Rig Veda Sukta 68
Mandala 6Sukta 6811 Mantras

Sukta 68

Sukta 6.68

Rishi

Bharadvāja (Bārhaspatya) tradition (Sukta 6.68).

Devata

Indra–Varuṇa (dual).

Chandas

Triṣṭubh.

ഭാരദ്വാജ വംശത്തിലെ ഈ ത്രിഷ്ടുഭ് സ്തോത്രം ഇന്ദ്ര–വരുണ എന്ന ദ്വയദേവതകളെ വിജയകരമായ ശക്തിയുടെയും ധാർമ്മിക ക്രമത്തിന്റെയും സംയുക്ത രക്ഷകരായി ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു. യജ്ഞം ഇതിനകം ഒരുക്കി അവരുടെ ഭാഗത്തേക്ക് “തിരിച്ചിരിക്കുന്നു” എന്ന് അവതരിപ്പിച്ച്, ഇഷ് (പ്രേരണം), സുമ്ന (കൃപ), സംഘർഷങ്ങളിൽ സംരക്ഷണം, കൂടാതെ വ്യാപിക്കുന്ന സമൃദ്ധി (രയി) എന്നിവ അപേക്ഷിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രന്റെ തടസ്സനാശക വീര്യത്തെ ഋതാധിഷ്ഠിതമായ വരുണന്റെ പരമാധികാരവുമായി സ്തോത്രം ആവർത്തിച്ച് ലയിപ്പിക്കുന്നു; സത്യത്തോട് യോജിച്ചിരിക്കുമ്പോഴേ വിജയം അർത്ഥവത്താകൂ എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു.

Mantras

Mantra 1

श्रुष्टी वां यज्ञ उद्यतः सजोषा मनुष्वद्वृक्तबर्हिषो यजध्यै । आ य इन्द्रावरुणाविषे अद्य महे सुम्नाय मह आववर्तत् ॥

നിങ്ങൾക്കായി യജ്ഞം സന്നദ്ധമാണ്—സജോഷാ, സമന്വിതമായ ഗതിയോടെ ഉദ്യതം; മനുഷ്യവത് വിധിപ്രകാരം ബർഹിസ് (ആസനം) വിരിച്ചിരിക്കുന്നു, ആരാധനയ്ക്കായി. ഹേ ഇന്ദ്ര-വരുണരേ, ഇന്ന് മഹത്തായ പ്രേരണയ്ക്കും മഹത്തായ സുമ്ന (കൃപാ-ആനന്ദ)ത്തിനുമായി അത് നിങ്ങളുടെ ദിശയിലേക്കു തിരിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Mantra 2

ता हि श्रेष्ठा देवताता तुजा शूराणां शविष्ठा ता हि भूतम् । मघोनां मंहिष्ठा तुविशुष्म ऋतेन वृत्रतुरा सर्वसेना ॥

ആ രണ്ടുപേരും ദൈവിക മാതാപിതാക്കളായി ശ്രേഷ്ഠർ—വേഗവാന്മാർ, വീരശക്തികളിൽ ഏറ്റവും ബലവാന്മാർ. മഘവന്മാർ (ദാതാക്കൾ)ക്കായി അവർ ഏറ്റവും മഹത്തായ വിപുലീകരകർ, തുവിശുഷ്മ—വിപുലമായ പ്രേരകശക്തിയുള്ളവർ; ഋതം (സത്യക്രമം) കൊണ്ടു അവർ വൃത്രതുര—തടസ്സസംഹാരകർ, സർവസേന—എല്ലാ ശക്തിസമൂഹവും ധരിക്കുന്നവർ.

Mantra 3

ता गृणीहि नमस्येभिः शूषैः सुम्नेभिरिन्द्रावरुणा चकाना । वज्रेणान्यः शवसा हन्ति वृत्रं सिषक्त्यन्यो वृजनेषु विप्रः ॥

നമസ്കാരയോഗ്യമായ കര്‍മ്മങ്ങളാലും, ശൂഷ (ഊര്‍ജ്ജ)ങ്ങളാലും, സുമ്ന (കല്യാണപ്രസാദ)ങ്ങളാലും, ഹവിയില്‍ ആനന്ദിക്കുന്ന ഇന്ദ്ര-വരുണ—ആ രണ്ടുപേരെയും പാടുക. ഒരാള്‍ വജ്രംകൊണ്ട്, തന്റെ ബലത്താല്‍, വൃത്രത്തെ വധിക്കുന്നു; മറ്റാള്‍—വിപ്ര (ഋഷിദ്രഷ്ടാവ്)—കര്‍മ്മഭൂമികളില്‍ യുക്ത പ്രവര്‍ത്തനങ്ങളെ സ്ഥാപിച്ച് ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു.

