Adhyaya 90
The Deeds of Cyavana (in the Context of Guru-tirtha Glorification)
ഈ അധ്യായത്തിൽ സൂതൻ കുഞ്ജലന്റെ വാക്ക് അറിയിക്കുന്നു—സംശയനാശകവും പാപഹരവും ആയ ഒരു പുണ്യാഖ്യാനം പറയുമെന്ന്. തുടർന്ന് കഥ ഇന്ദ്രന്റെ ദിവ്യസഭയിലേക്കു മാറുന്നു; നാരദൻ എത്തി അർഘ്യം, പാദ്യം, ആസനം എന്നിവ നൽകി വിധിപൂർവം ആദരിക്കപ്പെടുന്നു. അവിടെ തീർത്ഥങ്ങളുടെ വ്യത്യസ്ത ശക്തിയെക്കുറിച്ച്—ബ്രഹ്മഹത്യ, സുരാപാനം, ഗോഹത്യ, ഹിരണ്യസ്തേയം മുതലായ മഹാപാതകങ്ങളെ നീക്കുന്നതിൽ ഏത് തീർത്ഥം എത്ര പ്രഭാവമുള്ളത്—എന്ന ചോദ്യം ഉയരുന്നു. ഇന്ദ്രൻ ഭൂമിയിലെ തീർത്ഥങ്ങളെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു. തീർത്ഥങ്ങൾ ദേഹധാരികളായി, ദീപ്തിമാനായി, അലങ്കാരഭൂഷിതമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; ഗംഗ, നർമദ തുടങ്ങിയ നദികളും പ്രയാഗം, പുഷ്കരം, വാരാണസി, പ്രഭാസം, അവന്തി, നൈമിഷം തുടങ്ങിയ ക്ഷേത്രങ്ങളും പേരുപേരായി പറയപ്പെടുന്നു. പ്രായശ്ചിത്തമില്ലാതെ പോലും അതിഘോര പാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്ന മഹാതീർത്ഥം ഏതാണ് എന്ന് ഇന്ദ്രൻ ചോദിക്കുന്നു. സമവേതമായ തീർത്ഥങ്ങൾ പൊതുവായ പാപനാശക മഹിമ അംഗീകരിച്ചാലും, മഹാപാതകങ്ങളുടെ കാര്യത്തിൽ തങ്ങളുടെ പരിധി സൂചിപ്പിക്കുന്നു; എങ്കിലും പ്രയാഗം, പുഷ്കരം, അർഘ-തീർത്ഥം, വാരാണസി എന്നിവയെ പ്രത്യേകമായി പരമഫലദായകമെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. അവസാനം ഇന്ദ്രൻ സ്തുതി ചെയ്ത്, ഈ സംഭവത്തെ വേനകഥയോടും ഗുരുതീർത്ഥ മഹിമയോടും ബന്ധിപ്പിച്ച് അധ്യായം സമാപിക്കുന്നു.
Shlokas
Verse 1
सूतौवाच । एवमाकर्ण्य तत्सर्वं समुज्ज्वलस्य भाषितम् । कुंजलः स हि धर्मात्मा प्रत्युवाच सुतं प्रति
സൂതൻ പറഞ്ഞു—സമുജ്ജ്വലൻ പറഞ്ഞതെല്ലാം കേട്ട് ധർമ്മാത്മാവായ കുഞ്ജലൻ തന്റെ പുത്രനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു।
Verse 2
कुंजल उवाच । संप्रवक्ष्याम्यहं तात श्रूयतां स्थिरमानसः । सर्वसंदेहविध्वंसं चरित्रं पापनाशनम्
കുഞ്ജലൻ പറഞ്ഞു—മകനേ, ഇപ്പോൾ ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു; സ്ഥിരമനസ്സോടെ കേൾക്കുക. ഇത് എല്ലാ സംശയങ്ങളും നശിപ്പിക്കുകയും പാപം അകറ്റുകയും ചെയ്യുന്ന പുണ്യചരിതമാണ്।
Verse 3
इंद्रलोके प्रववृते संवादो देव कौतुकः । सभायां तस्य देवस्य इंद्रस्यापि महात्मनः
ഇന്ദ്രലോകത്തിൽ ദേവകൗതുകം നിറഞ്ഞൊരു സംവാദം ആരംഭിച്ചു—മഹാത്മാവായ ദേവേന്ദ്രന്റെ സഭാമണ്ഡപത്തിലും തന്നേ.
