Vāmadeva-mata: Rahasya-upadeśa (The Esoteric Teaching of Vāmadeva’s Doctrine)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । सूत सूत महाभागस्त्वमस्मद्गुरुरुत्तमः । अतस्त्वां परिपृच्छामो भवतोऽनुग्रहो यदि

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു— ഹേ സൂതാ, ഹേ മഹാഭാഗ്യവാനായ സൂതാ! നീ ഞങ്ങളുടെ ഉത്തമ ഗുരുവാണ്. അതിനാൽ നിന്റെ അനുഗ്രഹമുണ്ടെങ്കിൽ, ഞങ്ങൾ നിന്നോട് (ഉപദേശാർത്ഥം) ചോദിക്കുന്നു.

Verse 2

श्रद्धालुषु च शिष्येषु त्वादृशा गुरवस्सदा । स्निग्धभावा इतीदं नो दर्शितम्भवताधुना

ശ്രദ്ധയുള്ള ശിഷ്യന്മാരോടു നിങ്ങളുടെ പോലെയുള്ള ഗുരുക്കന്മാർ എപ്പോഴും സ്നേഹഭാവമുള്ളവരാണ്. ഇന്ന് നിങ്ങൾ കൃപയോടെ അതുതന്നെ ഞങ്ങൾക്ക് കാണിച്ചു—ഞങ്ങളോടുള്ള നിങ്ങളുടെ മൃദുലമായ അനുഗ്രഹം.

Verse 3

विरजाहोमसमये वामदेवमतम्पुरा । सूचितम्भवतास्माभिर्न श्रुतं विस्तरान्मुने

ഹേ മുനേ, മുമ്പ് വിരജാ-ഹോമ സമയത്ത് നിങ്ങൾ വാമദേവ സിദ്ധാന്തം വെറും സൂചനയായി പറഞ്ഞു; വിശദമായി ഞങ്ങൾ അത് നിങ്ങളിൽ നിന്ന് കേട്ടിട്ടില്ല।

Verse 4

तदिदानीं श्रोतुकामाः श्रद्धया परमादरात् । वयं सर्व्वे कृपासिंधो प्रीत्या तद्वक्तुमर्हसि

ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ശ്രദ്ധയോടും പരമാദരവോടും കൂടി അത് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഹേ കൃപാസിന്ധോ, സ്നേഹത്തോടെ അത് പറയേണ്ടത് നിങ്ങളാണ്।

Verse 5

इति तेषां वचः श्रुत्वा सूतो हृष्टतनूरुहः । नमस्कृत्य महादेवं गुरोः परतरं गुरुम्

അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ സൂതന്റെ ദേഹം ആനന്ദരോമാഞ്ചത്തോടെ വിറച്ചു. എല്ലാ ഗുരുക്കന്മാരിലും പരമഗുരുവായ മഹാദേവനോട് അദ്ദേഹം നമസ്കരിച്ചു।

Verse 6

महादेवीं त्रिजननीं गुरुं व्यासश्च भक्तितः । प्राह गम्भीरया वाचा मुनीनाह्लादयन्निदम्

ഭക്തിയോടെ വ്യാസൻ മഹാദേവിയെ—ത്രിജനനിയെയും തന്റെ ഗുരുവിനെയും—സംബോധന ചെയ്തു. ഗംഭീരമായ വാക്കുകളിൽ ഇത് പറഞ്ഞ് മുനിമാരെ ആഹ്ലാദിപ്പിച്ചു।

Verse 7

सूत उवाच । स्वस्त्यस्तु मुनयस्सर्वे सुखिन स्सन्तु सर्व्वदा । शिवभक्ता स्थिरात्मानश्शिवे भक्तिप्रवर्तकाः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—സകല മുനിമാർക്കും മംഗളം ഉണ്ടാകട്ടെ; നിങ്ങൾ എപ്പോഴും സുഖികളായിരിക്കട്ടെ. ശിവഭക്തരായി സ്ഥിരചിത്തരായി ശിവഭക്തിയെ പ്രചരിപ്പിച്ചു വളർത്തുവിൻ.

