शिवस्य तपोऽनुष्ठानम् — Śiva’s Austerity and Meditation at Himavat (Gaṅgā-Region)

Verse 1

ब्रह्मोवाच । वर्द्धमाना गिरेः पुत्री सा शक्ति लोकपूजिता । अष्टवर्षा यदा जाता हिमालयगृहे सती

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഗിരിരാജന്റെ പുത്രിയായ ലോകപൂജിത പരാശക്തി ക്രമേണ വളർന്നു. അവൾ എട്ടുവയസ്സായപ്പോൾ, ആ സതി ഹിമാലയന്റെ ഗൃഹത്തിൽ വസിച്ചു.

Verse 2

तज्जन्म गिरिशो ज्ञात्वा सतीविरहकातरः । कृत्वा तामद्भुतामन्तर्मुमोदातीव नारद

ഓ നാരദാ! അവളുടെ ജനനം അറിഞ്ഞപ്പോൾ ഗിരീശൻ (ശിവൻ) സതി-വിരഹത്തിൽ വ്യാകുലനായിരുന്നു; അന്തരത്തിൽ ആ അത്ഭുതസങ്കൽപ്പം ചെയ്തു, അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു.

Verse 3

तस्मिन्नेवान्तरे शम्भुर्लौकिकीं गतिमाश्रितः । समाधातुं मनस्सम्यक्तपः कर्त्तुं समैच्छत

അതിനിടയിൽ ശംഭു ലൗകികമായ പെരുമാറ്റരീതി സ്വീകരിച്ചു; മനസ്സിനെ ശരിയായ സമാധിയിൽ സ്ഥിരപ്പെടുത്തി, യഥാവിധി തപസ് ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 4

कांश्चिद्गणवराञ्छान्तान्नंद्यादीनवगृह्य च । गङ्गावतारमगमद्धिमवत्प्रस्थमुत्तमम्

നന്ദി മുതലായ ശാന്തസ്വഭാവമുള്ള ശ്രേഷ്ഠ ഗണങ്ങളെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട്, ഗംഗാവതരണം സാധിപ്പാൻ അദ്ദേഹം ഹിമവാന്റെ അത്യുത്തമ പർവ്വതപ്രദേശത്തേക്ക് പോയി।

Verse 5

यत्र गंगा निपतिता पुरा ब्रह्मपुरात्स्रुता । सर्वाघौघविनाशाय पावनी परमा मुने

ഹേ മുനേ, അതേ സ്ഥലത്തുതന്നെ ഗംഗ പൂർവ്വം ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ നിന്നു പ്രവഹിച്ച് അവതരിച്ചിരുന്നു—സകല പാപപ്രവാഹവും നശിപ്പാൻ, പരമ പാവനയായി।

Verse 6

हरे ध्यानपरे तिस्मिन्प्रमथा ध्यानतत्पराः । अभवन्केचिदपरे नन्दिभृंग्यादयो गणाः

ഹരൻ (ശിവൻ) ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായിരിക്കുമ്പോൾ, പ്രമഥന്മാരും ധ്യാനനിഷ്ഠരായി; അവരിൽ നന്ദി, ഭൃംഗി മുതലായ മറ്റു ഗണങ്ങളും അതേ സമാധിയിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 7

चेतो ज्ञानभवं नित्यं ज्योतीरूपं निरामयम् । जगन्मयं चिदानन्दं द्वैतहीनं निराश्रयम्

അവൻ നിത്യമായി ചേതനയും ജ്ഞാനവും ഉദ്ഭവിക്കുന്ന മൂലം, ജ്യോതിരൂപൻ, നിരാമയൻ. അവൻ ജഗദ്വ്യാപിയായ ചിദാനന്ദൻ—ദ്വൈതരഹിതൻ, നിരാശ്രയൻ.

Verse 9

सेवां चक्रुस्तदा केचिद्गणाः शम्भोः परात्मनः । नैवाकूजंस्तु मौना हि द्वरपाः केचनाभवन्

അപ്പോൾ ശംഭു—പരമാത്മാവ്—എന്നവന്റെ ചില ഗണങ്ങൾ സേവ ചെയ്തു. ചിലർ ദ്വാരപാലകരായി മൗനമായി നിന്നു; ഒരു ശബ്ദവും ഉച്ചരിച്ചില്ല.

