Sarga 65

Verse 1

तप्यमानं तथा रामं सीताहरणकर्शितम्।लोकानामभवे युक्तं सांवर्तकमिवानलम्।।।।वीक्षमाणं धनुस्सज्यं निश्श्वसन्तं पुनः पुनः।दग्धुकामं जगत्सर्वं युगान्ते च यथा हरम्।।।।अदृष्टपूर्वं सङ्क्रुद्धं दृष्ट्वा रामं तु लक्ष्मणः।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं मुखेन परिशुष्यता।।।।

സീതാഹരണത്താൽ പീഡിതനായി ദഹിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന രാമൻ, ലോകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കാൻ ഒരുങ്ങിയ സംവർത്തകാഗ്നിപോലെ തോന്നി. വീണ്ടും വീണ്ടും കെട്ടിയ ധനുസ്സിലേക്കു ദൃഷ്ടി പതിപ്പിച്ച് ഉഷ്ണനിശ്വാസങ്ങൾ വിടുകയും, യുഗാന്തത്തിൽ ഹരൻ (ശിവൻ) സർവ്വജഗത്തെയും ദഹിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ നിലകൊള്ളുകയും ചെയ്തു. ഇത്തരമൊരു അപൂർവ ക്രോധത്തിൽ രാമനെ കണ്ട ലക്ഷ്മണൻ, കണ്ഠം വരണ്ടവനായി, കൈകൂപ്പി വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 2

तप्यमानं तथा रामं सीताहरणकर्शितम्।लोकानामभवे युक्तं सांवर्तकमिवानलम्।।3.65.1।।वीक्षमाणं धनुस्सज्यं निश्श्वसन्तं पुनः पुनः।दग्धुकामं जगत्सर्वं युगान्ते च यथा हरम्।।3.65.2।।अदृष्टपूर्वं सङ्क्रुद्धं दृष्ट्वा रामं तु लक्ष्मणः।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं मुखेन परिशुष्यता।।3.65.3।।

അവൻ കെട്ടിയൊരുക്കിയ ധനുസ്സിനെ വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കി, ഉഗ്രനിശ്വാസങ്ങൾ വിടുകയായിരുന്നു; യുഗാന്തത്തിൽ ഹരൻ (ശിവൻ) പോലെ സർവ്വജഗത്തെയും ദഹിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനെപ്പോലെ.

Verse 3

तप्यमानं तथा रामं सीताहरणकर्शितम्।लोकानामभवे युक्तं सांवर्तकमिवानलम्।।3.65.1।।वीक्षमाणं धनुस्सज्यं निश्श्वसन्तं पुनः पुनः।दग्धुकामं जगत्सर्वं युगान्ते च यथा हरम्।।3.65.2।।अदृष्टपूर्वं सङ्क्रुद्धं दृष्ट्वा रामं तु लक्ष्मणः।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं मुखेन परिशुष्यता।।3.65.3।।

മുമ്പൊരിക്കലും കണ്ടിട്ടില്ലാത്തവിധം ക്രുദ്ധനായ രാമനെ കണ്ടപ്പോൾ, ലക്ഷ്മണൻ കൈകൂപ്പി—വായ വരണ്ടുകൊണ്ട്—അവനോട് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 4

पुरा भूत्वा मृदुर्दान्तस्सर्वभूतहिते रतः।न क्रोधवशमापन्नः प्रकृतिं हातुमर्हसि।।।।

മുന്‍പ് നീ മൃദുസ്വഭാവിയും ദാന്തനുമായ് സർവ്വഭൂതഹിതത്തിൽ നിരതനായിരുന്നു; ക്രോധവശനായി നിന്റെ സ്വാഭാവിക ശാന്തത ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് നിനക്കു യോജ്യമല്ല.

Verse 5

चन्द्रे लक्ष्मीः प्रभा सूर्ये गतिर्वायौ भुवि क्षमा।एतत्तु नियतं सर्वं त्वयि चानुत्तमं यशः।।।।

ചന്ദ്രനിൽ ലക്ഷ്മിയും സൂര്യനിൽ പ്രഭയും വായുവിൽ ഗതിയും ഭൂമിയിൽ ക്ഷമയും എങ്ങനെ നിശ്ചിതമാണോ; അതുപോലെ ആ ഗുണങ്ങൾ എല്ലാം നിനക്കുള്ളിൽ ദൃഢമായി നിലകൊള്ളുന്നു, നിന്റെ യശസ്സും അനുത്തമമാണ്.

Verse 6

एकस्य नापराधेन लोकान् हन्तुं त्वमर्हसि।न तु जानामि कस्यायं भग्नस्साङ्ग्रामिको रथः।।।।केन वा कस्य वा हेतोस्सायुधस्सपरिच्छदः।

ഒരാളുടെ അപരാധം കൊണ്ടു ലോകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നത് നിനക്കു യോജ്യമല്ല. എന്നാൽ ഇവിടെ തകർന്നുകിടക്കുന്ന ഈ യുദ്ധരഥം ആയുധങ്ങളും ഉപകരണങ്ങളും സഹിതം ആരുടേതാണെന്നും, ആരാൽ ഏതു കാരണത്താൽ ഇതു സംഭവിച്ചുവെന്നും എനിക്ക് അറിയില്ല.

