Adhyaya 26

Verse 1

भीष्म उवाच । दीर्घायुरारोग्यकुलातिवृद्धिभिर्युक्तः पुमान्रूपकुलान्वितः स्यात् । मुहुर्मुहुर्जन्मनि येन सम्यक्व्रतं समाचक्ष्व च शीतरश्मेः

ഭീഷ്മൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശീതരശ്മി (ചന്ദ്രസമൻ), ദയവായി ആ വ്രതത്തിന്റെ യഥാവിധി വിശദമായി പറയുക; അതിനാൽ മനുഷ്യൻ പുനഃപുനഃ ജന്മങ്ങളിൽ ദീർഘായുസ്സും ആരോഗ്യവും കുലവർദ്ധനവും രൂപവും ഉത്തമകുലസമ്പത്തും പ്രാപിക്കും।

Verse 2

पुलस्त्य उवाच । त्वया पृष्टमिदं सम्यगक्षयस्वर्गकारकम् । रहस्यं तु प्रवक्ष्यामि यत्पुराणविदो विदुः

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—നീ ഇത് യഥാർത്ഥമായി ചോദിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇത് അക്ഷയസ്വർഗ്ഗം നൽകുന്നതാണ്. ഇനി പുരാണവിദർ അറിയുന്ന ആ രഹസ്യം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 3

रोहिणीचंद्रशयनं नामव्रतमिहोच्यते । तस्मिन्नारायणस्यार्चामर्चयेदिंदुनामभिः

ഇവിടെ ‘രോഹിണീ–ചന്ദ്രശയനം’ എന്ന വ്രതം വിവരിക്കുന്നു. ആ അവസരത്തിൽ നാരായണന്റെ വിഗ്രഹത്തെ ഇന്ദു (ചന്ദ്രൻ) നാമങ്ങളാൽ അർച്ചിക്കണം.

Verse 4

यदा सोमदिने शुक्ला भवेत्पंचदशी क्वचित् । अथवा ब्रह्मनक्षत्रं पौर्णमास्यां प्रजायते

ഏതെങ്കിലും തിങ്കളാഴ്ച ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ പഞ്ചദശി (പൗർണ്ണമി) വന്നാൽ, അല്ലെങ്കിൽ പൗർണ്ണമിരാത്രിയിൽ ബ്രഹ്മ-നക്ഷത്രം ഉദിച്ചാൽ—

Verse 5

तदा स्नानं नरः कुर्यात्पंचगव्येन सर्षपैः । आप्यायस्वेति च जपेद्विद्वानष्टशतं पुनः

അപ്പോൾ മനുഷ്യൻ കടുകുസഹിതം പഞ്ചഗവ്യത്തോടെ സ്നാനം ചെയ്യണം. പിന്നെ പണ്ഡിതൻ ‘ആപ്യായസ്വ’ മന്ത്രം വീണ്ടും എട്ടുനൂറ് പ്രാവശ്യം ജപിക്കണം.

Verse 8

शूद्रोपि परया भक्त्या पाषंडालापवर्जितः । सोमाय शांताय नमोस्तु पादावनंतधाम्नेति च जानुजंघे । ऊरुद्वयं चापि जलोदराय संपूजयेन्मेढ्रमनंगधाम्ने

ശൂദ്രനും പരമഭക്തിയോടെ പാഷണ്ഡരുടെ വാക്കുകൾ ഒഴിവാക്കി നിന്നാൽ (ഭഗവാന്റെ അവയവങ്ങളെ) പൂജിക്കാം—പാദങ്ങളിൽ ‘ശാന്തനായ സോമനു നമസ്കാരം; അനന്തധാമനു നമഃ’ എന്ന്; തുടർന്ന് മുട്ടുകളും ജംഘകളും; ഇരുതുടകളും ‘ജലോദരായ’ എന്ന്; ജനനേന്ദ്രിയത്തെ ‘അനംഗധാമ്നേ’ എന്ന് പറഞ്ഞ് സമ്യകമായി പൂജിക്കണം.

Verse 9

नमोनमः कामसुखप्रदाय कटिः शशांकस्य सदार्चनीयः । तथोदरं चाप्यमृतोदराय नाभिः शशांकाय नमोभिपूज्या

കാമസുഖം പ്രദാനം ചെയ്ത് സദാ ആരാധ്യനായ ചന്ദ്രന്റെ കടിയ്ക്ക് നമോ നമഃ. അതുപോലെ അമൃതമയമായ ഉദരത്തിന് നമസ്കാരം; ചന്ദ്രന്റെ നാഭിക്കും നമസ്കാരം—ഭക്തിയോടെ പ്രത്യേകമായി പൂജ്യമായത്.

