
Sukta 10.30
Āpaḥ (Waters); with Mitra-Varuṇa invoked as upholders of great dhāsi (support)
ഈ സൂക്തം ആപഃ (ജലങ്ങളെ) ജീവന്തവും ദൈവികവുമായ ശക്തികളായി സ്തുതിക്കുന്നു—അവ യജ്ഞത്തിലേക്കും മനുഷ്യജീവിതത്തിലേക്കും മാധുര്യം, ശുദ്ധീകരണം, മംഗളകരമായ അധിഷ്ഠാനം എന്നിവ കൊണ്ടുവരുന്നു. ജലങ്ങളുടെ ഉപകാരിതയെ മിത്ര–വരുണരുടെ മഹത്തായ ‘ധാസി’ (പോഷക/ധാരക പിന്തുണ) യുമായി ബന്ധിപ്പിച്ച്, അവസാനം ഒരു ആചാരദൃശ്യം വരയ്ക്കുന്നു: ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി സോമം പിഴിയുമ്പോൾ ജലങ്ങൾ ബർഹിസിൽ ‘ആസനം എടുക്കുന്നു’.
Mantra 1
प्र देवत्रा ब्रह्मणे गातुरेत्वपो अच्छा मनसो न प्रयुक्ति । महीं मित्रस्य वरुणस्य धासिं पृथुज्रयसे रीरधा सुवृक्तिम् ॥
ദേവമാർഗത്തിലേക്ക് വാക്ക് (ബ്രഹ്മ) മുഖേന പഥം മുന്നോട്ടു പോകട്ടെ; മനസ്സിന്റെ നയിക്കപ്പെട്ട പ്രേരണപോലെ ജലങ്ങളിലേക്കു ചെല്ലുക. ദൂരഗാമിയ്ക്കായി നന്നായി പണിത സ്തുതി-വചനം സ്ഥാപിക്കുക; മിത്രനും വരുണനും മഹത്തായ ധാരണശക്തിയുള്ളവർ.
Mantra 2
अध्वर्यवो हविष्मन्तो हि भूताच्छाप इतोशतीरुशन्तः । अव याश्चष्टे अरुणः सुपर्णस्तमास्यध्वमूर्मिमद्या सुहस्ताः ॥
ഹേ അധ്വര്യുക്കളേ, ഹവിഷ് വഹിക്കുന്നവരേ, ആകാംക്ഷയോടെ തപിക്കുന്ന ആപഃ (ജലങ്ങൾ) അടുക്കലേക്ക് ചെന്നുകൊൾവിൻ. ഇന്ന് നിപുണഹസ്തങ്ങളാൽ ആ ഊർമിയെ പുറത്തേക്ക് വിടുവിൻ—മുകളിൽ നിന്ന് അരുണനായ സുപർണൻ (സുന്ദരപക്ഷി) അതിനെ നോക്കുന്നു.
Mantra 3
अध्वर्यवोऽप इता समुद्रमपां नपातं हविषा यजध्वम् । स वो दददूर्मिमद्या सुपूतं तस्मै सोमं मधुमन्तं सुनोत ॥
ഹേ അധ്വര്യുക്കളേ, ആപഃ (ജലങ്ങളുടെ) സമുദ്രത്തിലേക്ക് ചെന്നുകൊൾവിൻ; ഹവിഷാൽ അപാം നപാതിനെ യജിക്കുവിൻ. അവൻ ഇന്ന് നിങ്ങള്ക്ക് സുപൂതമായ ഊർമിയെ (തരംഗത്തെ) നൽകും; അവനുവേണ്ടി മധുമന്തമായ സോമം പിഴിഞ്ഞെടുക്കുവിൻ.
