शिवपुत्रजननवर्णनम् — Description of the Birth/Manifestation of Śiva’s Son

Verse 1

ब्रह्मोवाच । तदाकर्ण्य महादेवो योगज्ञानविशारदः । त्यक्तकामो न तत्याज संभोगं पार्वतीभयात्

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഇതു കേട്ട യോഗജ്ഞാനത്തിൽ നിപുണനായ മഹാദേവൻ, കാമരഹിതനായിരുന്നിട്ടും, പാർവതിയെ അസന്തുഷ്ടയാക്കുമോ എന്ന ഭയത്താൽ ദാമ്പത്യസംഗമം ഉപേക്ഷിച്ചില്ല।

Verse 2

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां चतुर्थे कुमारखंडे शिवपुत्रजननवर्णनं नाम द्वितीयोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീശിവമഹാപുരാണത്തിലെ ദ്വിതീയ റുദ്രസംഹിതയുടെ ചതുര്ഥ കുമാരഖണ്ഡത്തിൽ ‘ശിവപുത്രജനനവർണ്ണനം’ എന്ന പേരിലുള്ള രണ്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 3

देवास्सर्वे प्रभुं दृष्ट्वा हरिणा च मया शिवम् । बभूबुस्सुखिनश्चाति तदा वै भक्तवत्सलम्

എല്ലാ ദേവന്മാരും ഹരിയോടും എന്നോടും (ബ്രഹ്മാവോടും) കൂടി ഭക്തവത്സലനായ പ്രഭു ശിവനെ ദർശിച്ചപ്പോൾ അവർ അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു; കാരണം അവൻ നിത്യവും ഭക്തന്മാരോട് സ്നേഹമുള്ളവൻ ആകുന്നു।

Verse 4

इत्याकर्ण्य वचस्तेषां सुराणां भगवान्भवः । प्रत्युवाच विषण्णात्मा दूयमानेन चेतसा

ദേവന്മാരുടെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം ഭഗവാൻ ഭവൻ (ശിവൻ) മറുപടി പറഞ്ഞു; അവന്റെ അന്തർഭാവം വിഷണ്ണമായിരുന്നു, മനസ് ദുഃഖാഗ്നിയിൽ കത്തുകയായിരുന്നു।

Verse 5

प्रणम्य सुमहाप्रीत्या नतस्कंधाश्च निर्जराः । तुष्टुवुः शंकरं सर्वे मया च हरिणा मुने

അത്യന്താനന്ദത്തോടെ പ്രണാമം ചെയ്ത്, ഭക്തിയാൽ കുനിഞ്ഞ ഭുജങ്ങളോടെ അമരദേവന്മാർ എല്ലാവരും ശങ്കരനെ സ്തുതിച്ചു; മുനേ, ഞാനും ഹരി (വിഷ്ണു) സഹിതം സ്തുതിച്ചു।

Verse 6

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव करुणासागर प्रभो । अन्तर्यामी हि सर्वेषां सर्वं जानासि शंकर

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ദേവദേവാ, മഹാദേവാ, കരുണാസാഗരനായ പ്രഭോ! നീ സർവ്വരുടെയും അന്തര്യാമിയാണ്; അതിനാൽ ശങ്കരാ, നീ എല്ലാം അറിയുന്നു।

Verse 7

देवकार्यं कुरु विभो रक्ष देवान् महेश्वर । जहि दैत्यान् कृपां कृत्वा तारकादीन् महाप्रभून्

ഹേ വിഭോ, മഹേശ്വരാ! ദേവകാര്യവും നിർവഹിച്ച് ദേവന്മാരെ രക്ഷിക്കണമേ. കരുണചെയ്ത് താരകാദി മഹാബല ദൈത്യന്മാരെ സംഹരിക്കണമേ।

Verse 8

शिव उवाच । हे विष्णो हे विधे देवास्सर्वेषां वो मनोगतिः । यद्भावि तद्भवत्येव कोऽपि नो तन्निवारकः

ശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വിഷ്ണോ, ഹേ വിധാതാവേ (ബ്രഹ്മാ), ഹേ ദേവന്മാരേ! നിങ്ങളൊക്കെയുടെയും മനോഗതി അറിയപ്പെട്ടതാണ്. ഭവിതവ്യം ആയതു തീർച്ചയായും സംഭവിക്കും; അതിനെ തടയാൻ ആരുമില്ല।

Verse 9

यज्जातं तज्जातमेव प्रस्तुतं शृणुताऽमराः । शिरस्तस्खलितं वीर्यं को ग्रहीष्यति मेऽधुना

സംഭവിച്ചത് സംഭവിച്ചു—ഹേ ദേവന്മാരേ, ഇപ്പോൾ പ്രസക്തമായത് കേൾക്കൂ. എന്റെ വീര്യം സ്ഖലിച്ചു; ഇപ്പോൾ അത് ആര് സ്വീകരിക്കും?

