वसन्त-प्रभावः तथा काम-उद्दीपन-वर्णनम् | Spring’s Influence and the Arousal of Kāma

Verse 1

अचेतसामपि तदा कामासक्तिरभून्मुने । सुचेतासां हि जीवानां सेति किं वर्ण्यते कथा

ഹേ മുനേ! അന്നേരം അചേതന്മാർക്കുപോലും കാമാസക്തി ഉണ്ടായി; അങ്ങനെ ആണെങ്കിൽ പൂർണ്ണചേതനരായ ജീവികളെക്കുറിച്ച് പിന്നെ എന്തു പറയാം—ഈ കഥ എങ്ങനെ വർണ്ണിക്കാം?

Verse 2

वसंतस्य च यो धर्म्मः प्रससार स सर्वतः । तपस्थाने महेशस्यौषधिप्रस्थे मुनीश्वर

ഹേ മുനീശ്വരാ! വസന്തത്തിന്റെ സ്വഭാവം എല്ലാടവും പരന്നു; പ്രത്യേകിച്ച് മഹേശന്റെ തപസ്ഥലമായ ഔഷധിപ്രസ്ഥത്തിൽ।

Verse 3

वनानि च प्रफुल्लानि पादपानां महामुने । आसन्विशेषतस्तत्र तत्प्रभावान्मुनीश्वर

ഹേ മഹാമുനേ, മുനീശ്വരാ! ആ പ്രഭാവം മൂലം അവിടത്തെ വനങ്ങൾ പ്രത്യേകമായി പ്രസ്ഫുടിതമായി; വൃക്ഷലതകൾ എല്ലാടവും പുഷ്പിച്ചു।

Verse 4

पुष्पाणि सहकाराणामशोकवनिकासु वै । विरेजुस्सुस्मरोद्दीपकाराणि सुरभीण्यपि

അശോകവനികകളിൽ സഹകാര (മാവിന്റെ) പുഷ്പങ്ങൾ സുഗന്ധത്തോടെ ദീപ്തമായി തിളങ്ങി; അവ സുകുമാര സ്മരനെ (കാമനെ) ഉദ്ദീപിപ്പിക്കുന്നവയായി മാറി।

Verse 5

कैरवाणि च पुष्पाणि भ्रमराकलितानि च । बभूबुर्मदनावेशकराणि च विशेषतः

ഭ്രമരങ്ങൾ നിറഞ്ഞ ശ്വേത കൈരവ (കുമുദ) പുഷ്പങ്ങൾ പ്രത്യേകിച്ച് ഹൃദയങ്ങളിൽ മദനാവേശം ഉണർത്തി।

Verse 6

सकामोद्दीपनकरं कोकिलाकलकूजितम् । आसीदति सुरम्यं हि मनोहरमतिप्रियम्

കോകിലകളുടെ മധുര കലകൂജനം കാമഭാവം ഉണർത്തുന്നതായിരുന്നു; ആ ദൃശ്യം അത്യന്തം സുരമ്യം, മനോഹരം, കാണുവാൻ അതിപ്രിയം।

Verse 7

भ्रमराणां तथा शब्दा विविधा अभवन्मुने । मनोहराश्च सर्वेषां कामोद्दीपकरा अपि

ഹേ മുനേ, ഭ്രമരങ്ങളുടെ നാനാവിധ ഗുഞ്ജനശബ്ദങ്ങൾ ഉയർന്നു; അവ എല്ലാർക്കും മനോഹരവും കാമഭാവം ഉണർത്തുന്നതുമായിരുന്നുവ്।

Verse 8

चंद्रस्य विशदा कांतिर्विकीर्णा हि समंतत । कामिनां कामिनीनां च दूतिका इव साभवत्

ചന്ദ്രന്റെ നിർമല ദീപ്തി എല്ലാടവും പരന്നു; അത് കാമികളും കാമിനികളുംക്കു ദൂതികയായതുപോലെ ആയി।

Verse 9

मानिनां प्रेरणायासीत्तत्काले कालदीपिका । मारुतश्च सुखः साधो ववौ विरहिणोऽप्रियः

അന്നേരം മാനമുള്ളവരെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്ന ‘കാലദീപിക’ പോലെയൊന്ന് ഉദിച്ചു; ഹേ সাধു, മറ്റുള്ളവർക്ക് സുഖമായ കാറ്റ് വിരഹികൾക്ക് അപ്രിയമായി വീശി।

Verse 10

एवं वसंतविस्तारो मदनावेशकारकः । वनौकसां तदा तत्र मुनीनां दुस्सहोऽत्यभूत्

ഇങ്ങനെ വസന്തം പൂർണ്ണമായി വിരിഞ്ഞു വ്യാപിച്ചു; അത് മദനാവേശം ഉണർത്തുന്നതായിരുന്നു. അപ്പോൾ അവിടെ വനവാസികളായ മുനിമാർക്ക് അത് സഹിക്കുക അത്യന്തം ദുസ്സഹമായി.