Mantra 4
यो अनिध्मो दीदयदप्स्वन्तर्यं विप्रास ईळते अध्वरेषु । अपां नपान्मधुमतीरपो दा याभिरिन्द्रो वावृधे वीर्याय ॥
ഇന്ധനമില്ലാതെ ജലങ്ങളുടെ ഉള്ളിൽ പ്രകാശിക്കുന്നവനെ—വിപ്രന്മാർ യാഗങ്ങളിൽ ആരാധിക്കുന്നു. ഹേ അപാം നപാതേ, മധുമതിയായ ആപഃ (മധുരജലങ്ങൾ) നൽകുക; അവയാൽ ഇന്ദ്രൻ വീര്യത്തിനായി വർദ്ധിക്കുന്നു.
Mantra 5
याभिः सोमो मोदते हर्षते च कल्याणीभिर्युवतिभिर्न मर्यः । ता अध्वर्यो अपो अच्छा परेहि यदासिञ्चा ओषधीभिः पुनीतात् ॥
സോമൻ പ്രിയനെന്നപോലെ ആനന്ദിച്ചു ഹർഷിക്കുന്ന—അത്തരം കല്യാണമയ യുവതികളാൽ; ഹേ അധ്വര്യു, ജലങ്ങളിലേക്കു നീങ്ങുക; നീ അവയെ കലർത്തി, ഔഷധികളാൽ ശുദ്ധീകരിക്കുമ്പോൾ.
Mantra 6
एवेद्यूने युवतयो नमन्त यदीमुशन्नुशतीरेत्यच्छ । सं जानते मनसा सं चिकित्रेऽध्वर्यवो धिषणापश्च देवीः ॥
ഇങ്ങനെ യുവതികൾ യുവാവിന് നമിക്കുന്നു; ആഗ്രഹത്തോടെ അവൻ ആഗ്രഹികളായവരിലേക്കു സമീപിക്കുമ്പോൾ. മനസ്സിൽ അവർ ഒരേ ജ്ഞാനത്തിലേക്കും ഒരേ ബോധത്തിലേക്കും ഒന്നിക്കുന്നു—ഹേ അധ്വര്യുക്കളേ—ധിഷണയും ദിവ്യ ജലങ്ങളും.
Mantra 7
यो वो वृताभ्यो अकृणोदु लोकं यो वो मह्या अभिशस्तेरमुञ्चत् । तस्मा इन्द्राय मधुमन्तमूर्मिं देवमादनं प्र हिणोतनापः ॥
അടഞ്ഞ നിലകളിൽ നിന്നു നിങ്ങള്ക്കായി ഒരു സ്ഥലം സൃഷ്ടിച്ചവൻ, മഹാദമനത്തിൽ നിന്നു നിങ്ങളെ മോചിപ്പിച്ചവൻ—ആ ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി മധുമയമായ തരംഗം, ദിവ്യാനന്ദ-രസം പുറപ്പെടുവിക്കുവിൻ; ഹേ ജലങ്ങളേ, അതിനെ പ്രവഹിപ്പിക്കുവിൻ.
Mantra 8
प्रास्मै हिनोत मधुमन्तमूर्मिं गर्भो यो वः सिन्धवो मध्व उत्सः । घृतपृष्ठमीड्यमध्वरेष्वापो रेवतीः शृणुता हवं मे ॥
അവനുവേണ്ടി മധുമയമായ ഊർമിയെ (തിരമാലയെ) പുറപ്പെടുവിക്കുവിൻ—ഹേ സിന്ധവഃ (നദികളേ), നിങ്ങളിൽ ഉള്ള മധ്വത് ഉത്സം (മാധുര്യത്തിന്റെ ഉറവ) ഗർഭംപോലെ. ഹേ രേവതീ ആപഃ (സമൃദ്ധ ജലങ്ങളേ), എന്റെ ഹവം (ആഹ്വാനം) കേൾക്കുവിൻ; അധ്വരങ്ങളിൽ (യജ്ഞങ്ങളിൽ) ഘൃതപൃഷ്ഠം (ഘൃതംകൊണ്ട് ദീപ്ത/ആധാരിതം) ആയതു ഇഡ്യം (സ്തുത്യം) ആകുന്നു.