Verse 10

स गृह्णीयादिति प्रोच्य पातयामास तद्भुवि । अग्निर्भूत्वा कपोतो हि प्रेरितस्सर्वनिर्जरैः

അവൻ ഇത് സ്വീകരിക്കട്ടെ എന്ന് പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം അത് ഭൂമിയിൽ വീഴ്ത്തി. ദേവന്മാരാൽ പ്രേരിതനായി അഗ്നി തന്നെയായിരുന്നു പ്രാവായി മാറിയത്.

Verse 11

अभक्षच्छांभवं वीर्यं चंच्वा तु निखिलं तदा । एतस्मिन्नंतरे तत्राऽऽजगाम गिरिजा मुने

അപ്പോൾ ആ പ്രാവ് തന്റെ ചുണ്ടുകൊണ്ട് ആ ശാംഭവ വീര്യം മുഴുവനായി ഭക്ഷിച്ചു. ഹേ മുനി, ഈ സമയത്താണ് അവിടെ ഗിരിജ എത്തിയത്.

Verse 12

शिवागमविलंबे च ददर्श सुरपुंगवान् । ज्ञात्वा तद्वृत्तमखिलं महाक्रोधयुता शिवा

ശിവയുടെ വരവ് വൈകുന്നത് കണ്ട് ദേവന്മാർ സ്ഥിതിഗതികൾ നിരീക്ഷിച്ചു. നടന്ന കാര്യങ്ങളെല്ലാം അറിഞ്ഞപ്പോൾ ശിവ അത്യന്തം കോപിതയായി.

Verse 13

उवाच त्रिदशान् सर्वान् हरिप्रभृतिकांस्तदा

അപ്പോൾ അദ്ദേഹം ഹരി (വിഷ്ണു) മുതലായ എല്ലാ ത്രിദശന്മാരെയും (ദേവന്മാരെയും) അഭിസംബോധന ചെയ്ത് പറഞ്ഞു।

Verse 14

देव्युवाच । रे रे सुरगणास्सर्वे यूयं दुष्टा विशेषतः । स्वार्थसंसाधका नित्यं तदर्थं परदुःखदाः

ദേവി അരുളിച്ചെയ്തു—റേ റേ! ഹേ സർവ്വ ദേവഗണങ്ങളേ, നിങ്ങൾ പ്രത്യേകിച്ച് ദുഷ്ടരാണ്. നിങ്ങൾ നിത്യം സ്വാർത്ഥസിദ്ധിയിലേർപ്പെട്ടു, അതിനായി മറ്റുള്ളവർക്കു ദുഃഖകാരണമാകുന്നു.

Verse 15

स्वार्थहेतोर्महेशानमाराध्य परमं प्रभुम् । नष्टं चक्रुर्मद्विहारं वंध्याऽभवमहं सुराः

സ്വാർത്ഥഹേതുവാൽ ദേവന്മാർ പരമപ്രഭുവായ മഹേശനെ ആരാധിച്ചു. അവർ എന്റെ ക്രീഡാവിഹാരം നശിപ്പിച്ചു; ഹേ ദേവന്മാരേ, ഞാൻ വന്ധ്യയായി.

Verse 16

मां विरोध्य सुखं नैव केषांचिदपि निर्जराः । तस्माद्दुःखं भवेद्वो हि दुष्टानां त्रिदिवौकसाम्

എന്നെ വിരോധിച്ചാൽ നിങ്ങളിലെ അമരന്മാരിൽ ആരും ഒരിക്കലും സുഖം പ്രാപിക്കുകയില്ല. അതിനാൽ, ഹേ ദുഷ്ട സ്വർഗ്ഗവാസികളേ, നിങ്ങള്ക്ക് ദുഃഖം മാത്രമേ ഉദിക്കൂ.

Verse 17

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा विष्णुप्रमुखान् सुरान्सर्वान् शशाप सा । प्रज्वलंती प्रकोपेन शैलराजसुता शिवा

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം, പർവ്വതരാജന്റെ പുത്രിയായ ശിവാ കോപത്തിൽ ജ്വലിച്ച്, വിഷ്ണു-പ്രമുഖരായ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും ശപിച്ചു.

Verse 18

पार्वत्युवाच । अद्यप्रभृति देवानां वंध्या भार्या भवन्त्विति । देवाश्च दुःखितास्संतु निखिला मद्विरोधिनः

പാർവതി അരുളിച്ചെയ്തു—ഇന്നുമുതൽ ദേവന്മാരുടെ ഭാര്യമാർ വന്ധ്യരാകട്ടെ. എനിക്കെതിരായിരിക്കുന്ന എല്ലാ ദേവന്മാരും ദുഃഖിതരായി തുടരട്ടെ.