Verse 8

तदतीव विचित्रं हि श्रुतं गुरुमुखाम्बुजात् । इतः पूर्वम्मया नोक्तं गुह्यप्राकट्यशंकया

അത് അത്യന്തം അത്ഭുതകരമായിരുന്നു—ഗുരുവിന്റെ പദ്മമുഖത്തിൽ നിന്ന് ഞാൻ ശ്രവിച്ചത്. രഹസ്യം പരസ്യമാകുമോ എന്ന ആശങ്കകൊണ്ട് മുമ്പ് ഞാൻ പറഞ്ഞില്ല.

Verse 9

यूयं खलु महाभागाश्शिवभक्ता दृढव्रताः । इति निश्चित्य युष्माकं वक्ष्यामि श्रूयताम्मुदा

നിങ്ങൾ സത്യമായും മഹാഭാഗ്യവാന്മാർ—ശിവഭക്തരും ദൃഢവ്രതികളും. ഇത് ഉറപ്പാക്കി നിങ്ങളുടെ നിമിത്തം ഞാൻ പറയുന്നു; ആനന്ദത്തോടെ ശ്രവിക്കുവിൻ.

Verse 10

पुरा रथन्तरे कल्पे वामदेवो महामुनिः । गर्भमुक्तश्शिवज्ञानविदां गुरुतमस्स्वयम्

പുരാതന രഥന്തര കല്പത്തിൽ വാമദേവൻ എന്ന മഹാമുനി ഉണ്ടായിരുന്നു—ഗർഭത്തിലിരിക്കെ തന്നെ മുക്തനായവൻ—അവൻ സ്വയം ശിവജ്ഞാനവിദന്മാരിൽ പരമഗുരുവായി.

Verse 11

वेदागमपुराणादिसर्व्वशास्त्रार्थवत्त्ववित् । देवासुरमनुष्यादिजीवानां जन्मकर्म्मवित्

അവൻ വേദം, ആഗമം, പുരാണം മുതലായ എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും അർത്ഥ-തത്ത്വം അറിയുന്നവൻ; ദേവ, അസുര, മനുഷ്യ മുതലായ സകല ജീവികളുടെ ജന്മവും കർമ്മഗതിയും അറിയുന്നവൻ.

Verse 12

भस्मावदातसर्व्वांगो जटामण्डललमंडितः । निराश्रयो निःस्पृहश्च निर्द्वन्द्वो निरहंकृतिः

അവന്റെ സർവ്വാംഗവും പവിത്ര ഭസ്മംകൊണ്ട് ദീപ്തമാണ്; ജടാമണ്ഡലസദൃശമായ കിരീടംകൊണ്ട് അലങ്കൃതൻ. അവൻ നിരാശ്രയൻ, നിസ്സ്പൃഹൻ, ദ്വന്ദ്വാതീതൻ, നിരഹങ്കാരി—മോക്ഷദായകമായ യോഗമഹിമയുടെ രൂപം.

Verse 13

दिगंबरो महाज्ञानी महेश्वर इवापरः । शिष्यभूतैर्मुनीन्द्रैश्च तादृशैः परिवारितः

ദിഗംബരനായി, മഹാജ്ഞാനിയായി, മറ്റൊരു മഹേശ്വരൻപോലെ അവൻ ദീപ്തനായി; ശിഷ്യരായ അതേ സ്വഭാവമുള്ള മുനീന്ദ്രന്മാർ അവനെ ചുറ്റിനിന്നു.

