
Sukta 10.86
Traditionally: Indra-related dialogue hymn; RV 10.86 often connected with Indra and Vṛṣākapi (and Indrāṇī) in later tradition
Indra (with Vṛṣākapi as prominent figure)
Trishtubh (likely; narrative/dialogue hymns commonly Triṣṭubh)
ഋഗ്വേദം 10.86 ഇന്ദ്രനെയും ദുരൂഹനായ വൃഷാകപിയെയും കേന്ദ്രമാക്കി നിൽക്കുന്ന ഒരു സജീവ സംവാദസൂക്തമാണ്; ഇടയിൽ ഇന്ദ്രാണിയും സംഭാഷണത്തിലേക്ക് കടന്നുവരുന്നു. “ഇന്ദ്രൻ എല്ലാവരിലും ഉയർന്നവൻ” എന്ന ആവർത്തിത സ്തുതിയാണ് ഇതിന്റെ ചട്ടക്കൂട്. ഹാസ്യവും ഗൃഹാതുരതയും നിറഞ്ഞ ഭാവത്തിനടിയിൽ, വൈര്യം, വിശ്വസ്തത, സോമപ്രേരിത ശക്തിയെ ശരിയായ വഴിയിൽ ചാനലൈസ് ചെയ്യേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത എന്നിവയെ സൂക്തം പരിശോധിക്കുന്നു—ഇന്ദ്രന്റെ പരമാധികാരബലം ഉറപ്പിച്ച് പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെടുന്നതിനായി. കൂടാതെ ജനകീയ മോട്ടിഫുകൾ (സന്താനഫലപ്രാപ്തി, ചികിത്സ, അസാധാരണ ജനനം) ഇതിൽ നിലനിൽക്കുന്നു; നിയന്ത്രണങ്ങളെ അതിജീവിച്ച് ജീവികളെ ഉയർത്താനുള്ള ഇന്ദ്രന്റെ ശേഷിയുടെ അടയാളങ്ങളായി അവയെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു.
Mantra 1
वि हि सोतोरसृक्षत नेन्द्रं देवममंसत । यत्रामदद्वृषाकपिरर्यः पुष्टेषु मत्सखा विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
സോമപീഡനങ്ങൾ ഒഴുകി പുറപ്പെട്ടു; എങ്കിലും ദേവനായ ഇന്ദ്രനെ അവ തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയില്ല. എവിടെ വൃഷാകപി ആനന്ദിച്ചു—ആര്യൻ, സമൃദ്ധികളിൽ, എന്റെ സഖാവ്—അവിടെ ഇന്ദ്രൻ എല്ലാറ്റിനും മീതെ ഉയർന്നു: സത്യമായ മദനാനുഭൂതി തേടുന്ന ഉന്നത ശക്തിയായി.
Mantra 2
परा हीन्द्र धावसि वृषाकपेरति व्यथिः । नो अह प्र विन्दस्यन्यत्र सोमपीतये विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
ഹേ ഇന്ദ്രാ, നീ വാസ്തവത്തിൽ അകലെ ഓടുന്നു—വൃഷാകപിയുടെ കലക്കത്തിൽ അതിയായി തള്ളപ്പെട്ട്. എന്നാൽ സോമപാനത്തിന്റെ സത്യ തൃപ്തി നീ മറ്റെവിടെയും കണ്ടെത്തുകയില്ല; കാരണം ഇന്ദ്രൻ എല്ലാറ്റിനും മീതെ ഉയരുന്നത് യുക്തമായ ആനന്ദത്തിലൂടെയേ ഉള്ളൂ, അശാന്തമായ ചിതറലിലൂടെയല്ല.
Mantra 3
किमयं त्वां वृषाकपिश्चकार हरितो मृगः । यस्मा इरस्यसीदु न्वर्यो वा पुष्टिमद्वसु विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
ഈ വൃഷാകപി—ഹരിതവർണ്ണമുള്ള മൃഗസദൃശമായ ബലം—നിനക്കു എന്തു ചെയ്തു? നീ ആരെക്കുറിച്ച് അസൂയകൊണ്ട് ദഹിക്കുന്നു? വർദ്ധനയുടെ ധനം വഹിക്കുന്ന ആര്യനുവേണ്ടിയോ? എങ്കിലും ഇന്ദ്രൻ സർവ്വത്തിൽ ഉത്തമൻ—എല്ലാറ്റിനുമീതെ നിലകൊള്ളുന്നവൻ.