Verse 4
देवं द्रष्टुं सहस्राक्षं नारदस्त्वरितं ययौ । समागतं सहस्राक्षः सूर्यतेजःसमप्रभम्
സഹസ്രാക്ഷനായ ദേവേന്ദ്രനെ ദർശിക്കുവാൻ ആകാംക്ഷയോടെ നാരദൻ വേഗത്തിൽ പോയി. അവിടെ സഹസ്രാക്ഷൻ സൂര്യതേജസിനൊപ്പമുള്ള ദീപ്തിയോടെ പ്രത്യക്ഷനായി.
Verse 5
तं दृष्ट्वा हर्षमायातः समुत्थाय महामतिः । ददावर्घं च पाद्यं च भक्त्या प्रणतमानसः
അവനെ കണ്ടപ്പോൾ മഹാമതി ഹർഷത്തോടെ നിറഞ്ഞു; എഴുന്നേറ്റ് ഭക്തിയാൽ നമ്രമായ മനസ്സോടെ അർഘ്യവും പാദ്യവും സമർപ്പിച്ചു.
Verse 6
बद्धांजलिपुटोभूत्वा प्रणाममकरोत्तदा । आसने कोमले पुण्ये विनिवेश्य द्विजोत्तमम्
അപ്പോൾ കൈകൂപ്പി പ്രണാമം ചെയ്തു; പിന്നെ ആ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജനെ മൃദുവും പുണ്യവുമായ ആസനത്തിൽ ഇരുത്തി ആദരിച്ചു.
Verse 7
पप्रच्छ प्रणतो भूत्वा श्रद्धया परया युतः । कस्माच्चागमनं तेऽद्य कारणं वद सांप्रतम्
പ്രണാമം ചെയ്ത് പരമശ്രദ്ധയോടെ അദ്ദേഹം ചോദിച്ചു—“ഇന്ന് ഇവിടെ വരാൻ കാരണം എന്ത്? ഇപ്പോൾ തന്നെ കാരണം പറയുക.”
Verse 8
इत्युक्तो देवराजेन प्रत्युवाच महामुनिः । भवंतं द्रष्टुमायातः पृथिव्यास्तु पुरंदरः
ദേവരാജൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മഹാമുനി മറുപടി പറഞ്ഞു— “ഹേ പുരന്ദരാ! നീ ഭൂമിയെ ദർശിക്കാനായി ഇവിടെ വന്നിരിക്കുന്നു.”
Verse 9
स्नात्वा पुण्यप्रदेशेषु तीर्थेषु च सुश्रद्धया । देवान्पितॄन्समभ्यर्च्य दृष्ट्वा तीर्थान्यनेकशः
പുണ്യപ്രദേശങ്ങളിലെ തീർത്ഥങ്ങളിൽ ആഴത്തിലുള്ള ശ്രദ്ധയോടെ സ്നാനം ചെയ്ത്, ദേവന്മാരെയും പിതൃകളെയും യഥാവിധി ആരാധിച്ച്, (അവൻ) പലവട്ടം പല തീർത്ഥങ്ങളും ദർശിച്ചു.
Verse 10
एतत्ते सर्वमाख्यातं यत्त्वया पृच्छितं पुरा । देवेंद्र उवाच । दृष्टानि पुण्यतीर्थानि सुक्षेत्राणि त्वया मुने
“നീ മുമ്പ് ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ നിനക്കു വിശദമായി പറഞ്ഞു.” ദേവേന്ദ്രൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ മുനേ! നീ പുണ്യതീർത്ഥങ്ങളും ശുഭക്ഷേത്രങ്ങളും ദർശിച്ചിരിക്കുന്നു.”