Verse 10

एतस्मिन्नन्तरे तत्र जगाम हिमभूधरः । शङ्करस्यौषधिप्रस्थं श्रुत्वागमनमादरात्

അതിനിടയിൽ ഹിമഭൂധരൻ (ഹിമാലയം) ഉടൻ അവിടെ ചെന്നു. ശങ്കരൻ ഔഷധിപ്രസ്ഥത്തിലേക്ക് വന്നുവെന്ന വാർത്ത ആദരത്തോടെ കേട്ട്, അവനെ വരവേൽക്കാൻ വേഗം പുറപ്പെട്ടു.

Verse 11

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायान्तृतीये पार्वतीखण्डे शिवशैलसमागमवर्णनं नामैकादशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ രുദ്രസംഹിതയുടെ തൃതീയ ഭാഗമായ പാർവതീഖണ്ഡത്തിൽ ‘ശിവശൈല സമാഗമ വർണ്ണനം’ എന്ന ഏകാദശ അധ്യായം സമാപിച്ചു।

Verse 12

हिमालय उवाच । देवदेव महादेव कपर्दिच्छंकर प्रभो । त्वयैव लोकनाथेन पालितं भुवनत्रयम्

ഹിമാലയം പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവ, ഹേ മഹാദേവ, ഹേ കപർദിൻ, ഹേ ശങ്കര പ്രഭോ! നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് ലോകനാഥൻ; നിങ്ങളുടെ കരുണയാൽ തന്നെയാണ് ത്രിഭുവനവും പാലിക്കപ്പെടുകയും രക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നത്.

Verse 13

नमस्ते देवदेवेश योगिरूपधराय च । निर्गुणाय नमस्तुभ्यं सगुणाय विहारिणे

ഹേ ദേവദേവേശാ! യോഗിരൂപം ധരിക്കുന്ന നിങ്ങളെ നമസ്കരിക്കുന്നു. നിർഗുണൻ—ഗുണാതീതനായ നിങ്ങളെ നമസ്കരിക്കുന്നു; സഗുണനായി പ്രത്യക്ഷലോകത്തിൽ ലീലയായി വിഹരിക്കുന്ന നിങ്ങളെയും നമസ്കരിക്കുന്നു.

Verse 14

कैलासवासिने शम्भो सर्वलोकाटनाय च । नमस्ते परमेशाय लीलाकाराय शूलिने

ഹേ ശംഭോ! കൈലാസവാസി, സർവ്വലോകങ്ങളിലും സഞ്ചരിക്കുന്നവനേ—നമസ്കാരം. ഹേ പരമേശ്വരാ! ലീലാരൂപം ധരിക്കുന്നവനേ, ത്രിശൂലധാരിയേ—പ്രണാമം.

Verse 15

परिपूर्णगुणाधानविकाररहितायते । नमोऽनीहाय वीहाय धीराय परमात्मने

സകല മംഗളഗുണങ്ങളുടെ പരിപൂർണ്ണ ആധാരം, വികാരരഹിതൻ; ഇച്ഛാരഹിതനും ലോകശ്രമാതീതനും ആയ ധീര പരമാത്മാവിന് നമസ്കാരം।

Verse 16

अबहिर्भोगकाराय जनवत्सलते नमः । त्रिगुणाधीश मायेश ब्रह्मणे परमात्मने

ബാഹ്യആസക്തിയിൽ കുടുക്കാതെ ഭോഗം നല്കുന്ന, ജനവത്സലനായ പ്രഭുവിന് നമഃ। ത്രിഗുണാധീശാ, മായേശാ, പരബ്രഹ്മ പരമാത്മാവിന് നമസ്കാരം।

Verse 17

विष्णुब्रह्मादिसेव्याय विष्णुब्रह्मस्वरूपिणे । विष्णुब्रह्मकदात्रे ते भक्तप्रिय नमोऽस्तु ते

വിഷ്ണു, ബ്രഹ്മാദികളാൽ സേവിക്കപ്പെടുന്ന നിനക്കു നമസ്കാരം; വിഷ്ണു-ബ്രഹ്മസ്വരൂപം ധരിക്കുന്ന നിനക്കു നമസ്കാരം. വിഷ്ണുവിനും ബ്രഹ്മാവിനും അവരുടെ സ്ഥാനവും ശക്തിയും നൽകുന്ന ഭക്തപ്രിയനേ—നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 18