Verse 14

पर्य्यटन्पृथिवीमेतां स्वपाद स्पर्शपुण्यतः । पवित्रयन्परे धाम्नि निमग्नहृदयोन्वहम्

ഈ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിച്ച്, തന്റെ പാദസ്പർശത്തിന്റെ പുണ്യത്താൽ അതിനെ പവിത്രമാക്കി, അവൻ നിത്യം പരമധാമത്തിൽ ഹൃദയം നിമഗ്നമാക്കി—ശിവതത്ത്വത്തിൽ ലീനനായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 15

कुमारशिखरम्मेरोर्द्दक्षिणं प्राविशन्मुदा । यत्रास्ते भगवानीशतन यश्शिखिवाहनः

ആനന്ദത്തോടെ അവൻ മേരുവിന്റെ ദക്ഷിണശിഖരമായ ‘കുമാരശിഖരം’ പ്രവേശിച്ചു; അവിടെ ഭഗവാൻ ഈശതനയൻ, ശിഖിവാഹനൻ (കുമാരൻ/സ്കന്ദൻ) വിരാജിക്കുന്നു.

Verse 16

ज्ञानशक्तिधरो वीरस्सर्वासुरविमर्दनः । गजावल्लीसमायुक्तस्सर्व्वैर्देवैर्नमस्कृतः

അവൻ ജ്ഞാനശക്തി ധരിച്ച വീരൻ, സർവ്വ അസുരന്മാരെയും മർദ്ദിക്കുന്നവൻ. ഗജമാലയാൽ അലങ്കൃതനായി, എല്ലാ ദേവന്മാരാലും നമസ്കരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 17

तत्र स्कन्दसरो नाम सरस्सागरसन्निभम् । शिशिरस्वादुपानीयं स्वच्छागाधबहूदकम्

അവിടെ ‘സ്കന്ദസരസ്’ എന്നൊരു തടാകമുണ്ട്; അത് സമുദ്രംപോലെ വിശാലം. അതിലെ ജലം ശീതളം, മധുരം, പാനയോഗ്യം—സ്വച്ഛം, ആഴമുള്ളത്, സമൃദ്ധം.

Verse 18

सर्व्वाश्चर्य्यगुणोपेतं विद्यते स्वामिसन्निधौ । तत्र स्नात्वा वामदेवस्सहशिष्यैर्महामुनिः

സ്വാമിയുടെ പവിത്ര സന്നിധിയിൽ സർവ്വ അത്ഭുതഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നമായ ഒരു പുണ്യക്ഷേത്രം നിലനിൽക്കുന്നു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് മഹാമുനി വാമദേവൻ ശിഷ്യന്മാരോടൊപ്പം വിധിപൂർവ്വം അനുഷ്ഠാനം ചെയ്തു.

Verse 19

कुमारं शिखरासीनं मुनिवृन्दनिषेवितम् । उद्यदादित्यसंकाशं मयूरवरवाहनम्

അവർ കുമാരനെ (കാർത്തികേയനെ) ശിഖരത്തിൽ ആസീനനായി, മുനിവൃന്ദം സേവിക്കുന്നവനായി ദർശിച്ചു—ഉദയസൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തൻ, ശ്രേഷ്ഠ മയൂരത്തെ വാഹനമാക്കിയവൻ.

Verse 20

चतुर्भुजमुदारांगं मुकुटादिविभूषितम् । शक्तिरत्नद्वयोपास्यं शक्तिकुक्कुटधारिणम्

അവൻ ചതുര്ഭുജൻ, ഉദാരാംഗൻ, മകുടാദി ആഭരണങ്ങളാൽ വിഭൂഷിതൻ. രണ്ടു ദിവ്യ ശക്തിരത്നങ്ങളാൽ ഉപാസ്യൻ; ശക്തിയും കുക്കുട-ചിഹ്നവും ധരിച്ചവൻ.

