Sarga 110
रामरावणयोर्युद्धवैषम्यं तथा रावणशिरश्छेदनम् (Rama–Ravana Duel Intensifies; Ravana’s Heads Severed and Reappear)
युद्धकाण्ड
ഈ 110-ാം സർഗത്തിൽ ശ്രീരാമനും രാവണനും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കും അത്ഭുതദൃശ്യമായി ഉയരുന്നു. ദേവഗണങ്ങളും സിദ്ധ-ചാരണരും ഗന്ധർവരും വിസ്മയവും ആശങ്കയും ചേർന്ന് യുദ്ധം നിരീക്ഷിക്കുന്നു. രഥങ്ങളുടെ വേഗമേറിയ പരിക്രമണം, മുന്നേറ്റം, പിന്മാറ്റം എന്നിവയിൽ സാരഥികളുടെ വൈദഗ്ധ്യവും പ്രതിഘാതത്തിന്റെ സമത്വവും തെളിയുന്നു. രാവണൻ ഇടിമുഴക്കസമാനമായ അമ്പുകളാൽ രാമന്റെ സാരഥിയായ മാതലിയെ ലക്ഷ്യമിടുന്നു; എന്നാൽ മാതലി അചഞ്ചലനായി നിലകൊള്ളുന്നു. അപ്പോൾ ശ്രീരാമൻ സ്വന്തം വേദനയാൽ അല്ല, സഹായി അപമാനിക്കപ്പെട്ടതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ധർമ്മസമ്മത ക്രോധത്തോടെ പ്രത്യുത്തരം നൽകുന്നു. അമ്പുകളും ഗദ, മുദ്ഗര, ഇരുമ്പുദണ്ഡങ്ങൾ മുതലായ ഭാരായുധങ്ങളും ഏറ്റുമുട്ടുമ്പോൾ ലോകം തന്നെ കലങ്ങുന്നു: സമുദ്രങ്ങൾ ക്ഷുഭിതമാകുന്നു, പാതാളവാസികൾ വ്യാകുലരാകുന്നു, ഭൂമി കുലുങ്ങുന്നു, സൂര്യപ്രഭ മങ്ങുന്നു, കാറ്റ് നിശ്ചലമാകുന്നു. ദേവരും ഋഷികളും ഗോ-ബ്രാഹ്മണഹിതാർത്ഥം മംഗളാശീർവാദങ്ങൾ ചൊല്ലി രാമവിജയം ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു; യുദ്ധത്തിന്റെ ധർമ്മപരമായ ദിശ ഇതിലൂടെ വ്യക്തമാകുന്നു. ശ്രീരാമൻ രാവണന്റെ ഒരു ശിരസ് ഛേദിക്കുന്നു; എന്നാൽ ഉടൻ മറ്റൊരു ശിരസ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ആവർത്തിച്ച ശിരഛേദനവും രാക്ഷസരാജനെ അവസാനിപ്പിക്കുന്നില്ല. സർവാസ്ത്രവിദനായ രാമൻ—മുമ്പ് നിർണായകമായിരുന്ന തന്റെ അമ്പുകൾ ഇപ്പോൾ എന്തുകൊണ്ട് ഫലിക്കാത്തതുപോലെ തോന്നുന്നു?—എന്ന് ചിന്തിക്കുന്നു. സർഗാന്തത്തിൽ യുദ്ധം ഇടവേളയില്ലാതെ തുടരുന്നു; മാതലി സംസാരിക്കാൻ ഒരുങ്ങുന്നു—രാവണന്റെ പ്രാണാധാരരഹസ്യവും അവനെ സംഹരിക്കാനുള്ള യഥാർത്ഥ ഉപായവും വെളിപ്പെടുത്താനെന്നപോലെ.
Shlokas
Verse 1
तौतथायुध्यमानौतुसमरेरामरावणौ ।ददृशुस्सर्वभूतानिविस्मितेनान्तरात्मना ।।।।
ഇങ്ങനെ സമരത്തിൽ രാമനും രാവണനും യുദ്ധം ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കെ, സർവ്വഭൂതങ്ങളും അവരെ നോക്കി അന്തരാത്മാവിൽ അത്യന്തം വിസ്മയിച്ചു.