Verse 12

एवं चकार स मधुस्स्वप्रभावं सुदुस्सहम् । सर्वेषा चैव जीवानां कामोद्दीपनकारकः

ഇങ്ങനെ മധു തന്റെ സ്വാഭാവിക പ്രഭാവംകൊണ്ട് അത്യന്തം ദുസ്സഹമായിത്തീർന്നു; സർവ്വജീവികളിലും കാമത്തെ ഉദ്ദീപിപ്പിക്കുന്ന കാരണമായി മാറി.

Verse 13

अकालनिमितं तात मधोर्वीक्ष्य हरस्तदा । आश्चर्य्यं परमं मेने स्वलीलात्ततनुः प्रभुः

ഹേ താത! മധുവിൽ ആ അകാലനിമിത്തം കണ്ട ഹരൻ അതിനെ പരമാശ്ചര്യമായി കരുതി. സ്വലീലകൊണ്ടുതന്നെ ദേഹം ധരിക്കുന്ന പ്രഭു അതിനെ തന്റെ ലീലയുടെ പ്രവർത്തിയായി വിചാരിച്ചു.

Verse 14

अथ लीलाकरस्तत्र तपः परमदुष्करम् । तताप स वशीशो हि हरो दुःखहरः प्रभुः

അപ്പോൾ അവിടെയേ ലീലാകർത്താവായ പ്രഭു അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സ് ആരംഭിച്ചു. സർവ്വവശീശ്വരൻ, ദുഃഖഹരൻ ഹരപ്രഭു തീവ്രതപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു.

Verse 15

वसंते प्रसृते तत्र कामो रतिसमन्वितः । चूतं बाणं समाकृष्य स्थितस्तद्वामपार्श्वतः

വസന്തം പൂർണ്ണമായി വ്യാപിച്ചപ്പോൾ, രതിയോടുകൂടിയ കാമദേവൻ മാവിൻമഞ്ജരിബാണം വലിച്ച് പ്രഭുവിന്റെ ഇടത്തുഭാഗത്ത് നിന്നു.

Verse 16

स्वप्रभावं वितस्तार मोहयन्सकलाञ्जनान् । रत्यायुक्तं तदा कामं दृष्ट्वा को वा न मोहितः

അപ്പോൾ രതിയോടുകൂടിയ കാമദേവൻ തന്റെ പ്രഭാവം വ്യാപിപ്പിച്ച് സകലജനങ്ങളെയും മോഹിപ്പിച്ചു. ആ നിലയിൽ കാമനെ കണ്ടാൽ ആരാണ് മോഹിതനാകാതിരിക്കുക?

Verse 17

एवं प्रवृत्तसुरतौ शृंगारोऽपि गणैस्सह । हावभावयुतस्तत्र प्रविवेश हरांतिकम्

ഇങ്ങനെ അവരുടെ പ്രണയസംഗമം പുരോഗമിക്കുമ്പോൾ, ഗണങ്ങളോടുകൂടിയ ശൃംഗാരദേവനും ഹാവഭാവങ്ങളും രതിചേഷ്ടകളും ധരിച്ച് അവിടെ ഹരപ്രഭുവിന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു പ്രവേശിച്ചു।

Verse 18

मदनः प्रकटस्तत्र न्यवसच्चित्तगो बहिः । न दृष्टवांस्तदा शंभोश्छिद्रं येन प्रविश्यते

അവിടെ മദനൻ പ്രത്യക്ഷനായെങ്കിലും പുറത്തുതന്നെ നിന്നു, മനസ്സിനുള്ളിൽ മാത്രം സഞ്ചരിച്ചു; കാരണം അപ്പോൾ ശംഭുവിൽ പ്രവേശിക്കാനുള്ള ഒരു വിടവുമവൻ കണ്ടില്ല।

Verse 19

यदा चाप्राप्तविवरस्तस्मिन्योगिवरे स्मरः । महादेवस्तदा सोऽभून्महाभयविमोहितः

ആ ശ്രേഷ്ഠ യോഗിയിൽ സ്മരന് ഒരു വിടവുമില്ലെന്ന് കണ്ടപ്പോൾ, അതേ നിമിഷം മഹാദേവൻ മഹാഭയത്തിൽ വിസ്മയമൂഢനായി വ്യാകുലനായി।

Verse 20

ज्वलज्ज्वालाग्निसंकाशं भालनेत्रसमन्वितम् । ध्यानस्थं शंकरं को वा समासादयितुं क्षमः

ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നിജ്വാലകളെപ്പോലെ ദീപ്തനായും ഭാലനേത്രം ധരിച്ചും ധ്യാനസ്ഥനായും ഇരിക്കുന്ന ശങ്കരനെ സമീപിക്കാൻ ആര്‍ക്കാണ് കഴിവുള്ളത്?