Mantra 4

ग्नाश्च यन्नरश्च वावृधन्त विश्वे देवासो नरां स्वगूर्ताः । प्रैभ्य इन्द्रावरुणा महित्वा द्यौश्च पृथिवि भूतमुर्वी ॥

ഗ്നാ (സ്ത്രീശക്തികള്‍)യും നര (പുരുഷശക്തികള്‍)യും വര്‍ധിക്കുമ്പോള്‍, സ്വഗൂര്‍ത്ത—നന്നായി ആഹ്വാനിക്കപ്പെട്ട—എല്ലാ ദേവന്മാരും മനുഷ്യനെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു. അവരില്‍നിന്ന്, ഹേ ഇന്ദ്ര-വരുണ, നിങ്ങളുടെ മഹിമയാല്‍, ദ്യൗയും പൃഥിവിയും ഉര്‍വീ—വിശാലമാകുന്നു; ഞങ്ങളിലുമെ ദൈവജീവിതത്തിനുള്ള മേഖലയായി വിപുലമാകുന്നു.

Mantra 5

स इत्सुदानुः स्ववाँ ऋतावेन्द्रा यो वां वरुण दाशति त्मन् । इषा स द्विषस्तरेद्दास्वान्वंसद्रयिं रयिवतश्च जनान् ॥

അവൻ തന്നെയാണ് സുദാനു—സുദാതാവ്—സ്വബലത്തിൽ സമൃദ്ധനും ഋതത്തിന്റെ പാലകനും, ഹേ ഇന്ദ്ര; അവൻ നിങ്ങളിരുവരോടും, ഹേ വരുണ, തന്റെ അന്തഃകരണത്തിൽ നിന്നു അർപ്പിക്കുന്നു. ഇഷാ (ദൈവപ്രേരണ) കൊണ്ടു അവൻ ദ്വേഷശക്തികളെ അതിക്രമിക്കുന്നു; ദാനം ചെയ്‌തുകൊണ്ട് അവൻ റയി (സമൃദ്ധി) നേടുകയും റയിവന്തന്മാരായ ജനങ്ങൾക്കും വർധന വരുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു.

Mantra 6

यं युवं दाश्वध्वराय देवा रयिं धत्थो वसुमन्तं पुरुक्षुम् । अस्मे स इन्द्रावरुणावपि ष्यात्प्र यो भनक्ति वनुषामशस्तीः ॥

യാഗാർപ്പണം ചെയ്യുന്ന ദാശ്വാനുവിന്നായി നിങ്ങൾ ഇരുവരും ദേവന്മാർ സ്ഥാപിക്കുന്ന റയി—വസുമന്തവും പുരുക്ഷുവും (വിശാലവും ബഹുആശ്രയിയും)—അതേ ഞങ്ങളിലേക്കും, ഹേ ഇന്ദ്രാവരുണ, വരട്ടെ. മുന്നോട്ട് പോകട്ടെ അവൻ—വനുഷാം (ലാഭാന്വേഷികൾ) എന്നവരുടെ അശസ്തികൾ, ദുർവചനങ്ങൾ, തകർക്കുന്നവൻ; ആത്മപ്രയത്നത്തെ ക്ഷയിപ്പിക്കുന്ന അസത്യത്തെ നിരസിക്കുന്നവൻ.

Mantra 7

उत नः सुत्रात्रो देवगोपाः सूरिभ्य इन्द्रावरुणा रयिः ष्यात् । येषां शुष्मः पृतनासु साह्वान्प्र सद्यो द्युम्ना तिरते ततुरिः ॥

ഞങ്ങള്ക്കും, ഹേ ഇന്ദ്രാവരുണ—സുത്രാത്രന്മാരേ, ദേവഗോപന്മാരേ (ദൈവത്തിന്റെ കാവൽക്കാരേ)—സൂരിഭ്യഃ (പ്രകാശമുള്ള നേതാക്കൾ) ക്കായി റയി ഉണ്ടാകട്ടെ. യുദ്ധങ്ങളിൽ ജയിക്കുന്ന ശുഷ്മ (ഉഗ്രബലം) ഉള്ളവരുടെ തതുരി (വേഗവിജയശക്തി) ഉടൻ തന്നെ ദ്യുമ്നങ്ങളെ (തേജസ്സുള്ള വൈഭവങ്ങളെ) കടത്തിക്കൊണ്ടുപോകുന്നു—സംഘർഷത്തിലൂടെ വെളിച്ചത്തെ പൂർണ്ണപ്രകടനത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചുകൊണ്ട്.