Verse 2
अर्धयन्तौतुसमरेतयोस्तौस्यन्दनोत्तमौ ।परस्परमभिक्रुद्धौपरस्परमभिद्रुतौ ।।।।
ആ യുദ്ധത്തിൽ ആ രണ്ടുപേരുടെയും ഉത്തമ രഥങ്ങൾ പരസ്പരം അമർത്തിക്കൊണ്ട് അടുത്തുവന്നു; ഇരുവരും ക്രോധത്തോടെ അചഞ്ചലനിശ്ചയത്തോടെ തമ്മിലേക്കു പാഞ്ഞു.
Verse 3
परस्परवधेयुक्तौघोररूपौबभूवतुः ।मण्डलानि च वीधीश्चगतप्रत्यागतानि च ।।।।दर्शयन्तौबहुविधांसूतसामर्थ्यजांगतिम् ।
പരസ്പരം വധിക്കുവാൻ ഒരുങ്ങിയ ആ ഇരുവരും ഭയാനക രൂപം ധരിച്ചു; വൃത്തങ്ങളായി ചുറ്റി, വഴികളിൽ തിരിഞ്ഞു, മുന്നേറി പിന്നേറി, സാരഥിയുടെ നൈപുണ്യത്തിൽ നിന്നുയർന്ന പലവിധ ഗതികളെ അവർ പ്രകടിപ്പിച്ചു.
Verse 4
अर्धयन्रावणंरामोराघवंचापिरावणः ।।।।गतिवेगंसमापन्नौप्रतिवेगप्रवर्तने ।
രാമൻ രാവണനെ പ്രഹരിച്ചു; രാവണനും രാഘവനെതിരെ തിരിച്ചടിച്ചു. അസ്ത്രങ്ങളുടെ ഗതിവേഗം നിറഞ്ഞ ആ പ്രതിപ്രഹാരപ്രവാഹത്തിൽ യുദ്ധം അത്യുഗ്രമായി പൊങ്ങിപ്പൊളിഞ്ഞു.
Verse 5
क्षिपतोश्शरजालानितयोस्तौस्यन्दनोत्तमौ ।।।।चेरतुस्सम्युगमहीं सासारौ जलदाविव ।
ഇരുവരും അമ്പുകളുടെ ഘനജാലം ചൊരിയുമ്പോൾ, അവരുടെ ആ ഉത്തമ രഥങ്ങൾ യുദ്ധഭൂമിയിൽ രണ്ടു മഴമേഘങ്ങൾ ധാരയായി പെയ്യുന്നതുപോലെ സഞ്ചരിച്ചു.
Verse 6
दर्शयित्वातदातौतुगतिंबहुविधांरणे ।।।।परस्परस्याभिमुखौपुनरेव च तस्थतुः ।
യുദ്ധത്തിൽ പലവിധ ഗതികൾ പ്രകടിപ്പിച്ച ശേഷം, അവർ ഇരുവരും പരസ്പരം നേരെ മുഖാമുഖമായി വീണ്ടും നിലകൊണ്ടു.
Verse 7
धुरंधुरेणरथयोर्वक्त्रंवक्त्रेणवाजिनाम् ।।।।पताकाश्चपताकाभिस्समीयुस्स्थितयोस्तदा ।
അപ്പോൾ ഇരുരഥങ്ങളും നിർത്തിയപ്പോൾ ധുരം ധുരത്തോടു ചേർന്നു; കുതിരകളുടെ മുഖങ്ങൾ മുഖാമുഖമായി അടുത്തുവന്നു; പതാകകൾ പതാകകളോടു ചേർന്നു—ഇരുവരും ഒന്നായതുപോലെ.
Verse 8
रावणस्यततोरामोधनुर्मुस्तैश्शितैश्शरैः ।।।।चतुर्भिश्चतुरोदीप्तान्हयान्प्रत्यपसर्पयत् ।
പിന്നീട് രാമൻ ധനുസ്സിനെ ദൃഢമായി പിടിച്ച്, തീക്ഷ്ണമായ ശരംകൊണ്ട് നാലു ജ്വലിക്കുന്ന ബാണങ്ങൾ വിട്ടു; രാവണന്റെ നാലു ദീപ്ത കുതിരകളെ പിന്നോട്ടു നീങ്ങുമാറാക്കി.