Verse 21

एतस्मिन्नंतरे तत्र सखीभ्यां संयुता शिवा । जगाम शिवपूजार्थं नीत्वा पुष्पाण्यनेकशः

അന്നേരം അവിടെ ശിവാ (പാർവതി) രണ്ടു സഖികളോടൊപ്പം അനവധി പുഷ്പങ്ങൾ എടുത്തുകൊണ്ട് ഭഗവാൻ ശിവന്റെ പൂജയ്ക്കായി പുറപ്പെട്ടു।

Verse 22

पृथिव्यां यादृशं लोकैस्सौंदर्यं वर्ण्यते महत् । तत्सर्वमधिकं तस्यां पार्वत्यामस्ति निश्चितम्

ഭൂമിയിൽ ജനങ്ങൾ മഹത്തായി വർണ്ണിക്കുന്ന സൗന്ദര്യമെല്ലാം നിശ്ചയമായും പാർവതിയിൽ ഉണ്ട്; അതിലും അധികമായി അവളിൽ അത് നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 23

आर्तवाणि सुपुष्पाणि धृतानि च तया यदा । तत्सौंदर्यं कथं वर्ण्यमपि वर्षशतैरपि

അവൾ ঋതുകാലത്തിലെ മനോഹര പുഷ്പങ്ങൾ കൈകളിൽ ധരിച്ചപ്പോൾ, ആ സൗന്ദര്യം എങ്ങനെ വർണ്ണിക്കാം? നൂറു വർഷങ്ങൾ കൊണ്ടും കഴിയില്ല।

Verse 24

यदा शिवसमीपे तु गता सा पर्वतात्मजा । तदैव शंकरो ध्यानं त्यक्त्वा क्षणमवस्थितः

പർവതാത്മജയായ പാർവതി ശിവന്റെ സമീപത്ത് എത്തിയപ്പോൾ, ശങ്കരൻ ഉടൻ ധ്യാനം വിട്ട് ഒരു ക്ഷണം നിശ്ചലനായി നിന്നു।

Verse 25

तच्छिद्रं प्राप्य मदनः प्रथमं हर्षणेन तु । बाणेन हर्षयामास पार्श्वस्थं चन्द्रशेखरम्

ആ വിടവ് ലഭിച്ചപ്പോൾ മദനൻ ആദ്യം ഹർഷം ജനിപ്പിക്കുന്ന ബാണം കൊണ്ട് സമീപത്ത് നിന്നിരുന്ന ചന്ദ്രശേഖരൻ (ശിവൻ)നെ ആനന്ദിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.

Verse 26

शृंगारैश्च तदा भावैस्सहिता पार्वती हरम् । जगाम कामसाहाय्ये मुने सुरभिणा सह

ഹേ മുനേ, അപ്പോൾ ശൃംഗാരാലങ്കാരങ്ങളാലും മൃദുല പ്രണയഭാവങ്ങളാലും സമന്വിതയായ പാർവതി, കാമന്റെ സഹായത്തോടെ, സുരഭിയോടുകൂടെ ഹരൻ (ശിവൻ) അടുക്കൽ ചെന്നു.

Verse 27

तदेवाकृष्य तच्चापं रुच्यर्थं शूलधारिणः । द्रुतं पुष्पशरं तस्मै स्मरोऽमुंचत्सुसंयतः

അതേ വില്ല് വലിച്ച്, ശൂലധാരി (ശിവൻ)യിൽ രതി ഉണർത്തുവാൻ, സുസംയമനായ സ്മരൻ വേഗത്തിൽ അവിടേക്കു പുഷ്പശരം വിട്ടു.

Verse 28

यथा निरंतरं नित्यमागच्छति तथा शिवम् । तन्नमस्कृत्य तत्पूजां कृत्वा तत्पुरतः स्थिता

അവൻ (ശിവൻ) നിരന്തരം നിത്യമായി വരുന്നതുപോലെ, അവളും ശിവനെ സമീപിച്ചു; അവനെ നമസ്കരിച്ചു, അവന്റെ പൂജ നടത്തി, അവന്റെ മുമ്പിൽ നിലകൊണ്ടു.