Mantra 4
यमिमं त्वं वृषाकपिं प्रियमिन्द्राभिरक्षसि । श्वा न्वस्य जम्भिषदपि कर्णे वराहयुर्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
ഹേ ഇന്ദ്രാ, നീ പ്രിയമായി കരുതി കാത്തുരക്ഷിക്കുന്ന ഈ വൃഷാകപിയെ—ഇപ്പോൾ നായ പോലും താടിയാൽ കടിച്ച് ചെവിയെ കുത്തുന്നു. വരാഹപ്രേരിതമായ വേഗം വശപ്പെടുത്തുക; ഇന്ദ്രൻ സർവ്വത്തിൽ ഉത്തമൻ—എല്ലാറ്റിനുമീതെ.
Mantra 5
प्रिया तष्टानि मे कपिर्व्यक्ता व्यदूदुषत् । शिरो न्वस्य राविषं न सुगं दुष्कृते भुवं विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
എനിക്കുള്ള പ്രിയവും നന്നായി രൂപപ്പെടുത്തിയതുമായ ശക്തികൾ—കപി-ശക്തി—പ്രകടമായി ബന്ധിതമായതു അഴിച്ചുവിട്ടു. എങ്കിലും ഞാൻ അവന്റെ ശിരസ്സിനെ മുറിവേൽപ്പിച്ചു; ദുഷ്കൃത്യത്തിന് എളുപ്പവഴിയില്ല. ഇന്ദ്രൻ സർവ്വത്തിൽ ഉത്തമൻ—ശക്തികളെ യഥാമാപത്തിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നവൻ.
Mantra 6
न मत्स्त्री सुभसत्तरा न सुयाशुतरा भुवत् । न मत्प्रतिच्यवीयसी न सक्थ्युद्यमीयसी विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
എന്നേക്കാൾ സുഖസമൃദ്ധിയിൽ കൂടുതൽ ഉറച്ച ആസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്ന സ്ത്രീയില്ല; ശ്രേയസ്സിനെ നേടുന്നതിൽ എന്നേക്കാൾ വേഗമുള്ളവളുമില്ല. ആരും എന്നെ മറികടക്കുകയില്ല; മത്സരത്തിൽ ആരും എന്റെ നേരെ തൈ ഉയർത്തുകയില്ല—എന്തെന്നാൽ ഇന്ദ്രൻ സർവ്വത്തിലും ഉന്നതൻ.
Mantra 7
उवे अम्ब सुलाभिके यथेवाङ्ग भविष्यति । भसन्मे अम्ब सक्थि मे शिरो मे वीव हृष्यति विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
ഓ അംബേ, ഓ സുലാഭികേ, അങ്ങനെ തന്നെയാകും. അംബേ, എന്റെ ആസനം ദൃഢമാണ്, എന്റെ തൈ ദൃഢമാണ്; എന്റെ ശിരസ്സും ഹർഷിക്കുന്നു, സ്വാതന്ത്ര്യത്തിലേക്ക് വിരിഞ്ഞതുപോലെ—എന്തെന്നാൽ ഇന്ദ്രൻ സർവ്വത്തിലും ഉന്നതൻ.
Mantra 8
किं सुबाहो स्वङ्गुरे पृथुष्टो पृथुजाघने । किं शूरपत्नि नस्त्वमभ्यमीषि वृषाकपिं विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
ഓ സുബാഹോ, ഓ സ്വങ്ഗുരേ, ഓ പൃഥുഷ്ഠേ, ഓ പൃഥുജാഘനേ—ഓ ശൂരപത്നീ, നീ വൃഷാകപിയെ എന്തിന് ആക്രമിക്കുന്നു? ഇന്ദ്രൻ സർവ്വത്തിലും ഉന്നതൻ.
