണ് ജനിച്ചത്. അവളിൽ നിന്നു നിങ്ങളിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്ന പുത്രനാൽ തന്നെയാണ് അവന്റെ (താരകന്റെ) മരണം സംഭവിക്കുക; മറ്റുവഴിയില്ല।

Verse 52

इति दत्तो ब्रह्मणा हि तस्मै दैत्याय यद्वरः । तदन्यस्मादमृत्युस्स बाधते निखिलं जगत्

ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മാവ് ആ ദൈത്യന് വരം നൽകി. തുടർന്ന് മറ്റേതൊരു കാരണത്താലും മരണമില്ലാത്തവനായി, അവൻ സർവ്വജഗത്തെയും പീഡിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 53

नारदस्य निर्देशात्सा करोति कठिनं तपः । तत्तेजसाखिलं व्याप्तं त्रैलोक्यं सचराचरम्

നാരദന്റെ നിർദേശപ്രകാരം അവൾ കഠിനമായ തപസ് ചെയ്തു. ആ തപസ്സിന്റെ തേജസ്സാൽ ചരാചരസഹിതം ത്രിലോകം മുഴുവൻ വ്യാപിച്ചു।

Verse 54

वरं दातुं शिवायै हि गच्छ त्वं परमेश्वर । देवदुःखं जहि स्वामिन्नस्माकं सुखमावह

ഹേ പരമേശ്വരാ! ശിവാ (പാർവതി)യ്ക്ക് വരം നൽകാൻ നിങ്ങൾ പോകുക. ഹേ സ്വാമീ! ദേവന്മാരുടെ ദുഃഖം നീക്കി ഞങ്ങൾക്ക് സുഖം വരുത്തുക।

Verse 55

देवानां मे महोत्साहो हृदये चास्ति शंकर । विवाहं तव संद्रष्टुं तत्त्वं कुरु यथोचितम्

ഹേ ശങ്കരാ! എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ—ദേവന്മാരിലും—നിങ്ങളുടെ വിവാഹം ദർശിക്കാനുള്ള മഹാ ആകാംക്ഷ ഉണ്ട്. അതിനാൽ ധർമ്മാനുസൃതമായി യഥോചിത ക്രമീകരണം ചെയ്യുക।

Verse 56

रत्यै यद्भवता दत्तो वरस्तस्य परात्पर । प्राप्तोऽवसर एवाशु सफलं स्वपणं कुरु

ഹേ പരാത്പര പരമേശ്വരാ! രതിക്കു നിങ്ങൾ നൽകിയ വരം ഇപ്പോൾ യുക്തമായ അവസരം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ शीഘ്രം നിങ്ങളുടെ സംकल्पം ഫലിപ്പിക്കണമേ.

Verse 57

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा तं प्रणम्यैव विष्णुर्देवा महर्षयः । संस्तूय विविधैस्तोत्रैस्संतस्थुस्तत्पुरोऽखिलाः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം വിഷ്ണു ദേവന്മാരോടും മഹർഷിമാരോടും കൂടി അവനെ നമസ്കരിച്ചു. പിന്നെ പലവിധ സ്തോത്രങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ച് എല്ലാവരും അവന്റെ സന്നിധിയിൽ നിന്നു.

Verse 58

भक्ताधीनः शंकरोऽपि श्रुत्वा देववचस्तदा । विहस्य प्रत्युवाचाशु वेदमर्यादरक्षकः

അപ്പോൾ ഭക്താധീനനായ ശങ്കരൻ ദേവവചനങ്ങൾ ശ്രവിച്ചു. വേദമര്യാദയുടെ രക്ഷകനായ പ്രഭു പുഞ്ചിരിയോടെ ഉടൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 59

शंकर उवाच । हे हरे हे विधे देवाश्शृणुतादरतोऽखिलाः । यथोचितमहं वच्मि सविशेषं विवेकतः

ശങ്കരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഹരി, ഹേ വിധി, ഹേ സർവ്വദേവന്മാരേ, ആദരത്തോടെ കേൾക്കുവിൻ. ഞാൻ വിവേകത്തോടെ യഥോചിതമായി പ്രത്യേകമായി വിശദീകരിച്ചു പറയും.

Verse 60

नोचितं हि विधानं वै विवाहकरणं नृणाम् । महानिगडसंज्ञो हि विवाहो दृढबन्धनः

മനുഷ്യർക്കു വിവാഹം ചെയ്യുക എന്നത് യഥാർത്ഥത്തിൽ യുക്തമായ വിധിയല്ല. കാരണം വിവാഹം ‘മഹാ നിഗഡം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ദൃഢബന്ധനമാണ്.