Verse 21

वरदाभयहस्तञ्च दृष्ट्वा स्कन्दं मुनीश्वरः । सम्पूज्य परया भक्त्या स्तोतुं समुपचक्रमे

വരവും അഭയവും നൽകുന്ന ഹസ്തങ്ങളോടുകൂടിയ സ്കന്ദനെ കണ്ട മുനീശ്വരൻ പരമഭക്തിയോടെ അദ്ദേഹത്തെ സമ്യക് പൂജിച്ച് പിന്നെ സ്തോത്രം ആരംഭിച്ചു।

Verse 22

वामदेव उवाच । ॐ नमः प्रणवार्थाय प्रणवार्थविधायिने । प्रणवाक्षरबीजाय प्रण वाय नमोनमः

വാമദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ॐ! പ്രണവാർത്ഥസ്വരൂപനേ, പ്രണവാർത്ഥം വിധിച്ച് വെളിപ്പെടുത്തുന്നവനേ, പ്രണവാക്ഷരങ്ങളുടെ ബീജമേ, സ്വയം പ്രണവമേ—നിനക്കു പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം।

Verse 23

वेदान्तार्थस्वरूपाय वेदान्तार्थविधायिने । वेदान्तार्थविदे नित्यं विदिताय नमोनमः

വേദാന്താർത്ഥസ്വരൂപനേ, വേദാന്താർത്ഥം സ്ഥാപിച്ച് വെളിപ്പെടുത്തുന്നവനേ, വേദാന്താർത്ഥവിദനേ, നിത്യമായി അറിയപ്പെടുന്ന പരമേശ്വരനേ—നിനക്കു പുനഃപുനഃ നമസ്കാരം।

Verse 24

नमो गुहाय भूतानां गुहासु निहिताय च । गुह्याय गुह्यरूपाय गुह्यागमविदे नमः

സകലഭൂതങ്ങളുടെ ഹൃദയഗുഹകളിൽ നിഹിതനായ ഗുഹ്യ ശിവനു നമസ്കാരം; ഗുഹ്യസ്വരൂപനു, ഗുഹ്യ ശൈവാഗമവിദനു നമഃ।

Verse 25

अणोरणीयसे तुभ्यं महतोपि महीयसे । नमः परावरज्ञाय परमात्मस्वरूपिणे

നിനക്കു നമസ്കാരം—നീ അണുവിനേക്കാൾ അണുവും മഹത്തിനെക്കാൾ മഹത്തരുമാണ്; പരാപരജ്ഞനേ, പരമാത്മസ്വരൂപനേ—പ്രണാമം।

Verse 26

स्कन्दाय स्कन्दरूपाय मिहिरारुणेतेजसे । नमो मन्दारमालोद्यन्मुकुटादिभृते सदा

സ്കന്ദനേ, സ്കന്ദരൂപനായ പ്രഭുവേ—സൂര്യന്റെ അരുണപ്രഭപോലെ തേജസ്സുള്ളവനേ—എപ്പോഴും നമസ്കാരം. മന്ദാരപുഷ്പമാലയാൽ ശോഭിച്ച് ദീപ്ത മകുടാദി ആഭരണങ്ങൾ ധരിക്കുന്നവനേ.

Verse 27

शिवशिष्याय पुत्राय शिवस्य शिवदायिने । शिवप्रियाय शिवयोरानन्दनिधये नम

ശിവന്റെ ശിഷ്യസ്വരൂപനായ പുത്രനേ, ഭക്തർക്കു ശിവതത്ത്വം ദാനം ചെയ്യുന്നവനേ, ശിവപ്രിയനേ, ശിവ-ശിവാ ദിവ്യദമ്പതികളുടെ ആനന്ദനിധിയേ, നമസ്കാരം।

Verse 28

गांगेयाय नमस्तुभ्यं कार्तिकेयाय धीमते । उमापुत्राय महते शरकाननशायिने

ഹേ ഗാംഗേയാ, ഹേ ധീമാനായ കാർത്തികേയാ, നിനക്കു നമസ്കാരം। ഹേ മഹാനായ ഉമാപുത്രാ, ശരകാനനത്തിൽ വസിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു പ്രണാമം।