Verse 19

ब्रह्मोवाच । इति शप्त्वाखिलान्देवान् विष्ण्वाद्यान्सकलेश्वरी । उवाच पावकं क्रुद्धा भक्षकं शिवरेतसः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ വിഷ്ണുവാദി സർവ്വദേവന്മാരെയും ശപിച്ച്, സർവേശ്വരി ദേവി ക്രോധത്തോടെ പാവക അഗ്നിയോട് പറഞ്ഞു—“നീ ശിവരേതസ്സിന്റെ ഭക്ഷകനായി നിയുക്തനാകുന്നു.”

Verse 20

पार्वत्युवाच । सर्वभक्षी भव शुचे पीडितात्मेति नित्यशः । शिवतत्त्वं न जानासि मूर्खोऽसि सुरकार्यकृत्

പാർവതി പറഞ്ഞു—ഹേ ദുഃഖിതനേ! നീ സർവ്വഭക്ഷകനാകുക; നിത്യവും ‘പീഡിതാത്മാവ്’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനാകുക. നീ ശിവതത്ത്വം അറിയുന്നില്ല; നീ മൂഢൻ, ദേവകാര്യങ്ങൾ മാത്രം ചെയ്യുന്നവൻ.

Verse 21

रे रे शठ महादुष्ट दुष्टानां दुष्टबोधवान् । अभक्षश्शिववीर्यं यन्नाकार्षीरुचितं हि तत्

ഏ ഏ, വഞ്ചകനായ മഹാദുഷ്ടാ! ദുഷ്ടന്മാരിൽ പോലും ദുഷ്ടബോധമുള്ളവനേ! ഭക്ഷിക്കരുതാത്ത ശിവവീര്യം ഭക്ഷ്യമെന്നു കരുതി നീ ചെയ്തതു തീർത്തും അനുചിതം.

Verse 22

ब्रह्मोवाच । इति शप्त्वा शिवा वह्निं सहेशेन नगात्मजा । जगाम स्वालयं शीघ्रमसंतुष्टा ततो मुने

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ അഗ്നിയെ ശപിച്ച്, പർവതപുത്രിയായ ശിവാ മഹേശനോടൊപ്പം, ഹേ മുനേ, അസന്തുഷ്ടയായിത്തന്നെ വേഗത്തിൽ സ്വന്തം ആലയത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 23

गत्वा शिवा शिवं सम्यक् बोधयामास यत्नतः । अजीजनत्परं पुत्रं गणेशाख्यं मुनीश्वर

ഹേ മുനീശ്വരാ, തുടർന്ന് ശിവാ ശിവന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു പരിശ്രമത്തോടെ അവനെ പൂർണ്ണമായി ബോധിപ്പിച്ചു. പിന്നെ അവൾ ഗണേശൻ എന്ന പേരുള്ള പരമപുത്രനെ പ്രസവിച്ചു.

Verse 24

तद्वृत्तांतमशेषं च वर्णयिष्ये मुनेऽग्रतः । इदानीं शृणु सुप्रीत्या गुहोत्पत्तिं वदाम्यहम्

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! ആ സമഗ്രവൃത്താന്തം നിന്റെ മുമ്പിൽ പൂർണ്ണമായി ഞാൻ വിവരിക്കും. ഇപ്പോൾ സന്തോഷഭക്തിയോടെ ശ്രവിക്കൂ; ഗുഹ (സ്കന്ദൻ) ഉദ്ഭവം ഞാൻ പറയുന്നു.

Verse 25

पावकादितमन्नादि भुंजते निर्जराः खलु । वेदवाण्येति सर्वे ते सगर्भा अभवन्सुराः

നിശ്ചയമായും അമരദേവന്മാർ പാവകൻ (അഗ്നി) ആദ്യം ശുദ്ധീകരിച്ച അന്നാദികളെ ഭുജിച്ചു. വേദവാണിയുടെ ശക്തിയാൽ ആ സർവ്വദേവന്മാരും സഗർഭർ, അഥവാ ഗർഭധാരണത്തിന് യോഗ്യരായി മാറി.

Verse 26

ततोऽसहंतस्तद्वीर्यं पीडिता ह्यभवन् सुराः । विष्ण्वाद्या निखिलाश्चाति शिवाऽऽज्ञा नष्टबुद्धयः

അതിനുശേഷം ആ മഹാവീര്യം സഹിക്കാനാകാതെ ദേവന്മാർ അത്യന്തം പീഡിതരായി. വിഷ്ണു മുതലായ സർവ്വദേവന്മാരും ശിവാജ്ഞയുടെ പ്രാബല്യത്തിൽ ബുദ്ധിഭ്രഷ്ടരായി അതിയായി കലങ്ങി.

Verse 27

अथ विष्णुप्रभृतिकास्सर्वे देवा विमोहिताः । दह्यमाना ययुः शीघ्रं शरणं पार्वतीपतेः

അപ്പോൾ വിഷ്ണു മുതലായ എല്ലാ ദേവന്മാരും മോഹിതരായി; ആ ദാഹത്തിൽ ദഹിച്ചുകൊണ്ട് അവർ വേഗത്തിൽ പാർവതീപതി (ശിവൻ)യുടെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.