Verse 9
सक्रोधवशमापन्नोहयानामपसर्पणे ।।।।मुमोचनिशितान्बाणान्राघवायदशाननः ।
കുതിരകൾ പിൻവാങ്ങിയതിൽ ക്രോധാവേശപ്പെട്ട ദശാനനൻ രാഘവനിലേക്കു തീക്ഷ്ണ ബാണങ്ങൾ വിട്ടു.
Verse 10
सोतिविद्धोबलवतादशग्रीवेणराघवः ।।।।जगाम न विकारं च न चापिव्यथितोऽभवत् ।
ബലവാനായ ദശഗ്രീവൻ കഠിനമായി കുത്തിത്തുളച്ചിട്ടും രാഘവന് ഒരു വികാരമോ ഭാവമാറ്റമോ ഉണ്ടായില്ല; അവൻ വ്യഥിതനുമാകയില്ല.
Verse 11
चिक्षेप च पुनर्भाणान्वज्रपातसमस्वनान् ।।।।सारथिंवज्रहस्तस्यसमुद्दिश्यदशाननः ।
പിന്നെ വജ്രസദൃശമായ കൈകളുള്ള ദശാനനൻ വീണ്ടും വജ്രപാതംപോലെ മുഴങ്ങുന്ന അമ്പുകൾ എറിഞ്ഞു—വജ്രായുധധാരിയായ രാമന്റെ സാരഥിയായ മാതലിയെ ലക്ഷ്യമാക്കി.
Verse 12
मातलेस्तुमहावेगाश्शरीरेपतिताश्शराः ।।।।न सूक्ष्ममपिसम्मोहंव्यथांवाप्रददुर्युधि ।
മാതലിയുടെ ശരീരത്തിൽ മഹാവേഗമുള്ള അമ്പുകൾ പതിച്ചിട്ടും, യുദ്ധത്തിൽ അവനു അണുവോളം പോലും മോഹമോ ആശയക്കുഴപ്പമോ ഉണ്ടായില്ല; വേദനയും ഉണ്ടായില്ല.
Verse 13
तयाधर्षणयाक्रुद्धोमातलेर्नतथात्मनः ।।।।चकारशरजालेनराघवोविमुखंरिपुम् ।
മാതലിക്കു നേരെയുണ്ടായ ആ അപമാനത്തിൽ—സ്വന്തം ദേഹത്തിന് വന്ന പരിക്കിനേക്കാളും അധികമായി—രാഘവൻ ക്രുദ്ധനായി; അമ്പുകളുടെ ജാലംകൊണ്ട് ശത്രുവിനെ വിമുഖനാക്കി.
Verse 14
विंशतिंत्रिंशतिंषष्टिंशतशोऽथसहस्रशः ।।।।मुमोचराघवोवीरस्सायकान्स्यन्दनेरिपोः ।
അപ്പോൾ വീരനായ രാഘവൻ ശത്രുവിന്റെ രഥത്തിൻമേൽ ഇരുപതും മുപ്പതും അറുപതും—പിന്നെ നൂറുകളായും ആയിരങ്ങളായും—ശരങ്ങൾ വിട്ടുവിട്ടു.
Verse 15
रावणोऽपिततःक्रुद्धोरथस्थराक्षसेश्वरः ।।।।गदामुसलवर्षेणरामंप्रत्यर्दयद्रणे ।
അപ്പോൾ രഥത്തിൽ നിലകൊണ്ട രാക്ഷസേശ്വരനായ രാവണനും ക്രുദ്ധനായി; ഗദകളും മുസലങ്ങളും മഴപോലെ വീഴ്ത്തി യുദ്ധത്തിൽ രാമനെ അമർത്തി.
Verse 16
तत्प्रवृतंपुनर्युद्धंतुमुलंरोमहर्षणम् ।।।।गदानांमुसलानां च परिघाणांचनिस्स्वनैः ।शराणांपुङ्खवातैश्चक्षुभितास्सप्तसागराः ।।।।
പിന്നെയും യുദ്ധം പ്രചണ്ഡമായി, ഘോരമായി, രോമാഞ്ചജനകമായി പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു; ഗദകളുടെയും മുസലങ്ങളുടെയും പരിഘങ്ങളുടെയും ഘനനാദത്താലും, അമ്പുകളുടെ പുങ്കുകളിൽ നിന്നുയർന്ന കാറ്റിന്റെ വീശലുകളാലും ഏഴു സമുദ്രങ്ങളും ക്ഷുബ്ധമായി.