Verse 29

षडक्षरशरीराय षड्विधार्थविधायिने । षडध्वातीतरूपाय षण्मुखाय नमोनमः

ആരുടെ ദേഹമത്രേ ഷഡക്ഷരീ മന്ത്രം, ആറ് വിധ അർത്ഥങ്ങളെ വിധിക്കുന്നവൻ, ഷഡധ്വത്തെ അതിക്രമിച്ച സ്വരൂപമുള്ളവൻ—ആ ഷൺമുഖ പ്രഭുവിന് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം।

Verse 30

द्वादशायतनेत्राय द्वादशोद्यतबाहवे । द्वादशायुधधाराय द्वादशात्मन्नमोस्तु ते

പന്ത്രണ്ടു ആയതനങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിക്കുന്ന നേത്രങ്ങളുള്ളവനേ, പന്ത്രണ്ടു ഉയർത്തിയ ഭുജങ്ങളുള്ളവനേ, പന്ത്രണ്ടു ദിവ്യായുധങ്ങൾ ധരിക്കുന്നവനേ, പന്ത്രണ്ടാത്മസ്വരൂപനേ—നിനക്കു നമസ്കാരം।

Verse 31

चतुर्भुजाय शान्ताय शक्तिकुक्कुट धारिणे । वरदाय विहस्ताय नमोऽसुरविदारिणे

ചതുര്ഭുജനും ശാന്തസ്വരൂപനും, ശക്തിയും കുക്കുടചിഹ്നവും ധരിക്കുന്നവനും; വരദായകനും ഉയർത്തിയ ഹസ്തത്തോടെ സദാ സന്നദ്ധനും—അസുരവിദാരിയായ പ്രഭുവിന് നമസ്കാരം।

Verse 32

गजावल्लीकुचालिप्तकुंकुमांकितवक्षसे । नमो गजाननानन्दमहि मानंदितात्मने

ഗജവല്ലീ ലതയുടെ കുചസ്പർശത്തിൽ ലിപ്തമായ കുങ്കുമചിഹ്നം വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ ധരിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രഭുവിന് നമസ്കാരം. ഗജാനനൻ (ഗണേശൻ) നല്കുന്ന മഹാനന്ദത്തിൽ ആത്മാവ് ആനന്ദിതനായവനേ, നമോ നമഃ।

Verse 33

ब्रह्मादिदेवमुनिकिन्नरगीयमानगाथाविशेषशुचिचिंतितकीर्त्तिधाम्ने । वृन्दारकामलकिरीटविभूषणस्रक्पूज्याभिरामपदपंकज ते नमोस्तु

ബ്രഹ്മാദി ദേവന്മാർ, മുനിമാർ, കിന്നരന്മാർ പാടുന്ന വിശിഷ്ട ഗാഥകളാൽ കീർത്തിക്കപ്പെടുകയും ശുദ്ധചിത്തത്തിൽ ധ്യാനിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്ന നിർമല കീർത്തിധാമമേ, നമസ്കാരം. ദിവ്യജനങ്ങളുടെ പദ്മകിരീടങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും മാലകളും അണിഞ്ഞ, പൂജ്യവും മനോഹരവും ആയ നിങ്ങളുടെ പദ്മപാദങ്ങൾക്ക് നമോസ്തു।

Verse 34

इति स्कन्दस्तवन्दिव्यं वामदेवेन भाषितम् । यः पठेच्छृणुयाद्वापि स याति परमां गतिम्

ഇങ്ങനെ വാമദേവൻ പ്രസ്താവിച്ച സ്കന്ദന്റെ ദിവ്യസ്തവം സമാപ്തമായി. ഇത് പാരായണം ചെയ്യുന്നവനും കേൾക്കുന്നവനും പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കും।

