Sarga 28

Verse 1

स एवं ब्रुवतीं सीतां धर्मज्ञो धर्मवत्सलः।न नेतुं कुरुते बुद्धिं वने दुःखानि चिन्तयन्।।2.28.1।।

സീത ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടും, ധർമ്മജ്ഞനും ധർമ്മവത്സലനുമായ ശ്രീരാമൻ വനവാസത്തിലെ ദുഃഖങ്ങൾ ചിന്തിച്ച് അവളെ കൂടെ കൊണ്ടുപോകാൻ മനസ്സുറപ്പിച്ചില്ല.

Verse 2

सान्त्वयित्वा पुनस्तां तु बाष्पदूषितलोचनाम्।निवर्तनार्थे धर्मात्मा वाक्यमेतदुवाच ह।।2.28.2।।

കണ്ണുനീർ മൂടിയ കണ്ണുകളുള്ള സീതയെ വീണ്ടും ആശ്വസിപ്പിച്ച ശേഷം, അവളെ മടക്കാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് ധർമ്മാത്മാവായ രാമൻ ഈ വാക്കുകൾ വീണ്ടും പറഞ്ഞു.

Verse 3

सीते महाकुलीनाऽसि धर्मे च निरता सदा।इहाऽचर स्वधर्मं त्वं मे यथा मनसस्सुखम्।।2.28.3।।

ഹേ സീതേ, നീ മഹാകുലത്തിൽ ജനിച്ചവളും സദാ ധർമ്മനിഷ്ഠയുമായവളാണ്. അതിനാൽ ഇവിടെ തന്നെ പാർത്ത് നിന്റെ സ്വധർമ്മം ആചരിക്കൂ—എന്റെ മനസ്സിന് സമാധാനം ലഭിക്കേണ്ടതിന്.

Verse 4

सीते यथा त्वां वक्ष्यामि तथा कार्यं त्वयाऽबले। वने हि बहवो दोषा वदतस्तान्निबोध मे।।2.28.4।।

ഹേ സീതേ, നിർബലേ, ഞാൻ പറയുന്നതുപോലെ തന്നേ നീ ചെയ്യണം. വനത്തിൽ സത്യമായും അനേകം ദോഷങ്ങളും കഷ്ടങ്ങളും ഉണ്ട്; ഞാൻ പറയുന്നതു ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.

Verse 5

सीते विमुच्यतामेषा वनवासकृता मतिः।बहुदोषं हि कान्तारं वनमित्यभिधीयते।।2.28.5।।

ഹേ സീതേ, വനവാസം ചെയ്യണമെന്ന ഈ തീരുമാനം ഉപേക്ഷിക്കൂ. കാരണം കാന്താരമായ വനത്തെ ‘വനം’ എന്നു വിളിക്കുന്നത് തന്നെ അനേകം ദോഷങ്ങളും ഭയങ്ങളും കഷ്ടങ്ങളും നിറഞ്ഞതിനാലാണ്.

Verse 6

हितबुद्ध्या खलु वचो मयैतदभिधीयते।सदा सुखं न जानामि दुःखमेव सदा वनम्।।2.28.6।।

നിന്റെ ഹിതം കരുതിയാണു ഞാൻ ഈ വാക്കുകൾ പറയുന്നത്. വനത്തിൽ സ്ഥിരമായ സുഖം ഞാൻ അറിയുന്നില്ല; വനം എപ്പോഴും ദുഃഖമേ ആയിരിക്കുന്നു.

Verse 7

गिरिनिर्झरसम्भूता गिरिकन्दर वासिनाम्।सिंहानां निनदा दुःखा श्श्रोतुं दुःखमतो वनम्।।2.28.7।।

പർവതത്തിലെ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളിൽ നിന്നുയരുന്ന മുഴക്കങ്ങളും, ഗിരികന്ദരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന സിംഹങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനങ്ങളും കേൾക്കാൻ ദുഃഖകരവും ഭീതിജനകവുമാകുന്നു; അതുകൊണ്ട് വനവാസം കഷ്ടമേയാണ്.

Verse 8

क्रीडमानाश्च विस्रब्धा मत्ता श्शून्ये महामृगाः।दृष्ट्वा समभिवर्तन्ते सीते दुःखमतो वनम्।।2.28.8।।

ഏകാന്തവനത്തിൽ സ്വൈര്യത്തിൽ മദിച്ചും ഭയമില്ലാതെയും മഹാമൃഗങ്ങൾ കളിച്ചുല്ലസിക്കുന്നു; മനുഷ്യനെ കണ്ടാൽ പാഞ്ഞെത്തി ആക്രമിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് വനം ദുഃഖമേയാണ്.