Verse 17
तत्प्रवृतंपुनर्युद्धंतुमुलंरोमहर्षणम् ।।6.110.16।।गदानांमुसलानां च परिघाणांचनिस्स्वनैः ।शराणांपुङ्खवातैश्चक्षुभितास्सप्तसागराः ।।6.110.17।।
പിന്നെയും യുദ്ധം പ്രചണ്ഡമായി, ഘോരമായി, രോമാഞ്ചജനകമായി പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു; ഗദകളുടെയും മുസലങ്ങളുടെയും പരിഘങ്ങളുടെയും ഘനനാദത്താലും, അമ്പുകളുടെ പുങ്കുകളിൽ നിന്നുയർന്ന കാറ്റിന്റെ വീശലുകളാലും ഏഴു സമുദ്രങ്ങളും ക്ഷുബ്ധമായി.
Verse 18
क्षुब्दानांसागराणां च पातालतलवासिनः ।व्यथितादानवाःसर्वेपन्नगाश्चसहस्रशः ।।।।
സമുദ്രങ്ങൾ ക്ഷുബ്ധമായപ്പോൾ പാതാളതലത്തിൽ വസിക്കുന്ന എല്ലാ ദാനവരും വ്യഥിതരായി; ആയിരക്കണക്കിന് പന്നഗങ്ങൾ (നാഗങ്ങൾ) പോലും വിറച്ചു.
Verse 19
चकम्पेमेदिनीकृत्स्नासशैलवनकानना ।भास्करोनिष्प्रभश्चासीन्नवनौचापिमारुतः ।।।।
പർവ്വതങ്ങളും വനങ്ങളും കാനനങ്ങളും സഹിതം സർവ്വ ഭൂമിയും കുലുങ്ങി; ഭാസ്കരൻ നിഷ്പ്രഭനായതുപോലെ തോന്നി, മാരുതനും പോലും വീശിയില്ല.
Verse 20
ततोदेवास्सगन्धर्वास्सिद्धाश्चपरमर्षयः ।चिन्तामापेदिरेसर्वेसकिन्नरमहोरगाः ।।।।
അപ്പോൾ ദേവന്മാർ ഗന്ധർവന്മാരോടുകൂടെ, സിദ്ധന്മാരും പരമർഷിമാരും, കിന്നരന്മാരും മഹോരഗങ്ങളും—എല്ലാവരും യുദ്ധത്തിന്റെ ഗതി കണ്ടു ആശങ്കാകുലരായി.
Verse 21
स्वस्तिगोब्राह्मणेभ्योऽस्तुलोकास्तिष्ठन्तुशाश्वताः ।जयतांराघयसङ्ख्येरावणंराक्षसेश्वरम् ।।।।एवंजपन्तोऽपश्यंस्तेदेवास्सर्षिगणास्तदा ।रामरावणयोर्युद्धंसुघोरंरोमहर्षणम् ।।।।
“ഗോവിനും ബ്രാഹ്മണർക്കും സ്വസ്തി ഉണ്ടാകട്ടെ; ലോകങ്ങൾ ശാശ്വതമായി നിലനിൽക്കട്ടെ; സംഖ്യയിൽ രാഘവൻ രാക്ഷസേശ്വരനായ രാവണനെ ജയിക്കട്ടെ।” ഇങ്ങനെ ജപിച്ചുകൊണ്ട്, ദേവന്മാർ ഋഷിഗണങ്ങളോടുകൂടെ അപ്പോൾ രാമ-രാവണന്മാരുടെ അതിഘോരവും രോമാഞ്ചജനകവുമായ യുദ്ധം ദർശിച്ചു.