Verse 11
किं तीर्थं प्राप्य मुच्येत ब्रह्मघ्नो ब्रह्महत्यया । सुरापोमुच्यतेपापाद्गोघ्नोहेमापहारकः
ഏത് തീർത്ഥം പ്രാപിച്ചാൽ ബ്രാഹ്മണഹന്തൻ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും? അതുപോലെ ഏത് (തീർത്ഥം) മൂലം സുരാപാനി, ഗോഹന്തൻ, സ്വർണ്ണാപഹാരകനും പാപമുക്തരാകും?
Verse 12
स्वामिद्रोहान्महाभाग नारीहंता कथं सुखी । नारद उवाच । यानि कानि च तीर्थानि गयादीनि सुरेश्वर
ഹേ മഹാഭാഗാ! സ്വാമിദ്രോഹിയും സ്ത്രീഹന്താവും എങ്ങനെ സുഖിയായിരിക്കും? നാരദൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ സുരേശ്വരാ! ഗയ മുതലായ ഏതു ഏതു തീർത്ഥങ്ങളുണ്ടോ…”
Verse 13
तेषां नैव प्रजानामि विशेषं पापनाशनम् । सुपुण्यानि सुदिव्यानि पापघ्नानि समानि च
അവയിൽ പാപനാശശക്തിയിൽ പ്രത്യേകമായ വ്യത്യാസം എനിക്കൊട്ടും അറിയില്ല; എല്ലാം സമമായി മഹാപുണ്യമയവും ദിവ്യവും പാപഹരവുമാണ്।
Verse 14
सर्वाण्येव सुतीर्थानि जानाम्यहं पुरंदर । अविशेषं विशेषं वै नैव जानामि सांप्रतम्
ഹേ പുരന്ദരാ! എല്ലാ ശ്രേഷ്ഠ തീർത്ഥങ്ങളെയും ഞാൻ അറിയുന്നു; എന്നാൽ ഇപ്പോൾ അവയിൽ ‘സാമാന്യം’ ഏത്, ‘വിശേഷം’ ഏത് എന്ന ഭേദം എനിക്ക് അറിയില്ല।
Verse 15
प्रत्ययं क्रियतां देव तीर्थानां गतिदायकम् । एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं नारदस्य महात्मनः
ഹേ ദേവാ! തീർത്ഥങ്ങളിലേക്കുള്ള ഗതി നൽകുന്ന ഉറച്ച പ്രത്യയം/ആശ്വാസം ദയവായി നൽകുക—ഇങ്ങനെ മഹാത്മാവായ നാരദന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം…
Verse 16
समाहूतानि चेंद्रेण तीर्थानि भूगतानि च । मूर्तिवर्तीनि दिव्यानि समायातानि शासनात्
ഇന്ദ്രൻ വിളിച്ചപ്പോൾ, ഭൂമിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന തീർത്ഥങ്ങളും—ദിവ്യവും മൂർത്തിമാനുമായവ—അവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഒരുമിച്ചു വന്നു।
Verse 17
बद्धांजलीनि दिव्यानि भूषितानि सुभूषणैः । दिव्यांबराणि स्निग्धानि तेजोवंति च सुव्रत
ആ ദിവ്യ തീർത്ഥങ്ങൾ കൈകൂപ്പി നിന്നു; ശുഭാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, ദിവ്യവസ്ത്രധാരികളായി, സ്നിഗ്ധവും തേജസ്സും നിറഞ്ഞവയായി പ്രകാശിച്ചു—ഹേ സുവ്രത!