Verse 35

महाप्रज्ञाकरं ह्येतच्छिवभक्तिविवर्द्धनम् । आयुरारोग्यधनकृत्सर्व्वकामप्रदं सदा

ഇത് നിശ്ചയമായും മഹാപ്രജ്ഞ നൽകുകയും ശിവഭക്തി വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ആയുസ്സും ആരോഗ്യവും ധനവും നൽകുകയും സദാ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നിറവേറ്റുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 36

इति स्तुत्वा वामदेवो देवं सेनापतिं प्रभुम् । प्रदक्षिणात्रयं कृत्वा प्रणम्य भुवि दण्डवत्

ഇങ്ങനെ ദേവസേനാപതി പ്രഭുവിനെ സ്തുതിച്ച് വാമദേവൻ മൂന്നു പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത്, പിന്നെ ഭൂമിയിൽ ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്തു.

Verse 37

साष्टांगं च पुनः कृत्वा प्रदक्षिणनमस्कृतम् । अभवत्पार्श्वतस्तस्य विनयावनतो द्विजाः

വീണ്ടും സാഷ്ടാംഗ ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്ത്, പ്രദക്ഷിണയോടെ നമസ്കാരം അർപ്പിച്ചു. വിനയത്തോടെ കുനിഞ്ഞ ദേഹങ്ങളായ ദ്വിജർ അവന്റെ പാർശ്വത്ത് നിന്നു.

Verse 38

वामदेवकृतं स्तोत्रम्परमार्थविजृम्भितम् । श्रुत्वाभवत्प्रसन्नो हि महे श्वरसुतः प्रभुः

വാമദേവൻ രചിച്ച, പരമാർത്ഥം വിരിയിക്കുന്ന സ്തോത്രം ശ്രവിച്ചപ്പോൾ മഹേശ്വരസുതനായ പ്രഭു മഹാസേനൻ സത്യമായി പ്രസന്നനായി.

Verse 39

तमुवाच महासेनः प्रीतोस्मि तव पूजया । भक्त्या स्तुत्या च भद्रन्ते किमद्यकरवाण्यहम्

മഹാസേനൻ അവനോട് പറഞ്ഞു— “ഭദ്രനേ! നിന്റെ പൂജയും ഭക്തിയും സ്തുതിയും കൊണ്ട് ഞാൻ പ്രസന്നനാണ്. ഇന്ന് ഞാൻ നിനക്കായി എന്ത് ചെയ്യണം?”

Verse 40

मुने त्वं योगिनान्मुख्यः परिपूर्णश्च निस्पृहः । भवादृशां हि लोकेस्मिप्रार्थनीयं न विद्यते

ഹേ മുനേ! നീ യോഗികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ—പരിപൂർണ്ണനും നിസ്പൃഹനും. ഈ ലോകത്തിൽ നിനക്കുപോലുള്ളവർക്ക് പ്രാർത്ഥിക്കേണ്ടതായ ഒന്നുമില്ല.

Verse 41

तथापि धर्म्मरक्षायै लोकानुग्रहकांक्षया । त्वादृशा साधवस्सन्तो विचरन्ति महीतले

എങ്കിലും ധർമ്മസംരക്ഷണത്തിനും ലോകങ്ങൾക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകുവാനുള്ള ആഗ്രഹത്താലും, നിങ്ങളുപോലെയുള്ള സാദുസന്തന്മാർ ഈ ഭൂമിയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 42

श्रोतव्यमस्ति चेद्ब्रह्मन्वक्तुमर्हसि साम्प्रतम् । तदिदानीमहं वक्ष्ये लोकानुग्रहहे तवे

ഹേ ബ്രഹ്മൻ, ഇത് ശ്രവണമർഹമാണെന്നും നിങ്ങൾ ഇപ്പോൾ പറയാൻ യോഗ്യനാണെന്നും ആണെങ്കിൽ, ഞാൻ ഈ നിമിഷം തന്നെ പറയും—ലോകഹിതത്തിനും നിങ്ങളുടെ മംഗളത്തിനും വേണ്ടി.

