Sarga 33

Verse 1

अथ प्रतिसमादिष्टो लक्ष्मणः परवीरहा।प्रविवेश गुहां घोरां किष्किन्धां रामशासनात्।।।।

അപ്പോൾ രാമന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം, യഥാവിധി നിർദ്ദേശം ലഭിച്ച പരവീരഹാ ലക്ഷ്മണൻ ഭയങ്കരമായ ഗുഹാനഗരിയായ കിഷ്കിന്ധയിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 2

द्वारस्था हरयस्तत्र महाकाया महाबलाः।बभूवुर्लक्ष्मणं दृष्ट्वा सर्वे प्राञ्जलय स्थिताः।।।।

അവിടെ കവാടത്തിൽ മഹാകായരും മഹാബലരുമായ വാനരന്മാർ ലക്ഷ്മണനെ കണ്ടപ്പോൾ എല്ലാവരും അഞ്ജലി ചേർത്ത് ആദരത്തോടെ നിന്നു.

Verse 3

निश्वसन्तं तु तं दृष्ट्वा क्रुद्धं दशरथात्मजम्।बभूवुर्हरयस्त्रस्ता न चैनं पर्यवारयन्।।।।

ദശരഥപുത്രൻ കോപത്തിൽ കനത്ത ശ്വാസം വിടുന്നതു കണ്ടപ്പോൾ വാനരന്മാർ ഭീതരായി; അവനെ ചുറ്റിനിൽക്കാൻ ആരും ധൈര്യപ്പെട്ടില്ല.

Verse 4

स तां रत्नमयीं श्रीमान्दिव्यां पुष्पितकाननाम्।रम्यां रत्नसमाकीर्णां ददर्श महतीं गुहाम्।।।।

അപ്പോൾ ശ്രീമാൻ അവൻ ആ മഹാഗുഹയെ ദർശിച്ചു—ദിവ്യവും രത്നമയവും, പുഷ്പിതമായ കാനനങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവും, മനോഹരവും, എല്ലാടവും രത്നങ്ങളാൽ സമാകീർണ്ണവുമായതു।

Verse 5

हर्म्यप्रासादसम्बाधां नानापण्योपशोभिताम्।सर्वकामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभिताम्।।।।

അത് ഉന്നത ഹർമ്യങ്ങളും പ്രാസാദങ്ങളും നിറഞ്ഞു തിരക്കേറിയതായിരുന്നു; നാനാവിധ വിലയേറിയ വസ്തുക്കളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങൾക്കും ഫലം തരുന്ന പുഷ്പിത വൃക്ഷങ്ങളാൽ അതിവിശേഷം ശോഭിച്ചിരുന്നു.

Verse 6

देवगन्धर्वपुत्रैश्च वानरैः कामरूपिभिः।दिव्यमाल्याम्बरधरै श्शोभितां प्रियदर्शनैः।।।।

കിഷ്കിന്ധ ദിവ്യശോഭയിൽ തിളങ്ങി—ദേവഗന്ധർവപുത്രന്മാരായ, ഇഷ്ടമെന്നപോലെ രൂപം ധരിക്കുന്ന വാനരന്മാർ കൊണ്ട്; ദിവ്യമാലകളും വസ്ത്രങ്ങളും ധരിച്ച്, പ്രിയദർശനരായി മനോഹരമായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 7

चन्दनागरुपद्मानां गन्धैस्सुरभिगन्धिनाम्।मैरेयाणां मधूनां च सम्मोदितमहापथाम्।।।।

മഹാപഥങ്ങൾ ആനന്ദോത്സവത്തിൽ മുങ്ങിയ ജനസമൂഹത്താൽ സജീവമായിരുന്നു; ചന്ദനം, അഗരു, പദ്മം എന്നിവയുടെ സുഗന്ധവും മൈരേയ മദ്യത്തിന്റെയും വിവിധ മധുക്കളുടെയും മണമുമെല്ലാം ചേർന്ന് വഴികളെയാകെ പരിമളിപ്പിച്ചു.

Verse 8

विन्ध्यमेरुगिरिप्रख्यै: प्रासादैर्नैकभूमिभिः।ददर्श गिरिनद्यश्च विमलास्तत्र राघवः।।।।

അവിടെ രാഘവൻ (ലക്ഷ്മണൻ) വിന്ധ്യ-മേരു പർവതങ്ങളെപ്പോലെ ഉയർന്ന് നിൽക്കുന്ന, അനേകം നിലകളുള്ള പ്രാസാദങ്ങൾ കണ്ടു; കൂടാതെ മലകളിൽ നിന്നൊഴുകുന്ന നിർമലവും ശുദ്ധവുമായ നദീധാരകളും ദർശിച്ചു.

Verse 9

अङ्गदस्य गृहं रम्यं मैन्दस्य द्विविधस्य च।गवयस्य गवाक्षस्य गजस्य शरभस्य च।।।।विद्युन्मालेश्च सम्पाते स्सूर्याक्षस्य हनूमतः।वीरबाहो स्सुबाहोश्च नलस्य च महात्मनः।।।।कुमुदस्य सुषेणस्य तारजाम्बवतोस्तथा।दधिवक्त्रस्य नीलस्य सुपाटलसुनेत्रयोः।।।।एतेषां कपिमुख्यानां राजमार्गे महात्मनाम्।ददर्श गृहमुख्यानि महासाराणि लक्ष्मणः।।।।

രാജമാർഗത്തിൽ ലക്ഷ്മണൻ കപിമുഖ്യ മഹാത്മാക്കളുടെ സമൃദ്ധവും ഭവ്യവുമായ പ്രധാന വാസസ്ഥലങ്ങൾ കണ്ടു—അംഗദൻ, മൈന്ദൻ, ദ്വിവിദൻ, ഗവയൻ, ഗവാക്ഷൻ, ഗജൻ, ശരഭൻ; വിദ്യുന്മാലി, സമ്പാതി, സൂര്യാക്ഷൻ, ഹനുമാൻ; വീരബാഹു, സുബാഹു, മഹാത്മനായ നലൻ; കുമുദൻ, സുഷേണൻ, കൂടാതെ താരയും ജാംബവാനും; ദധിവക്ത്രൻ, നീലൻ, സുപാടലൻ, സുനേത്രൻ—ഇവരെന്നിവരുടെ മഹാസാരമായ ഗൃഹമുഖ്യങ്ങൾ അവൻ ദർശിച്ചു.