Verse 28

शिवालयस्य ते द्वारि गत्वा सर्वे विनम्रकाः । तुष्टुवुस्सशिवं शंभुं प्रीत्या सांजलयस्सुराः

ആ ശിവാലയത്തിന്റെ വാതിലിൽ എത്തി എല്ലാ ദേവന്മാരും വിനീതരായി. പ്രീതിയോടെ കൈകൂപ്പി, അവർ ശിവസ്വരൂപനായ ശംഭുവിനെ—മംഗളപ്രഭുവിനെ—സ്തുതിച്ചു।

Verse 29

देवा ऊचुः । देवदेव महादेव गिरिजेश महाप्रभो । किं जातमधुना नाथ तव माया दुरत्यया

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവാ, മഹാദേവാ, ഗിരിജേശാ, മഹാപ്രഭോ! ഹേ നാഥാ, നിന്റെ ദുർത്യയമായ മായയാൽ ഇപ്പോൾ എന്താണ് സംഭവിച്ചത്?

Verse 30

सगर्भाश्च वयं जाता दह्यमानाश्च रेतसा । तव शंभो कुरु कृपां निवारय दशामिमाम्

ഞങ്ങൾ ഗർഭിണികളായി; ആ ബീജശക്തിയാൽ ദഹിക്കപ്പെടുന്നു. ഹേ ശംഭോ, കരുണ ചെയ്‌തു ഞങ്ങളുടെ ഈ അവസ്ഥ നീക്കണമേ।

Verse 31

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्याऽमरनुतिं परमेशश्शिवापतिः । आजगाम द्रुतं द्वारि यत्र देवाः स्थिता मुने

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—അമരന്മാരുടെ സ്തുതി കേട്ട പരമേശ്വരൻ ശിവാപതി മഹാദേവൻ, ഹേ മുനേ, ദേവന്മാർ നിന്നിരുന്ന വാതിലിങ്കൽ വേഗത്തിൽ എത്തി।

Verse 32

आगतं शंकरं द्वारि सर्वे देवाश्च साच्युताः । प्रणम्य तुष्टुवुः प्रीत्या नर्तका भक्तवत्सलम्

ദ്വാരത്തിൽ ശങ്കരൻ എത്തിയപ്പോൾ, അച്യുതനോടുകൂടി എല്ലാ ദേവന്മാരും നമസ്കരിച്ചു; പ്രീതിയോടെ ഭക്തവത്സലനായ നട്ടരാജനെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 33

देवा ऊचुः । शंभो शिव महेशान त्वां नतास्स्म विशेषतः । रक्ष नश्शरणापन्नान्दह्यमानांश्च रेतसा

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ശംഭോ, ഹേ ശിവ, ഹേ മഹേശാനേ! ഞങ്ങൾ പ്രത്യേക വിനയത്തോടെ നിനക്കു നമസ്കരിക്കുന്നു. ശരണാഗതരായ ഞങ്ങളെ, രേതസ്സാൽ ദഹിക്കപ്പെടുന്ന ഞങ്ങളെ, രക്ഷിക്കണമേ.

Verse 34

इदं दुःखं हर हर भवामो हि मृता ध्रुवम् । त्वां विना कस्समर्थोऽद्य देवदुःखनिवा रणे

ഹേ ഹരാ, ഹേ ഹരാ! ഈ ദുഃഖം ഹരിക്കണമേ; നിന്നെ കൂടാതെ ഞങ്ങൾ നിശ്ചയമായും നശിക്കും. ഇന്ന് യുദ്ധമദ്ധ്യേ ദേവന്മാരുടെ വേദന, നിന്നെ കൂടാതെ, ആര് നീക്കാൻ കഴിയും?

Verse 35

ब्रह्मोवाच । इति दीनतरं वाक्यमाकर्ण्य सुरराट् प्रभुः । प्रत्युवाच विहस्याऽथ स सुरान् भक्तवत्सलः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—അത്യന്തം ദീനമായ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട ദേവാധിരാജനും ഭക്തവത്സലനുമായ പ്രഭു പുഞ്ചിരിച്ച് ദേവന്മാരോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 36

शिव उवाच । हे हरे हे विधे देवास्सर्वे शृणुत मद्वचः । भविष्यति सुखं वोऽद्य सावधाना भवन्तु हि

ശിവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഹരി, ഹേ വിധാതാ (ബ്രഹ്മാ), ഹേ സർവ്വ ദേവന്മാരേ, എന്റെ വചനം കേൾക്കുവിൻ. ഇന്ന് നിങ്ങള്ക്ക് സുഖവും ആശ്വാസവും വരും; അതിനാൽ ശ്രദ്ധയോടെ ഇരിക്കുവിൻ.