Verse 18
स्त्रीपुंसोश्च स्वरूपाणि कृतानि च विशेषतः । हेमचंदनकाशानि दिव्यरूपधराणि च
പ്രത്യേകമായി സ്ത്രീപുരുഷന്മാരുടെ രൂപങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടു—സ്വർണ്ണവും ചന്ദനവും പോലെ ദീപ്തമായ, ദിവ്യരൂപം ധരിച്ചവയായി।
Verse 19
मुक्ताफलस्यवर्णेन प्रभासंति नरेश्वर । तप्तकांचनवर्णानि सारुण्यानि च तत्र वै
ഹേ നരേശ്വരാ, അവർ മുത്തിന്റെ വർണ്ണത്തിൽ ദീപ്തരാകുന്നു; അവിടെ ചൂടേറ്റ സ്വർണ്ണവർണ്ണവും, ചെമ്പിച്ച ചായം കലർന്ന രൂപങ്ങളും ദൃശ്യമാകുന്നു।
Verse 20
कति शुक्ल सुपीतानि प्रभावंति सभांतरे । कानि पद्मनिभान्येव मूर्तिवर्तीनि तानि तु
സഭയ്ക്കുള്ളിൽ എത്ര പേർ ശ്വേതവും എത്ര പേർ ഗാഢപീതവും ആയി ദീപ്തരാകുന്നു? അവരിൽ ഏവയാണ് പദ്മസമം, സാകാരമൂർത്തികളായി നിലകൊള്ളുന്നത്?
Verse 21
सूर्यतेजः प्रकाशानि तडित्तेजः समानि च । पावकाभानि चान्यानि प्रभासंति सभांतरे
സഭയ്ക്കുള്ളിൽ അനേകം ദീപ്തികൾ തെളിഞ്ഞു—ചിലത് സൂര്യതേജസ്സുപോലെ, ചിലത് മിന്നലിന്റെ പ്രകാശംപോലെ, മറ്റുചിലത് അഗ്നിപ്രഭയെപ്പോലെ।
Verse 22
सर्वाभरणशोभाढ्यैः प्रशोभंते नरेश्वर । हारकंकणकेयूरमालाभिस्तु सुचंदनैः
ഹേ നരേശ്വരാ, അവർ സർവാഭരണങ്ങളുടെ ശോഭയാൽ അത്യന്തം ദീപ്തരാകുന്നു; ഹാരം, കങ്കണം, കേയൂരം, മാലകൾ ധരിച്ചു, ഉത്തമ ചന്ദനലേപനം ചെയ്തവരാണ്।
Verse 23
दिव्यचंदनदिग्धानि सुरभीणि गुरूणि च । कमंडलुकराण्येव आयातानि सभांतरे
ദിവ്യചന്ദനലേപിതവും സുഗന്ധപൂർണ്ണവും ഭാരവുമുള്ള കമണ്ഡലു മുതലായ പാത്രങ്ങൾ സഭാമദ്ധ്യത്തിലേക്ക് എത്തിച്ചേർന്നു।
Verse 24
गंगा च नर्मदा पुण्या चंद्रभागा सरस्वती । देविका बिंबिका कुब्जा कुंजला मंजुला श्रुता
പുണ്യനദികൾ—ഗംഗ, നർമദ, പുണ്യാ, ചന്ദ്രഭാഗാ, സരസ്വതി; കൂടാതെ ദേവികാ, ബിംബികാ, കുബ്ജാ, കുഞ്ജലാ, മഞ്ജുലാ, ശ്രുതാ।
Verse 25
रंभा भानुमती पुण्या पारा चैव सुघर्घरा । शोणा च सिंधुसौवीरा कावेरी कपिला तथा
രമ്പാ, ഭാനുമതീ, പുണ്യാ; കൂടാതെ പാരാ, സുഘർഘരാ; പിന്നെ ശോണാ, സിന്ധു-സൗവീരാ, കാവേരി, കപിലാ—ഇവയും പുണ്യനദികളാണ്।
Verse 26
कुमुदा वेदनदी पुण्या सुपुण्या च महेश्वरी । चर्मण्वती तथा ख्याता लोपा चान्या सुकौशिकी
കുമുദാ, വേദനദീ, പുണ്യാ, സുപുണ്യാ, മഹേശ്വരി; കൂടാതെ പ്രസിദ്ധമായ ചർമണ്വതീ; ലോപാ എന്നും മറ്റൊരു സുകൗശികീ എന്നും (നദികൾ) പറയുന്നു।
Verse 27
सुहंसी हंसपादा च हंसवेगा मनोरथा । सुरुथास्वारुणा वेणा भद्र वेणा सुपद्मिनी