Verse 10

अङ्गदस्य गृहं रम्यं मैन्दस्य द्विविधस्य च।गवयस्य गवाक्षस्य गजस्य शरभस्य च।।4.33.9।।विद्युन्मालेश्च सम्पाते स्सूर्याक्षस्य हनूमतः।वीरबाहो स्सुबाहोश्च नलस्य च महात्मनः।।4.33.10।।कुमुदस्य सुषेणस्य तारजाम्बवतोस्तथा।दधिवक्त्रस्य नीलस्य सुपाटलसुनेत्रयोः।।4.33.11।।एतेषां कपिमुख्यानां राजमार्गे महात्मनाम्।ददर्श गृहमुख्यानि महासाराणि लक्ष्मणः।।4.33.12।।

അവിടെ അവൻ വിദ്യുന്മാലി, സമ്പാതി, സൂര്യാക്ഷ, ഹനൂമാൻ, വീരബാഹു, സുബാഹു, മഹാത്മാവായ നലൻ എന്നിവരുടെ മനോഹരമായ വാസസ്ഥലങ്ങൾ കണ്ടു.

Verse 11

अङ्गदस्य गृहं रम्यं मैन्दस्य द्विविधस्य च।गवयस्य गवाक्षस्य गजस्य शरभस्य च।।4.33.9।।विद्युन्मालेश्च सम्पाते स्सूर्याक्षस्य हनूमतः।वीरबाहो स्सुबाहोश्च नलस्य च महात्मनः।।4.33.10।।कुमुदस्य सुषेणस्य तारजाम्बवतोस्तथा।दधिवक्त्रस्य नीलस्य सुपाटलसुनेत्रयोः।।4.33.11।।एतेषां कपिमुख्यानां राजमार्गे महात्मनाम्।ददर्श गृहमुख्यानि महासाराणि लक्ष्मणः।।4.33.12।।

അതുപോലെ കുമുദൻ, സുഷേണൻ, താര, ജാംബവാൻ, ദധിവക്ത്രൻ, നീലൻ, സുപാടലൻ, സുനേത്രൻ എന്നിവരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളും അവൻ കണ്ടു.

Verse 12

अङ्गदस्य गृहं रम्यं मैन्दस्य द्विविधस्य च।गवयस्य गवाक्षस्य गजस्य शरभस्य च।।4.33.9।।विद्युन्मालेश्च सम्पाते स्सूर्याक्षस्य हनूमतः।वीरबाहो स्सुबाहोश्च नलस्य च महात्मनः।।4.33.10।।कुमुदस्य सुषेणस्य तारजाम्बवतोस्तथा।दधिवक्त्रस्य नीलस्य सुपाटलसुनेत्रयोः।।4.33.11।।एतेषां कपिमुख्यानां राजमार्गे महात्मनाम्।ददर्श गृहमुख्यानि महासाराणि लक्ष्मणः।।4.33.12।।

അപ്പോൾ രാജമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ മഹാത്മാക്കളായ വാനരമുഖ്യന്മാരുടെ അഗ്രഗണ്യവും മഹാസമ്പത്താൽ സമൃദ്ധവുമായ പ്രധാന ഭവനങ്ങളെ ലക്ഷ്മണൻ ദർശിച്ചു.

Verse 13

पाण्डुराभ्रप्रकाशानि दिव्यमाल्ययुतानि च।प्रभूतधनधान्यानि स्त्रीरत्नै श्शोभितानि च।।।।

അവ പാണ്ഡുരമായ വെളുത്ത മേഘങ്ങളെപ്പോലെ ദീപ്തമായിരുന്നു; ദിവ്യ മാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതും, ധനധാന്യസമൃദ്ധവുമായതും, ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീരത്നങ്ങളാൽ ശോഭിതവുമായിരുന്നു.

Verse 14

पाण्डुरेण तु सालेन परिक्षिप्तं दुरासदम्।वानरेन्द्रगृहं रम्यं महेन्द्रसदनोपमम्।।।।शुक्लैः प्रासादशिखरैः कैलासशिखरोपमैः।सर्वकामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभितम्।।।।महेन्द्रदत्तैश्श्रीमद्भिर्नीलजीमूतसन्निभैः।दिव्यपुष्पफलैर्वृक्षैशीतच्छायैर्मनोरमैः।।।।हरिभिस्संवृतद्वारं बलिभिश्शस्त्रपाणिभिः।दिव्यमाल्यावृतं शुभ्रं तप्तकाञ्चनतोरणम्।।।।सुग्रीवस्य गृहं रम्यं प्रविवेश महाबलः।अवार्यमाणस्सौमित्रिर्महाभ्रमिव भास्करः।।।।

വാനരേന്ദ്രന്റെ രമ്യമായ ഭവനം പാണ്ഡുരശ്വേത പ്രാകാരത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതും സമീപിക്കാൻ ദുഷ്കരമായതുമായിരുന്നു; അത് ഇന്ദ്രസദനത്തെപ്പോലെ തോന്നി. കൈലാസശിഖരങ്ങളെപ്പോലെ ഉയർന്ന വെളുത്ത പ്രാസാദശിഖരങ്ങൾ അതിനെ അലങ്കരിച്ചു; സർവകാമഫലം നൽകുന്ന പുഷ്പിത വൃക്ഷങ്ങൾ അതിനെ ശോഭിപ്പിച്ചു. മഹേന്ദ്രൻ ദത്തമെന്നു പ്രസിദ്ധമായ, നീല മഴമേഘങ്ങളെപ്പോലെ ദീപ്തമായ, ദിവ്യ പുഷ്പഫലങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ, ശീതഛായ നൽകുന്ന മനോഹര വൃക്ഷങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു. ദ്വാരം ബലവാന്മാരായ ശസ്ത്രപാണി വാനരന്മാർ ചുറ്റിനിന്നു; ദിവ്യ മാലകളാൽ ആവൃതമായ, തപ്ത കാഞ്ചന തോരണത്താൽ ദീപ്തമായിരുന്നു അത്. അങ്ങനെ സുന്ദരമായ സുഗ്രീവഭവനത്തിലേക്ക് സൗമിത്രിയായ ലക്ഷ്മണൻ മഹാബലത്തോടെ, തടസ്സമില്ലാതെ, മഹാമേഘസമൂഹത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്ന സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 15

