Sarga 13

Verse 1

ऋष्यमूकात्स धर्मात्मा किष्किन्धां लक्ष्मणाग्रजः।जगाम सहसुग्रीवो वालिविक्रमपालिताम्।।

ഋഷ്യമൂകത്തിൽ നിന്ന് ധർമ്മാത്മാവായ ലക്ഷ്മണന്റെ അഗ്രജൻ ശ്രീരാമൻ, സുഗ്രീവനോടൊപ്പം വാലിയുടെ പരാക്രമം കാത്തിരുന്ന കിഷ്കിന്ധയിലേക്കു പോയി.

Verse 2

समुद्यम्य महच्चापं रामः काञ्चनभूषितम्।शरांश्चादित्यसङ्काशान्गृहीत्वा रणसाधकान्।।

പ്രസ്ഥാനത്തിനൊരുങ്ങി, രാമൻ സ്വർണാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച മഹാധനുസ്സ് ഉയർത്തി; സൂര്യസമപ്രഭയുള്ള, യുദ്ധസാധകമായ അമ്പുകളും കൈയിലെടുത്തു.

Verse 3

अग्रतस्तु ययौ तस्य राघवस्य महात्मनः।सुग्रीवः संहतग्रीवो लक्ष्मणश्च महाबलः।।

മഹാത്മാവായ രാഘവന്റെ മുൻപിൽ, കട്ടിയുള്ള ദൃഢകണ്ഠനായ സുഗ്രീവനും, മഹാബലനായ ലക്ഷ്മണനും കൂടി നടന്നു.

Verse 4

पृष्ठतो हनुमान्वीरो नलो नीलश्च वानरः।तारश्चैव महातेजा हरियूथपयूथपः।।

അവരുടെ പിന്നിൽ വീരനായ ഹനുമാനും, വാനരന്മാരായ നലനും നീലനും നടന്നു; മഹാതേജസ്സുള്ള താരനും—ഹരിയൂഥങ്ങളുടെ യൂഥപന്മാരിൽ യൂഥപനായവൻ—കൂടെ പോയി.

Verse 5

ते वीक्षमाणा वृक्षांश्च पुष्पभारावलम्बिनः।प्रसन्नाम्बुवहाश्चैव सरितस्सागरङ्गमाः।।

അവർ പോകുമ്പോൾ പുഷ്പഭാരത്തിൽ കുനിഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങളെ നോക്കി; കൂടാതെ നിർമ്മലജലം വഹിച്ച് സമുദ്രത്തിലേക്കു ഒഴുകുന്ന നദികളെയും അവർ ദർശിച്ചു.

Verse 6

कन्दराणि च शैलांश्च निर्दराणि गुहास्तथा।शिखराणि च मुख्यानि दरीश्च प्रियदर्शनाः।।

അവർ താഴ്വരകളും പർവതങ്ങളും, കന്ദരങ്ങളും ഗുഹകളും, കൂടാതെ പ്രധാന ശിഖരങ്ങളും മനോഹരദർശനമായ പിളർപ്പുകളും ദരികളും കണ്ടു.

Verse 7

वैढूर्यविमलै:पर्णै पद्मैश्चाकोशकुट्मलैः।शोभितांत्सजलान्मार्गे तटाकांश्च व्यलोकयन्।।

വഴിയിൽ അവർ ജലസമൃദ്ധമായ തടാകങ്ങൾ കണ്ടു; വൈഢൂര്യമണിപോലെ നിർമ്മലവും ദീപ്തവുമായ ഇലകളാലും, ഇനിയും കോശത്തിൽ അടഞ്ഞ മുകുളങ്ങളുള്ള പദ്മങ്ങളാലും അവ ശോഭിച്ചിരുന്നു.

Verse 8

कारण्डैस्सारसैर्हंसैर्वञ्जुलैर्जलकुक्कुटैः।चक्रवाकै स्तथा चान्यैश्शकुनैः रुपनादितान्।।

കാരണ്ഡ, സാരസ, ഹംസം, വഞ്ജുല, ജലക്കുക്കുടം, ചക്രവാകം എന്നിവയും മറ്റു പല പക്ഷികളും മനോഹരമായി കൂകിയതാൽ ജലാശയങ്ങൾ സംഗീതമയമായിരുന്നതു അവർ കണ്ടു.