Verse 9

सग्राहा स्सरितश्चैव पङ्कवत्यस्सु दुस्तराः। मत्तैरपि गजैर्नित्यमतो दुःखतरं वनम्।।2.28.9।।

മുതലകളാൽ നിറഞ്ഞതും ചെളിയാൽ കട്ടിയുമായ നദികൾ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായി കടക്കേണ്ടവയാണ്; മദിച്ച ആനകൾക്കും പോലും അവ കടക്കാൻ പ്രയാസം. അതുകൊണ്ട് വനവാസം എല്ലായ്പ്പോഴും കൂടുതൽ അപകടവും കഷ്ടവും നിറഞ്ഞതാണ്.

Verse 10

लताकण्टकसङ्कीर्णाः कृकवाकूपनादिताः।निरपाश्च सुदुर्गाश्च मार्गा दुःखमतो वनम्।।2.28.10।।

വഴികൾ മുള്ളുള്ള വള്ളിച്ചെടികളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; കാട്ടുപക്ഷികളുടെ കൂജനത്തോടെ മുഴങ്ങുന്നു; ജലമില്ലാത്തതും അത്യന്തം ദുർഗമവുമാണ്; അതിനാൽ വനം ദുഃഖകരമാണ്.

Verse 11

सुप्यते पर्णशय्यासु स्वयं भग्नासु भूतले।रात्रिषु श्रमखिन्नेन तस्माद्दुःखतरं वनम्।।2.28.11।।

രാത്രികളിൽ അധ്വാനത്താൽ ക്ഷീണിച്ചവൻ നിലത്തുതന്നെ, സ്വയം വീണു പൊട്ടിയ ഇലകളുടെ ശയ്യയിൽ കിടന്ന് ഉറങ്ങേണ്ടിവരും; അതിനാൽ വനം കൂടുതൽ ദുഃഖകരമാണ്.

Verse 12

अहोरात्रं च सन्तोषः कर्तव्यो नियतात्मना।फलैर्वृक्षावपतितै स्सीते दुःखमतो वनम्।।2.28.12।।

ഹേ സീതേ, നിയന്ത്രിതചിത്തനായവൻ പകലും രാത്രിയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ സംയമിച്ച്, വൃക്ഷങ്ങളിൽ നിന്ന് വീണ ഫലങ്ങളാൽ മാത്രം തൃപ്തനായി കഴിയണം; അതിനാൽ വനം ദുഃഖമയമാണ്.

Verse 13

उपवासश्च कर्तव्यो यथा प्राणेन मैथिलि।जटाभारश्च कर्तव्यो वल्कलाम्बरधारिणा।।2.28.13।।

ഹേ മൈഥിലീ, പ്രാണശക്തിക്ക് അനുസരിച്ച് ഉപവാസവും ആചരിക്കണം; വൽക്കലവസ്ത്രം ധരിക്കുന്നവൻ ജടാഭാരവും വഹിക്കണം.

Verse 14

देवतानां पित्रूणां कर्तव्यं विधिपूर्वकम्।प्राप्तानामतिथीनां च नित्यशः प्रतिपूजनम्।।2.28.14।।

ദേവന്മാരെയും പിതൃകളെയും വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കുന്നത് കടമയാണ്; കൂടാതെ എത്തുന്ന അതിഥികളെ നിത്യവും ആദരത്തോടെ സത്കരിക്കണം.

Verse 15

कार्यस्त्रिरभिषेकश्च काले काले च नित्यशः।चरता नियमेनैव तस्माद्धुःखतरं वनम्।।2.28.15।।

നിയമം പാലിച്ച് സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ, നിശ്ചിത സമയങ്ങളിൽ നിത്യമായി മൂന്നു പ്രാവശ്യം സ്നാനാഭിഷേകം നടത്തണം; അതിനാൽ വനജീവിതം അത്യന്തം ദുഷ്കരമാണ്.

Verse 16

उपहारश्च कर्तव्यः कुसुमै स्स्वयमाहृतैः।आर्षेण विधिना वेद्यां बाले दुःखमतो वनम्।।2.28.16।।

സ്വയം ശേഖരിച്ച പുഷ്പങ്ങളാൽ ഋഷിവിധിപ്രകാരം വേദിയിൽ ഉപഹാരം അർപ്പിക്കണം; അതിനാൽ, ഹേ നിർമലയേ, വനജീവിതം കഷ്ടകരമാണ്.

Verse 17

यथालब्धेन कर्तव्यः सन्तोषस्तेन मैथिलि।यताहारैर्वनचरै र्नित्यं दुःखमतो वनम्।।2.28.17।।

ഹേ മൈഥിലി, വനത്തിൽ വസിച്ച് നിയന്ത്രിതാഹാരം ചെയ്യുന്നവർ ലഭിക്കുന്നതിൽ തന്നെ സന്തോഷം പുലർത്തണം; അതുകൊണ്ട് വനവാസം നിത്യവും ദുഃഖകരമാണ്.