Verse 61

कुसंगा बहवो लोके स्त्रीसंगस्तत्र चाधिकः । उद्धरेत्सकलबंधैर्न स्त्रीसंगात्प्रमुच्यते

ലോകത്തിൽ കുസംഗങ്ങൾ പലതുണ്ട്; അവയിൽ സ്ത്രീസംഗം (വിഷയാസക്തി) ഏറ്റവും ശക്തമാണ്. മറ്റു ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കാമെങ്കിലും, ഈ ആസക്തിജന്യബന്ധത്തിൽ നിന്ന് എളുപ്പത്തിൽ വിടുതൽ ലഭിക്കില്ല.

Verse 62

लोहदारुमयैः पाशैर्दृढं बद्धोऽपि मुच्यते । स्त्र्यादिपाशसुसंबद्धो मुच्यते न कदाचन

ഇരുമ്പോ മരമോ കൊണ്ടുള്ള ബന്ധനങ്ങളിൽ കട്ടിയായി ബന്ധിക്കപ്പെട്ടവനും മോചിതനാകാം; എന്നാൽ സ്ത്രീ മുതലായവയോടുള്ള ആസക്തിയുടെ പാശത്തിൽ കെട്ടിപ്പിടിച്ചവൻ ഒരിക്കലും മോചിതനാകുകയില്ല.

Verse 63

वर्द्धंते विषयाश्शश्वन्महाबंधनकारिणः । विषयाक्रांतमनसस्स्वप्ने मोक्षोऽपि दुर्लभः

വിഷയസുഖങ്ങൾ നിരന്തരം വർധിച്ച് മഹാബന്ധനത്തിന് കാരണമാകുന്നു. വിഷയങ്ങളാൽ കീഴടക്കപ്പെട്ട മനസ്സുള്ളവന് മോക്ഷം സ്വപ്നത്തിലുപോലും ദുർലഭമാണ്.

Verse 64

सुखमिच्छतु चेत्प्राज्ञो विधिवद्विषयांस्त्यजेत् । विषवद्विषयानाहुर्विषयैर्यैर्निहन्यते

സ്ഥിരസുഖം സത്യമായി ആഗ്രഹിക്കുന്ന പ്രാജ്ഞൻ വിധിപൂർവ്വം ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കണം. ഋഷിമാർ വിഷയങ്ങൾ വിഷംപോലെയെന്ന് പറയുന്നു; അവയാൽ തന്നെയാണ് ജീവൻ നശിക്കുന്നത്.

Verse 65

जनो विषयिणा साकं वार्तातः पतति क्षणात् । विषयं प्राहुराचार्यास्सितालितेंद्रवारुणीम्

വിഷയാസക്തനോടൊപ്പം വെറും സംഭാഷണമാത്രം ചെയ്താലും മനുഷ്യൻ ക്ഷണത്തിൽ പതിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ആചാര്യർ പറയുന്നു—ശ്വേതം, ശ്യാമം, ഇന്ദ്ര-വാരുണി, മദിര—ഇവയും ഭോഗവിഷയങ്ങളാണ്.

Verse 66

यद्यप्येवं हि जानामि सर्वं ज्ञानं विशेषतः । तथाप्यहं करिष्यामि प्रार्थनां सफलां च वः

ഞാൻ ഇതെല്ലാം—വിശേഷമായി സമസ്ത ജ്ഞാനം—അറിയുന്നുവെങ്കിലും, നിങ്ങള്ക്കായി ഞാൻ ഈ പ്രാർത്ഥന നടത്തും; അത് തീർച്ചയായും ഫലിക്കും.

Verse 67

भक्ताधीनोऽहमेवास्मि तद्वशात्सर्वकार्य कृत् । अयथोचितकर्ता हि प्रसिद्धो भुवनत्रये

ഞാൻ സത്യമായും ഭക്തന്മാരുടെ അധീനനാണ്; അവരുടെ വശത്താൽ ഞാൻ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും നടത്തുന്നു. ഭക്താർത്ഥം പതിവിനെ അതിക്രമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നവനെന്നു ത്രിലോകത്തും ഞാൻ പ്രസിദ്ധൻ।

Verse 68

कामरूपाधिपस्यैव पणश्च सफलः कृतः । सुदक्षिणस्य भूपस्य भैमबंधगतस्य हि

ഇങ്ങനെ കാമരൂപാധിപൻ ചെയ്ത പണം ഫലിച്ചു; ഭീമന്റെ ബന്ധനത്തിൽ വീണ രാജാവ് സുദക്ഷിണനു അത് സത്യമായി സംഭവിച്ചു।