Verse 37

एतद्वमत मद्वीर्यं द्रुतमेवाऽखिलास्सुराः । सुखिनस्तद्विशेषेण शासनान्मम सुप्रभो

ഇതിനെ എന്റെ വാമഭാഗത്തിന്റെ വീര്യശക്തിയായി അറിയുവിൻ. എന്റെ ആജ്ഞയാൽ, ഹേ ദേവന്മാരേ, നിങ്ങൾ എല്ലാവരും വേഗം സുഖികളായി, പ്രത്യേകമായ ആനന്ദം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 38

ब्रह्मोवाच । इत्याज्ञां शिरसाऽधाय विष्ण्वाद्यास्सकलास्सुराः । अकार्षुर्वमनं शीघ्रं स्मरंतश्शिवमव्ययम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ ആജ്ഞയെ ശിരസ്സിൽ ഏറ്റുവാങ്ങി, വിഷ്ണു മുതലായ എല്ലാ ദേവന്മാരും അവ്യയനായ ശിവനെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ട് വേഗത്തിൽ വമനം ചെയ്തു।

Verse 39

तच्छंभुरेतस्स्वर्णाभं पर्वताकारमद्भुतम् । अभवत्पतितं भूमौ स्पृशद् द्यामेव सुप्रभम्

അപ്പോൾ ശംഭുവിന്റെ രേതസ് സ്വർണ്ണാഭമായി, അത്ഭുതമായ പർവ്വതാകാരത്തിൽ ഭൂമിയിൽ പതിച്ചു; അതിന്റെ പ്രഭ ആകാശത്തെ തന്നെ സ്പർശിക്കുന്നതുപോലെ ദീപ്തമായി।

Verse 40

अभवन्सुखिनस्सर्वे सुरास्सर्वेऽच्युतादयः । अस्तुवन् परमेशानं शंकरं भक्तवत्सलम्

അപ്പോൾ അച്യുതാദികളായ എല്ലാ ദേവന്മാരും അത്യന്തം ആനന്ദിതരായി. ഭക്തവത്സലനായ പരമേശാന ശങ്കരനെ, പരമപ്രഭുവിനെ, അവർ സ്തുതിച്ചു.

Verse 41

पावकस्त्वभवन्नैव सुखी तत्र मुनीश्वर । तस्याज्ञां परमोऽदाद्वै शंकरः परमेश्वरः

ഹേ മുനീശ്വരാ! അവിടെ പാവകൻ (അഗ്നിദേവൻ) ഒട്ടും സുഖത്തിലായിരുന്നില്ല; എങ്കിലും പരമേശ്വരൻ ശങ്കരൻ അവന്റെ ആജ്ഞ/വിനയം ആദരത്തോടെ സ്വീകരിച്ച് യഥാവിധി നിർവഹിച്ചു।

Verse 42

ततस्सवह्निर्विकलस्सांजलिर्नतको मुने । अस्तौच्छिवं सुखी नात्मा वचनं चेदमब्रवीत्

അതിനുശേഷം, ഹേ മുനേ! ആ അഗ്നിദേവൻ വിറച്ച് വ്യാകുലനായി കൈകൂപ്പി നമസ്കരിച്ചു. മംഗളകരനായ ശിവനെ സ്തുതിച്ച് ഹൃദയം ശാന്തമായി, ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 43

अग्निरुवाच । देवदेव महेशान मूढोऽहं तव सेवकः । क्षमस्व मेऽपराधं हि मम दाहं निवारय

അഗ്നി പറഞ്ഞു— ദേവദേവാ, മഹേശാനാ! ഞാൻ നിന്റെ സേവകനായിട്ടും മോഹിതനായി. എന്റെ അപരാധം ക്ഷമിക്കണമേ; എന്റെ ദഹനം തടയണമേ।

Verse 44

त्वं दीनवत्सल स्वामिञ्शंकरः परमेश्वरः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा पावको दीनवत्सलम्

പ്രസന്നഹൃദയനായ പാവകൻ ദീനവത്സലനായ പ്രഭുവിനോട് പറഞ്ഞു— “നീ ദീനവത്സല സ്വാമി, ശങ്കരൻ, പരമേശ്വരൻ ആകുന്നു.”

Verse 45

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य शुचेर्वाणीं स शंभुः परमेश्वरः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा पावकं दीनवत्सलः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു— ശുചിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട ആ ശംഭു പരമേശ്വരൻ, പ്രസന്നഹൃദയനും ദീനവത്സലനും ആയി പാവകനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 46

शिव उवाच । कृतं त्वनुचितं कर्म मद्रेतो भक्षितं हि यत् । अतोऽनिवृत्तस्ते दाहः पापाधिक्यान्मदाज्ञया

ശിവൻ പറഞ്ഞു: നീ അനുചിതമായ കർമ്മം ചെയ്തു, കാരണം നീ എന്റെ വീര്യം ഭക്ഷിച്ചു. അതിനാൽ, എന്റെ കൽപ്പനയാൽ, പാപത്തിന്റെ ആധിക്യം കാരണം നിന്റെ ദാഹം ശമിക്കില്ല.