पाण्डुरेण तु सालेन परिक्षिप्तं दुरासदम्।वानरेन्द्रगृहं रम्यं महेन्द्रसदनोपमम्।।4.33.14।।शुक्लैः प्रासादशिखरैः कैलासशिखरोपमैः।सर्वकामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभितम्।।4.33.15।।महेन्द्रदत्तैश्श्रीमद्भिर्नीलजीमूतसन्निभैः।दिव्यपुष्पफलैर्वृक्षैशीतच्छायैर्मनोरमैः।।4.33.16।।हरिभिस्संवृतद्वारं बलिभिश्शस्त्रपाणिभिः।दिव्यमाल्यावृतं शुभ्रं तप्तकाञ्चनतोरणम्।।4.33.17।।सुग्रीवस्य गृहं रम्यं प्रविवेश महाबलः।अवार्यमाणस्सौमित्रिर्महाभ्रमिव भास्करः।।4.33.18।।

കൈലാസശിഖരങ്ങളെപ്പോലെ വെളുത്ത പ്രാസാദശിഖരങ്ങളാൽ അത് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു; സർവകാമഫലം നൽകുന്ന പുഷ്പിത വൃക്ഷങ്ങൾ അതിനെ അത്യന്തം ശോഭിപ്പിച്ചു.

Verse 16

पाण्डुरेण तु सालेन परिक्षिप्तं दुरासदम्।वानरेन्द्रगृहं रम्यं महेन्द्रसदनोपमम्।।4.33.14।।शुक्लैः प्रासादशिखरैः कैलासशिखरोपमैः।सर्वकामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभितम्।।4.33.15।।महेन्द्रदत्तैश्श्रीमद्भिर्नीलजीमूतसन्निभैः।दिव्यपुष्पफलैर्वृक्षैशीतच्छायैर्मनोरमैः।।4.33.16।।हरिभिस्संवृतद्वारं बलिभिश्शस्त्रपाणिभिः।दिव्यमाल्यावृतं शुभ्रं तप्तकाञ्चनतोरणम्।।4.33.17।।सुग्रीवस्य गृहं रम्यं प्रविवेश महाबलः।अवार्यमाणस्सौमित्रिर्महाभ्रमिव भास्करः।।4.33.18।।

മഹേന്ദ്രൻ ദത്തമെന്നു പ്രസിദ്ധമായ, നീല മഴമേഘങ്ങളെപ്പോലെ തോന്നുന്ന ശോഭയുള്ള വൃക്ഷങ്ങൾ ദിവ്യ പുഷ്പഫലങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞു; ശീതഛായ നൽകുന്ന, മനസ്സിനെ ആകർഷിക്കുന്നവയായിരുന്നു.

Verse 17

पाण्डुरेण तु सालेन परिक्षिप्तं दुरासदम्।वानरेन्द्रगृहं रम्यं महेन्द्रसदनोपमम्।।4.33.14।।शुक्लैः प्रासादशिखरैः कैलासशिखरोपमैः।सर्वकामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभितम्।।4.33.15।।महेन्द्रदत्तैश्श्रीमद्भिर्नीलजीमूतसन्निभैः।दिव्यपुष्पफलैर्वृक्षैशीतच्छायैर्मनोरमैः।।4.33.16।।हरिभिस्संवृतद्वारं बलिभिश्शस्त्रपाणिभिः।दिव्यमाल्यावृतं शुभ्रं तप्तकाञ्चनतोरणम्।।4.33.17।।सुग्रीवस्य गृहं रम्यं प्रविवेश महाबलः।अवार्यमाणस्सौमित्रिर्महाभ्रमिव भास्करः।।4.33.18।।

ആ കവാടം ഹരികളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു—ശസ്ത്രം കൈയിൽ ധരിച്ച ബലവാന്മാരായ വാനരയോദ്ധാക്കൾ അവിടെ കാവലായി നിന്നു. ദിവ്യപുഷ്പമാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, ശുഭ്രമായി പ്രകാശിച്ച്, തപ്തകാഞ്ചനത്തോരണത്തോടെ അതി മനോഹരമായി തിളങ്ങി.

Verse 18

पाण्डुरेण तु सालेन परिक्षिप्तं दुरासदम्।वानरेन्द्रगृहं रम्यं महेन्द्रसदनोपमम्।।4.33.14।।शुक्लैः प्रासादशिखरैः कैलासशिखरोपमैः।सर्वकामफलैर्वृक्षैः पुष्पितैरुपशोभितम्।।4.33.15।।महेन्द्रदत्तैश्श्रीमद्भिर्नीलजीमूतसन्निभैः।दिव्यपुष्पफलैर्वृक्षैशीतच्छायैर्मनोरमैः।।4.33.16।।हरिभिस्संवृतद्वारं बलिभिश्शस्त्रपाणिभिः।दिव्यमाल्यावृतं शुभ्रं तप्तकाञ्चनतोरणम्।।4.33.17।।सुग्रीवस्य गृहं रम्यं प्रविवेश महाबलः।अवार्यमाणस्सौमित्रिर्महाभ्रमिव भास्करः।।4.33.18।।

പാണ്ഡുരനിറമുള്ള പ്രാകാരത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതും ആക്രമിക്കാൻ ദുഷ്കരവുമായ വാനരേന്ദ്രന്റെ രമ്യഗൃഹം മഹേന്ദ്രന്റെ സദനത്തോട് ഉപമിക്കപ്പെട്ടു. കൈലാസശിഖരങ്ങളെപ്പോലെ ശുഭ്രമായ പ്രാസാദശിഖരങ്ങൾ, എല്ലാ ആഗ്രഹഫലങ്ങളും നൽകുന്ന പുഷ്പിതവൃക്ഷങ്ങൾ എന്നിവ അതിനെ ശോഭിപ്പിച്ചു. മഹേന്ദ്രദത്തമെന്നു പ്രസിദ്ധമായ, നീലമേഘസന്നിഭമായ മഹാവൃക്ഷങ്ങൾ ശീതളഛായയും ദിവ്യപുഷ്പഫലങ്ങളും കൊണ്ട് മനോഹരമായിരുന്നു. കവാടം ശസ്ത്രം കൈയിൽ ധരിച്ച ബലവാന്മാരായ ഹരികളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട്, ദിവ്യമാലകളാൽ ആവൃതമായി, ശുഭ്രമായി പ്രകാശിച്ച്, തപ്തകാഞ്ചനത്തോരണത്തോടെ തിളങ്ങി. അങ്ങനെ സുന്ദരമായ സുഗ്രീവഗൃഹത്തിലേക്ക് മഹാബലനായ സൗമിത്രി തടസ്സമില്ലാതെ പ്രവേശിച്ചു—മഹാമേഘത്തിലേക്ക് ഭാസ്കരൻ കടക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 19

स सप्त कक्ष्या धर्मात्मा नानाजनसमाकुलाः।प्रविश्य सुमहद्गगुप्तं ददर्शान्तःपुरं महत्।।।।हैमराजतपर्यङ्कैर्बहुभिश्च वरासनैः।महार्हास्तरणोपेतैस्तत्र तत्रोपशोभितम्।।।।

ധർമ്മാത്മാവായ ലക്ഷ്മണൻ പലവിധ ജനങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ഏഴ് പ്രാകാരങ്ങൾ കടന്ന്, അതിവിശാലവും കർശനമായി കാവലുള്ള ആ സമുച്ചയത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് മഹത്തായ അന്തഃപുരം ദർശിച്ചു.

