Previous Verse
Next Verse

Shloka 2

रामक्रोधवर्णनम्

Lakshmana’s Counsel to the Enraged Rama

तप्यमानं तथा रामं सीताहरणकर्शितम्।लोकानामभवे युक्तं सांवर्तकमिवानलम्।।3.65.1।।वीक्षमाणं धनुस्सज्यं निश्श्वसन्तं पुनः पुनः।दग्धुकामं जगत्सर्वं युगान्ते च यथा हरम्।।3.65.2।।अदृष्टपूर्वं सङ्क्रुद्धं दृष्ट्वा रामं तु लक्ष्मणः।अब्रवीत्प्राञ्जलिर्वाक्यं मुखेन परिशुष्यता।।3.65.3।।

vīkṣamāṇaṃ dhanus sajyaṃ niśśvasantaṃ punaḥ punaḥ |

dagdhukāmaṃ jagat sarvaṃ yugānte ca yathā haram ||

അവൻ കെട്ടിയൊരുക്കിയ ധനുസ്സിനെ വീണ്ടും വീണ്ടും നോക്കി, ഉഗ്രനിശ്വാസങ്ങൾ വിടുകയായിരുന്നു; യുഗാന്തത്തിൽ ഹരൻ (ശിവൻ) പോലെ സർവ്വജഗത്തെയും ദഹിപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവനെപ്പോലെ.

purāformerly
purā:
Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpurā (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक
bhūtvāhaving been
bhūtvā:
Purvakala (पूर्वकाल/preceding action)
TypeIndeclinable
Rootbhū (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक (having been)
mṛduḥgentle
mṛduḥ:
Karta (कर्ता/subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootmṛdu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (त्वम् implied)
dāntaḥself-restrained
dāntaḥ:
Karta (कर्ता/subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootdānta (प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (क्त from dam), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
sarvabhūtahitein the welfare of all beings
sarvabhūtahite:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsarva-bhūta-hita (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (सर्वभूतानां हिते)
rataḥengaged, devoted
rataḥ:
Karta (कर्ता/subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootrata (प्रातिपदिक)
Formकृदन्त (क्त from ram), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्
nanot
na:
Nishedha (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेधार्थक-अव्यय
krodhavaśamthe sway of anger
krodhavaśam:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootkrodha-vaśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (क्रोधस्य वशः)
āpannaḥhaving fallen into, having reached
āpannaḥ:
Karta (कर्ता/subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootā-pad (धातु)
Formकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (त्वम्)
prakṛtimnatural disposition
prakṛtim:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootprakṛti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
hātumto abandon
hātum:
Karma (कर्म/object of 'arhasi')
TypeVerb
Roothā (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), परस्मैपद; अर्थः: "to abandon"
arhasiought (not)
arhasi:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootarh (धातु)
Formलट् (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन, परस्मैपद; निषेधेन (na ... arhasi)

O king! if you fail to get Sita through appeasement, through humility or diplomacy then you destroy (the three worlds) by your gold-tipped stream of arrows comparable to Indra's thunderbolt.ইত্যার্ষে শ্রীমদ্রামাযণে বাল্মীকীয আদিকাব্যে অরণ্যকাণ্ডে পঞ্চষষ্টিতমস্সর্গঃ৷৷Thus ends the sixtyfifth sarga of Aranyakanda of the holy Ramayana the first epic composed by sage Valmiki.

R
Rāma
B
bow (dhanuḥ)
H
Hara (Śiva)
Y
yugānta (end of an age)

FAQs

Power without restraint becomes catastrophic; Dharma requires that even justified anger be governed by discrimination (viveka).

Rāma’s grief escalates into a near-cosmic fury, symbolized by his readiness with the bow.

The implied virtue is temperance: the heroic capacity to pause, reflect, and act proportionately rather than impulsively.