Verse 43

इति स्कन्दवचः श्रुत्वा वामदेवो महामुनिः । प्रश्रयावनतः प्राह मेघगम्भीरया गिरा

ഇങ്ങനെ സ്കന്ദന്റെ വചനങ്ങൾ ശ്രവിച്ച മഹാമുനി വാമദേവൻ വിനയത്തോടെ നമിഞ്ഞ്, മേഘഗംഭീരമായ സ്വരത്തിൽ പറഞ്ഞു.

Verse 44

वामदेव उवाच । भगवन्परमेशस्त्वं परापरविभूतिदः । सर्व्वज्ञसर्वकर्त्ता च सर्व्वशक्तिधरः प्रभुः

വാമദേവൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ, നിങ്ങൾ പരമേശ്വരൻ; പരാ-അപര വിഭൂതികളുടെ ദാതാവ്. നിങ്ങൾ സർവ്വജ്ഞൻ, സർവ്വകർ‍ത്താവ്, സർവ്വശക്തിധരനായ പ്രഭു.

Verse 45

जीवा वयं तु ते वक्तुं सन्निधौ परमेशितुः । तथाप्यनुग्रहो यन्ते यत्त्वं वदसि मां प्रति

ഞങ്ങൾ വെറും ജീവന്മാത്രം; പരമേശ്വരന്റെ സന്നിധിയിൽ നിങ്ങളുടെ മുമ്പിൽ സംസാരിക്കാൻ യോഗ്യമല്ല. എങ്കിലും നിങ്ങൾ എന്നോടു വചനം പറയുന്നത് നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹം തന്നേ.

Verse 46

कृतार्थोहं महाप्राज्ञ विज्ञानकणमात्रतः । प्रेरितः परिपृच्छामि क्षन्तव्योतिक्रमो मम

ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞാ! സത്യവിജ്ഞാനത്തിന്റെ ഒരു കണികമാത്രം കൊണ്ടും ഞാൻ കൃതാർത്ഥനായി. എങ്കിലും പ്രേരിതനായി ഞാൻ വീണ്ടും ചോദിക്കുന്നു—എന്റെ ഏതെങ്കിലും അതിക്രമം ക്ഷമിക്കണമേ.

Verse 47

प्रणवो हि परः साक्षात्परमेश्वरवाचकः । वाच्यः पशुपतिर्देवः पशूनां पाशमोचकः

പരമ പ്രണവമായ ‘ഓം’ സാക്ഷാൽ പരമേശ്വരനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന വാചകമാണ്. അതാൽ വാച്യനായ ദേവ പശുപതി ബന്ധിത ജീവികളുടെ പാശങ്ങൾ മോചിപ്പിക്കുന്നവൻ.

Verse 48

वाचकेन समाहूतः पशून्मोचयते क्षणात् । तस्माद्वाचकतासिद्धिः प्रणवेन शिवम्प्रति

തന്റെ യഥാർത്ഥ വാചകത്താൽ ആഹ്വാനിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അവൻ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ബന്ധിത ജീവികളെ മോചിപ്പിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ശിവനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന നിർണ്ണായക വാചകമായി പ്രണവ ‘ഓം’ സ്ഥാപിതമാണ്.

Verse 49

ॐ मितीदं सर्वमिति श्रुतिराह सनातनी । ओमिति ब्रह्म सर्व्वं हि ब्रह्मेति च समब्रवीत्

സനാതന ശ്രുതി പറയുന്നു—“ഓം—ഇതുതന്നെ സർവ്വം.” പിന്നെയും—“ഓം തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മം; സത്യമായി സർവ്വവും ബ്രഹ്മം,” എന്നു പ്രഖ്യാപിച്ച് പരമ യാഥാർത്ഥ്യം ഉറപ്പിക്കുന്നു.