Verse 47

इदानीं त्वं सुखी नाम शुचे मच्छरणागतः । अतः प्रसन्नो जातोऽहं सर्वं दुःखं विनश्यति

ഓ പരിശുദ്ധനായവനേ, നീ ഇപ്പോൾ സുഖിയാകും, കാരണം നീ എന്നെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. അതിനാൽ ഞാൻ പ്രസന്നനായിരിക്കുന്നു, നിന്റെ എല്ലാ ദുഃഖങ്ങളും നശിക്കും.

Verse 48

कस्याश्चित्सुस्त्रियां योनौ मद्रेतस्त्यज यत्नतः । भविष्यति सुखी त्वं हि निर्दाहात्मा विशेषतः

ശ്രദ്ധാപൂർവ്വം ഒരു ഉത്തമ സ്ത്രീയുടെ യോനിയിൽ എന്റെ വീര്യം ത്യജിക്കുക. അപ്പോൾ നീ തീർച്ചയായും സുഖിയാകും, നിന്റെ അന്തരാത്മാവ് ദാഹത്തിൽ നിന്ന് മുക്തമാകും.

Verse 49

ब्रह्मोवाच । शंभुवाक्यं निशम्येति प्रत्युवाच शनैः शुचिः । सांजलिर्नतकः प्रीत्या शंकरं भक्तशंकरम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു: ശംഭുവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ പരിശുദ്ധൻ പതുക്കെ മറുപടി പറഞ്ഞു. കൈകൾ കൂപ്പി പ്രീതിയോടെ വണങ്ങി ഭക്തശങ്കരനായ ശങ്കരനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 50

दुरासदमिदं तेजस्तव नाथ महेश्वर । काचिन्नास्ति विना शक्त्या धर्तुं योनौ जगत्त्रये

ഹേ നാഥാ മഹേശ്വരാ, അങ്ങയുടെ ഈ തേജസ്സ് അത്യന്തം ദുസ്സഹമാണ്. മുപ്പാരിലും ശക്തിയില്ലാതെ ഇതിനെ ഗർഭത്തിൽ ധരിക്കാൻ ആർക്കും കഴിയില്ല.

Verse 51

इत्थं यदाऽब्रवीद्वह्निस्तदा त्वं मुनिसत्तम । शंकरप्रेरितः प्रात्थ हृदाग्निमुपकारकः

അഗ്നി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ശങ്കരന്റെ പ്രേരണയാൽ നീ ആ ഹൃദയാഗ്നിയെ സ്വീകരിച്ചു; അതിന്റെ ജ്വലനകാര്യത്തിൽ ഉപകാരകനായി നീ നിലകൊണ്ടു.

Verse 52

नारद उवाच । शृणु मद्वचनं वह्ने तव दाहहरं शुभम् । परमानंददं रम्यं सर्वकष्टनिवारकम्

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വഹ്നി (അഗ്നി), എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുക; ഇത് ശുഭമായ വചനം, നിന്റെ ദാഹം അകറ്റുന്നതും, രമണീയവും, പരമാനന്ദം നൽകുന്നതും, സർവകഷ്ടനിവാരകവുമാണ്.

Verse 53

कृत्वोपायमिमं वह्ने सुखी भव विदाहकः । शिवेच्छया मया सम्यगुक्तं तातेदमादरात्

ഹേ വഹ്നി (അഗ്നി), ഈ ഉപായം നടപ്പാക്കി സുഖിയായി ഇരിക്ക; യഥോചിത ദാഹകനായി (ഹവിഭോജിയായി) നിലകൊൾ. ശിവേച്ഛയാൽ ഞാൻ ഇത് ശരിയായി പറഞ്ഞു; ഹേ താത, ആദരത്തോടെ സ്വീകരിക്കൂ.

Verse 54

तपोमासस्नानकर्त्र्यस्त्रियो यास्स्युः प्रगे शुचे । तद्देहेषु स्थापय त्वं शिवरेतस्त्विदं महत्

ഹേ ശുചിയേ! തപോമാസ സ്നാനവ്രതം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന സ്ത്രീകളുടെ ദേഹങ്ങളിൽ പ്രഭാതത്തിൽ നീ ശിവന്റെ ഈ മഹത്തായ ബീജ-തേജസ് സ്ഥാപിക്കണമേ.

Verse 55

ब्रह्मोवाच । तस्मिन्नवसरे तत्रा ऽगतास्सप्तमुनिस्त्रियः । तपोमासि स्नानकामाः प्रातस्सन्नियमा मुने

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ! അതേ സമയത്ത് അവിടെ സപ്തമുനിമാരുടെ പത്നിമാർ എത്തി. തപോമാസത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, പ്രഭാതത്തിൽ വ്രത-നിയമങ്ങളിൽ നിയന്ത്രിതരായി അവർ വന്നു.