Verse 22
स्वस्तिगोब्राह्मणेभ्योऽस्तुलोकास्तिष्ठन्तुशाश्वताः ।जयतांराघयसङ्ख्येरावणंराक्षसेश्वरम् ।।6.110.21।।एवंजपन्तोऽपश्यंस्तेदेवास्सर्षिगणास्तदा ।रामरावणयोर्युद्धंसुघोरंरोमहर्षणम् ।।6.110.22।।
ഇങ്ങനെ ജപിച്ചുകൊണ്ട്, ദേവന്മാരും ഋഷിഗണങ്ങളും അപ്പോൾ രാമ-രാവണന്മാരുടെ അതിഘോരവും രോമാഞ്ചജനകവുമായ യുദ്ധം കണ്ടു.
Verse 23
गन्धर्वाप्सरसांसङ्घादृष्टवायुद्धमनूपमम् ।गगनंगगनाकारंसागरस्सागरोपमः ।।।।रामरावणयोर्युद्धंरामरावणयोरिव ।एवंब्रुवन्तोददृशुस्तद्युद्धंरामरावणम् ।।।।
ഗന്ധർവന്മാരുടെയും അപ്സരസ്സുകളുടെയും സംഘങ്ങൾ ആ അനുപമമായ യുദ്ധം കണ്ടു പറഞ്ഞു: “ആകാശത്തിന് ഉപമ ആകാശം തന്നെ; സമുദ്രത്തിന് ഉപമ സമുദ്രം തന്നെ”—ഈ സമരത്തിന് യഥാർത്ഥ സമം ഒന്നുമില്ല.
Verse 24
गन्धर्वाप्सरसांसङ्घादृष्टवायुद्धमनूपमम् ।गगनंगगनाकारंसागरस्सागरोपमः ।।6.110.23।।रामरावणयोर्युद्धंरामरावणयोरिव ।एवंब्रुवन्तोददृशुस्तद्युद्धंरामरावणम् ।।6.110.24।।
“രാമ-രാവണയുദ്ധം രാമ-രാവണയുദ്ധത്തിനുതന്നെ സമം.” എന്ന് പറഞ്ഞുകൊണ്ട് അവർ രാമനും രാവണനും തമ്മിലുള്ള ആ യുദ്ധം തന്നെ നോക്കി നിന്നു.
Verse 25
ततःक्रोधान्महाबासूरघूणांकीर्तिवर्धनः ।सन्धायधनुषारामश्शरमाशीविषोपमम् ।।।।रावणस्यशिरोऽच्छिन्दच्छ्रीमज्ज्वलितकुण्डलम् ।तछचिरःपतितंभूमौदृष्टंइलोकैस्त्रिभिस्तदा ।।।।
അപ്പോൾ ക്രോധത്തോടെ മഹാബാഹുവും രഘുവംശത്തിന്റെ കീർത്തിവർദ്ധകനുമായ ശ്രീരാമൻ ധനുസ്സിൽ ആശീവിഷസമമായ അമ്പ് ചാർത്തി, ജ്വലിക്കുന്ന കുണ്ഡലങ്ങളാൽ ശോഭിച്ച രാവണന്റെ ശിരസ് ഛേദിച്ചു. ആ ശിരസ് ഭൂമിയിൽ വീണപ്പോൾ, അന്ന് ത്രിലോകവും അതിനെ കണ്ടു.
Verse 26
ततःक्रोधान्महाबासूरघूणांकीर्तिवर्धनः ।सन्धायधनुषारामश्शरमाशीविषोपमम् ।।6.110.25।।रावणस्यशिरोऽच्छिन्दच्छ्रीमज्ज्वलितकुण्डलम् ।तछचिरःपतितंभूमौदृष्टंइलोकैस्त्रिभिस्तदा ।।6.110.26।।
ശ്രീരാമൻ ജ്വലിക്കുന്ന കുണ്ഡലങ്ങളാൽ ശോഭിച്ച രാവണന്റെ ശിരസ് ഛേദിച്ചു; ആ ശിരസ് ഭൂമിയിൽ വീണപ്പോൾ ത്രിലോകവും അതിനെ ദർശിച്ചു.
Verse 27
तस्यैवसदृशंचान्यद्रावणस्योत्थितंशिरः ।तत्क्षिप्तंक्षिप्रहस्तेनरामेणक्षिप्रकारिणा ।।।।
അതേപോലെ മറ്റൊരു രാവണശിരസ് വീണ്ടും ഉയർന്നു; എന്നാൽ ക്ഷിപ്രഹസ്തനും ക്ഷിപ്രകാരിയും ആയ ശ്രീരാമൻ ഉടൻ തന്നെ അതിനെ പ്രഹരിച്ച് താഴെയിട്ടു.