तपोरत तपस्थानसुतपः फलदायिने । तपःप्रियाय शान्ताय नमस्ते ब्रह्मरूपिणे

തപസ്സിൽ നിരതനായി, പുണ്യ തപസ്ഥലങ്ങളിൽ ചെയ്ത തപസ്സിന്റെ ഫലം നൽകുന്നവനേ; തപഃപ്രിയ, ശാന്ത, ബ്രഹ്മസ്വരൂപനേ—നമസ്കാരം।

Verse 19

व्यवहारकरायैव लोकाचारकराय ते । सगुणाय परेशाय नमोस्तु परमात्मने

ലോകവ്യവഹാരവും ലോകാചാരവും സ്ഥാപിക്കുന്നവനേ; ഭക്തഹിതാർത്ഥം സഗുണനായി നിലകൊണ്ടിട്ടും പരമേശ്വരനായ പരമാത്മാവേ—നമോസ്തു।

Verse 20

लीला तव महेशानावेद्या साधुसुखप्रदा । भक्ताधीनस्वरूपोऽसि भक्तवश्यो हि कर्मकृत्

ഓ മഹേശാനേ! നിന്റെ ലീല പൂർണ്ണമായി അവേദ്യമെങ്കിലും സാദുക്കൾക്ക് ആനന്ദം നൽകുന്നു. നീ ഭക്താധീനനെന്നപോലെ രൂപം ധരിക്കുന്നു; ഭക്തിയാൽ വശനായി അവരുടെ നിമിത്തം കർമം ചെയ്ത് കാര്യങ്ങൾ സാധിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 21

मम भाग्योदयादत्र त्वमागत इह प्रभो । सनाथ कृतवान्मां त्वं वर्णितो दानवत्सलः

ഓ പ്രഭോ! എന്റെ ഭാഗ്യോദയത്താൽ നീ ഇവിടെ വന്നു. നീ എന്നെ സനാഥനാക്കി; ദാനവരോടും കരുണ കാണിക്കുന്നവനെന്നു നീ പ്രസിദ്ധൻ।

Verse 22

अद्य मे सफलं जन्म सफलं जीवनं मम । अद्य मे सफलं सर्वं यदत्र त्वं समागतः

ഇന്ന് എന്റെ ജന്മം സഫലമായി; എന്റെ ജീവിതവും ധന്യമായി. നിങ്ങൾ ഇവിടെ എത്തിയതിനാൽ ഇന്ന് എന്റെ എല്ലാം സിദ്ധമായി.

Verse 23

ज्ञात्वा मां दासमव्यग्रमाज्ञान्देहि महेश्वर । त्वत्सेवां च महाप्रीत्या कुर्यामहमनन्यधीः

ഹേ മഹേശ്വരാ! എന്നെ നിങ്ങളുടെ അശാന്തിയില്ലാത്ത ദാസനെന്നു അറിഞ്ഞ് എനിക്ക് ആജ്ഞ നൽകണമേ; ഞാൻ മഹാപ്രീതിയോടെ ഏകാഗ്രഭക്തിയാൽ നിങ്ങളുടെ സേവ ചെയ്യാം.

Verse 24

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य गिरीशस्य महेश्वरः । किंचिदुन्मील्य नेत्रे च ददर्श सगणं गिरिम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ഗിരീശന്റെ വാക്കുകൾ ഇങ്ങനെ കേട്ട മഹേശ്വരൻ അല്പം കണ്ണുകൾ തുറന്ന്, ഗണങ്ങളോടുകൂടിയ പർവ്വതത്തെ കണ്ടു.

Verse 25

सगणं तन्तथा दृष्ट्वा गिरिराजं वृषध्वजः । उवाच ध्यानयोगस्थः स्मयन्निव जगत्पतिः

ഗണങ്ങളോടുകൂടി ഗിരിരാജൻ ഇങ്ങനെ എത്തിയതു കണ്ട വൃഷധ്വജൻ—ധ്യാനയോഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ജഗത്പതി—സ്മിതം പോലെ പറഞ്ഞു.

Verse 26

महेश्वर उवाच । तव पृष्ठे तपस्तप्तुं रहस्यमहमागतः । यथा न कोपि निकटं समायातु तथा कुरु

മഹേശ്വരൻ പറഞ്ഞു: നിന്റെ പിന്നിൽ രഹസ്യമായി തപസ്സു ചെയ്യാൻ ഞാൻ വന്നിരിക്കുന്നു. ആരും സമീപത്തേക്ക് വരാതിരിക്കുവാൻ അങ്ങനെ ക്രമീകരിക്കൂ.