Verse 9

मृदुशष्पाङ्कुराहारान्निर्भयान्वनगोचरान्।चरतस्सर्वतौऽपश्यन् स्थलीषु हरिणान् स्थितान्।।

ചുറ്റുമെങ്ങും അവർ വനത്തിൽ നിർഭയമായി സഞ്ചരിക്കുന്ന മാൻകളെ കണ്ടു; അവ മൃദുവായ പുല്ലിൻ മുളകൾ തിന്നുകൊണ്ടിരുന്നു—ചിലത് തുറന്ന നിലത്തുനിന്നും ചിലത് എല്ലാടവും നടന്നു സഞ്ചരിച്ചും.

Verse 10

तटाकवैरिणश्चापि शुक्लदन्तविभूषितान्।घोरानेकचरान्वन्यान्द्विरदान्कूलघातिनः।।

അവർ വനത്തിലെ കാട്ടാനകളെ കണ്ടു—ഭയാനകവും ഏകാന്തമായി സഞ്ചരിക്കുന്നവയും, ശ്വേതദന്തങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവും; കുളങ്ങളുടെ വൈരികളും നദീതീരങ്ങൾ തകർക്കുന്നവയും।

Verse 11

मत्तान्गिरितटोत्कृष्टान्पर्वतानिव जङ्गमान्।वारणान्वारिदप्रख्यान्महीरेणुसमुक्षितान्।।

അവർ മദോന്മത്തമായ ആനകളെ കണ്ടു—പർവ്വതത്തട്ടുകളിൽ തള്ളിക്കയറുന്നവ, സഞ്ചരിക്കുന്ന പർവ്വതങ്ങൾപോലെ; മഴമേഘങ്ങളെപ്പോലെ കറുത്തും ഭൂമിയുടെ പൊടിയിൽ പൊതിഞ്ഞും।

Verse 12

वने वनचरांश्चान्यान्खेचरांश्च विहङ्गमान्।पश्यन्तस्त्वरिता जग्मुस्सुग्रीववशवर्तिनः।।

സുഗ്രീവന്റെ ആജ്ഞയ്ക്ക് വിധേയരായി അവർ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി; വനവാസികളായ ജീവികളെയും മറ്റു സൃഷ്ടികളെയും, ആകാശത്ത് വിഹരിക്കുന്ന പക്ഷികളെയും നിരീക്ഷിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 13

तेषां तु गच्छतां तत्र त्वरितं रघुनन्दनः।द्रुमषण्डं वनं दृष्ट्वा रामस्सुग्रीवमब्रवीत्।।

അവർ അവിടെ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, രഘുകുലാനന്ദനായ ശ്രീരാമൻ ദട്ടമായ വൃക്ഷക്കൂട്ടമുള്ള വനഭാഗം കണ്ടിട്ട് സുഗ്രീവനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 14

एष मेघ इवाकाशे वृक्षषण्डः प्रकाशते।मेघसङ्घातविपुलः पर्यन्तकदलीवृतः।।

ഈ വൃക്ഷക്കൂട്ടം ആകാശത്തിലെ മേഘംപോലെ പ്രകാശിക്കുന്നു; മേഘസമൂഹംപോലെ വിശാലവും, ചുറ്റും വാഴത്തോട്ടങ്ങളാൽ വളഞ്ഞതുമാണ്।

Verse 15

किमेतत् ज्ञातुमिच्छामि सखे कौतूहलं हि मे।कौतूहलापनयनं कर्तुमिच्छाम्यहं त्वया।।

സഖേ, ഇതെന്താണെന്ന് ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; എനിക്ക് കൗതുകമുണ്ട്. നീ എന്റെ ഈ കൗതുകം നീക്കി കാര്യം വ്യക്തമായി പറഞ്ഞുതരണമെന്നു ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 16

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा राघवस्य महात्मनः।गच्छन्नेवाचचक्षेऽथ सुग्रीवस्तन्महद्वनम्।।