Verse 10

नमोस्तु चंद्राय मुखं च नित्यं दंता द्विजानामधिपाय पूज्याः । हास्यं नमश्चंद्रमसेऽभिपूज्यमोष्ठौ तु कौमोदवनप्रियाय

ചന്ദ്രദേവന് നമസ്കാരം; അവന്റെ മുഖത്തിന് നിത്യ നമസ്കാരം. അവന്റെ ദന്തങ്ങൾ ദ്വിജാധിപതിയെപ്പോലെ പൂജ്യമാണ്. ചന്ദ്രന്റെ ഹാസ്യത്തിന് പ്രത്യേക ആരാധനയോടെ നമസ്കാരം; അവന്റെ അധരങ്ങൾ കൗമോദവനപ്രിയനു അർപ്പിതമാകട്ടെ.

Verse 11

नासा च नाथाय वरौषधीनामानंदबीजाय पुनर्भ्रुवौ च । नेत्रद्वयं पद्मनिभं तथेंदोरिंदीवरव्यासकराय शौरेः

അവന്റെ നാസിക ശ്രേഷ്ഠ ഔഷധികളുടെ നാഥയായി; പിന്നെയും അവന്റെ ഭ്രൂയുഗളം ആനന്ദത്തിന്റെ ബീജമായി. അവന്റെ രണ്ട് കണ്ണുകൾ പദ്മസദൃശമായി ചന്ദ്രരൂപവും നേടി; കൂടാതെ ശൗരി (വിഷ്ണു)യും—നീലപദ്മംപോലെ വിശാലമായ കൈകളുള്ളവൻ.

Verse 12

नमः समस्ताध्वरपूजिताय कर्णद्वयं दैत्यनिषूदनाय । ललाटमिंदोरुदधिप्रियाय केशाः सुषुम्नाधिपतेः प्रपूज्याः

സകല യജ്ഞങ്ങളിലും പൂജിക്കപ്പെടുന്ന പ്രഭുവിന് നമസ്കാരം; ദൈത്യനിഷൂദനന്റെ കർണദ്വയത്തിന് നമസ്കാരം. ചന്ദ്രനും സമുദ്രവും പ്രിയമായ അവന്റെ ലലാടത്തിന് നമസ്കാരം. സുഷുമ്നാധിപതിയുടെ കേശങ്ങളും തീർച്ചയായും പ്രപൂജ്യം.

Verse 13

शिरः शशांकाय नमो मुरारेर्विश्वेश्वरायाथ नमः किरीटं । पद्मप्रिये रोहिणीनाम लक्ष्मि सौभाग्यसौख्यामृतसागराय

ചന്ദ്രധൃത ശിരസ്സിന് നമസ്കാരം; മുരാരി വിശ്വേശ്വരന് നമസ്കാരം; കിരീടത്തിന് നമസ്കാരം. ഹേ പദ്മപ്രിയേ, രോഹിണീ നാമമുള്ള ലക്ഷ്മീ! സൗഭാഗ്യവും സുഖവും എന്ന അമൃതസാഗരസ്വരൂപിണിയായ നിനക്ക് നമസ്കാരം.

Verse 14

दैवीं च संपूज्य सुगंधिपुष्पैर्नैवेद्यधूपादिभिरिंदुपत्नीम् । सुप्त्वा तु भूमौ पुनरुत्थितो यः स्नात्वा च विप्राय हविष्यभुक्तः

സുഗന്ധപുഷ്പങ്ങൾ, നൈവേദ്യം, ധൂപാദികൾ എന്നിവകൊണ്ട് ഇന്ദുവിന്റെ പത്നിയായ ദേവിയെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച്; ഭൂമിയിൽ ശയിച്ച് പിന്നെ എഴുന്നേറ്റ്; സ്നാനം ചെയ്ത് ബ്രാഹ്മണനെ സത്കരിച്ചു ദാനം നൽകി, തുടർന്ന് ഹവിഷ്യം (യജ്ഞയോഗ്യമായ സാത്വികാഹാരം) മാത്രം ഭുജിക്കുന്നവൻ—ഇങ്ങനെ വ്രതം ആചരിക്കുന്നവൻ…

Verse 15

देयः प्रभाते सहिरण्य वारिकुंभो नमः पापविनाशनाय । संप्राश्य गोमूत्रममांसमन्नमक्षारमष्टावथ विंशतिं च

പ്രഭാതത്തിൽ സ്വർണ്ണസഹിതമായ ജലകുംഭം അർപ്പിച്ച്—“പാപവിനാശനായ നമഃ” എന്നു നമസ്കരിക്കണം. തുടർന്ന് ഗോമൂത്രം ആചമിച്ച്, മാംസരഹിതമായ അന്നം ഭുജിക്കണം; കൂടാതെ എട്ട് കൂടെ ഇരുപത് (അഥവാ ഇരുപത്തിയെട്ട്) അളവിലുള്ള ധാന്യവും അർപ്പിക്കണം.