Verse 69

गौतमक्लेशकर्ताहं त्र्यंबकात्मा सुखावहः । तत्कष्टप्रददुष्टानां शापदायी विशेषतः

ഞാൻ ത്ര്യംബകസ്വരൂപൻ, സുഖദായകൻ; എങ്കിലും ഗൗതമന്റെ ക്ലേശത്തിന് കാരണമായിരിക്കുന്നു. അവനു ദുഃഖം നൽകുന്ന ദുഷ്ടർക്കു ഞാൻ പ്രത്യേകമായി ശാപദായകൻ।

Verse 70

विषं पीतं सुरार्थं हि भक्तवत्सलभावधृक् । देवकष्टं हृतं यत्नात्सर्वदैव मया सुराः

ദേവന്മാരുടെ ഹിതത്തിനായി ഞാൻ വിഷം പാനം ചെയ്തു; കാരണം ഞാൻ ഭക്തവത്സലസ്വഭാവധാരിയാണ്. ഹേ ദേവന്മാരേ, ഞാൻ എപ്പോഴും പരിശ്രമത്തോടെ നിങ്ങളുടെ കഷ്ടം നീക്കിയിട്ടുണ്ട്।

Verse 71

भक्तार्थमसहं कष्टं बहुशो बहुयत्नतः । विश्वानर मुनेर्दुःखं हृतं गृहपतिर्भवन्

ഭക്തന്റെ ഹിതത്തിനായി ഭഗവാൻ പലവട്ടം അസഹ്യമായ കഷ്ടം അനേകം ശ്രമങ്ങളോടെ സഹിച്ചു; ഗൃഹപതിയായി വിശ്വാനര മുനിയുടെ ദുഃഖം അകറ്റി।

Verse 72

किं बहूक्तेन च हरे विधे सत्यं ब्रवीम्यहम् । मत्पणोऽस्तीति यूयं वै सर्वे जानीथ तत्त्वतः

കൂടുതൽ പറയുന്നതെന്ത്, ഹരി, വിധാതാവേ! ഞാൻ സത്യം പറയുന്നു—എന്റെ പ്രതിജ്ഞ അചഞ്ചലമാണ്; നിങ്ങൾ എല്ലാവരും തത്ത്വത്തിൽ അറിയുക।

Verse 73

यदा यदा विपत्तिर्हि भक्तानां भवति क्वचित् । तदा तदा हरम्याशु तत्क्षणात्सर्वशस्सदा

എപ്പോഴെപ്പോഴെങ്കിലും എന്റെ ഭക്തർക്കു എവിടെയെങ്കിലും വിപത്ത് സംഭവിച്ചാൽ, അപ്പോഴപ്പോഴേ ആ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ഞാൻ അതിനെ വേഗത്തിൽ പൂർണ്ണമായി നീക്കുന്നു—എപ്പോഴും എല്ലാത്തരത്തിലും।

Verse 74

जानेऽहं तारकाद्दुःखं सर्वेषां वस्समुत्थितम् । असुरा त्तद्धरिष्यामि सत्यंसत्यं वदाम्यहम्

വത്സാ, താരകനെക്കൊണ്ടു നിങ്ങളെല്ലാവർക്കും ഉണ്ടായ ദുഃഖം ഞാൻ അറിയുന്നു; ആ അസുരനിൽ നിന്ന് അതിനെ ഞാൻ നീക്കും—ഇത് സത്യം, സത്യമെന്നേ ഞാൻ പറയുന്നു।

Verse 75

नास्ति यद्यपि मे काचिद्विहारकरणे रुचिः । विवाहयिष्ये गिरिजा पुत्रोत्पादनहेतवे

എനിക്ക് യാതൊരു വിഹാര-ഭോഗത്തിലും രുചിയില്ലെങ്കിലും, പുത്രോത്പാദനാർത്ഥം ഞാൻ ഗിരിജയെ വിവാഹം കഴിക്കും।

Verse 76

गच्छत स्वगृहाण्येव निर्भयास्सकलाः सुराः । कार्यं वस्साधयिष्यामि नात्र कार्या विचारणा

സകല ദേവന്മാരേ, നിർഭയരായി നിങ്ങളുടെ നിങ്ങളുടെ ധാമങ്ങളിലേക്കു പോകുക. നിങ്ങളുടെ കാര്യം ഞാൻ സാധിപ്പിക്കും; ഇവിടെ ഇനി ആലോചന ആവശ്യമില്ല।

Verse 77

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा मौनमास्थाय समाधिस्थोऽभवद्धरः । सर्वे विष्ण्वादयो देवास्स्वधामानि ययुर्मुने

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ഹരൻ (ഭഗവാൻ ശിവൻ) മൗനം സ്വീകരിച്ച് സമാധിസ്ഥനായി. തുടർന്ന് വിഷ്ണു മുതലായ എല്ലാ ദേവന്മാരും, ഹേ മുനേ, തത്തത്തം ധാമങ്ങളിലേക്കു പോയി.