Verse 20

स सप्त कक्ष्या धर्मात्मा नानाजनसमाकुलाः।प्रविश्य सुमहद्गगुप्तं ददर्शान्तःपुरं महत्।।4.33.19।।हैमराजतपर्यङ्कैर्बहुभिश्च वरासनैः।महार्हास्तरणोपेतैस्तत्र तत्रोपशोभितम्।।4.33.20।।

അവിടെ അവിടെ സ്വർണ്ണ-വെള്ളി പര്യങ്കങ്ങളും അനവധി ഉത്തമാസനങ്ങളും, അതിമൂല്യമുള്ള വിരിപ്പുകളും മൃദുലമായ കുഷണങ്ങളും ചേർന്ന് അതിനെ ശോഭിപ്പിച്ചു.

Verse 21

प्रविशन्नेव सततं शुश्राव मधुरस्वरम्।तन्त्रीगीतसमाकीर्णं समगीतपदाक्षरम्।।।।

അവൻ അകത്തു കടന്നുതുടങ്ങിയതുമാത്രം, നിരന്തരം മധുരസ്വരം കേട്ടു—തന്ത്രി‍വാദ്യങ്ങളുടെ സംഗീതം നിറഞ്ഞതും, സമതാളത്തിൽ പാടപ്പെട്ട ഗീതങ്ങളുടെ പദാക്ഷരങ്ങൾ ചേർന്നതുമായിരുന്നു।

Verse 22

बह्वीश्च विविधाकारा रूपयौवनगर्विताः।स्त्रियस्सुग्रीवभवने ददर्श सुमहाबलः।।।।

സുഗ്രീവന്റെ ഭവനത്തിൽ മഹാബലനായ ലക്ഷ്മണൻ അനേകം സ്ത്രീകളെ കണ്ടു—വിവിധ രൂപാകാരങ്ങളുള്ളവർ, സ്വന്തം സൗന്ദര്യവും യൗവനവും കൊണ്ടുള്ള ഗർവത്തിൽ ദീപ്തരായവർ।

Verse 23

दृष्ट्वाऽभिजनसम्पन्नाश्चित्रमाल्यकृतस्रजः।फलमाल्यकृतव्यग्रा भूषणोत्तमभूषिताः।।।।नातृप्तान्नापि चाव्यग्रान्नानुदात्तपरिच्छदान्।सुग्रीवानुचरांश्चापि लक्षयामास लक्ष्मणः।।।।

അവൻ അഭിജാത്യസമ്പന്നയായ സ്ത്രീകളെ കണ്ടു—വർണവർണ പുഷ്പങ്ങളാൽ നെയ്ത ചിത്രമാലകൾ ധരിച്ചവർ; ഫലങ്ങളും മാലകളും ക്രമപ്പെടുത്തുന്നതിൽ തിരക്കുള്ളവർ; ഉത്തമാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവർ।

Verse 24

दृष्ट्वाऽभिजनसम्पन्नाश्चित्रमाल्यकृतस्रजः।फलमाल्यकृतव्यग्रा भूषणोत्तमभूषिताः।।4.33.23।।नातृप्तान्नापि चाव्यग्रान्नानुदात्तपरिच्छदान्।सुग्रीवानुचरांश्चापि लक्षयामास लक्ष्मणः।।4.33.24।।

ലക്ഷ്മണൻ സുഗ്രീവന്റെ അനുചരന്മാരെയും ശ്രദ്ധിച്ചു—അസന്തുഷ്ടരല്ല, അശ്രദ്ധയായി ചിതറിപ്പോയവരുമല്ല; താഴ്ന്ന വസ്ത്രധാരികളുമല്ല—ക്രമത്തോടെ സന്നദ്ധരായി നിന്നവർ।

Verse 25

कूजितं नूपुराणां च काञ्चीनां निनदं तथा।सन्निशम्य तत श्रीमान्सौमित्रिर्लज्जितोऽभवत्।।।।

പിന്നീട് നൂപുരങ്ങളുടെ ഝണഝണയും കാഞ്ചികളുടെ നിനാദവും കേട്ടപ്പോൾ, ശ്രീമാൻ സൗമിത്രി (ലക്ഷ്മണൻ) ലജ്ജിതനായി സംയമിതനായി।

Verse 26

रोषवेगप्रकुपितशश्रुत्वा चाभरणस्वनम्।चकार ज्यास्वनं वीरो दिशश्शब्देन पूरयन्।।।।

ആഭരണങ്ങളുടെ മണിനാദം കേട്ടപ്പോൾ, കോപവേഗത്തിൽ പ്രകോപിതനായ ആ വീരൻ ധനുസ്സിന്റെ ജ്യാ മുഴക്കി, ആ തീവ്രനാദത്തോടെ ദിക്കുകളെ നിറച്ചു.

Verse 27

चारित्रेण महाबाहुरपकृष्ट स्सलक्ष्मणः।तस्थावेकान्तमाश्रित्य रामकोपसमन्वितः।।।।

പിന്നീട് മഹാബാഹുവായ ലക്ഷ്മണൻ, ധർമ്മമര്യാദയെ ഓർത്ത്, രാമകോപത്തിന്റെ ഭാരവുമായി, ഏകാന്തസ്ഥലം ആശ്രയിച്ച് അകന്ന് നിന്നു.

Verse 28

तेन चापस्वनेनाथ सुग्रीवः प्लवगाधिपः।विज्ञायाऽगमनं त्रस्त स्सञ्चचाल वरासनात्।।।।

അപ്പോൾ ധനുസ്സിന്റെ ജ്യാനാദം കേട്ട്, വാനരാധിപനായ സുഗ്രീവൻ ലക്ഷ്മണന്റെ വരവ് തിരിച്ചറിഞ്ഞു; ഭീതിയോടെ തന്റെ രാജാസനത്തിൽ നിന്ന് ചാടിയെഴുന്നേറ്റു.