Mantra 9
अवीरामिव मामयं शरारुरभि मन्यते । उताहमस्मि वीरिणीन्द्रपत्नी मरुत्सखा विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
ഈ ചഞ്ചലൻ (ശരാരു) എന്നെ വീരശക്തിയില്ലാത്തവളെന്നപോലെ കരുതുന്നു. എന്നാൽ ഞാൻ വീരശക്തി ധരിച്ചവൾ—ഇന്ദ്രപത്നി, മരുത്സഖി. ഇന്ദ്രൻ സർവ്വത്തിലും ഉന്നതൻ; അതിനാൽ എന്റെ ശക്തി ക്ഷയിക്കുകയില്ല.
Mantra 10
संहोत्रं स्म पुरा नारी समनं वाव गच्छति । वेधा ऋतस्य वीरिणीन्द्रपत्नी महीयते विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
മുമ്പ് സ്ത്രീ സംഹോത്രം—സാമൂഹിക ഹോമവിധിയിലേക്കും പൊതുസഭയിലേക്കും പോകുമായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ ഋതത്തിന്റെ വേധാ (വിധാതാവ്) ആയി ഇന്ദ്രപത്നി—വീരിണീ ശക്തി—മഹത്വം പ്രാപിക്കുന്നു. ഇന്ദ്രൻ സർവ്വത്തിലും ഉന്നതൻ; അവന്റെ ഉന്നതത്വം കൊണ്ടു യജ്ഞം അന്തർസംഗമമായി മാറുന്നു.
Mantra 11
इन्द्राणीमासु नारिषु सुभगामहमश्रवम् । नह्यस्या अपरं चन जरसा मरते पतिर्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
സ്ത്രീകളിൽ ഇന്ദ്രാണിയെ ഏറ്റവും സുഭാഗ്യവതിയായി ഞാൻ കേട്ടിരിക്കുന്നു. കാരണം അവളുടെ പതി ജരയാൽ പോലും ക്ഷയിക്കുന്നില്ല; ഇതിനെ മറികടക്കുന്നതൊന്നുമില്ല. ഇന്ദ്രൻ സർവ്വത്തിലും ഉന്നതൻ; അവനോടുള്ള ആത്മസന്ധി ഉറപ്പാകുമ്പോൾ ബലം ക്ഷയിക്കുകയില്ല.
Mantra 12
नाहमिन्द्राणि रारण सख्युर्वृषाकपेॠते । यस्येदमप्यं हविः प्रियं देवेषु गच्छति विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
ഹേ ഇന്ദ്രാണി, വൃഷാകപിയെ വിട്ടുള്ള സഖ്യത്തിൽ ഞാൻ ആനന്ദിക്കുന്നില്ല; കാരണം അവന്റെ ജലജന്യമായ (അപ്യം) ഹവിസ് പ്രിയമായി ദേവന്മാരിലേക്കു ചെന്നെത്തുന്നു. എങ്കിലും ഇന്ദ്രൻ സർവ്വത്തിലും ഉത്തമൻ—എല്ലാ സഖ്യവും ഉന്നത ഇച്ഛയുടെ സത്യത്തിലേക്ക് ഉയരട്ടെ.
Mantra 13
वृषाकपायि रेवति सुपुत्र आदु सुस्नुषे । घसत्त इन्द्र उक्षणः प्रियं काचित्करं हविर्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
ഹേ രേവതി, ദീപ്തമായ വർദ്ധനയിൽ സമൃദ്ധയായവളേ, നല്ല പുത്രത്തെ ധരിക്കുന്നവളേ—അതെ, ഹേ സുസ്നുഷേ (നല്ല മരുമകൾ): ഇന്ദ്രൻ, ഉക്ഷണനെപ്പോലെ വീരമായ വൃഷ-ശക്തി, നിനക്കായി പ്രിയവും ഫലപ്രദവുമായ ഹവിസ് ഭുജിക്കട്ടെ; ഞങ്ങളിലോ സർവ്വ പരിധികളെയും അതിക്രമിച്ച് ഉയരട്ടെ—ഇന്ദ്രൻ സർവ്വത്തിലും ഉത്തമൻ.
