Previous Verse
Next Verse

Shloka 31

वसन्त-प्रभावः तथा काम-उद्दीपन-वर्णनम् | Spring’s Influence and the Arousal of Kāma

शिव उवाच । कि मुखं किं शशांकश्च किं नेत्रे चोत्पले च किम् । भ्रुकुट्यौ धनुषी चैते कंदर्पस्य महात्मनः

śiva uvāca | ki mukhaṃ kiṃ śaśāṃkaśca kiṃ netre cotpale ca kim | bhrukuṭyau dhanuṣī caite kaṃdarpasya mahātmanaḥ

ശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു— ‘മുഖം എന്ത്, ചന്ദ്രൻ എന്ത്? കണ്ണുകൾ എന്ത്, താമരകൾ എന്ത്? ഈ രണ്ടു വില്ലുപോലുള്ള ഭ്രൂകൾ മഹാത്മാവായ കന്ദർപ്പന്റെ ധനുസ്സുകളാണ്.’

शिवःŚiva
शिवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
किम्what?
किम्:
Prashna (प्रश्न/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक
मुखम्face
मुखम्:
Karta-samānādhikaraṇa (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
किम्what?
किम्:
Prashna (प्रश्न/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक
शशाङ्कःmoon
शशाङ्कः:
Karta-samānādhikaraṇa (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootशशाङ्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय
किम्what?
किम्:
Prashna (प्रश्न/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक
नेत्रे(two) eyes
नेत्रे:
Karta-samānādhikaraṇa (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootनेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय
उत्पले(two) lotuses
उत्पले:
Karta-samānādhikaraṇa (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्पल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय
किम्what?
किम्:
Prashna (प्रश्न/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक
भ्रुकुट्यौ(two) eyebrows
भ्रुकुट्यौ:
Karta-samānādhikaraṇa (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootभ्रुकुटि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन
धनुषी(two) bows
धनुषी:
Karta-samānādhikaraṇa (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootधनुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय
एतेthese
एते:
Karta-samānādhikaraṇa (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (collective for listed items)
कन्दर्पस्यof Kāma (Cupid)
कन्दर्पस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकन्दर्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
महात्मनःof the great-souled
महात्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of कन्दर्पस्य

Lord Shiva

Tattva Level: pati

Shiva Form: Umāpati

Type: stotra

Shakti Form: Pārvatī

Role: nurturing

S
Shiva
K
Kandarpa (Kama)

FAQs

Śiva poetically redefines worldly standards of beauty, pointing to how desire (Kāma) operates through the senses, while implying that the devotee should recognize and transcend such sense-born fascination through devotion to Pati (Śiva).

In Saguna worship, devotees may approach Śiva through form, beauty, and līlā; this verse acknowledges the power of attraction yet subtly places it under Śiva’s sovereignty—guiding the mind from sensory charm toward steady Linga-bhakti and inner stillness.

Practice japa of the Pañcākṣarī (“Om Namaḥ Śivāya”) with breath awareness, and consciously withdraw attention from sense-objects (rūpa, rasa, etc.), offering the arising of desire into Śiva as an inner oblation.