മഹാത്മാവായ രാഘവന്റെ ആ വാക്കുകൾ കേട്ട്, സുഗ്രീവൻ നടക്കുന്നതിനിടയിലും തന്നെ ആ മഹാവനം വിശദീകരിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 17

एतद्राघव विस्तीर्णमाश्रमं श्रमनाशनम्।उद्यानवनसम्पन्नं स्वादुमूलफलोदकम्।।

ഹേ രാഘവാ, ഇതു വിശാലമായ ആശ്രമമാണ്; ക്ഷീണം അകറ്റുന്നതും. ഉദ്യാനങ്ങളും വനങ്ങളും സമൃദ്ധമായി, മധുരമുള്ള കിഴങ്ങുകളും ഫലങ്ങളും ജലവും ലഭ്യമാകുന്നതുമാണ്.

Verse 18

अत्र सप्तजना नाम मुनय स्संश्रितव्रताः।सप्तैवासन्नधशशीर्षा नियतं जलशायिनः4.13.18।।

ഇവിടെ ‘സപ്തജന’ എന്നു പേരുള്ള ഏഴ് മുനിമാർ ദൃഢവ്രതം ആശ്രയിച്ച് വസിച്ചിരുന്നു. ആ ഏഴുപേരും നിയന്ത്രിതരായി, ജലത്തിൽ ശയിച്ച് തല താഴോട്ടാക്കി വസിച്ചു.

Verse 19

सप्तरात्रकृताहारा वायुनाचलवासिनः।दिवं वर्षशतैर्याताः सप्तभिः सकलेबराः।।

അവർ ഏഴ് രാത്രികളിൽ ഒരിക്കൽ മാത്രം ആഹാരം സ്വീകരിച്ചു; വായുവാൽ മാത്രം പോഷിതരായി അചലമായി വസിച്ചു. ഏഴുനൂറു വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം അവർ ശരീരം സഹിതം സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിച്ചു.

Verse 20

तेषामेवं प्रभावानां द्रुमप्राकारसंवृतम्।आश्रमस्सुदुराधर्ष अपि सेन्द्रैस्सुरासुरैः।।

അത്തരം മഹാപ്രഭാവമുള്ള തപസ്വികളുടെ ശക്തിയാൽ, വൃക്ഷപ്രാകാരമെന്നപോലെ ചുറ്റപ്പെട്ട ഈ ആശ്രമം ഇന്ദ്രനുൾപ്പെടെ ദേവന്മാർക്കും അസുരന്മാർക്കും പോലും അത്യന്തം ദുർജയം ആകുന്നു.

Verse 21

पक्षिणो वर्जयन्त्येतत्तथाऽन्ये वनचारिणः।विशन्ति मोहाद्येऽप्यत्र निवर्तन्ते न ते पुनः।।

പക്ഷികൾ ഈ സ്ഥലത്തെ ഒഴിവാക്കുന്നു; മറ്റു വനചരങ്ങളും അങ്ങനെ തന്നെ. മോഹവശാൽ ഇവിടെ പ്രവേശിക്കുന്നവർ പിന്നെ ഒരിക്കലും മടങ്ങിവരുന്നില്ല.

Verse 22

विभूषणरवास्तत्र श्रूयन्ते सकलाक्षराः।तूर्यगीतस्वनाश्चात्र गन्धो दिव्यश्च राघव।।

ഹേ രാഘവ, ഇവിടെ അലങ്കാരങ്ങളുടെ ഝണഝണ ശബ്ദങ്ങൾ അക്ഷരങ്ങൾപോലെ വ്യക്തമായി കേൾക്കുന്നു; കൂടാതെ തൂര്യനാദവും ഗീതസ്വരവും, ദിവ്യസൗരഭവും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 23

त्रेताग्नयोऽपि दीप्यन्ते दूमो ह्यत्र प्रकाशते।वेष्टयन्निव वृक्षाग्रान्कपोताङ्गारुणो घनः।।

ഇവിടെ ത്രേതാഗ്നികളും ജ്വലിക്കുന്നു; പുകയും ഇവിടെ പ്രകാശിക്കുന്നു—കപോതപാദസദൃശമായ അരുണവർണ്ണത്തിൽ ഘനമായി—വൃക്ഷശിഖരങ്ങളെ പൊതിയുന്നതുപോലെ.