Verse 29

अङ्गदेन यथा मह्यं पुरस्तात्प्रतिवेदितम्।सुव्यक्तमेष सम्प्राप्त स्सौमित्रिर्भ्रातृवत्सलः।।।।

“അംഗദൻ മുമ്പ് എനിക്ക് അറിയിച്ചതുപോലെ, ഇപ്പോൾ ഇത് വ്യക്തമാണ്—സഹോദരസ്നേഹിയായ സൗമിത്രി ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു.”

Verse 30

अङ्गदेन समाख्यातं ज्यास्वनेन च वानरः।बुबुधे लक्ष्मणं प्राप्तं मुखं चास्यव्यशुष्यत।।।।

അംഗദൻ അറിയിച്ചതാലും ധനുസ്സിന്റെ ജ്യാനാദം കേട്ടതാലും വാനരരാജൻ ലക്ഷ്മണൻ എത്തിയെന്നു ഗ്രഹിച്ചു; ഭയത്താൽ അവന്റെ വായ് വരണ്ടുപോയി.

Verse 31

ततस्तारां हरिश्रेष्ठस्सुग्रीवः प्रियदर्शनाम्।उवाच हितमव्यग्रस्त्रास सम्भ्रान्तमानसः।।।।

അപ്പോൾ വാനരശ്രേഷ്ഠനായ സുഗ്രീവൻ, ഭയത്താൽ മനസ്സ് വിറച്ചിരുന്നെങ്കിലും അശാന്തിയില്ലാതെ, പ്രിയദർശിനിയായ താരയോട് ഹിതകരവും വ്യക്തവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 32

किन्नु तत्कारणं सुभ्रु प्रकृत्या मृदुमानसः।सरोष इव सम्प्राप्तो येनायं राघवानुजः।।।।

“ഹേ സുന്ദരഭ്രൂവേ! ഇതിന് കാരണമെന്ത്? സ്വഭാവത്തിൽ രാഘവാനുജൻ മൃദുഹൃദയനാണ്; എങ്കിലും ഇന്ന് അവൻ കോപത്തോടെ വന്നതുപോലെ തോന്നുന്നു.”

Verse 33

किं पश्यसि कुमारस्य रोषस्थानमनिन्दिते।न खल्वकारणे कोपमाहरेन्नरसत्तमः।।।।

“ഹേ അനിന്ദിതേ! കുമാരന്റെ കോപത്തിന് കാരണമെന്നു നീ എന്താണ് കാണുന്നത്? നരശ്രേഷ്ഠൻ കാരണമില്ലാതെ ക്രോധം സ്വീകരിക്കുകയില്ല.”

Verse 34

यदस्य कृतमस्माभिर्बुध्यसे किञ्चिदप्रियम्।तदबुद्ध्या सम्प्रधार्याशु क्षिप्रमर्हसि भाषितुम्।।।।

“ഞങ്ങളാൽ അവനോട് എന്തെങ്കിലും അപ്രിയം സംഭവിച്ചതായി നീ ബോധിക്കുന്നുവെങ്കിൽ, വിവേകത്തോടെ ഉടൻ ആലോചിച്ച്, വേഗം തന്നെ എന്നോട് പറയുക.”

Verse 35

अथवा स्वयमेवैनं द्रष्टुमर्हसि भामिनि।वचनै स्सान्त्वयुक्तैश्च प्रसादयितुमर्हसि।।।।

അല്ലെങ്കിൽ, ഹേ ഭാമിനി, നീ തന്നേ ചെന്നു അവനെ ദർശിക്കണം; സാന്ത്വനപൂർണ്ണമായ മധുരവചനങ്ങളാൽ അവനെ പ്രസാദിപ്പിച്ച് ശാന്തനാക്കണം.

Verse 36

त्वद्दर्शन विशुद्धात्मा न स कोपं करिष्यति।न हि स्त्रीषु महात्मानः क्वचित्कुर्वन्ति दारुणम्।।।।

നിന്റെ ദർശനം കണ്ടാൽ അവന്റെ അന്തഃകരണം ശുദ്ധമാകും; അവൻ കോപം തുടരുകയില്ല. മഹാത്മാക്കൾ സ്ത്രീകളോടു ഒരിക്കലും ക്രൂരമായി പെരുമാറുന്നില്ല.

Verse 37

त्वया सान्त्वैरुपक्रान्तं प्रसन्नेन्द्रियमानसम्।ततः कमलपत्राक्षं द्रक्ष्याम्यहमरिन्दमम्।।।।

സാന്ത്വനവചനങ്ങളാൽ നീ ആദ്യം അവനെ സമീപിച്ച് അവന്റെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും പ്രസന്നമാക്കുക; പിന്നെ ഞാൻ കമലപത്രനേത്രനായ ശത്രുദമനൻ ലക്ഷ്മണനെ ദർശിക്കും.

Verse 38

सा प्रस्खलन्ती मदविह्वलाक्षीप्रलम्बकाञ्चीगुण हेमसूत्रा।सलक्षणा लक्ष्मणसन्निधानंजगाम तारा नमिताङ्गयष्टिः।।।।

താരാ—കാലടി തെറ്റി, മദം മൂലം വിഹ്വലമായ കണ്ണുകളോടെ, അരക്കെട്ടിലെ കാഞ്ചീഗുണത്തിലെ സ്വർണസൂത്രങ്ങൾ ഇളകി തൂങ്ങവെ—തന്റെ അവസ്ഥയിൽ ലജ്ജിച്ച് ശരീരം താഴ്ത്തി ലക്ഷ്മണന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു പോയി.

Verse 39

स तां समीक्ष्यैव हरीशपन्तींतस्थावुदासीनतया महात्मा।अवाङ्मुखोऽभून्मनुजेन्द्रपुत्रःस्त्रीसन्निकर्षाद्विनिवृत्तकोपः।।।।

ഹരീശന്റെ രാജ്ഞിയെ കണ്ടപ്പോൾ ആ മഹാത്മാവായ രാജകുമാരൻ അനാസക്തനായി, പുറമേ ഉദാസീനനെന്നപോലെ നിന്നു; സ്ത്രീയുടെ സമീപ്യം കാരണം കോപം നിയന്ത്രിച്ച് മനുഷ്യേന്ദ്രപുത്രൻ മുഖം താഴ്ത്തി നിന്നു.