Verse 28
द्वितीयंरावणशिरश्छिन्नंसम्यतिसायकैः ।छिन्नमात्रं च तच्चीर्षंपुनरेवप्रदृश्यते ।।।।
യുദ്ധത്തിൽ രാമന്റെ ബാണങ്ങളാൽ രാവണന്റെ രണ്ടാമത്തെ ശിരസ് പൂർണ്ണമായി ഛേദിക്കപ്പെട്ടു; എന്നാൽ ഛേദിച്ച ഉടൻ തന്നെ ആ ശിരസ് വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷമായി കാണപ്പെട്ടു.
Verse 29
तदप्यशनिसङ्काशैश्छिन्नंरामस्यसायकैः ।एवमेवशतंछिन्नंशिरसांतुल्यवर्चसाम् ।।।।
ആ ശിരസും ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രംപോലെ ദീപ്തമായ രാമന്റെ ബാണങ്ങളാൽ ഛേദിക്കപ്പെട്ടു; ഇങ്ങനെ തന്നേ സമതേജസ്സുള്ള നൂറു ശിരസ്സുകൾ മുറിക്കപ്പെട്ടു.
Verse 30
न चैवरावणस्यान्तोदृश्यतेजीवितक्षये ।ततस्सर्वास्त्रविद्वीरःकौसल्यानन्दवर्धनः ।।।।मार्गणैर्बहुभिर्युक्तश्चिन्तयामासराघवः ।
എങ്കിലും രാവണന്റെ ജീവക്ഷയത്തിന് അന്ത്യം കാണപ്പെട്ടില്ല. അതിനാൽ സർവാസ്ത്രവിദനായ വീരൻ, കൗസല്യയുടെ ആനന്ദം വർധിപ്പിക്കുന്ന രാഘവൻ—അനവധി അസ്ത്രശരങ്ങളാൽ സജ്ജനായിട്ടും—ആലോചനയിൽ മുങ്ങി.
Verse 31
मारीचोनिहतोयैस्तुखरोयैस्तुसदूषणः ।।।।क्रौञ्चावनेविराधस्तुकबन्धोदण्डकेवने ।यैस्सालागिरयोभग्नावाली च क्षुभितोऽम्बुधिः ।।।।त इमेसायकास्सर्वेयुद्धेप्रात्ययिकाममकिनुतत्कारणंयेनरावणेमन्दतेजसः ।।।।
“മാരീചൻ വധിക്കപ്പെട്ടത് ഏതു ബാണങ്ങളാലോ, ഖരൻ ദൂഷണനോടുകൂടെ വീണത് ഏതു ബാണങ്ങളാലോ—”
Verse 32
मारीचोनिहतोयैस्तुखरोयैस्तुसदूषणः ।।6.110.31।।क्रौञ्चावनेविराधस्तुकबन्धोदण्डकेवने ।यैस्सालागिरयोभग्नावाली च क्षुभितोऽम्बुधिः ।।6.110.32।।त इमेसायकास्सर्वेयुद्धेप्रात्ययिकाममकिनुतत्कारणंयेनरावणेमन्दतेजसः ।।6.110.33।।
അവയാൽ ക്രൗഞ്ചവനത്തിൽ വിരാധൻ വീണു, ദണ്ഡകവനത്തിൽ കബന്ധൻ നശിച്ചു; അവയാൽ സാലവൃക്ഷങ്ങളും പർവ്വതങ്ങളും വരെ തകർന്നു; അവയാൽ വാലി പതിച്ചു, സമുദ്രവും ക്ഷോഭിച്ചു—
Verse 33
मारीचोनिहतोयैस्तुखरोयैस्तुसदूषणः ।।6.110.31।।क्रौञ्चावनेविराधस्तुकबन्धोदण्डकेवने ।यैस्सालागिरयोभग्नावाली च क्षुभितोऽम्बुधिः ।।6.110.32।।त इमेसायकास्सर्वेयुद्धेप्रात्ययिकाममकिनुतत्कारणंयेनरावणेमन्दतेजसः ।।6.110.33।।
യുദ്ധത്തിൽ എപ്പോഴും വിശ്വസനീയമായ എന്റെ അതേ അമ്പുകൾ ഇന്നോ ഫലം കാണിക്കുന്നില്ല. എങ്കിൽ കാരണം എന്ത്? മന്ദതേജസ്സനായ രാവണനോട് അവ എന്തുകൊണ്ട് വിജയിക്കുന്നില്ല?