Mantra 8

नू न इन्द्रावरुणा गृणाना पृङ्क्तं रयिं सौश्रवसाय देवा । इत्था गृणन्तो महिनस्य शर्धोऽपो न नावा दुरिता तरेम ॥

ഹേ ഇന്ദ്ര-വരുണരേ, ഇപ്പോൾ ഞങ്ങൾ സ്തുതിഗാനത്തിൽ നിങ്ങളെ വിളിക്കുന്നു; ഹേ ദേവന്മാരേ, സൗശ്രവസായ—ശുഭശ്രവണവും സത്യകീർത്തിയും നൽകുന്ന—അത്തരം റയി (സമൃദ്ധി) ഞങ്ങളിലേക്കു കലർത്തി നല്കുക. ഇങ്ങനെ പുകഴ്ത്തുന്ന ഞങ്ങൾ, മഹിമയുടെ ശർധ (സംഘം) സഹിതം, നാവിലൂടെ ജലം കടക്കുന്നതുപോലെ, ദുരിത (കഠിന കടമ്പകൾ) കടന്നുപോകട്ടെ.

Mantra 9

प्र सम्राजे बृहते मन्म नु प्रियमर्च देवाय वरुणाय सप्रथः । अयं य उर्वी महिना महिव्रतः क्रत्वा विभात्यजरो न शोचिषा ॥

ഇപ്പോൾ സമ്രാജ്, വിശാലനും മഹാനുമായ ദേവൻ വരുണനു പ്രിയ മൻമ (ചിന്ത-സ്തുതി) മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുവന്ന് അർച്ചിക്കുക—സപ്രഥ. മഹിമയാൽ ഉർവീ (വിശാല ലോകം/ഭൂമി)യെ ധരിക്കുന്നവൻ, മഹാവ്രതത്തിൽ അചഞ്ചലൻ; ക്രതു (ഇച്ഛാശക്തി)കൊണ്ട് അവൻ പ്രകാശിക്കുന്നു—ജ്വാലയുടെ ശോചിഷാ പോലെ, അജര (വൃദ്ധിയില്ലാത്ത).

Mantra 10

इन्द्रावरुणा सुतपाविमं सुतं सोमं पिबतं मद्यं धृतव्रता । युवो रथो अध्वरं देववीतये प्रति स्वसरमुप याति पीतये ॥

ഹേ ഇന്ദ്രാ-വരുണാ, സുതപാ—പിഴിഞ്ഞ സോമം പാനം ചെയ്യുന്നവരേ—ഈ പിഴിഞ്ഞ സോമം, മദ്യ (ആനന്ദം നൽകുന്ന) പാനം ചെയ്യുവിൻ. ഹേ ധൃതവ്രതാ, സ്ഥിരമായ ഋതത്തെ ധരിക്കുന്നവരേ, നിങ്ങളുടെ രഥം ദേവവീതിക്കായി യാഗകർമ്മത്തോട് അടുത്തുവരുന്നു; പാനത്തിനായി സ്വസര (ആഹ്വാനം/ശബ്ദം) ഭാഗത്തേക്ക് സമീപിക്കുന്നു.

Mantra 11

इन्द्रावरुणा मधुमत्तमस्य वृष्णः सोमस्य वृषणा वृषेथाम् । इदं वामन्धः परिषिक्तमस्मे आसद्यास्मिन्बर्हिषि मादयेथाम् ॥

ഹേ ഇന്ദ്രാ-വരുണാ, രണ്ടു വൃഷണ (വൃഷഭസമ) ദേവന്മാരേ, അത്യന്തം മധുമത്തമായ വൃഷണ സോമംകൊണ്ട് ബലവാന്മാരാകുവിൻ. ഈ അന്ധഃ (പിഴിഞ്ഞ സാരം) ഞങ്ങളിലായി നിങ്ങള്ക്കായി ചുറ്റും പരിഷിക്തം (ചൊരിഞ്ഞു) ഇരിക്കുന്നു; ഈ ബർഹിഷി (യാഗാസനം) മേൽ ഇരുന്ന് ആനന്ദിക്കുവിൻ.

Frequently Asked Questions

The hymn pairs Indra’s conquering strength with Varuṇa’s rule of ṛta (truth and order). It asks for success that is both powerful and rightly governed.

It asks for iṣ (driving impulse), sumná (grace/favor), protection in struggles, and rayi (prosperity), with victory achieved through alignment with ṛta.

Alongside mythic foes, it also points to anything that blocks life—fear, disorder, drought, or inner resistance. Indra–Varuṇa are praised for removing such obstruction through truth-based power.

Read Rig Veda in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App