Verse 40

सा पानयोगाद्विनिवृत्तलज्जादृष्टिप्रसादाच्च नरेन्द्रसूनोः।उवाच तारा प्रणयप्रगल्भंवाक्यं महार्थं परिसान्त्वपूर्वम्।।।।

പാനയോഗത്താൽ ലജ്ജ വിട്ടുമാറി, നരേന്ദ്രസൂനുവിന്റെ പ്രസന്നദൃഷ്ടിയാൽ പ്രോത്സാഹിതയായി, താരാ സാന്ത്വനത്തോടെ ആരംഭിച്ച്, സ്നേഹപൂർണ്ണവും ധൈര്യവുമുള്ള മഹാർത്ഥ വചനങ്ങൾ ഉച്ചരിച്ചു।

Verse 41

किं कोपमूलं मनुजेन्द्रपुत्रकस्ते न सन्तिष्ठति वाङ्निदेशे।क श्शुष्कवृक्षं वनमापतन्तंदवाग्निमासीदति निर्विशङ्कः।।।।

ഹേ മനുജേന്ദ്രപുത്രാ! ഈ കോപത്തിന്റെ മൂലം എന്ത്? നിന്റെ വാക്യനിദേശത്തിൽ ആരാണ് നിലകൊള്ളാത്തത്? ഉണങ്ങിയ വൃക്ഷങ്ങളുടെ വനത്തിലേക്ക് പാഞ്ഞുവരുന്ന ദാവാഗ്നിയോട് ആരാണ് ഭയമില്ലാതെ അടുത്തുചേരുക?

Verse 42

स तस्या वचनं श्रुत्वा सान्त्वपूर्वमशङ्कितम्।भूयः प्रणयदृष्टार्थं लक्ष्मणो वाक्यमब्रवीत्।।।।

അവളുടെ സാന്ത്വനപൂർവ്വമായ നിർഭയ വചനങ്ങൾ കേട്ട്, ലക്ഷ്മണൻ വീണ്ടും സൗഹൃദഭാവത്തോടെ, എന്നാൽ ലക്ഷ്യബോധത്തോടെ, മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 43

किमयं कामवृत्तस्ते लुप्तधर्मार्थसङ्ग्रहः।भर्ता भर्तृहिते युक्ते न चैनमवबुद्ध्यसे।।।।

നിന്റെ ഭർത്താവ് എന്തുകൊണ്ട് കാമവൃത്തനായിട്ട്, ധർമ്മവും അർത്ഥവും എന്ന യുക്തമായ സമ്പാദനം ഉപേക്ഷിച്ചു? നീ ഭർത്തൃഹിതത്തിൽ നിഷ്ഠയായിട്ടും, ഇതിനെ എന്തുകൊണ്ട് തിരിച്ചറിയുന്നില്ല?

Verse 44

न चिन्तयति राज्यार्थं नास्मान् शोकपरायणान्।सामात्यपरिषत्तारे पानमेवोपसेवते।।।।

രാജ്യകാര്യത്തെക്കുറിച്ച് അവൻ ചിന്തിക്കുന്നില്ല; ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങിയിരിക്കുന്ന ഞങ്ങളെയും അവൻ നോക്കുന്നില്ല. ഹേ താരേ, മന്ത്രിമാരുടെയും സഭാസദസ്സുകളുടെയും കൂട്ടത്തിൽ അവൻ മദ്യപാനമേ സേവിക്കുന്നു.

Verse 45

स मासांश्चतुरः कृत्वा प्रमाणं प्लवगेश्वरः।व्यतीतां स्तान्मदव्यग्रो विहरन्नावबुध्यते।।।।

നാലുമാസത്തെ കാലപരിധിയായി നിശ്ചയിച്ചിട്ടും, വാനരാധിപൻ മദത്തിൽ മുങ്ങി കളിച്ചുല്ലസിച്ച് തുടരുന്നു; ആ മാസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞുപോയെന്ന ബോധം അവനില്ല.

Verse 46

न हि धर्मार्थसिद्ध्यर्थं पानमेवं प्रशस्यते।पानादर्थश्च धर्मश्च कामश्च परिहीयते।।।।

ധർമ്മവും അർത്ഥവും നേടുന്നതിനായി ഇങ്ങനെ മദ്യപാനം ചെയ്യുന്നത് പ്രശംസനീയമല്ല; മദ്യപാനത്താൽ അർത്ഥവും ധർമ്മവും, ശരിയായ കാമവും പോലും ക്ഷയിക്കുന്നു.

Verse 47

धर्मलोपो महांस्तावत्कृते ह्यप्रतिकुर्वतः।अर्थलोपश्च मित्रस्य नाशे गुणवतो महान्।।।।

ചെയ്ത ഉപകാരത്തിന് പ്രത്യുപകാരം ചെയ്യാതിരുന്നാൽ ധർമ്മത്തിന് വലിയ നഷ്ടം സംഭവിക്കുന്നു; ഗുണവാനായ സുഹൃത്ത് നശിക്കുമ്പോൾ അർത്ഥത്തിനും മഹത്തായ നഷ്ടം വരുന്നു.

Verse 48

मित्रं ह्यर्थगुणश्रेष्ठं सत्यधर्मपरायणम्।तद्द्वयं तु परित्यक्तं न तु धर्मे व्यवस्थितम्।।4.33.48।।

മിത്രൻ അർത്ഥത്തിലും ഗുണത്തിലും ശ്രേഷ്ഠനും, സത്യധർമ്മങ്ങളിൽ പരായണനും ആകുന്നു; അത്തരം ഇരട്ട നിധിയെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥാപിതനാണെന്ന് പറയാനാവില്ല.

Verse 49

तदेवं प्रस्तुते कार्ये कार्यमस्माभिरुत्तरम्।यत्कार्यं कार्यतत्त्वज्ञे तदुदाहर्तुमर्हसि।।।।

ഇങ്ങനെ കാര്യം മുന്നിൽ വന്നിരിക്കെ, ഇനി ഞങ്ങൾ എന്ത് ചെയ്യണം എന്ന് അരുളിച്ചെയ്യുക. ധർമ്മത്തിന്റെ തത്ത്വം അറിയുന്ന നിങ്ങൾ യുക്തമായ മാർഗം പ്രസ്താവിക്കേണ്ടതാകുന്നു.