Verse 50

देवसेनापते तुभ्यन्देवानाम्पतये नमः । नमो यतीनाम्पतये परिपूर्णाय ते नमः

ഹേ ദേവസേനാപതേ, ദേവന്മാരുടെ അധിപതേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ യതികളുടെ നാഥനേ, നിനക്കു നമോ നമഃ. ഹേ പരിപൂർണ്ണ പരമേശ്വരാ, നിനക്കു പ്രണാമം.

Verse 51

एवं स्थिते जगत्यस्मिञ्छिवादन्यन्न विद्यते । सर्व्वरूपधरः स्वामी शिवो व्यापी महेश्वरः

ഈ ലോകത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ നിലയിൽ ശിവനെക്കാൾ വേറെയൊന്നുമില്ല. സർവ്വരൂപധാരിയും സർവ്വവ്യാപിയുമായ മഹേശ്വര ശിവൻ തന്നെയാണ് സ്വാമിയും അധിപതിയും.

Verse 52

समष्टिव्यष्टिभावेन प्रणवार्थः श्रुतो मया । न जातुचिन्महासेन संप्राप्तस्त्वादृशो गुरुः

സമഷ്ടി-വ്യഷ്ടി എന്ന ഇരുവിധ ഭാവങ്ങളിലും പ്രണവം (ഓം) എന്നതിന്റെ അർത്ഥം ഞാൻ നിങ്ങളിൽ നിന്ന് ശ്രവിച്ചു. ഹേ മഹാസേന, നിങ്ങളെപ്പോലൊരു ഗുരു എനിക്ക് മുമ്പെ ഒരിക്കലും ലഭിച്ചിട്ടില്ല.

Verse 53

अतः कृत्वानुकंपां वै तमर्थं वक्तुमर्हसि । उपदेशविधानेन सदाचारक्रमेण च

അതുകൊണ്ട് കരുണകൊണ്ട് ആ കാര്യത്തെ നിങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കേണ്ടതാണ്—ശുദ്ധമായ ഉപദേശവിധിയാലും സദാചാരത്തിന്റെ ക്രമശാസനയാലും.

Verse 54

स्वाम्येकः सर्ब्वजन्तूनां पाशच्छेदकरो गुरुः । अतस्त्वत्कृपया सोऽर्थः श्रोतव्यो हि मया गुरो

നിങ്ങളേ ഏകമായി സർവ്വജീവികളുടെ സ്വാമിയും പാശബന്ധം ഛേദിക്കുന്ന ഗുരുവുമാണ്. അതിനാൽ, ഹേ ഗുരോ, നിങ്ങളുടെ കൃപയാൽ ആ തത്ത്വം ഞാൻ നിർബന്ധമായി ശ്രവിക്കണം.

Verse 55

इति स मुनिना पृष्टः स्कन्दः प्रणम्य सदाशिवं प्रणववपुषं साष्टत्रिंशत्कलावरलक्षितम् । सहितमुमया शश्वत्पार्श्वे मुनिप्रवरान्वितं गदितुमुपचक्राम श्रेयः श्रुतिष्वपि गोपितम्

ഇങ്ങനെ മുനി ചോദിച്ചതിനാൽ സ്കന്ദൻ പ്രണവസ്വരൂപനും മുപ്പത്താറ് കലകളാൽ ലക്ഷിതനുമായ സദാശിവനെ നമസ്കരിച്ചു. അവന്റെ പാർശ്വത്തിൽ നിത്യവും ഉമയും, ശ്രേഷ്ഠ മുനിമാരുടെ സാന്നിധ്യവും കണ്ടു, ശ്രുതികളിലും ഗൂഢമെന്നു പറയപ്പെടുന്ന ആ പരമശ്രേയസ്സിനെ പ്രസ്താവിക്കാൻ തുടങ്ങി.