Mantra 9
तं सिन्धवो मत्सरमिन्द्रपानमूर्मिं प्र हेत य उभे इयर्ति । मदच्युतमौशानं नभोजां परि त्रितन्तुं विचरन्तमुत्सम् ॥
ഹേ സിന്ധവഃ (നദികളേ), ആ മത്സര (മദകരമായ) ഊർമിയെ പുറപ്പെടുവിക്കുവിൻ—ഇന്ദ്രപാനം (ഇന്ദ്രൻ പാനം ചെയ്ത) അത് ഉഭയ ലോകങ്ങളിലും സഞ്ചരിക്കുന്നു. മദച്യുതം (ആനന്ദരസം ചോരുന്ന), ഔശാനം (ഉഷ്ണ/പ്രചണ്ഡ) നഭോജം (മേഘജന്യം) ആയ ആ ഉത്സം ത്രിതന്തു (ത്രിഗുണ സൂത്ര)ത്തിന്റെ ചുറ്റും വിശാലമായി വിചരിക്കുന്നു.
Mantra 10
आवर्वृततीरध नु द्विधारा गोषुयुधो न नियवं चरन्तीः । ऋषे जनित्रीर्भुवनस्य पत्नीरपो वन्दस्व सवृधः सयोनीः ॥
ഇപ്പോൾ, ഹേ ഋഷേ, ആപഃ (ജലങ്ങളെ) വന്ദിക്ക—അവ ചലിച്ചു-ചലിച്ചു മടങ്ങിവരുന്നതുപോലെ, ദ്വിധാരാ (ഇരട്ട പ്രവാഹം) ആയി ഒഴുകുന്നു; ഗോഷുയുധ (ഗോ-പ്രകാശത്തിനായി പോരാടുന്ന) യോദ്ധാക്കളെപ്പോലെ നിയവ (നിയത ലക്ഷ്യം) ദിശയിൽ നീങ്ങുന്നു. അവ ജനിത്രീ (ജന്മദാത്രി) മാതാക്കൾ, ഭുവനസ്യ പത്നീഃ (ലോകങ്ങളുടെ പത്നികൾ); സവൃധ (ഒരുമിച്ച് വർധിക്കുന്ന), സയോനീഃ (ഒരേ യോനി/ഉദ്ഭവമുള്ള) അവർക്കു നമസ്കരിക്ക.
Mantra 11
हिनोता नो अध्वरं देवयज्या हिनोत ब्रह्म सनये धनानाम् । ऋतस्य योगे वि ष्यध्वमूधः श्रुष्टीवरीर्भूतनास्मभ्यमापः ॥
ദേവയജ്ഞത്തിന് യോഗ്യമായേ അപഃ, ഞങ്ങളുടെ അധ്വരം (യജ്ഞം) പ്രേരിപ്പിക്കുവിൻ; ധനങ്ങളുടെ ജയത്തിനായി ബ്രഹ്മം (പ്രേരിത വാക്ക്)യും പ്രേരിപ്പിക്കുവിൻ. ഋതത്തിന്റെ യോഗത്തിൽ നിങ്ങളുടെ ഊധർ അഴിച്ച് ഒഴുക്കുവിൻ; അപഃ, ഞങ്ങൾക്ക് ശ്രുഷ്ടിവരീ—ശ്രവണത്തിൽ സന്നദ്ധവും പ്രതികരണത്തിൽ ത്വരിതവുമായ ശക്തികളായി—ഭവിക്കുവിൻ.
Mantra 12
आपो रेवतीः क्षयथा हि वस्वः क्रतुं च भद्रं बिभृथामृतं च । रायश्च स्थ स्वपत्यस्य पत्नीः सरस्वती तद्गृणते वयो धात् ॥
സമൃദ്ധിയാൽ സമ്പന്നമായേ അപഃ, നിങ്ങൾ വസു (നിധി/ധനം)കളായി തന്നെ വസിക്കുന്നു; നിങ്ങൾ ഭദ്ര ക്രതു (ശുഭസങ്കൽപം/ഇച്ഛാശക്തി)യും അമൃതവും, ഋതവും ധരിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ സുപ്പത്യ (ഉത്തമ സന്തതി/സ്വാമിത്വം)യുടെ റായയുടെ സഹചരിമാർ (പത്നിമാർ) കൂടിയാണ്; പാടുന്നവനിൽ ആ വയഃ (ജീവശക്തി)യെ സരസ്വതി സ്ഥാപിക്കട്ടെ.
Mantra 13
प्रति यदापो अदृश्रमायतीर्घृतं पयांसि बिभ्रतीर्मधूनि । अध्वर्युभिर्मनसा संविदाना इन्द्राय सोमं सुषुतं भरन्तीः ॥
അപഃ സമീപിച്ചു വരുന്നതായി കാണപ്പെടുമ്പോൾ—ഘൃതവും പാലധാരകളും മധുക്കളും വഹിച്ച്—അവ അധ്വര്യുക്കളുടെ മനസ്സിലെ ഉദ്ദേശത്തോടു ചേർന്ന ചൈതന്യസമ്മതിയിൽ, ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി സുഷുത (നന്നായി പിഴിഞ്ഞ) സോമം കൊണ്ടുവരുന്നു: ദീപ്തശക്തിയുടെ അധിപനു ശുദ്ധാനന്ദത്തിന്റെ അർപ്പണം.
Mantra 14
एमा अग्मन्रेवतीर्जीवधन्या अध्वर्यवः सादयता सखायः । नि बर्हिषि धत्तन सोम्यासोऽपां नप्त्रा संविदानास एनाः ॥
ഈ സമൃദ്ധവും ജീവധനം നൽകുന്നതുമായ ആപഃ (ജലങ്ങൾ) ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു; ഹേ അധ്വര്യുക്കളേ, ഹേ സഖാക്കളേ, അവരെ ഇരുത്തുവിൻ. ഹേ സോമകർമ്മികളേ, അവരെ ബർഹിഷി (പവിത്ര കുശാസനം) മേൽ സ്ഥാപിക്കുവിൻ—പരസ്പര സംവിദാനമായി നിലകൊള്ളുന്ന, അപാം നപ്ത്രാ (ജലങ്ങളുടെ സന്താനം), യജ്ഞാർപ്പണത്തിന് സന്നദ്ധരാണ്.
Mantra 15
आग्मन्नाप उशतीर्बर्हिरेदं न्यध्वरे असदन्देवयन्तीः । अध्वर्यवः सुनुतेन्द्राय सोममभूदु वः सुशका देवयज्या ॥
ആപഃ (ജലങ്ങൾ) ഉത്സുകവും സമ്മതഭാവമുള്ളതുമായെത്തി; ദേവന്മാരെ തേടുന്നവയായി, യജ്ഞത്തിനുള്ളിൽ ഈ പവിത്ര ബർഹിഷി മേൽ ഇവിടെ ഇരുന്നിരിക്കുന്നു. ഹേ അധ്വര്യുക്കളേ, ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി സോമം പിഴിയുവിൻ; നിങ്ങളുടെ ദേവയജ്യാ (ദേവസേവയായ യജ്ഞകർമ്മം) സുസക്ഷമമായി വിജയിക്കാൻ തക്കതായി മാറിയിരിക്കുന്നു.
The primary deity is Āpaḥ (the divine Waters), often spoken of as rivers (sindhavaḥ). Mitra–Varuṇa are also invoked as upholders of a great sustaining support (dhāsi) that stabilizes the rite and order.
It asks the Waters to come to the sacrifice, hear the poet’s call, and send a ‘honeyed wave’—symbolizing sweetness, nourishment, purification, and prosperity for the worshippers.
The closing verse places the Waters inside the Soma ritual: once the Waters have ‘sat’ on the sacred seat (barhis), the priests are told to press Soma for Indra, showing that the Waters’ blessing supports the main offering’s success.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.