Verse 50

सा तस्य धर्मार्थसमाधियुक्तंनिशम्य वाक्यं मधुरस्वभावम्।तारा गतार्थे मनुजेन्द्रकार्येविश्वासयुक्तं तमुवाच भूयः।।।।

ധർമ്മവും അർത്ഥവും സംബന്ധിച്ച സമ്യക്‌ബോധം നിറഞ്ഞ, മധുരസ്വഭാവമുള്ള അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട്, മനുഷ്യേന്ദ്രന്റെ കാര്യത്തിൽ ഉറപ്പു നേടിയ താര വിശ്വാസത്തോടെ അവനോട് വീണ്ടും സംസാരിച്ചു.

Verse 51

न कोपकालः क्षितिपालपुत्रन चाति कोप स्स्वजने विधेयः।त्वदर्थकामस्य जनस्य तस्यप्रमादमप्यर्हसि वीर सोढुम्।।।।

ഹേ ക്ഷിതിപാലപുത്രാ, ഇത് കോപിക്കേണ്ട സമയമല്ല; സ്വന്തം ജനങ്ങളോടു അത്യധികം കോപം കാണിക്കയും ഉചിതമല്ല. നിങ്ങളുടെ ഉദ്ദേശം നടപ്പാക്കാൻ ഉത്സുകനായ ആ മനുഷ്യന്റെ പിഴവുപോലും, ഹേ വീരാ, നിങ്ങൾ സഹിക്കേണ്ടതാണ്.

Verse 52

कोपं कथं नाम गुणप्रकृष्टःकुमार कुर्यादपकृष्टसत्त्वे।कस्त्वद्विधः कोपवशं हि गच्छेत्सत्त्वावरुद्धस्तपसः प्रसूतिः।।।।

ഹേ കുമാരാ, ഗുണങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ഒരാൾ അധമസത്ത്വമുള്ളവനോടു എങ്ങനെ കോപിക്കും? തപസ്സിൽ നിന്നു പ്രസവിച്ചവനും സത്ത്വഗുണത്തിൽ നിയന്ത്രിതനുമായ നിങ്ങളെപ്പോലുള്ളവർ ആരാണ് കോപത്തിന്റെ അധീനതയിൽ വീഴുക?

Verse 53

जानामि रोषं हरिवीरबन्धोर्जानामि कार्यस्य च कालसङ्गम्।जानामि कार्यं त्वयि यत्कृतं नस्तच्चापि जानामि यदत्र कार्यम्।।।।

ഹരിവീരന്റെ മിത്രനായ നിന്റെ ക്രോധവും ഞാൻ അറിയുന്നു; കാര്യത്തിന്റെ കാലബന്ധിതമായ അടിയന്തരതയും ഞാൻ അറിയുന്നു। നമ്മുടെ ഭാഗത്ത് നീ ഇനിയും ചെയ്തിട്ടില്ലാത്തതും എനിക്ക് അറിയാം; ഇവിടെ ഇപ്പോൾ എന്ത് ചെയ്യേണ്ടതാണെന്നും ഞാൻ അറിയുന്നു॥

Verse 54

तच्चापि जानामि यथविषह्यंबलं नरश्रेष्ठ शरीरजस्य।जानामि यस्मिंश्च जनेऽवबद्धंकामेन सुग्रीवमसक्तमद्य।।।।

കൂടാതെ, ഹേ നരശ്രേഷ്ഠാ, ശരീരജന്യമായ കാമത്തിന്റെ ബലം എത്ര അപ്രതിരോധ്യമാണെന്നും ഞാൻ അറിയുന്നു। സുഗ്രീവൻ ഇപ്പോൾ ഏതോ ഒരാളോടുള്ള ആസക്തിയാൽ ബന്ധിതനായി, തന്റെ പ്രതിജ്ഞയിൽ ശിഥിലനായിരിക്കുന്നതും ഞാൻ അറിയുന്നു॥

Verse 55

न कामतन्त्रे तव बुद्धिरस्तित्वं वै यथा मन्युवशं प्रपन्नः।न देशकालौ हि न चार्थधर्माववेक्षते कामरतिर्मनुष्यः।।।।

കാമത്തിന്റെ അധീനതയിൽ നിന്റെ ബുദ്ധി അല്ല; നീ ക്രോധവശനായിരിക്കുന്നു എന്നാണ് ഞാൻ കാണുന്നത്। കാരണം കാമസുഖത്തിൽ മുങ്ങിയ മനുഷ്യൻ ദേശവും കാലവും നോക്കുകയില്ല; അർത്ഥവും ധർമ്മവും തൂക്കിവെച്ച് ആലോചിക്കുകയുമില്ല॥

Verse 56

तं कामवृत्तं मम सन्निकृष्टंकामाभियोगाच्च निवृत्तलज्जम्।क्षमस्व तावत्परवीरहन्तस्त्वद्भ्रातरं वानरवंशनाथम्।।।।

ഹേ പരവീരഹന്താ, ക്ഷമിക്കണമേ; നിനക്കു സഹോദരസമനായ സുഗ്രീവൻ—വാനരവംശത്തിന്റെ നാഥൻ—എന്റെ സമീപത്താണ്। അവൻ കാമവൃത്തിയിൽ പതിഞ്ഞു, പ്രണയക്രീഡയുടെ സമ്മർദ്ദത്തിൽ ലജ്ജയും വിട്ടുകളഞ്ഞിരിക്കുന്നു॥

Verse 57

महर्षयो धर्मतपोऽभिकामाःकामानुकामाः प्रतिबद्धमोहाः।अयं प्रकृत्या चपलः कपिस्तुकथं न सज्जेत सुखेषु राजा।।।।

ധർമ്മത്തിലും തപസ്സിലും നിരതരായ മഹർഷിമാരും ചിലപ്പോൾ കാമത്തെ അനുഗമിച്ച് മോഹത്തിൽ ബന്ധിതരാകുന്നു। അങ്ങനെ ആകുമ്പോൾ സ്വഭാവത്തിൽ തന്നെ ചപലനായ ഈ കപിരാജൻ സുഖങ്ങളിൽ ആകർഷിതനാകാതിരിക്കുമോ?॥

Verse 58

इत्येवमुक्त्वा वचनं महार्थंसा वानरी लक्ष्मणमप्रमेयम्।पुन स्सखेदं मदविह्वलञ्चभर्तुर्हितं वाक्यमिदं बभाषे।।।।

ഇങ്ങനെ അപ്രമേയപരാക്രമനായ ലക്ഷ്മണനോടു മഹാർത്ഥമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞ ശേഷം, മദത്തിൽ അലഞ്ഞുനിൽക്കുന്നെങ്കിലും കളിമനസ്സുള്ള ആ വാനരീ രാജ്ഞി ഭർത്താവിന്റെ ഹിതത്തിനായി വീണ്ടും സഖേദത്തോടെ ഈ ഉപദേശവചനം പറഞ്ഞു.

