Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

लक्ष्मण-प्राणरक्षा:

Lakshmana’s Revival by the Herb-Mountain

शक्त्याविनिहतंदृष्टवारावणेनबलीयसा ।लक्ष्मणंसमरेशूरंरूधिरौघपरिप्लुतम् ।।6.102.1।।स दत्त्वातुमुलंयुद्धंरावणस्यदुरात्मनः ।विसृजन्नेवबाणौघान् सुषेणमिदमब्रवीत् ।।6.102.2।।

śaktyā vinihataṃ dṛṣṭvā rāvaṇena balīyasā |

lakṣmaṇaṃ samare śūraṃ rudhiraughapariplutam ||

sa dattvā tumulaṃ yuddhaṃ rāvaṇasya durātmanaḥ |

visṛjann eva bāṇaughān suṣeṇam idam abravīt ||

ശക്തിമാനായ രാവണന്റെ ശക്തിയാൽ യുദ്ധത്തിൽ വീരനായ ലക്ഷ്മണൻ കുത്തേറ്റ് രക്തപ്രവാഹത്തിൽ മുക്കപ്പെട്ടതായി കണ്ടപ്പോൾ, ദുഷ്ടാത്മാവായ രാവണനോട് ഘോരയുദ്ധം തുടരുകയും അമ്പുകളുടെ പ്രളയം വിട്ടുകൊണ്ടിരിക്കയും ചെയ്ത ശ്രീരാമൻ സുഷേണനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

एषःthis (one)
एषः:
कर्ता (कर्ता / Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
रावण-वीर्येणby Ravana's prowess
रावण-वीर्येण:
करण (करणम् / Instrument, cause)
TypeNoun
Rootरावण (प्रातिपदिक) + वीर्य (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (रावणस्य वीर्यम्), नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
लक्ष्मणःLakshmana
लक्ष्मणः:
कर्ता (कर्ता / Subject)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पतितःfallen
पतितः:
विशेषण (कर्तृविशेषण / Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootपत् (धातु) → पतित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्तरि ‘fallen’
भुविon the earth
भुवि:
अधिकरण (अधिकरणम् / Location)
TypeNoun
Rootभू (प्रातिपदिक: भुव्/भूमि)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/Locative), एकवचन
सर्पवत्like a snake
सर्पवत्:
क्रियाविशेषण (उपमान / Manner)
TypeIndeclinable
Rootसर्प (प्रातिपदिक) + वत् (तद्धित)
Formउपमान-अव्यय (indeclinable of comparison: ‘like’)
चेष्टतेwrithes, moves
चेष्टते:
क्रिया (मुख्यक्रिया / Main verb)
TypeVerb
Rootचेष्ट् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), आत्मनेपदम्, प्रथम-पुरुष, एकवचन
वीरःthe hero
वीरः:
विशेषण (कर्तृविशेषण / Appositive)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; लक्ष्मणस्य विशेषणम्
भूमौon the ground
भूमौ:
अधिकरण (अधिकरणम् / Location)
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण/Locative), एकवचन
शोकम्sorrow
शोकम्:
कर्म (कर्म / Object of ‘uttering’)
TypeNoun
Rootशोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
उदीरयन्uttering, expressing
उदीरयन्:
कर्ता (कर्ता / Subject-participle, ‘while uttering’)
TypeVerb
Rootउद्-ईर् (धातु)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Seeing Lakshmana struck by exceedingly mighty, evil minded Ravana's javelin and soaked in blood Rama giving intense fight by discharging arrows also spoke as follows to Sushena.

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
R
Rāvaṇa
S
Suṣeṇa
Ś
Śakti (spear/javelin)

FAQs

Dharma as steadfast duty under grief: even when struck by personal loss, Rāma maintains righteous resolve and seeks proper aid (Suṣeṇa) rather than collapsing.

Lakṣmaṇa falls wounded by Rāvaṇa’s weapon; Rāma continues fighting while urgently turning to Suṣeṇa for help.

Rāma’s self-control and responsibility—balancing battlefield duty with immediate care for his brother.