Mantra 14
उक्ष्णो हि मे पञ्चदश साकं पचन्ति विंशतिम् । उताहमद्मि पीव इदुभा कुक्षी पृणन्ति मे विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
എനിക്കായി അവർ പതിനഞ്ച് ഉക്ഷണങ്ങളെ ഇരുപതിനോടൊപ്പം ചേർത്ത് വേവിക്കുന്നു; ഞാനും സമൃദ്ധമായ കൊഴുപ്പിൽ നിന്നു ഭുജിക്കുന്നു—എന്റെ ഇരുകുശികളും നിറയുന്നു: ഇങ്ങനെ ഇന്ദ്രൻ എല്ലാ പരിധികളിലും മേലായി, സർവ്വത്തിലും ഉത്തമനായി ഉയരുന്നു.
Mantra 15
वृषभो न तिग्मशृङ्गोऽन्तर्यूथेषु रोरुवत् । मन्थस्त इन्द्र शं हृदे यं ते सुनोति भावयुर्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
മൂർച്ചയുള്ള കൊമ്പുകളുള്ള വൃഷഭൻ കൂട്ടങ്ങളുടെ നടുവിൽ ഗർജ്ജിക്കുന്നതുപോലെ, ഹേ ഇന്ദ്രാ, നിന്റെ മന്തനം (സോമമന്തനം) ഹൃദയത്തിന് ശാന്തി നൽകുന്നതാണ്—ഭാവയു (ജാഗ്രത്കർത്താവ്) നിനക്കായി ഒരുക്കുന്ന ഈ സോമപ്രസവം; അതിനാൽ ഇന്ദ്രൻ സർവ്വത്തിലും ഉത്തമൻ (ഉന്നതൻ) ആകുന്നു।
Mantra 16
न सेशे यस्य रम्बतेऽन्तरा सक्थ्या कपृत् । सेदीशे यस्य रोमशं निषेदुषो विजृम्भते विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
ആരുടെ രഹസ്യപ്രേരണം തുടകളുടെ ഇടയിൽ വളഞ്ഞുമറിയുന്നുവോ അവന് അധിപത്യമില്ല; എന്നാൽ ആരുടെ രോമശബലം ഇരുന്നശേഷം വിരിഞ്ഞുയർന്ന് ജാഗ്രത പ്രാപിക്കുന്നുവോ അവന് അധിപത്യമുണ്ട്—ഇങ്ങനെ ഇന്ദ്രൻ സർവ്വത്തിലും ഉത്തമൻ (ഉന്നതൻ) ആകുന്നു।
Mantra 17
न सेशे यस्य रोमशं निषेदुषो विजृम्भते । सेदीशे यस्य रम्बतेऽन्तरा सक्थ्या कपृद्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
ആരുടെ രോമശബലം ഇരുന്നിട്ടും വെറും വായ് തുറന്ന് ഹാംഫിക്കുന്നതേയുള്ളൂവോ അവന് അധിപത്യമില്ല; എന്നാൽ ആരുടെ പ്രേരണം തുടകളുടെ ഇടയിൽ ചലിക്കുന്നുവോ അവന് അധിപത്യമുണ്ട്—(ഈ സംവാദത്തിലെ വൈപരീത്യത്തിലൂടെ) ഇന്ദ്രൻ സർവ്വത്തിലും ഉത്തമൻ (ഉന്നതൻ) ആകുന്നു।
Mantra 18
अयमिन्द्र वृषाकपिः परस्वन्तं हतं विदत् । असिं सूनां नवं चरुमादेधस्यान आचितं विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
ഹേ ഇന്ദ്രാ, ഈ വൃഷാകപി ഹതനായ പരസ്വന്തനെ കണ്ടെത്തി. അവൻ അസി (വാൾ), സൂന—പിഴിഞ്ഞ സോമരസം, പുതിയ ചരു (പാകമായ ഹവിഷ്), ഇന്ധനത്തോടെ ആചിതമായ രഥം/വണ്ടി—ഇവയെല്ലാം ഏറ്റെടുത്തു; ഇങ്ങനെ ഇന്ദ്രൻ സർവ്വത്തിലും ഉത്തമനായി ഉയരുന്നു.