Verse 24

एते वृक्षाः प्रकाशन्ते धूमसंसक्तमस्तकाः।मेघजालप्रतिच्छन्ना वैढूर्यगिरयो यथा।।

ഈ വൃക്ഷങ്ങൾ പുകയിൽ പതിഞ്ഞ ശിഖരങ്ങളോടെ പ്രകാശിക്കുന്നു; മേഘജാലം മൂടിയ വൈഢൂര്യപർവ്വതങ്ങൾ പോലെ ദീപ്തമായി തോന്നുന്നു.

Verse 25

कुरु प्रणामं धर्मात्मंस्तेषामुद्दिश्य राघव।लक्ष्मणेव सह भ्रात्रा प्रयन्तस्सयताञ्जलिः।।

ഹേ ധർമ്മാത്മാവായ രാഘവാ, അവരെ ഉദ്ദേശിച്ച് മനസ്സിൽ പ്രണാമം അർപ്പിക്ക; പിന്നെ സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം സംയമത്തോടെ, കയ്യുകൾ ചേർത്ത് മുന്നോട്ട് പോവുക.

Verse 26

प्रणमन्ति हि ये तेषां मुनीनां भावितात्मनाम्।न तेषामशुभं किञ्चिच्छरीरे राम दृश्यते।।

ഹേ രാമാ, ആത്മസംസ്കാരമുള്ള ആ മുനിമാർക്ക് പ്രണാമം ചെയ്യുന്നവരുടെ ശരീരത്തിൽ യാതൊരു അശുഭലക്ഷണവും കാണപ്പെടുകയില്ല.

Verse 27

ततो रामस्सह भ्रात्रा लक्ष्मणेन कृताञ्जलिः।समुद्दिश्य महात्मानस्तानृषीनभ्यवादयत्।।

അപ്പോൾ രാമൻ സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനോടൊപ്പം കൃതാഞ്ജലിയായി, ആ മഹാത്മാക്കളായ ഋഷിമാരെ മനസ്സിൽ സ്മരിച്ചു വിനയപൂർവ്വം അഭിവാദ്യം ചെയ്തു.

Verse 28

अभिवाद्य तु धर्मात्मा रामो भ्राता च लक्ष्मणः।सुग्रीवो वानराश्चैव जग्मुसंहृष्टमानसाः।।

ഇങ്ങനെ അഭിവാദ്യം ചെയ്ത ശേഷം ധർമ്മാത്മാവായ രാമനും സഹോദരൻ ലക്ഷ്മണനും, സുഗ്രീവനും വാനരന്മാരും സന്തോഷോന്മേഷമുള്ള മനസ്സോടെ മുന്നോട്ട് പോയി.

Verse 29

ते गत्वा दूरमध्वानं तस्मात्सप्तजनाश्रमात्।ददृशुस्तां दुराधर्षां किष्किन्धां वालिपालिताम्।।

സപ്തജനാശ്രമത്തിൽ നിന്നു ദീർഘമായ പാത പിന്നിട്ട് അവർ മുന്നേ ചെന്നപ്പോൾ, വാലി ഭരിക്കുകയും കാക്കുകയും ചെയ്യുന്ന, ആക്രമിക്കാൻ ദുഷ്കരമായ കിഷ്കിന്ധാപുരിയെ അവർ ദർശിച്ചു.

Verse 30

ततस्तु रामानुजरामवानराःप्रगृह्य शस्त्राण्युदिताग्र्यतेजसः।पुरीं सुरेशात्मजवीर्यपालितांवधाय शत्रोः पुनरागतास्सह।।

അപ്പോൾ ഉദയിക്കുന്ന ശ്രേഷ്ഠതേജസ്സാൽ ദീപ്തരായ രാമനും, രാമാനുജനായ ലക്ഷ്മണനും, വാനരസേനയും ആയുധങ്ങൾ കൈക്കൊണ്ട്, ഇന്ദ്രപുത്രന്റെ വീര്യത്താൽ സംരക്ഷിതമായ ആ നഗരിയിലേക്കു ശത്രുവധസങ്കൽപ്പത്തോടെ വീണ്ടും ഒരുമിച്ചു എത്തി.