Verse 59

उद्योगस्तु चिराज्ञप्त स्सुग्रीवेण नरोत्तम।कामस्यापि विधेयेन तवार्थप्रतिसाधने।।।।

ഹേ നരോത്തമാ, നിന്റെ ലക്ഷ്യം സാധിപ്പാൻ സുഗ്രീവൻ ഏറെക്കാലം മുമ്പേ തന്നെ പരിശ്രമം ആരംഭിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇപ്പോൾ കാമസുഖത്തിന്റെ അധീനനായി തോന്നിയാലും, നിന്റെ കാര്യം നിറവേറ്റാൻ അവൻ വിധേയനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.

Verse 60

आगता हि महावीर्या हरयः कामरूपिणः।कोटीशतसहस्राणि नानानगनिवासिनः।।।।

മഹാവീര്യമുള്ള, ഇഷ്ടരൂപം ധരിക്കുന്ന ഹരിവാനരന്മാർ എത്തിയിരിക്കുന്നു—കോടികളിൽ ലക്ഷങ്ങൾ, പലപല പർവതങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നവർ.

Verse 61

तदागच्छ महाबाहो चारित्रं रक्षितं त्वया।अच्छलं मित्रभावेन सतां दारावलोकनम्।।।।

അതുകൊണ്ട്, ഹേ മഹാബാഹോ, അകത്തു വരിക; നിന്റെ ആചാരം നന്നായി കാത്തുസൂക്ഷിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. സജ്ജനന്റെ ഭാര്യയെ സുഹൃദ്ഭാവത്തോടെ ദർശിക്കുന്നത് കപടമല്ല—ധർമ്മലംഘനവും അല്ല.

Verse 62

तारया चाभ्यनुज्ञातस्त्वरया चापि चोदितः।प्रविवेश महाबाहुरभ्यन्तरमरिन्दमः।।।।

താരയുടെ അനുവാദവും കാര്യത്തിന്റെ അത്യാവശ്യതയും പ്രേരണയായി, മഹാബാഹുവും ശത്രുദമനനുമായ ലക്ഷ്മണൻ അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു.

Verse 63

तत स्सुग्रीवमासीनं काञ्चने परमासने।महार्हास्तरणोपेते ददर्शादित्यसन्निभम्।।।।दिव्याभणचित्राङ्गं दिव्यरूपं यशस्विनम्।दिव्यमाल्याम्बरधरं महेन्द्रमिव दुर्जयम्।।।।दिव्याभरणमालाभिः प्रमदाभि स्समावृतम्।संरब्धतररक्ताक्षो बभूवान्तकसन्निभः।।।।

അപ്പോൾ അവൻ സുഗ്രീവനെ കാഞ്ചനമയമായ പരമാസനത്തിൽ ഇരിക്കുന്നതായി കണ്ടു—മഹാർഹമായ വിരിപ്പുകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട, സൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തൻ. ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ വിചിത്രമായി അലങ്കരിച്ച അവയവങ്ങളുള്ള, ദിവ്യരൂപധാരിയായ യശസ്വി; ദിവ്യമാലയും ദിവ്യവസ്ത്രവും ധരിച്ച, ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ ദുര്ജയൻ. ദിവ്യാഭരണ-മാലകളാൽ അലങ്കരിച്ച സ്ത്രീകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, ലക്ഷ്മണന്റെ കണ്ണുകൾ വർധിച്ച ക്രോധത്തിൽ ചുവന്നു; അവൻ അന്തകനേപ്പോലെ തോന്നി.

Verse 64

तत स्सुग्रीवमासीनं काञ्चने परमासने।महार्हास्तरणोपेते ददर्शादित्यसन्निभम्।।4.33.63।।दिव्याभणचित्राङ्गं दिव्यरूपं यशस्विनम्।दिव्यमाल्याम्बरधरं महेन्द्रमिव दुर्जयम्।।4.33.64।।दिव्याभरणमालाभिः प्रमदाभि स्समावृतम्।संरब्धतररक्ताक्षो बभूवान्तकसन्निभः।।4.33.65।।

അവൻ യശസ്വിയായ സുഗ്രീവനെ കണ്ടു—ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച അവയവങ്ങളുള്ള, ദിവ്യതേജസ്സുള്ള രൂപധാരി; ദിവ്യമാലയും മനോഹരവസ്ത്രവും ധരിച്ച, ഇന്ദ്രനെപ്പോലെ ദുര്ജയൻ.

Verse 65

तत स्सुग्रीवमासीनं काञ्चने परमासने।महार्हास्तरणोपेते ददर्शादित्यसन्निभम्।।4.33.63।।दिव्याभणचित्राङ्गं दिव्यरूपं यशस्विनम्।दिव्यमाल्याम्बरधरं महेन्द्रमिव दुर्जयम्।।4.33.64।।दिव्याभरणमालाभिः प्रमदाभि स्समावृतम्।संरब्धतररक्ताक्षो बभूवान्तकसन्निभः।।4.33.65।।

സുഗ്രീവൻ ദിവ്യാഭരണങ്ങളും മാലകളും ധരിച്ച സ്ത്രീകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു; ആ ദൃശ്യം കണ്ടപ്പോൾ ലക്ഷ്മണന്റെ കണ്ണുകൾ ഉയർന്ന ക്രോധത്തിൽ ചുവന്നു—അവൻ അന്തകനേപ്പോലെ തോന്നി.

Verse 66

रुमां तु वीर परिरभ्य गाढंवरासनस्थो वरहेमवर्णः।ददर्श सौमित्रिमदीनसत्त्वंविशालनेत्रस्सुविशालनेत्रम्।।।।

ഉത്തമാസനത്തിൽ ഇരുന്ന, ദീപ്തമായ സ്വർണവർണ്ണമുള്ള വീരൻ സുഗ്രീവൻ റൂമയെ ഗാഢമായി ആലിംഗനം ചെയ്ത് ഇരിക്കുമ്പോൾ, അദീനസത്ത്വനായ സൗമിത്രിയെ (ലക്ഷ്മണനെ) കണ്ടു—വിശാലനേത്രൻ, ഭയങ്കരപരാക്രമൻ.