Verse 34
इतिचिन्तापरश्चासीदप्रमत्तश्चसम्युगे ।ववर्षशरवर्षाणीराघवोरावणोरसि ।।।।
ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും രാഘവൻ സമരത്തിൽ അപ്രമത്തനായി നിലകൊണ്ട്, രാവണന്റെ വക്ഷസ്സിൽ അമ്പുകളുടെ മഴ പെയ്ത്തു.
Verse 35
रावणोऽपिततःक्रुद्धोरथस्थोराक्षसेश्वरः ।गदामुसलवर्षेणरामंप्रत्यर्दयद्रणे ।।।।
അതിനുശേഷം രഥത്തിൽ നിന്നിരുന്ന രാക്ഷസേശ്വരൻ രാവണനും ക്രോധിതനായി, ഗദയും മുസലവും പെയ്യുന്ന മഴപോലെ വീഴ്ത്തി യുദ്ധത്തിൽ രാമനെ കടുത്തമായി അമർത്തി.
Verse 36
तत्प्रवृत्तंमहद्युद्धंतुमुलंरोमहर्षणम् ।अन्तरिक्षे च भूमौ च पुनश्चगिरिमूर्धनि ।।।।
ആ മഹായുദ്ധം ഭയങ്കരവും രോമാഞ്ചജനകവുമായിത്തന്നെ മുന്നേറി—ഒരിക്കൽ ആകാശത്തിൽ, ഒരിക്കൽ ഭൂമിയിൽ, പിന്നെയും പർവ്വതശിഖരത്തിൽ.
Verse 37
देवदानवयक्षाणांपिशाचोरगरक्षसाम् ।पश्यतांतन्महायुद्धंसप्तरात्रमवर्तत ।।।।
ദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും യക്ഷന്മാരും പിശാചന്മാരും നാഗന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും നോക്കി നിൽക്കേ, ആ മഹായുദ്ധം ഏഴു രാത്രികൾ തുടർച്ചയായി നീണ്ടുനിന്നു.
Verse 38
नैव रात्रिं न दिवसंमुहूर्तं न च क्षणम् ।रामरावणयोर्युद्धंविराममुपगच्छति ।।।।
രാത്രിയിലോ പകലിലോ—ഒരു മുഹൂർത്തം പോലും, ഒരു ക്ഷണം പോലും—രാമനും രാവണനും തമ്മിലുള്ള യുദ്ധം ഒരിക്കലും ഇടവേളയിലേക്കു പോയില്ല.
Verse 39
दशरथसुतराक्षसेन्द्रयोर्जयमनवेक्ष्यरणे स राघवस्य ।सुरवररथसारथिर्महात्मारणरतराममुवाचवाक्यमाशु ।।।।
ദശരഥപുത്രനും രാക്ഷസേന്ദ്രനും തമ്മിലുള്ള ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം കണ്ടു, രാഘവന്റെ വിജയം ദർശിക്കണമെന്നാഗ്രഹിച്ച ദേവരാജന്റെ രഥസാരഥിയായ മഹാത്മാവ് മാതലി, യുദ്ധത്തിൽ ലീനനായ രാമനോടു വേഗത്തിൽ വാക്കു പറഞ്ഞു.
Frequently Asked Questions
Rāma’s pivotal action is his controlled wrath: he becomes furious at the torment inflicted on Mātali (an ally and charioteer) rather than reacting to his own wounds, illustrating retaliation guided by duty and protection rather than ego-driven anger.
The chapter teaches that power alone is not sufficient without right knowledge of causality: even a master of astras must discern the hidden condition sustaining adharma (Rāvaṇa’s continued life), and must align force with insight to restore order.
The text emphasizes cosmic-geographical markers rather than a single cityscape: the sapta-sāgarāḥ (seven seas) churn, pātāla-dwellers are distressed, and the whole earth with mountains and forests trembles—signaling that the duel is treated as a world-order event.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.