Verse 27

त्वं महात्मा तपोधामा मुनीनां च सदाश्रयः । देवानां राक्षसानां च परेषां च महात्मनाम्

നീ മഹാത്മാവാണ്, തപസ്സിന്റെ ധാമമാണ്, മുനിമാർക്ക് സദാ ആശ്രയം. ദേവന്മാർക്കും രാക്ഷസർക്കും മറ്റു മഹാത്മാക്കൾക്കും നീ തന്നെയാണ് ശരണം.

Verse 28

सदा वासो द्विजादीनां गंगापूतश्च नित्यदा । परोपकारी सर्वेषां गिरीणामधिपः प्रभुः

അവൻ സദാ ദ്വിജാദി সাধകരുടെ വാസസ്ഥാനം; നിത്യവും ഗംഗാജലാൽ പാവനൻ. എല്ലാവർക്കും ഉപകാരി; പർവതങ്ങളുടെ അധിപനായ പ്രഭു.

Verse 29

अहं तपश्चराम्यत्र गंगावतरणे स्थले । आश्रितस्तव सुप्रीतो गिरिराज यतात्मवान्

ഞാൻ ഇവിടെ ഗംഗാവതരണമായ ഈ പുണ്യസ്ഥാനത്ത് തപസ്സു അനുഷ്ഠിക്കുന്നു. ഹേ ഗിരിരാജാ, നിന്റെ ആശ്രയത്തിൽ ഞാൻ അത്യന്തം പ്രീതനായി, ആത്മനിയമത്തോടെ ഇരിക്കുന്നു.

Verse 30

निर्विघ्नं मे तपश्चात्र हेतुना येन शैलप । सर्वथा हि गिरिश्रेष्ठ सुयत्नं कुरु साम्प्रतम्

ഹേ ശൈലപാ, ഏതു ഉപായം കൊണ്ടു എന്റെ തപസ്സു ഇവിടെ നിർവിഘ്നമായി നടക്കുമോ—ഹേ ഗിരിശ്രേഷ്ഠാ, ഇപ്പോൾ തന്നെ എല്ലാ വിധത്തിലും ഉത്തമമായി പരിശ്രമിക്കൂ.

Verse 31

ममेदमेव परमं सेवनं पर्वतोत्तम । स्वगृहं गच्छ सत्प्रीत्या तत्संपादय यत्नतः

ഹേ പർവ്വതോത്തമാ! ഇതുതന്നെ എന്റെ പരമ സേവയാണ്—സത്പ്രീതിയോടെ നിന്റെ സ്വഗൃഹത്തിലേക്ക് ചെന്നു, ആ കാര്യം യത്നപൂർവ്വം സാധിപ്പിക്കു.

Verse 32

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा जगतां नाथस्तूष्णीमास स सूतिकृत् । गिरिराजस्तदा शम्भुं प्रणयादिदमब्रवीत्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ലോകനാഥനും സന്തതി ഉല്പാദിപ്പിച്ചവനും മൗനമായി. പിന്നെ ഗിരിരാജനായ ഹിമാലയം സ്നേഹഭക്തിയോടെ ശംഭുവിനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 33

हिमालय उवाच । पूजितोऽसि जगन्नाथ मया त्वम्परमेश्वर । स्वागतेनाद्य विषये स्थितं त्वाम्प्रार्थयामि किम्

ഹിമാലയം പറഞ്ഞു—ഹേ ജഗന്നാഥാ, ഹേ പരമേശ്വരാ! ഞാൻ അങ്ങയെ പൂജിച്ചു. ഇന്ന് അങ്ങ് കൃപയോടെ ഇവിടെ വന്നു സന്നിഹിതനായിരിക്കെ, ഞാൻ ഏതു വരം അപേക്ഷിക്കണം?

Verse 34

महता तपसा त्वं हि देवैर्यत्नपराश्रितैः । न प्राप्यसे महेशान स त्वं स्वयमुपस्थितः

ഹേ മഹേശാനാ! ദേവന്മാർ മഹാതപസ്സും സർവ്വശ്രമവും ചെയ്താലും അങ്ങയെ പ്രാപിക്കുവാൻ കഴിയില്ല; എങ്കിലും അതേ പ്രഭു സ്വൈച്ഛികകൃപയാൽ സ്വയം ഇവിടെ പ്രത്യക്ഷനായിരിക്കുന്നു.