Verse 18

अतीव वातास्तिमिरं बुभुक्षा चात्र नित्यशः।भयानि च महान्त्यत्र ततो दुःखतरं वनम्।।2.28.18।।

അവിടെ കഠിനമായ കാറ്റുകളും ഘോരമായ ഇരുട്ടും നിത്യമായ വിശപ്പും ഉണ്ട്; മഹാഭയങ്ങളും കൂടെയുണ്ട്—അതുകൊണ്ട് വനവാസം അത്യന്തം ദുഃഖകരമാണ്.

Verse 19

सरीसृपाश्च बहवो बहुरूपाश्च भामिनि।चरन्ति पृथिवीं दर्पात्ततो दुःखतरं वनम्।।2.28.19।।

ഹേ സുന്ദരി, പലവിധത്തിലുള്ള അനേകം സർപ്പാദി സരീസൃപങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ ധാർഷ്ട്യത്തോടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് വനവാസം കൂടുതൽ ഭയാനകവും ദുഃഖകരവും ആണ്.

Verse 20

नदी निलयना स्सर्पा नदीकुटिलगामिनः।तिषठ्न्त्यावृत्य पन्थानं ततो दुःखतरं वनम्।।.2.28.20।।

നദികളിൽ വസിക്കുകയും നദിപോലെ വളഞ്ഞുനീങ്ങുകയും ചെയ്യുന്ന സർപ്പങ്ങൾ പാത മൂടി ഒളിഞ്ഞുകാത്തിരിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് വനവാസം അത്യന്തം കഠിനമാണ്.

Verse 21

पतङ्गा वृश्चिकाः कीटा दंशाश्च मशकै स्सह।बाधन्ते नित्यमबले सर्वं दुःखमतो वनम्।।2.28.21।।

ഹേ അബലേ, അവിടെ പക്ഷികൾ, വൃശ്ചികങ്ങൾ, കീടങ്ങൾ, കടിയുന്ന ചെറുപുഴുക്കൾ, കൊതുകുകൾ എന്നിവയൊക്കെയും നിത്യമായി എല്ലാവരെയും പീഡിപ്പിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് വനവാസം മുഴുവനായും ദുഃഖമേയാണ്.

Verse 22

द्रुमाः कण्टकिनश्चैव कुशा: काशाश्च भामिनि।वने व्याकुलशाखाग्रास्तेन दुःखतरं वनम्।।2.28.22।।

ഹേ ഭാമിനി, വനത്തിൽ മുള്ളുള്ള വൃക്ഷങ്ങളും കുശാ പുല്ലും കാശാ നാളുകളും ഉണ്ട്; വൃക്ഷശിഖരങ്ങളിലെ കൊമ്പുകൾ കുടുങ്ങി കലങ്ങിയിരിക്കുന്നു—അതുകൊണ്ട് വനവാസം അത്യന്തം ദുഃഖകരമാണ്.

Verse 23

कायक्लेशाश्च बहवो भयानि विविधानि च।अरण्यवासे वसतो दुःखमेव ततो वनम्।।2.28.23।।

അരണ്യത്തിൽ വസിക്കുന്നവന് അനവധി ദേഹക്ലേശങ്ങളും പലവിധ ഭയങ്ങളും ഉണ്ടാകുന്നു; അതുകൊണ്ട് വനം നിശ്ചയമായും ദുഃഖമേയാണ്.

Verse 24

क्रोधलोभौ विमोक्तव्यौ कर्तव्या तपसे मतिः।न भेतव्यं च भेतव्ये नित्यं दुःखमतो वनम्।।2.28.24।।

ക്രോധവും ലോഭവും ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടതാണ്; മനസ്സിനെ തപസ്സിൽ സ്ഥിരപ്പെടുത്തണം; ഭയപ്പെടേണ്ട സാഹചര്യത്തിലും ഭയത്തിന് അടിമയാകരുത്—അതുകൊണ്ട് വനവാസം നിരന്തരം കഷ്ടമാണ്.

Verse 25

तदलं ते वनं गत्वा क्षमं न हि वनं तव।विमृशन्निह पश्यामि बहुदोषतरं वनम्।।2.28.25।।

അതുകൊണ്ട് മതി—നീ വനത്തിലേക്ക് പോകരുത്; വനവാസം നിനക്കു യോജിച്ചതല്ല. ഇവിടെ ആലോചിച്ചുനോക്കുമ്പോൾ വനം കൂടുതൽ ദോഷങ്ങളും അപകടങ്ങളും നിറഞ്ഞതായാണ് എനിക്ക് തോന്നുന്നത്.

Verse 26

वनन्तु नेतुं न कृता मतिस्तदाबभूव रामेण यदा महात्मना।न तस्य सीता वचनं चकार तत्ततोऽब्रवीद्राममिदं सुदुःखिता।।2.28.26।।

മഹാത്മാവായ രാമൻ അവളെ വനത്തിലേക്കു കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോകാൻ തീരുമാനിക്കാതിരുന്നപ്പോൾ, സീത അവന്റെ വാക്ക് അനുസരിച്ചില്ല; അത്യന്തം ദുഃഖിതയായി അവൾ രാമനോടു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.