Verse 29

सा दृष्टा पार्वती तत्र प्रभुणा गिरिशेन हि । विवृण्वती तदांगानि स्त्रीस्वभावात्सुलज्जया

അവിടെ പ്രഭു ഗിരീശൻ (ശിവൻ) പാർവതിയെ കണ്ടു. സ്ത്രീസ്വഭാവജന്യമായ മൃദുല ലജ്ജയോടെ അവൾ തന്റെ അവയവങ്ങൾ ക്രമപ്പെടുത്തി ലജ്ജിച്ചു മറച്ചു.

Verse 30

सुसंस्मृत्य वरं तस्या विधिदत्तं पुरा प्रभुः । शिवोपि वर्णयामास तदंगानि मुदा मुने

ഹേ മുനേ, മുമ്പ് വിധാതാവായ ബ്രഹ്മാവ് അവൾക്കു നൽകിയ വരം നന്നായി സ്മരിച്ചു, പ്രഭു ശിവനും ആനന്ദത്തോടെ അതിന്റെ പ്രത്യേക അംശങ്ങൾ (അംഗാംഗങ്ങൾ) വിശദീകരിക്കാൻ തുടങ്ങി।

Verse 31

शिव उवाच । कि मुखं किं शशांकश्च किं नेत्रे चोत्पले च किम् । भ्रुकुट्यौ धनुषी चैते कंदर्पस्य महात्मनः

ശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു— ‘മുഖം എന്ത്, ചന്ദ്രൻ എന്ത്? കണ്ണുകൾ എന്ത്, താമരകൾ എന്ത്? ഈ രണ്ടു വില്ലുപോലുള്ള ഭ്രൂകൾ മഹാത്മാവായ കന്ദർപ്പന്റെ ധനുസ്സുകളാണ്.’

Verse 32

अधरः किं च बिंबं किं किं नासा शुकचंचुका । किं स्वरः कोकिलालापः किं मध्यं चाथ वेदिका

‘അധരം എന്ത്—ബിംബഫലത്തെപ്പോലെയോ? നാസിക എന്ത്—ശുകന്റെ (തത്തയുടെ) ചുണ്ടുപോലെയോ? സ്വരം എന്ത്—കോകിലയുടെ ആലാപമോ? അവളുടെ മദ്ധ്യം (കടി) എന്ത്—പവിത്ര വേദികപോലെയോ?’

Verse 33

किं गतिर्वर्ण्यते ह्यस्याः किं रूपं वर्ण्यते मुहुः । पुष्पाणि किं च वर्ण्यंते वस्त्राणि च तथा पुनः

അവളുടെ നടപ്പ് എങ്ങനെ യഥാർത്ഥത്തിൽ വർണ്ണിക്കാം? അവളുടെ രൂപം വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞാലും എങ്ങനെ മതിയാകും? അവളുടെ പുഷ്പാലങ്കാരങ്ങളും, അതുപോലെ വസ്ത്രങ്ങളും—ഇവയെ പുനഃപുനഃ എങ്ങനെ വർണ്ണിക്കാം?

Verse 34

लालित्यं चारु यत्सृष्टौ तदेकत्र विनिर्मितम् । सर्वथा रमणीयानि सर्वांगानि न संशयः

സൃഷ്ടിയിൽ ഉള്ള ലാളിത്യവും സൗന്ദര്യവും എല്ലാം ഒരിടത്ത് ഒന്നിച്ചു നിർമ്മിച്ചതുപോലെ തോന്നുന്നു. അവളുടെ സർവ്വാംഗങ്ങളും സർവ്വവിധം മനോഹരം—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 35

अहो धन्यतरा चेयं पार्वत्यद्भुतरूपिणी । एतत्समा न त्रैलोक्ये नारी कापि सुरूपिणी

അഹോ! അത്ഭുതരൂപിണിയായ ഈ പാർവതി എത്ര ധന്യയാണ്. ത്രിലോകത്തിലും അവൾക്കു തുല്യമായ സുന്ദരി മറ്റൊരു സ്ത്രീയുമില്ല।

Verse 36

सुलावण्यानिधिश्चेयमद्भुतांगानि बिभ्रती । विमोहिनी मुनीनां च महासुखविवर्द्धिनी

അവൾ സുലാവണ്യത്തിന്റെ നിധി, അത്ഭുതാംഗങ്ങൾ ധരിച്ചവൾ. മുനിമാരെയും മോഹിപ്പിക്കുന്നവൾ, മഹാസുഖം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവൾ।

Verse 37

ब्रह्मोवाच । इत्येवं वर्णयित्वा तु तदंगानि मुहुर्मुहुः । विधिदत्तवराध्यासाद्धरस्तु विरराम ह