Verse 35

मत्तोप्यन्यतमो नास्ति न मत्तोऽन्योऽस्ति पुण्यवान् । भवानिति च मत्पृष्ठे तपसे समुपस्थितः

“എന്നേക്കാൾ ഉന്നതൻ ആരുമില്ല; എന്നേക്കാൾ അധികം പുണ്യവാനും ആരുമില്ല. എങ്കിലും നീ എന്നെ ‘ഭവാൻ’ എന്നു വിളിച്ച് തപസ്സിനായി എന്റെ സന്നിധിയിൽ വന്നിരിക്കുന്നു.”

Verse 36

देवेन्द्रादधिकम्मन्ये स्वात्मानम्परमेश्वर । सगणेन त्वयागत्य कृतोऽनुग्रहभागहम्

ഹേ പരമേശ്വരാ! ഞാൻ എന്നെ ദേവേന്ദ്രനായ ഇന്ദ്രനേക്കാളും അധികം ധന്യനെന്നു കരുതുന്നു; കാരണം നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ ഗണങ്ങളോടുകൂടെ ഇവിടെ വന്ന് എന്നെ നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്തിന്റെ ഭാഗഭാക്കാക്കി.

Verse 37

निर्विघ्नं कुरु देवेश स्वतन्त्रः परमन्तपः । करिष्येऽहन्तथा सेवां दासोऽहन्ते सदा प्रभो

ഹേ ദേവേശാ, ഈ കര്‍മ്മം നിര്‍വിഘ്നമാക്കണമേ; നീ പൂര്‍ണ സ്വതന്ത്രന്‍, പരമ ദുഃഖനാശകന്‍. വിധിപ്രകാരം ഞാന്‍ സേവ ചെയ്യും; പ്രഭോ, ഞാന്‍ എപ്പോഴും നിന്റെ ദാസന്‍.

Verse 38

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा गिरिराजोऽसौ स्वं वेश्म द्रुतमागतः । वृत्तांत्तं तं समाचख्यौ प्रियायै च समादरात्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു— ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ആ ഗിരിരാജൻ വേഗത്തിൽ തന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് മടങ്ങി, ആദരത്തോടെ തന്റെ പ്രിയയ്ക്കു ആ മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും അറിയിച്ചു.

Verse 39

नीयमानान्परीवारान्स्वगणानपि नारद । समाहूयाखिलाञ्छैलपतिः प्रोवाच तत्त्वतः

ഓ നാരദാ, തന്റെ പരിചാരകരെയും സ്വഗണങ്ങളെയും കൊണ്ടുപോകുന്നതു കണ്ട ശൈലപതി (ഹിമാലയൻ) എല്ലാവരെയും വിളിച്ചുകൂട്ടി, കാര്യത്തിന്റെ സത്യതത്ത്വം വ്യക്തമാക്കി പറഞ്ഞു.

Verse 40

हिमालय उवाच । अद्य प्रभृति नो यातु कोपि गंगावतारणम् । मच्छासनेन मत्प्रस्थं सत्यमेतद्ब्रवीम्यहम्

ഹിമാലയം പറഞ്ഞു—ഇന്നുമുതൽ ഗംഗാവതരണത്തിനായി ആരും പോകേണ്ടതില്ല. എന്റെ ആജ്ഞയും അധികാരവും പ്രകാരം ഇതു എന്റെ ദൃഢവിധി; ഞാൻ സത്യമേ പറയുന്നു।

Verse 41

गमिष्यति जनः कश्चित्तत्र चेत्तं महाखलम् । दण्डयिष्ये विशेषेण सत्यमेतन्मयोदितम्

ആരെങ്കിലും അവിടെ പോയി, അവൻ മഹാദുഷ്ടനാണെങ്കിൽ, ഞാൻ അവനെ പ്രത്യേകമായി കഠിനമായി ശിക്ഷിക്കും. ഇത് ഞാൻ സത്യമായി പ്രഖ്യാപിച്ചതാണ്।

Verse 42

इति तान्स नियम्याशु स्वगणान्निखिलान्मुने । सुयत्नं कृतवाञ्छैलस्तं शृणु त्वं वदामि ते

ഇങ്ങനെ, ഹേ മുനേ, അവൻ തന്റെ സ്വഗണങ്ങളെ എല്ലാം വേഗത്തിൽ നിയന്ത്രിച്ചു. തുടർന്ന് ശൈലം (ഹിമാലയം) മഹായത്നത്തോടെ ചെയ്തതു കേൾക്കുക—ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു.