
Sukta 1.73
Madhucchandā Vaiśvāmitra (traditional for RV 1.73)
Gāyatrī/Anuṣṭubh not applicable here; RV 1.73 is commonly Triṣṭubh (probable for this verse)
ഋഗ്വേദം 1.73 അഗ്നിയെ സുമാർഗ്ഗദർശകനായ ഹോതൃവായി ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്ന സ്തുതിയാണ്; യജമാനന്റെ ‘സദ്മൻ’ (ഗൃഹം/വാസസ്ഥലം) അനുഗ്രഹം, സമൃദ്ധി, ഋതത്തിന്റെ ശരിയായ ക്രമം എന്നിവ നിറഞ്ഞ ഒരു മംഗളസ്ഥലമായി വിപുലീകരിക്കുന്നവനായി അവനെ വര്ണിക്കുന്നു. ഈ സൂക്തം അഗ്നിയുടെ ജ്ഞാനപൂർണ്ണമായ നേതൃത്വം (സുപ്രണീതി)യെ പ്രശംസിക്കുന്നു; ഋതത്തിന്റെ പ്രവാഹം വിടുവിക്കുന്ന അവന്റെ ശക്തിയെ—തടസ്സങ്ങൾ പൊളിച്ച് പുറപ്പെടുന്ന പശുക്കളും നദികളും പോലെ—കൽപ്പനചെയ്യുന്നു. അവസാനം കവിയുടെ വാക്കുകൾ അഗ്നിക്ക് പ്രീതികരമാകട്ടെ, അവന്റെ സുസംയോജിതമായ ഭരണശക്തി ധനവും ദൈവം നിശ്ചയിച്ച കീർത്തിയും നൽകട്ടെ എന്ന് പ്രാർത്ഥിക്കുന്നു.
Mantra 1
रयिर्न यः पितृवित्तो वयोधाः सुप्रणीतिश्चिकितुषो न शासुः । स्योनशीरतिथिर्न प्रीणानो होतेव सद्म विधतो वि तारीत् ॥
പിതൃപരമ്പരയിൽ നിന്നു ലഭിച്ചും നന്നായി സമ്പാദിച്ചും ഉള്ള സമൃദ്ധിപോലെ അവൻ നമ്മുടെ വളർച്ചയെ താങ്ങുന്നു; സുപ്രണീതമായ നയത്തോടെ വിവേകികളെ ഉപദേശിക്കുന്നു. സുഖാശ്രയം നൽകുന്ന അതിഥിപോലെ അവൻ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു; ഹോതൃപോലെ യജമാനന്റെ സദ്മം (ഗൃഹം) വിശാലമാക്കി തുറന്നുകൊടുക്കുന്നു.
Mantra 2
देवो न यः सविता सत्यमन्मा क्रत्वा निपाति वृजनानि विश्वा । पुरुप्रशस्तो अमतिर्न सत्य आत्मेव शेवो दिधिषाय्यो भूत् ॥
സവിതൃ ദേവനെപ്പോലെ, സത്യചിന്തയുള്ളവൻ, ക്രതു (സങ്കൽപശക്തി)കൊണ്ട് എല്ലാ വക്രതകളെയും കാത്തും നേരെയാക്കിയും നിർത്തുന്നു. ഏറെ പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നവൻ; അവൻ അസത്യ-മതി അല്ല—സത്യമാണ്; ആത്മാവുപോലെ അകത്തളത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, ദൃഢമായി ധരിക്കേണ്ട ശുഭകാരകനാകുന്നു.
Mantra 3
देवो न यः पृथिवीं विश्वधाया उपक्षेति हितमित्रो न राजा । पुरःसदः शर्मसदो न वीरा अनवद्या पतिजुष्टेव नारी ॥
ദേവനെപ്പോലെ അവൻ സർവാധാരമായ പൃഥ്വിയിൽ വസിക്കുന്നു—ഹിതമിത്രനായ രാജാവുപോലെ സൗഹൃദബന്ധങ്ങളിൽ സമന്വയത്തോടെ. മുൻപിൽ ഇരിക്കുന്നവൻ, ശാന്തിയിൽ ഇരിക്കുന്നവൻ, വീരന്മാരെപ്പോലെ; നിർവദ്യൻ, ഭർത്താവിന് പ്രിയമായ ഭാര്യയെപ്പോലെ.
Mantra 4
तं त्वा नरो दम आ नित्यमिद्धमग्ने सचन्त क्षितिषु ध्रुवासु । अधि द्युम्नं नि दधुर्भूर्यस्मिन्भवा विश्वायुर्धरुणो रयीणाम् ॥
ഹേ അഗ്നേ, നിന്നെ—ഗൃഹത്തിൽ നിത്യവും ജ്വലിപ്പിക്കപ്പെട്ടവനായി, സ്ഥിരവാസസ്ഥലങ്ങളിൽ—മനുഷ്യർ എപ്പോഴും സമീപിക്കുന്നു. നിന്മേൽ അവർ ധാരാളമായ ദ്യുമ്നം (തേജോമയ മഹിമ) സ്ഥാപിക്കുന്നു. ഞങ്ങൾക്കായി നീ വിശ്വായു (സർവ്വജീവൻ)യുടെ ധാരകനായി, റയി (സമൃദ്ധി)കളുടെ ദൃഢാധാരമായിരിക്കണമേ.
Mantra 5
वि पृक्षो अग्ने मघवानो अश्युर्वि सूरयो ददतो विश्वमायुः । सनेम वाजं समिथेष्वर्यो भागं देवेषु श्रवसे दधानाः ॥
ഹേ അഗ്നേ, ദാനശീലികളായ മഘവാന്മാരും അന്വേഷകരായ അശ്യുക്കളും മുന്നോട്ട് പായട്ടെ; തേജോമയ സൂരന്മാർ വിശ്വമായു (സമ്പൂർണ്ണ ആയുസ്സിന്റെ വ്യാപ്തി) മുഴുവൻ ദാനം വ്യാപിപ്പിക്കട്ടെ. സമരങ്ങളിൽ ഞങ്ങൾ വാജം (വിജയശക്തി) നേടട്ടെ; ആര്യ (ഉന്നത) ആകാംക്ഷ ദേവന്മാരിൽ തന്റെ യുക്തമായ ഭാഗം ധരിച്ചു, ശ്രവസ് (കീർത്തി) സ്ഥാപിക്കട്ടെ.
Mantra 6
ऋतस्य हि धेनवो वावशानाः स्मदूध्नीः पीपयन्त द्युभक्ताः । परावतः सुमतिं भिक्षमाणा वि सिन्धवः समया सस्रुरद्रिम् ॥
ഋതത്തിന്റെ ധേനുക്കൾ ആനന്ദത്തോടെ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ട്, ഞങ്ങൾക്കായി തങ്ങളുടെ അകിടുകൾ നിറയ്ക്കുന്നു—ദ്യുഭക്ത (തേജസ്സിന്റെ വിഹിതങ്ങൾ) വിതരണം ചെയ്ത്. പരാവതിൽ നിന്ന് സുമതി (ശ്രേഷ്ഠബുദ്ധി) യാചിച്ച്, സിന്ധവങ്ങൾ ചിലപ്പോൾ വേർപെട്ടും ചിലപ്പോൾ ഒന്നിച്ചും ഒഴുകി, തടസ്സത്തിന്റെ അദ്രി (ശില)യെ അമർത്തി ഭേദിച്ച് കടന്നുപോകുന്നു.
Mantra 7
त्वे अग्ने सुमतिं भिक्षमाणा दिवि श्रवो दधिरे यज्ञियासः । नक्ता च चक्रुरुषसा विरूपे कृष्णं च वर्णमरुणं च सं धुः ॥
ഹേ അഗ്നേ, നിനക്കുള്ളിൽ സുമതി ഭിക്ഷയായി അപേക്ഷിക്കുന്ന യജ്ഞീയർ ദിവിയിൽ തങ്ങളുടെ ശ്രവഃ—യശസ്സും തേജസ്സും—സ്ഥാപിച്ചു. വ്യത്യസ്ത രൂപങ്ങളായ രാത്രി-ഉഷസ്സുകൾ ചേർന്ന് കൃഷ്ണവർണ്ണവും അരുണവർണ്ണവും—അന്ധകാരവും പ്രകാശവും—ക്രമത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു.