Verse 16

ग्रासांश्च त्रीन्सर्पियुतानुपोष्य भुक्त्वेतिहासं शृणुयान्मुहूर्तं । कदंबनीलोत्पलकेतकानि जातिःसरोजं शतपत्रिका च

ഉപവസിച്ച് നെയ്യ് ചേർത്ത മൂന്ന് ഗ്രാസം ഭുജിക്കണം; തുടർന്ന് ഭോജനാനന്തരം അല്പസമയം (മുഹൂർത്തം) പവിത്ര ഇതിഹാസ/കഥ ശ്രവിക്കണം. കടംബം, നീലോത്പലം, കേതകി, ജാതി (മല്ലി), സരോജം (താമര), ശതപത്രിക പുഷ്പങ്ങളും പൂജയ്ക്ക് പ്രശസ്തം.

Verse 17

अम्लानपुष्पाण्यथ सिंदुवारं पुष्पं पुनर्भारतमल्लिकायाः । शुक्लं च पुष्पं करवीरपुष्पं श्रीचंपकं चंद्रमसे प्रदेयम्

ചന്ദ്രനു വാടാത്ത പുതുമലർ അർപ്പിക്കണം—സിന്ദുവാരം, ഭാരത-മല്ലികയുടെ പുഷ്പം, വെളുത്ത പുഷ്പങ്ങൾ, കരവീര പുഷ്പം, ശുഭമായ ശ്രീചമ്പക പുഷ്പം.

Verse 18

श्रावणादिषु मासेषु क्रमादेतानि सर्वदा । यस्मिन्मासे व्रतादिः स्यात्तत्पुष्पैरर्चयेद्धरिम्

ശ്രാവണാദി മാസങ്ങളിൽ ഈ പുഷ്പങ്ങൾ ക്രമമായി എപ്പോഴും ഉപയോഗിക്കണം. ഏത് മാസത്തിൽ വ്രതാദി അനുഷ്ഠാനം ഉണ്ടോ, ആ മാസത്തിന് നിശ്ചിതമായ പുഷ്പങ്ങളാൽ ഹരിയെ അർച്ചിക്കണം.

Verse 19

एवं संवत्सरं यावदुपोष्य विधिवन्नरः । व्रतांते शयनं दद्याच्छयनोपस्करान्वितम्

ഇങ്ങനെ വിധിപൂർവ്വം പൂർണ്ണ ഒരു വർഷം ഉപവാസം അനുഷ്ഠിച്ച്, വ്രതാന്തത്തിൽ ശയ്യയും ശയ്യോപകരണങ്ങളോടുകൂടി ദാനം ചെയ്യണം।

Verse 20

रोहिणीचंद्रमिथुनं कारयित्वा तु कांचनम् । चंद्रः षडंगुलः कार्यो रोहिणी चतुरंगुला

സ്വർണ്ണത്തിൽ രോഹിണി–ചന്ദ്രൻ എന്ന യുഗ്മരൂപം നിർമ്മിച്ച്, ചന്ദ്രനെ ആറംഗുലവും രോഹിണിയെ നാലംഗുലവും അളവായി ചെയ്യണം।

Verse 21

मुक्ताफलाष्टकयुतां सितनेत्रसमन्विताम् । क्षीरकुंभोपरि पुनः कांस्यपात्राक्षतान्विताम्

എട്ട് മുത്തുകളോടും വെളുത്ത ‘നേത്ര’ചിഹ്നങ്ങളോടും കൂടിയ അതിനെ വീണ്ടും പാല്കുടത്തിന്റെ മുകളിൽ വെച്ച്, അക്ഷതം നിറഞ്ഞ കാംസപാത്രവും കൂടെ വെക്കണം।

Verse 22

दद्यान्मंत्रेण पूर्वाह्णे शालीक्षुफलसंयुताम् । श्वेतामथ सुवर्णास्यां रौप्यखुरसमन्विताम्

പൂർവ്വാഹ്നത്തിൽ മന്ത്രസഹിതം, ശാലിധാന്യം, കരിമ്പ്, ഫലങ്ങൾ എന്നിവയോടുകൂടിയ (പശുവിനെ) ദാനം ചെയ്യണം—അത് ശ്വേതവർണ്ണവും സ്വർണ്ണമുഖവും വെള്ളിഖുരങ്ങളോടുകൂടിയതുമായിരിക്കണം।

Verse 23

सवस्त्रभाजनां धेनुं तथा शंखं च भाजनम् । भूषणैर्द्विजदाम्पत्यमलंकृत्य गुणान्वितं

വസ്ത്രവും പാത്രവും സഹിതം ധേനുവിനെ ദാനം ചെയ്ത്, പാത്രരൂപമായ ശംഖും നൽകണം; കൂടാതെ ഗുണസമ്പന്നരായ ബ്രാഹ്മണ ദമ്പതികളെ ആഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കണം।

Verse 24

चंद्रोयं विप्ररूपेण सभार्य इति कल्पयेत् । यथा ते रोहिणी कृष्ण शयनं न त्यजेदपि

ഈ ചന്ദ്രനെ ഭാര്യയോടുകൂടി ബ്രാഹ്മണരൂപം ധരിച്ചതായി ധ്യാനിക്കണം; അങ്ങനെ ചെയ്താൽ, ഹേ കൃഷ്ണാ, നിന്റെ റോഹിണി ഒരു ക്ഷണവും ശയനം (സംഗം) വിട്ടുപോകുകയില്ല.

Verse 25

सोमरूपस्य वैतद्वन्न मे भेदो विभूतिभिः । यथा त्वमेव सर्वेषां परमानंदमुक्तिदः

ഇതുപോലെ, സോമരൂപനായവന് എന്റെ വിവിധ വിഭൂതികളിൽ യാതൊരു ഭേദവും ഇല്ല; കാരണം നീയേ എല്ലാവർക്കും പരമാനന്ദവും മോക്ഷവും നൽകുന്നവൻ.

Verse 26

इति श्रीपाद्मपुराणे प्रथमे सृष्टिखंडे रोहिणीचंद्रशयनव्रतं नाम षड्विंशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീ പദ്മപുരാണത്തിന്റെ പ്രഥമ സൃഷ്ടിഖണ്ഡത്തിൽ ‘രോഹിണീ–ചന്ദ്രശയന വ്രതം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുപത്തിയാറാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.

Verse 27

रूपारोग्यायुषामेतद्विधायकमनुत्तमम् । इदमेव पितॄणां च सर्वदा वल्लभं नृप

ഹേ നൃപാ! ഇത് രൂപം, ആരോഗ്യം, ദീർഘായുസ്സ് നൽകുന്ന അനുത്തമവിധിയാണ്; ഇതുതന്നെ പിതൃകൾക്ക് എപ്പോഴും പ്രിയമാണ്.

Verse 28

त्रैलोक्याधिपतिर्भूत्वा सप्तकल्पशतत्रयम् । चंद्रलोकमवाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभम्

മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ അധിപതിയായി മൂന്നു നൂറ് ഏഴ് കല്പങ്ങൾ വരെ, അവൻ ചന്ദ്രലോകം പ്രാപിക്കുന്നു—അവിടെ നിന്ന് പുനരാവർത്തനം ദുർലഭം.

Verse 29

नारी वा रोहिणीचंद्रशयनं या समाचरेत् । सापि तत्फलमाप्नोति पुनरावृत्तिदुर्लभम्

ഏതു സ്ത്രീയും വിധിപൂർവ്വം ‘രോഹിണീ–ചന്ദ്രശയനം’ എന്ന വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ, അവൾക്കും അതേ ഫലം ലഭിക്കുന്നു—ലോകജന്മത്തിലേക്കുള്ള പുനരാവർത്തനം ദുർലഭമായ ഫലം।

Verse 30

इति पठति शृणोति वा य इत्थं मधुमथनार्चनमिंदुकीर्तनेन । मतिमपि च ददाति सोपि शौरेर्भवनगतः परिपूज्यतेमरौघैः

ഇങ്ങനെ ചന്ദ്രസദൃശമായ കീർത്തനത്തിലൂടെ മധുമഥനന്റെ ഈ സ്തുതി പാരായണം ചെയ്യുന്നവനും ശ്രവിക്കുന്നവനും, മറ്റുള്ളവർക്ക് സദ്ബുദ്ധിയും നൽകുന്നവനും—അവനും ശൗരി (വിഷ്ണു)യുടെ ധാമത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് അമരഗണങ്ങളാൽ പൂർണ്ണമായി പൂജിക്കപ്പെടുന്നു।