Rig Veda 5.22.3 — Mandala 5, Sukta 22, Mantra 3

Sukta 5.22

Rishi: Atri (Ātreya)

Devata: Agni

Chandas: Trishtubh (probable; verify in critical edition)

Samhita Patha (Devanagari)

चिकित्विन्मनसं त्वा देवं मर्तास ऊतये । वरेण्यस्य तेऽवस इयानासो अमन्महि ॥

Transliteration

cikitvínmanasaṁ tvā deváṁ martā́sa ūtáye | varéṇyasya te’vása iyānā́so amanmahi ||

Translation

വിവേകമുള്ള മനസ്സുള്ള നിന്നെ, ഹേ ദേവാ, ഞങ്ങൾ മർത്ത്യർ സഹായത്തിനായി മനസ്സിൽ ധരിച്ചു. വരേണ്യനായ ആ ഒരുത്തന്റെ നിന്റെ അവസ് (രക്ഷ) ആഗ്രഹിച്ച് ഞങ്ങൾ നിന്നിലേക്കു തിരിഞ്ഞു, അന്തർമനസ്സിൽ സമ്മതിച്ചു.

Word by Word

• चिकित्विन्: O wise/knowing one
• चिकित्विन्: सम्बोधन/आमन्त्रण (addressed deity)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: चिकित्स्/चित् (प्रातिपदिक: चिकित्विन् ‘ज्ञानी, विवेकी’)

• मनसा: with (our) mind, mentally
• मनसा: करण
• Type: Noun
• Root: मनस्

• त्वा: you
• त्वा: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (युष्मद्-प्रत्यय) सर्वनाम

• देवम्: (as) the god
• देवम्: कर्म (त्वा-विशेषण/अपोजिशन)
• Type: Noun
• Root: देव

• मर्तासः: mortals
• मर्तासः: कर्ता
• Type: Noun
• Root: मर्त

• ऊतये: for help, for aid
• ऊतये: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: ऊति

• वरेण्यस्य: of the most excellent/choice-worthy
• वरेण्यस्य: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Adjective (genitival)
• Root: वरेण्य (कृदन्त-विशेषण ‘वरणीय, श्रेष्ठ’)

• ते: of you, your
• ते: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: त्वद् (युष्मद्) सर्वनाम

• अवसः: of protection, of help
• अवसः: सम्बन्ध (genitive dependent on इयानासः/अमन्महि)
• Type: Noun
• Root: अवस्

• इयानासः: approaching, coming
• इयानासः: कर्ता (with मर्तासः; appositional)
• Type: Participle
• Root: या (धातु) → इयान (कृदन्त: भूत/परिपूर्ण-गमनार्थ ‘going, having gone/approaching’)

• अमन्महि: we have thought/esteemed (we considered)
• अमन्महि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: मन् (धातु ‘to think, to deem’)