Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

लक्ष्मण-प्राणरक्षा:

Lakshmana’s Revival by the Herb-Mountain

एषरावणवीर्येणलक्ष्मणःपतितोभुविः ।सर्पवच्चेष्टतेवीरोभूमौशोकमुदिरीयन् ।।।।

eṣa rāvaṇa-vīryeṇa lakṣmaṇaḥ patito bhuvi |

sarpavac ceṣṭate vīro bhūmau śokam udīrayan ||

രാവണന്റെ ശക്തിയാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെട്ട ലക്ഷ്മണൻ ഭൂമിയിൽ വീണുകിടക്കുന്നു; ആ വീരൻ നിലത്ത് സർപ്പത്തെപ്പോലെ പുളഞ്ഞുകൊണ്ട് ദുഃഖം ഉണർത്തുന്നു.

शोणित-आर्द्रम्wet with blood
शोणित-आर्द्रम्:
विशेषण (कर्मविशेषण / Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootशोणित (प्रातिपदिक) + आर्द्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (शोणितेन आर्द्रम्), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; वीरम् इत्यस्य विशेषणम्
इमम्this
इमम्:
विशेषण (कर्मविशेषण / Qualifier)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘वीरम्’ इत्यस्य विशेषणम्
वीरम्hero
वीरम्:
कर्म (कर्म / Object of ‘seeing’)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
प्राणैःthan (my) life-breaths
प्राणैः:
करण (करणम् / Standard of comparison)
TypeNoun
Rootप्राण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; तुलना/अतिशयार्थे ‘than life’
प्रियतरम्dearer
प्रियतरम्:
विशेषण (कर्मविशेषण / Qualifier of ‘वीरम्’)
TypeAdjective
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तुलनात्मक-रूप (Comparative)
ममof me, my
मम:
सम्बन्ध (षष्ठी / Possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन
पश्यतःas I see
पश्यतः:
सम्बन्ध (षष्ठी / Genitive absolute-like)
TypeVerb
Rootपश् (धातु) → पश्यत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त, पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; ‘while I am seeing’
ममfor me
मम:
सम्बन्ध (षष्ठी / Possessor)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन
काwhat (kind of)
का:
विशेषण (कर्तृविशेषण / Qualifier of ‘शक्तिः’)
TypeAdjective
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक
शक्तिःpower, ability
शक्तिः:
कर्ता (कर्ता / Subject)
TypeNoun
Rootशक्ति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
योद्धुम्to fight
योद्धुम्:
प्रयोजन (प्रयोजनम् / Purpose)
TypeVerb
Rootयुध् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive)
पर्याकुल-आत्मनःof me whose mind is agitated
पर्याकुल-आत्मनः:
विशेषण (षष्ठी-विशेषण / Qualifier of ‘मम’)
TypeAdjective
Rootपरि-आकुल (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (पर्याकुलः आत्मा यस्य), पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; मम इत्यस्य विशेषणम्

Highly brilliant Hanuman used his intellect and thought to seize the peak of the mountain on which herbs had sprung.

R
Ravana
L
Lakshmana
E
Earth/ground (bhūmi)

FAQs

Dharma here highlights compassion and urgent responsibility: when a righteous ally falls, the community must respond swiftly and selflessly to protect life.

In the battle, Lakshmana has been struck down by Ravana’s power and lies fallen, prompting immediate efforts to save him.

The implied virtue is loyal concern for a companion in distress—an ethical call to action for Rama’s side.