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ അവളുടെ അംഗങ്ങളെ വീണ്ടും വീണ്ടും വർണ്ണിച്ച ശേഷം, വിധി (ബ്രഹ്മൻ) നൽകിയ വരത്തിൽ മനസ്സുറപ്പിച്ച ഹരൻ (ശിവൻ) അപ്പോൾ നിശ്ശബ്ദനായി।

Verse 38

हस्तं वस्त्रांतरे यावदचालयत शंकरः । स्त्रीस्वभावाच्च सा तत्र लज्जिता दूरतो गता

ശങ്കരൻ വസ്ത്രത്തിന്റെ മടിക്കുള്ളിൽ കൈ നീക്കിയപ്പോൾ, സ്ത്രീസ്വഭാവം കൊണ്ടു അവൾ ആ നിമിഷം ലജ്ജിച്ചു ദൂരത്തേക്ക് മാറിപ്പോയി।

Verse 39

विवृण्वती निजांगानि पश्यंती च मुहुर्मुहुः । सुवीक्षणैर्महामोदात्सुस्मिताभूच्छिवा मुने

ഹേ മുനേ, ശിവാ (പാർവതി) തന്റെ അവയവങ്ങൾ വീണ്ടും വീണ്ടും വെളിപ്പെടുത്തുകയും, പുനഃപുനഃ മൃദുവായ ദീർഘദൃഷ്ടിയാൽ നോക്കുകയും ചെയ്തു; മഹാനന്ദം നിറഞ്ഞ് സുമൃദുസ്മിതയായി തെളിഞ്ഞു।

Verse 40

एवं चेष्टां तदा दृष्ट्वा शंभुर्मोहमुपागतः । उवाच वचनं चैवं महालीलो महेश्वरः

അവളുടെ ആ ചേഷ്ട കണ്ട ശംഭു ക്ഷണമാത്രം മോഹത്തിലായി; പിന്നെ മഹാലീലാധരനായ മഹേശ്വരൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 41

अस्या दर्शनमात्रेण महानंदो भवत्यलम् । यदालिंगनमेनस्याः कुर्य्यां किन्तु ततस्सुखम्

അവളെ ദർശിക്കുന്നതുമാത്രം മഹാനന്ദം ഉളവാക്കുന്നു—അതെ മതിയാകുന്നു; ഞാൻ അവളെ ആലിംഗനം ചെയ്താൽ ആ സുഖം എത്ര അപാരം!

Verse 42

क्षणमात्रं विचार्य्येत्थं संपूज्य गिरिजां ततः । प्रबुद्धस्य महायोगी सुविरक्तो जगाविति

ഇങ്ങനെ ക്ഷണമാത്രം വിചാരിച്ച്, പിന്നെ ഗിരിജയെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച്, പ്രബുദ്ധനായ മഹായോഗി—സുവിരക്തൻ—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 43

किं जातं चरितं चित्रं किमहं मोहमागतः । कामेन विकृतश्चाद्य भूत्वापि प्रभुरीश्वरः

എനിക്ക് എന്തൊരു വിചിത്ര ചരിതം സംഭവിച്ചു? ഞാൻ എങ്ങനെ മോഹത്തിലായി? പ്രഭുവും ഈശ്വരനും ആയിട്ടും ഇന്ന് കാമം മൂലം വികൃതനായി.

Verse 44

ईश्वरोहं यदीच्छेयं परांगस्पर्शनं खलु । तर्हि कोऽन्योऽक्षमः क्षुद्रः किं किं नैव करिष्यति

ഞാൻ—ഈശ്വരനായിട്ടും—പരദേഹസ്പർശം ആഗ്രഹിച്ചാൽ, പിന്നെ ഏത് ചെറുതും അശക്തനുമായ മനുഷ്യൻ സംയമം പാലിക്കും? അവൻ എന്തെന്ത് ചെയ്യാതിരിക്കും?

Verse 45

एवं वैराग्यमासाद्य पर्य्यंकासादनं च तत् । वारयामास सर्वात्मा परेशः किं पतेदिह

ഇങ്ങനെ വൈരാഗ്യം പ്രാപിച്ച്, ശയ്യയിൽ കിടക്കുന്നതുപോലെ ആ നിശ്ചയം എടുത്തപ്പോൾ, സർവ്വാത്മാവായ പരമേശ്വരൻ ശിവൻ അതിനെ തടഞ്ഞു—“ഇത് ഇവിടെ എന്തിന് പതിച്ച് നാശപ്പെടണം?” എന്ന് ചിന്തിച്ച്.