Mantra 19
अयमेमि विचाकशद्विचिन्वन्दासमार्यम् । पिबामि पाकसुत्वनोऽभि धीरमचाकशं विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
ഇപ്പോൾ ഞാൻ പോകുന്നു—വിവേകപ്രകാശത്തോടെ ദീപ്തനായി, ദാസ (അന്ധകാര-സേവകൻ)നെ ആര്യനിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ച്. ഞാൻ പാകസുത്വൻ—നന്നായി പിഴിഞ്ഞ സോമരസം പാനം ചെയ്യുന്നു; ധീരബുദ്ധിയിലേക്കു ഞാൻ ദീപ്തനാകുന്നു; ഇങ്ങനെ ഇന്ദ്രൻ സർവ്വത്തിലും ഉത്തമനായി ഉയരുന്നു.
Mantra 20
धन्व च यत्कृन्तत्रं च कति स्वित्ता वि योजना । नेदीयसो वृषाकपेऽस्तमेहि गृहाँ उप विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
ധന്വ—തുറന്ന ശൂന്യപ്രദേശത്തിലും, കൃതന്ത്ര—വെട്ടിത്തുറന്ന പാതകളിലും, എത്ര യോജനകളുണ്ട്? ഹേ വൃഷാകപി, അടുത്തേക്ക് വാ; വീടുകളിലേക്കു, ഗൃഹങ്ങളിലേക്കു വാ; ഇങ്ങനെ ഇന്ദ്രൻ സർവ്വത്തിലും ഉത്തമനായി ഉയരുന്നു.
Mantra 21
पुनरेहि वृषाकपे सुविता कल्पयावहै । य एष स्वप्ननंशनोऽस्तमेषि पथा पुनर्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
ഹേ വൃഷാകപി, വീണ്ടും മടങ്ങിവരിക; വരിക, ശുഭഗതിയെ ക്രമത്തിലാക്കി നമുക്ക് ഒരുക്കാം. ഇതാണ് സ്വപ്ന-മോഹത്തെ നശിപ്പിക്കുന്ന പഥം; ആ പഥത്തിലൂടെ നീ വീണ്ടും ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോകുന്നു—ഇങ്ങനെ ഇന്ദ്രൻ സർവ്വത്തിനുമപ്പുറം ഉയരുന്നു.
Mantra 22
यदुदञ्चो वृषाकपे गृहमिन्द्राजगन्तन । क्व स्य पुल्वघो मृगः कमगञ्जनयोपनो विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
നിങ്ങൾ ഇരുവരും വടക്കോട്ടു പോകുമ്പോൾ, ഹേ വൃഷാകപി, ഇന്ദ്രന്റെ ഗൃഹത്തിലെത്തിയപ്പോൾ—ധൂളുയർത്തുന്ന, ജനത്തെ കലക്കുന്ന ആ മൃഗം എവിടെ? അത് ആരുടെ അടുക്കലേക്കാണ് പോയത്?—ഇങ്ങനെ ഇന്ദ്രൻ സർവ്വത്തിനുമപ്പുറം ഉയരുന്നു.
Mantra 23
पर्शुर्ह नाम मानवी साकं ससूव विंशतिम् । भद्रं भल त्यस्या अभूद्यस्या उदरमामयद्विश्वस्मादिन्द्र उत्तरः ॥
മാനവിയായ പർശു സത്യമായും ഒരുമിച്ച് ഇരുപതിനെ പ്രസവിച്ചു. ഉദരം വ്യഥിതമായിരുന്ന അവൾക്കു ശുഭമംഗലം ലഭിച്ചു—ഇന്ദ്രൻ സർവ്വത്തിനുമപ്പുറം ഉയർന്ന് അവളെ സർവ്വവ്യാപകമായ അമർച്ചയിൽ നിന്ന് കടത്തിയതിനാൽ.
Vṛṣākapi is a prominent, somewhat mysterious figure in this dialogue hymn, portrayed as exulting amid abundance and becoming a point of tension in Indra’s household. The hymn uses him to explore rivalry and the proper orientation of power and offering toward Indra.
The repeated line functions like a refrain that re-establishes Indra’s supremacy whenever the dialogue becomes conflicted or ambiguous. It signals that all relationships, offerings, and energies find their right place only under Indra’s sovereign force.
Both. Its domestic, argumentative tone can sound humorous, but it serves a serious ritual and spiritual purpose: to correct misalignment, restore harmony, and affirm the victorious power that brings prosperity and release from affliction.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.