Rig Veda 9.71.8: Mandala 9, Sukta 71, Mantra 8

Sukta 9.71

Rishi: Soma-Pavamāna tradition (Book 9).

Devata: Soma Pavamāna.

Chandas: Likely Jagatī (to be metrically confirmed).

Samhita Patha (Devanagari)

त्वेषं रूपं कृणुते वर्णो अस्य स यत्राशयत्समृता सेधति स्रिधः । अप्सा याति स्वधया दैव्यं जनं सं सुष्टुती नसते सं गोअग्रया ॥

Transliteration

tveṣáṁ rūpáṁ kṛṇute várṇo asya sá yátrāśayat samṛtā́ sédhati srídhaḥ | apsā́ yāti svadháyā daivyáṁ jánaṁ sáṁ suṣṭutī́ násate sáṁ goágrayā ||

Translation

അവൻ തനിക്കായി തീക്ഷ്ണവും ജ്വലിക്കുന്നതുമായ രൂപം സൃഷ്ടിക്കുന്നു; അവന്റെ വർണ്ണം പ്രഖരമാകുന്നു. അവൻ എവിടെ ശയിച്ചുവോ, ശരിയായ സംയോജനത്താൽ സമൃത (പൂർണ്ണ)മായ അവിടത്ത്, സ്രിധഃ—സൗഹാർദ്ദഭംഗകരെ—അവൻ അകറ്റുന്നു. സ്വധാ (അന്തര്നിയമം)കൊണ്ട് അവൻ അപ്സു (ജലങ്ങളിൽ) സഞ്ചരിച്ചു ദൈവ്യ ജന (ദിവ്യജനസമൂഹം)വരെ എത്തുന്നു; സുഷ്ടുതി (പരിപൂർണ്ണ സ്തുതി)യോടെ സമീപിക്കുന്നു, ഗോഅഗ്രയാ—അഗ്ര കിരണങ്ങൾ/ആദ്യപ്രകാശം—സഹിതം ഒന്നിക്കുന്നു.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• त्वेषम्: bright, blazing
• त्वेषम्: कर्म (कृणुते इति) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: त्विष् (प्रातिपदिक: त्वेष-)

• रूपम्: form, appearance
• रूपम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: रूप (प्रातिपदिक)

• कृणुते: makes, fashions
• कृणुते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• वर्णः: color, lustre
• वर्णः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वर्ण (प्रातिपदिक)

• अस्य: of him/it
• अस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सः: he
• सः: कर्तृ (सेधति इति) / निर्देश
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• यत्र: where
• यत्र: अधिकरण
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)

• आशयत्: lay down, rested
• आशयत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: शी (धातु; उपसर्ग: आ-)

• समृताः: assembled, joined together
• समृताः: कर्तृ (सेधति इति) / विशेष्य
• Type: Adjective
• Root: समृत (कृदन्त/प्रातिपदिक; सम्-√ऋ/√मृ?; ‘समृत’ = ‘संयुक्त/समेत’ इत्यर्थे वैदिक)

• सेधति: drives away, wards off
• सेधति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सिध्/सेध् (धातु; वैदिक ‘सेधति’)

• स्रिधः: the hostile/obstructing ones (enemies)
• स्रिधः: कर्म
• Type: Noun
• Root: स्रिध् (प्रातिपदिक: स्रिध्-)

• अप्सु: in the waters
• अप्सु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)

• याति: goes, moves
• याति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: या (धातु)

• स्वधया: by (his) own power/impulse; by svadhā
• स्वधया: करण
• Type: Noun
• Root: स्वधा (प्रातिपदिक)

• दैव्यम्: divine
• दैव्यम्: कर्म (नसते इति) / विशेषण
• Type: Adjective
• Root: देव (प्रातिपदिक) → दैव्य (विशेषण)

• जनम्: people, race
• जनम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: जन (प्रातिपदिक)

• सम्: together, completely
• सम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग/अव्यय)

• सुष्टुती: good praise, fair hymn
• सुष्टुती: करण/हेतु (नसते इति)
• Type: Noun
• Root: सु- + स्तुति (प्रातिपदिक)

• नसते: comes to, reaches, associates with
• नसते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: नस् (धातु; वैदिक ‘नसते’ = ‘approaches/attains’)

• सम्: together
• सम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग/अव्यय)

• गोअग्रया: with the foremost of cows / with cattle in front (i.e., leading with cows)
• गोअग्रया: करण
• Type: Noun/Adjective
• Root: गो + अग्र (प्रातिपदिक; समास: गो-अग्र)