Rig Veda 9.72.4 — Mandala 9, Sukta 72, Mantra 4

Sukta 9.72

Rishi: Soma-Pavamāna tradition (Book 9).

Devata: Soma Pavamāna (for Indra)

Chandas: Likely Jagatī (to be metrically confirmed).

Samhita Patha (Devanagari)

नृधूतो अद्रिषुतो बर्हिषि प्रियः पतिर्गवां प्रदिव इन्दुॠत्वियः । पुरंधिवान्मनुषो यज्ञसाधनः शुचिर्धिया पवते सोम इन्द्र ते ॥

Transliteration

nṛdhū́to ádriṣuto barhíṣi priyáḥ pátir gávāṃ pradíva índur ṛ́tviyaḥ | puraṃdhivā́n mánuṣo yajñá-sādhanaḥ śúcir dhiyā́ pavate sóma indra te ||

Translation

മനുഷ്യർ ശുദ്ധീകരിക്കുകയും അദ്രി (കല്ല്)കൊണ്ട് പിഴിയുകയും ചെയ്ത പ്രിയ ഇന്ദു ബർഹിഷി (പവിത്രാസനം)മേൽ ഒഴുകുന്നു; ഗവാം (കിരണങ്ങൾ/ഗോ)യുടെ പതി, പ്രദിവ (വിശാലാകാശം)യിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന, ഋത്വിയ (വിധിക്കു യോഗ്യൻ). പുരന്ധിവാൻ—സമൃദ്ധിയാൽ നിറഞ്ഞവൻ—മനുഷ്യനുവേണ്ടി യജ്ഞസാധന (യജ്ഞം സഫലമാക്കുന്നവൻ) ആയി, ശുചി ധിയാ (പവിത്ര പ്രകാശമയ ബുദ്ധി)യോടെ, ഹേ ഇന്ദ്രാ, നിനക്കായി സോമം പ്രവഹിക്കുന്നു.

Word by Word

• नृधूतः: shaken/cleansed by men (i.e., by the pressers)
• नृधूतः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: नृ- (प्रातिपदिक) + धूत (√धू ‘कम्पने/धुनने’, क्त) समासः

• अद्रिषुतः: pressed by the stones
• अद्रिषुतः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: अद्रि- (प्रातिपदिक ‘ग्रावन्/सोमपेषणशिला’) + सुत (√सु ‘सवने/प्रसवने’, क्त) समासः

• बर्हिषि: on the sacred grass (barhis)
• बर्हिषि: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: बर्हिस् (प्रातिपदिक)

• प्रियः: dear, beloved
• प्रियः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: प्रिय (प्रातिपदिक)

• पतिः: lord, master
• पतिः: Kartā
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)

• गवाम्: of cows (of kine; of rays/wealth)
• गवाम्: Sambandha
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• प्रदिवः: of the highest heaven / of the upper sky
• प्रदिवः: Sambandha
• Type: Noun
• Root: प्रदिव् (प्रातिपदिक; ‘उच्च/परं दिवम्’)

• इन्दुः: the drop (Soma)
• इन्दुः: Kartā
• Type: Noun
• Root: इन्दु (प्रातिपदिक)

• ऋत्वियः: ritual, belonging to the rite/season (fit for sacrifice)
• ऋत्वियः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: ऋत्विय (प्रातिपदिक; ‘ऋतु-सम्बद्ध/यज्ञीय’)

• पुरंधिवान्: possessing abundance/bounty
• पुरंधिवान्: Kartā
• Type: Adjective
• Root: पुरंधि (प्रातिपदिक ‘समृद्धि/दान-सम्पत्ति’) + वत् (मतुप्/वतुप्) प्रत्यय

• मनुषः: of Manu (i.e., of mankind/Manu’s)
• मनुषः: Sambandha
• Type: Noun
• Root: मनु (प्रातिपदिक) → मनुष (वेद. रूप)

• यज्ञसाधनः: accomplishing the sacrifice
• यज्ञसाधनः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) + साधन (√साध् ‘सिद्धौ/साधने’, ल्युट्/अन) समासः

• शुचिः: bright, pure
• शुचिः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: शुचि (प्रातिपदिक)

• धिया: with (sacred) thought/insight
• धिया: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: धी (प्रातिपदिक)

• पवते: purifies/flows (as purified)
• पवते: —
• Type: Verb
• Root: √पू (पवते; ‘शुद्धौ/पवने’) आत्मनेपद

• सोमः: Soma
• सोमः: Kartā
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)

• इन्द्र: O Indra
• इन्द्र: Sampradāna
• Type: Noun (vocative)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• ते: for you / to you
• ते: Sampradāna
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (सर्वनाम)