Verse 56

स्नानं कृत्वा स्त्रियस्ता हि महाशीतार्द्दिताश्च षट् । गंतुकामा मुने याता वह्निज्वालासमीपतः

സ്നാനം കഴിഞ്ഞ് ആ ആറു സ്ത്രീകൾ കടുത്ത തണുപ്പാൽ പീഡിതരായി; പോകുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു, ഹേ മുനേ, അഗ്നിജ്വാലകളുടെ സമീപത്തേക്ക് ചെന്നു।

Verse 57

विमोहिताश्च ता दृष्ट्वारुन्धती गिरिशाज्ञया । निषिषेध विशेषेण सुचरित्र सुबोधिनी

ആ സ്ത്രീകൾ മോഹിതരായിരിക്കുന്നതു കണ്ടു, സുസ്വഭാവവും സുസ്പഷ്ടബോധവും ഉള്ള അരുന്ധതി ഗിരിജയുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം പ്രത്യേകമായി അവരെ ദൃഢമായി തടഞ്ഞ് സന്മാർഗത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 58

ताः षड् मुनिस्त्रियो मोहाद्धठात्तत्र गता मुने । स्वशीतविनिवृत्त्यर्थं मोहिताः शिवमायया

ഹേ മുനേ, ആ ആറു മുനിപത്നിമാർ മോഹവശാൽ പെട്ടെന്ന് അവിടെ ചെന്നു; സ്വന്തം തണുപ്പ് അകറ്റുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ശിവമായയാൽ മോഹിതരായി।

Verse 59

तद्रेतःकणिकास्सद्यस्तद्देहान् विविशुर्मुने । रोमद्वाराऽखिला वह्निरभूद्दाहविवर्जितः

ഹേ മുനേ, അവന്റെ രേതസ്സിന്റെ സൂക്ഷ്മബിന്ദുക്കൾ ഉടൻ തന്നെ അവരുടെ ദേഹങ്ങളിൽ രോമരന്ധ്രങ്ങളിലൂടെ പ്രവേശിച്ചു; രോമരോമത്തിൽ വ്യാപിച്ച അഗ്നി ദാഹശക്തിയില്ലാത്തതായി ശമിച്ചു।

Verse 60

अंतर्धाय द्रुतं वह्निर्ज्वालारूपो जगाम ह । सुखी स्वलोकं मनसा स्मरंस्त्वां शंकरं च तम्

അപ്പോൾ അഗ്നി വേഗത്തിൽ അന്തർധാനം പ്രാപിച്ച് ജ്വാലാരൂപത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു. സന്തുഷ്ടനായി അവൻ തന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് മടങ്ങി, മനസ്സിൽ നിന്നെ—ശുഭശങ്കരനെ—സ്മരിച്ചു।

Verse 61

सगर्भास्ताः स्त्रियस्साधोऽभवन् दाहप्रपीडिताः । जग्मुस्स्वभवनं तातारुंधती दुःखिताऽग्निना

ഹേ സാധോ, ഗർഭിണികളായ ആ സ്ത്രീകൾ ദഹനവേദനകൊണ്ട് കഠിനമായി പീഡിതരായി. അവർ തങ്ങളുടെ വീടുകളിലേക്കു മടങ്ങി; അരുന്ധതിയും അഗ്നിജ ദുഃഖത്തിൽ വേദനിച്ച് ദുഃഖത്തോടെ മടങ്ങി.

Verse 62

दृष्ट्वा स्वस्त्रीगतिं तात नाथाः क्रोधाकुला द्रुतम् । तत्यजुस्ताः स्त्रियस्तात सुसंमंत्र्य परस्परम्

ഹേ താത, സ്വന്തം ഭാര്യമാരുടെ ഗതി കണ്ടപ്പോൾ അവരുടെ ഭർത്താക്കന്മാർ ക്രോധത്തിൽ കലങ്ങിയവർ ആയി. അവർ പരസ്പരം ആലോചിച്ച് ഉടൻ തന്നെ ആ സ്ത്രീകളെ ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 63

अथ ताः षट् स्त्रियस्सर्वा दृष्ट्वा स्वव्यभिचारकम् । महादुःखान्वितास्ताताऽभवन्नाकुलमानसाः

അപ്പോൾ ആ ആറു സ്ത്രീകളും തങ്ങളുടെ തന്നെ വ്യഭിചാരകൃത്യം കണ്ടു മഹാദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി; അവരുടെ മനസ്സുകൾ അത്യന്തം വ്യാകുലവും പീഡിതവുമായി.

Verse 64

तत्यजुश्शिव रेतस्तद्गर्भरूपं मुनिस्त्रियः । ता हिमाचलपृष्ठेऽथाभवन् दाहविवर्जिताः

അപ്പോൾ മുനിമാരുടെ പത്നിമാർ ഗർഭരൂപം കൈകൊണ്ട ശിവരേതസ്സിനെ പുറത്താക്കി; തുടർന്ന് ഹിമാചലത്തിന്റെ ചരിവുകളിൽ അവർ ദാഹപീഡയിൽ നിന്ന് വിമുക്തരായി.

