Previous Verse
Next Verse

Shloka 30

लक्ष्मण-प्राणरक्षा:

Lakshmana’s Revival by the Herb-Mountain

इतिसञ्चिन्त्यहनूमान्गत्वाक्षिप्रंमहाबलः ।।।।आसाद्यपर्वतश्रेष्ठंप्रक्रम्यगिरेश्शिरः ।फुल्लनानातरुगणंसमुत्पाट्यमहाबलः ।।।।गृहीत्वाहरिशार्दूलोहस्ताभ्यांसमतोलयत् ।

iti sañcintya hanūmān gatvā kṣipraṃ mahābalaḥ |

āsādya parvataśreṣṭhaṃ prakramya gireḥ śiraḥ |

phullanānā-tarugaṇaṃ samutpāṭya mahābalaḥ |

gṛhītvā hariśārdūlo hastābhyāṃ samatolayat ||

ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച് മഹാബലനായ ഹനുമാൻ അതിവേഗം പുറപ്പെട്ടു; പർവതശ്രേഷ്ഠത്തെ സമീപിച്ച് ശിഖരത്തിലേറി, പൂത്തുലഞ്ഞ നാനാവൃക്ഷസമൂഹങ്ങളോടുകൂടിയ ശിഖരം പിഴുതെടുത്തു; വാനരശാർദൂലനായ അവൻ ഇരുകൈകളാൽ അതിനെ ഉയർത്തി തുല്യമായി പിടിച്ചു നിർത്തി.

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle), वाक्यसमाप्त्यर्थे “thus”
सञ्चिन्त्यhaving reflected
सञ्चिन्त्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातु) + सम् (उपसर्ग)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); “having thought/considered”
हनूमान्Hanuman
हनूमान्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहनूमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन
गत्वाhaving gone
गत्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); “having gone”
क्षिप्रम्quickly
क्षिप्रम्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootक्षिप्र (प्रातिपदिक)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
महाबलःmighty
महाबलः:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा + बल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; विशेषण (epithet)
आसाद्यhaving reached
आसाद्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootसद् (धातु) + आ (उपसर्ग)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); “having reached/approached”
पर्वतश्रेष्ठम्the best mountain
पर्वतश्रेष्ठम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपर्वत + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन
प्रक्रम्यhaving climbed/stepped onto
प्रक्रम्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootक्रम् (धातु) + प्र (उपसर्ग)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); “having stepped/advanced upon”
गिरेःof the mountain
गिरेः:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootगिरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी (6th/Genitive); एकवचन
शिरःsummit/top
शिरः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन
फुल्लनानातरुगणम्a mass of various trees in bloom
फुल्लनानातरुगणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootफुल्ल + नाना + तरु + गण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया (2nd/Accusative); एकवचन; समासः—(फुल्लानां नानातरूणां गणः)
समुत्पाट्यhaving uprooted
समुत्पाट्य:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootपट्/पाट् (धातु) + सम् + उत् (उपसर्ग)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); “having uprooted”
महाबलःmighty
महाबलः:
Karta-anvaya (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा + बल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; विशेषण
गृहीत्वाhaving seized
गृहीत्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund); “having seized/taken”
हरिशार्दूलःtiger among the Vanaras
हरिशार्दूलः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहरि + शार्दूल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा (1st/Nominative); एकवचन; समासः—“हरिषु शार्दूलः” (tiger among vanaras)
हस्ताभ्याम्with both hands
हस्ताभ्याम्:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootहस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; तृतीया (3rd/Instrumental); द्विवचन
समतोलयत्balanced/held evenly
समतोलयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootतुल् (धातु) + सम् (उपसर्ग)
Formलङ् (Imperfect/Past); परस्मैपद; प्रथमपुरुष (3rd person); एकवचन

Hanuman, the mighty among the Vanaras, thinking so quickly reached the foremost of the mountains, seized the mountain with both hands by shaking it thrice, uprooted the plants with flowers in bloom and balanced it with his hands.

H
Hanuman

FAQs

Power is dharmic when used for protection and healing; Hanuman’s strength is directed not to domination but to saving a life and fulfilling duty.

Unable to identify the exact herb quickly, Hanuman physically uproots and carries the entire herb-bearing peak back to the battlefield camp.

Vīrya guided by devotion and responsibility—extraordinary capability placed in service of the righteous cause.