Verse 7

खुरनेमिक्षतश्चायं सिक्तो रुधिरबिन्धुभिः।।।।देशो निर्वृत्तसङ्ग्रामस्सुघोरः पार्थिवात्मज।

ഹേ പാർത്ഥിവാത്മജ രാജകുമാരാ, ഈ നിലം കുതിരക്കുളമ്പുകളാലും രഥചക്രത്തിന്റെ അരികുകളാലും മുറിവേറ്റിരിക്കുന്നു; രക്തബിന്ദുക്കളാൽ നനഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇവിടെ അത്യന്തം ഘോരമായ യുദ്ധം നടന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 8

एकस्य तु विमर्धोऽयं न द्वयोर्वदतांवर।।।।न हि वृत्तं हि पश्यामि बलस्य महतः पदम्।

ഹേ വക്താക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ഈ ഏറ്റുമുട്ടൽ രണ്ടുപേരുടേതല്ല, ഒരാളുടേതെന്നു തോന്നുന്നു; കാരണം മഹാസേനയുടെ പാദചിഹ്നങ്ങളോ അടയാളങ്ങളോ ഇവിടെ ഞാൻ കാണുന്നില്ല.

Verse 9

नैकस्य तु कृते लोकान्विनाशयितुमर्हसि।।।।युक्तदण्डा हि मृदवः प्रशान्ता वसुधाधिपाः।

ഒരു വ്യക്തിയുടെ കാരണത്താൽ ലോകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നത് നിനക്കു യുക്തമല്ല. ഭൂമിയുടെ അധിപതികളായ രാജാക്കന്മാർ യുക്തദണ്ഡത്തോടെ മൃദുവും പ്രശാന്തവുമായിരിക്കണം; ദണ്ഡം യോജ്യമായിടത്ത് മാത്രമേ ദണ്ഡിക്കൂ.

Verse 10

सदा त्वं सर्वभूतानां शरण्यः परमा गतिः।।।।को नु दारप्रणाशं ते साधु मन्येत राघव।

നീ എപ്പോഴും സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കും ശരണം, പരമഗതി തന്നെയാകുന്നു. ഹേ രാഘവ, നിന്റെ ഭാര്യയുടെ നഷ്ടം ന്യായമാണെന്ന് ആരാണ് സദാചാരിയായി കരുതുക?

Verse 11

सरितस्सागराश्शैला देवगन्धर्वदानवाः।।।।नालं ते विप्रियं कर्तुं दीक्षितस्येव साधवः।

നദികളും സമുദ്രങ്ങളും പർവ്വതങ്ങളും—ദേവന്മാരും ഗന്ധർവ്വന്മാരും ദാനവന്മാരും പോലും—നിനക്കു ദോഷം ചെയ്യാൻ കഴിവുള്ളവരല്ല; ദീക്ഷിതനായ വ്രതസ്ഥനോടു സജ്ജനർ വൈരം കാണിക്കാത്തതുപോലെ.

Verse 12

येन राजन्हृता सीता तमन्वेषितुमर्हसि।।।।मद्वितीयो धनुष्पाणिस्सहायैः परमर्षिभिः।

ഹേ രാജാവേ, സീതയെ ആരാൽ അപഹരിക്കപ്പെട്ടുവോ അവനെ അന്വേഷിക്കേണ്ടത് നിനക്കു യുക്തമാണ്. ധനുസ്സേന്തിയ നീയോടൊപ്പം ഞാൻ രണ്ടാമനായും, മഹർഷിമാരുടെയും സഹായികളുടെയും കൂട്ടായ്മയോടെയും വരാം.

Verse 13

समुद्रं च विचेष्यामः पर्वतांश्च वनानि च।।।।गुहाश्च विविधा घोरा नदी पद्मवनानि च।

ഞങ്ങൾ സമുദ്രങ്ങളെയും പർവതങ്ങളെയും വനങ്ങളെയും അന്വേഷിക്കും; ഭയാനകമായ പലവിധ ഗുഹകളെയും, നദികളെയും, പദ്മവനങ്ങളെയും കൂടി.

Verse 14

देवगन्धर्वलोकांश्च विचेष्यामस्समाहिताः।।।।यावन्नाधिगमिष्यामस्तव भार्यापहारिणम्।

ഞങ്ങൾ ഏകാഗ്രചിത്തരായി ദേവലോകങ്ങളെയും ഗന്ധർവലോകങ്ങളെയും പോലും അന്വേഷിക്കും—നിന്റെ ഭാര്യയെ അപഹരിച്ചവനെ കണ്ടെത്തുന്നതുവരെ.

Verse 15

न चेत्साम्ना प्रदास्यन्ति पत्नीं ते त्रिदशेश्वराः।।।।कोसलेन्द्र ततः पश्चात्प्राप्तकालं करिष्यसि।

ഹേ കോസലേന്ദ്രാ, സാവധാനമായ അപേക്ഷയാൽ പോലും ത്രിദശാധിപന്മാർ നിന്റെ ഭാര്യയെ തിരികെ നൽകുന്നില്ലെങ്കിൽ, അതിന് ശേഷം യുക്തമായ സമയം വന്നപ്പോൾ നീ ചെയ്യേണ്ടത് ചെയ്യുക.

Verse 16

शीलेन साम्ना विनयेन सीतां नयेन न प्राप्स्यसि चेन्नरेन्द्र।ततस्समुत्सादय हेमपुङ्खै र्महेन्द्रवज्रप्रतिमैश्शरौघैः।।।।

അവൻ കെട്ടിയൊരുക്കിയ ധനുസ്സിനെ വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കി, ഉഗ്രനിശ്വാസങ്ങൾ വിടുകയായിരുന്നു; യുഗാന്തത്തിൽ ഹരൻ (ശിവൻ) പോലെ സർവ്വജഗത്തെയും ദഹിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനെപ്പോലെ.