Verse 65

असहञ्शिवरेतस्तद्धिमाद्रिः कंपमुद्वहन् । गंगायां प्राक्षिपत्तूर्णमसह्यं दाहपीडितः

അസഹ്യമായ ശിവബീജം സഹിക്കാനാകാതെ, ദാഹപീഡയിൽ വലഞ്ഞ് വിറച്ച ഹിമാദ്രി അതിനെ വേഗത്തിൽ ഗംഗയിൽ എറിഞ്ഞു.

Verse 66

गंगयाऽपि च तद्वीर्यं दुस्सहं परमात्मनः । निःक्षिप्तं हि शरस्तंबे तरंगैः स्वैर्मुनीश्वर

ഹേ മുനീശ്വരാ! പരമാത്മാവിന്റെ ആ വീര്യം ഗംഗയ്ക്കും അസഹ്യമായി; അതിനാൽ അവൾ തന്റെ തരംഗങ്ങളാൽ അതിനെ ശരസ്തംബത്തിൽ (ഞാങ്ങണൽക്കൂട്ടത്തിൽ) നിക്ഷേപിച്ചു।

Verse 67

पतितं तत्र तद्रेतो द्रुतं बालो बभूव ह । सुन्दरस्सुभगः श्रीमांस्तेजस्वी प्रीतिवर्द्धनः

അവിടെ ആ രേതസ് പതിച്ച ഉടൻ തന്നെ ക്ഷണത്തിൽ ഒരു ബാലൻ പ്രാദുർഭവിച്ചു—സുന്ദരൻ, ശുഭലക്ഷണൻ, ശ്രീമാൻ, തേജസ്വി, പ്രീതിവർദ്ധകൻ।

Verse 68

मार्गमासे सिते पक्षे तिथौ षष्ठ्यां मुनीश्वर । प्रादुर्भावोऽभवत्तस्य शिवपुत्रस्य भूतले

ഹേ മുനീശ്വരാ! മാർഗശീർഷ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ഷഷ്ഠി തിഥിയിൽ ആ ശിവപുത്രൻ ഭൂതലത്തിൽ പ്രാദുർഭവിച്ചു।

Verse 69

तस्मिन्नवसरे ब्रह्मन्न कस्माद्धिम शैलजा । अभूतः सुखिनौ तत्र स्वगिरौ गिरिशोऽपि च

ഹേ ബ്രഹ്മനേ! ആ സമയത്ത് വ്യക്തമായ കാരണമൊന്നുമില്ലാതെ ഹിമശൈലജ (പാർവതി) ദുഃഖിതയായി; സ്വന്തം പർവതത്തിൽ ഗിരീശൻ (ശിവൻ) പോലും സുഖത്തിലായിരുന്നില്ല।

Verse 70

शिवाकुचाभ्यां सुस्राव पय आनन्दसंभवम् । तत्र गत्वा च सर्वेषां सुखमासीन्मुनेऽधिकम्

ശിവയുടെ സ്തനങ്ങളിൽ നിന്ന് ആനന്ദജന്യമായ പാൽ ഒഴുകി; അവിടെ ചെന്നപ്പോൾ എല്ലാവർക്കും സുഖം ലഭിച്ചു, എന്നാൽ മുനിക്ക് അതിലും അധികം ഹർഷം ഉണ്ടായി।

Verse 71

मंगलं चाऽभवत्तात त्रिलोक्यां सुखदं सताम् । खलानामभवद्विघ्नो दैत्यानां च विशेषतः

അപ്പോൾ, പ്രിയനേ, ത്രിലോകത്തിലും സജ്ജനർക്കു സുഖം നൽകുന്ന മംഗളം ഉദിച്ചു; ദുഷ്ടർക്കു അത് വിഘ്നമായി, പ്രത്യേകിച്ച് ദൈത്യർക്കു അത്യന്തം പ്രതികൂലമായി।

Verse 72

अकस्मादभवद्व्योम्नि परमो दुंदुभिध्वनिः । पुष्पवृष्टिः पपाताऽशु बालकोपरि नारद

ഓ നാരദാ, അപ്രതീക്ഷിതമായി ആകാശത്തിൽ ദിവ്യ ദുന്ദുഭികളുടെ മഹാധ്വനി ഉയർന്നു; ഉടൻ തന്നെ ബാലകന്റെ മേൽ പുഷ്പവൃഷ്ടി പെയ്തു।

Verse 73

विष्ण्वादीनां समस्तानां देवानां मुनिसत्तम । अभूदकस्मात्परम आनन्दः परमोत्सवः

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, വിഷ്ണുവിനെ തുടങ്ങി എല്ലാ ദേവന്മാരിലും അപ്രതീക്ഷിതമായി പരമാനന്ദവും പരമോത്സവവും ഉദിച്ചു।