Mantra 8
यान्राये मर्तान्त्सुषूदो अग्ने ते स्याम मघवानो वयं च । छायेव विश्वं भुवनं सिसक्ष्यापप्रिवान्रोदसी अन्तरिक्षम् ॥
ഹേ അഗ്നേ, സു-പ്രേരകാ, നീ റായി—സമൃദ്ധി—യിലേക്കു നയിക്കുന്ന മർത്ത്യന്മാരിൽ ഞങ്ങളും മഘവാന്മാർ—ദാനശീലർ—ആയിരിക്കട്ടെ. ഛായപോലെ നീ സർവ്വഭുവനത്തെയും ആലിംഗനം ചെയ്ക; രോദസീ—ഇരു ലോകങ്ങൾ—യും അന്തരിക്ഷവും പരിപൂരണമാക്കുക.
Mantra 9
अर्वद्भिरग्ने अर्वतो नृभिर्नॄन्वीरैर्वीरान्वनुयामा त्वोताः । ईशानासः पितृवित्तस्य रायो वि सूरयः शतहिमा नो अश्युः ॥
ഹേ അഗ്നേ, അർവദ്—ഓടുന്ന അശ്വങ്ങൾ—സഹിതം, ഓടുന്ന ഊർജങ്ങളോടെ; നരന്മാരോടും വീര്യവാനായ വീരശക്തികളോടും കൂടി—നിന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ ഞങ്ങൾ വീരന്മാരാൽ വീരന്മാരെ ജയിക്കട്ടെ. പിതാക്കൾ നേടിയ ധനത്തിന്റെ അധിപതികളായി, സൂരയഃ—പ്രകാശമുള്ള ഋഷികൾ—ഞങ്ങൾക്കായി ശതഹിമാ—നൂറിരട്ടി—അളവിൽ പരിശ്രമിക്കട്ടെ.
Mantra 10
एता ते अग्न उचथानि वेधो जुष्टानि सन्तु मनसे हृदे च । शकेम रायः सुधुरो यमं तेऽधि श्रवो देवभक्तं दधानाः ॥
ഹേ അഗ്നേ, ഹേ വേധസ് (ജ്ഞാതാവേ), നിനക്കായി ഉച്ചരിക്കുന്ന ഈ ഉചഥങ്ങൾ മനസ്സിനും ഹൃദയത്തിനും പ്രിയവും സ്വീകര്യവും ആകട്ടെ. നിന്റെ സുസംയുക്തമായ സമൃദ്ധിയുടെ നിയന്ത്രണം/ആധിപത്യം (യമ) ഞങ്ങൾ ധരിച്ചു മുന്നോട്ടു നയിക്കാൻ കഴിവുള്ളവരാകട്ടെ; ദേവഭാഗത്തിൽ നിന്നുള്ള കീർത്തി (ശ്രവസ്) ഞങ്ങളുടെ മീതെ സ്ഥാപിക്കട്ടെ.
Agni is praised as ancestral, well-won plenitude and as the wise guide who instructs the discerning, entering the home like a welcome guest and functioning as the priest who opens the sacrificial space.
The hymn develops Agni’s role as establisher of Ṛta: nourishment swells (cows of Ṛta), luminous portions are dispensed, and the life-giving currents (rivers) press through obstruction—imagery of release, right order, and increase.
The breakthrough motif peaks where Ṛta’s powers flow “apart and together,” overcoming the rock of blockage—Agni’s fire as the decisive force that makes hidden abundance accessible.
The poet offers concluding ucathas (utterances) asking they be pleasing to Agni, and prays to sustain Agni’s well-yoked governance, gaining wealth and divinely allotted glory (śravas).
रयिर्न यः पितृवित्तो वयोधाः सुप्रणीतिश्चिकितुषो न शासुः । स्योनशीरतिथिर्न प्रीणानो होतेव सद्म विधतो वि तारीत् ॥ऋतस्य हि धेनवो वावशानाः स्मदूध्नीः पीपयन्त द्युभक्ताः । परावतः सुमतिं भिक्षमाणा वि सिन्धवः समया सस्रुरद्रिम् ॥एता ते अग्न उचथानि वेधो जुष्टानि सन्तु मनसे हृदे च । शकेम रायः सुधुरो यमं तेऽधि श्रवो देवभक्तं दधानाः ॥It asks Agni to lead correctly (supraṇīti), make the sacrificer’s home and ritual space flourish, remove obstructions, and grant abundance (rayi) and divinely given fame (śravas).
These are images of Ṛta (right order) and nourishment: the “cows of Ṛta” give plenty, and the rivers symbolize life-forces that Agni helps to flow by breaking through what blocks them.
It can be recited when kindling a lamp or fire, at the start of a homa, or before any focused work—invoking Agni as inner clarity and outer protection, asking for right guidance and steady prosperity.
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.