സുഹംസീ, ഹംസപാദാ, ഹംസവേഗാ, മനോരഥാ; സുറുഥാ, സ്വാരുണാ, വേണാ, ഭദ്രാ, വേണാ, സുപദ്മിനീ—ഇവ (നദികളുടെ) നാമങ്ങളായി എണ്ണപ്പെടുന്നു।
Verse 28
नाहलीसुमरी चान्या पुण्या चान्या पुलिंदिका । हेमा मनोरथा दिव्या चंद्रिका वेदसंक्रमा
ഒന്ന് നാഹലീ-സുമരീ, മറ്റൊന്ന് പുണ്യാ, മറ്റൊന്ന് പുലിന്ദികാ; കൂടാതെ ഹേമാ, മനോരഥാ, ദിവ്യാ, ചന്ദ്രികാ, വേദസംക്രമാ—ഇവ (നാമങ്ങൾ) ആകുന്നു।
Verse 29
ज्वालाहुताशनी स्वाहा काला चैव कपिंजला । स्वधा च सुकला लिंगा गंभीरा भीमवाहिनी
ജ്വാലാഹുതാശനീ, സ്വാഹാ, കാലാ, കപിഞ്ചലാ; കൂടാതെ സ്വധാ, സുകലാ, ലിംഗാ, ഗംഭീരാ, ഭീമവാഹിനീ—ഇവ (നാമങ്ങൾ) ക്രമമായി എണ്ണപ്പെടുന്നു।
Verse 30
देवद्रीची वीरवाहा लक्षहोमा अघापहा । पाराशरी हेमगर्भा सुभद्रा वसुपुत्रिका
ദേവദ്രീചീ, വീരവാഹാ, ലക്ഷഹോമാ, പാപഹരിണീ; കൂടാതെ പാരാശരീ, ഹേമഗർഭാ, സുഭദ്രാ, വസുപുത്രികാ—ഇവ (അവളുടെ) നാമങ്ങൾ।
Verse 31
एता नद्यो महापुण्या मूर्तिमत्यो नरेश्वर । सर्वाभरणशोभाढ्याः कुंभहस्ताः सुपूजिताः
ഹേ നരേശ്വരാ! ഈ നദികൾ മഹാപുണ്യപ്രദങ്ങൾ—ദിവ്യ മূർത്തിമതികളായി; സർവാഭരണശോഭയാൽ അലങ്കൃതമായി, കൈകളിൽ കുംഭം ധരിച്ച്, വിധിപൂർവം പൂജിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 32
प्रयागः पुष्करश्चैव अर्घदीर्घो मनोरथा । वाराणसी महापुण्या ब्रह्महत्या व्यपोहिनी
പ്രയാഗം, പുഷ്കരം, കൂടാതെ അർഘദീർഘം, മനോരഥാ; മഹാപുണ്യമായ വാരാണസി—ഈ തീർത്ഥങ്ങൾ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപവും അകറ്റുന്നു।
Verse 33
द्वारावती प्रभासश्च अवंती नैमिषस्तथा । चंडकश्च महारत्नो महेश्वरकलेश्वरौ
ദ്വാരാവതി, പ്രഭാസം, അവന്തി, നൈമിഷം; കൂടാതെ ചണ്ഡക, മഹാരത്ന, 그리고 രണ്ട് പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങൾ—മഹേശ്വരവും കലേശ്വരവും।
Verse 34
कलिंजरो ब्रह्मक्षेत्रं माथुरो मानवाहकः । मायाकांती तथान्यानि दिव्यानि विविधानि च
കലിഞ്ചര, ബ്രഹ്മക്ഷേത്രം, മഥുര, മാനവാഹക; കൂടാതെ മായാകാന്തീ—മറ്റും നാനാവിധ ദിവ്യ തീർത്ഥങ്ങളും।
Verse 35
अष्टषष्टिः सुतीर्थानि नदीनां शतकोटयः । गोदावरीमुखाः सर्वा समायातास्तदाज्ञया
അറുപത്തെട്ട് ശ്രേഷ്ഠ തീർത്ഥങ്ങളും നദികളുടെ ശതകോടികളും—ഗോദാവരി മുതലായവ—അവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം എല്ലാം ഇവിടെ സമാഗമിച്ചു।
Verse 36
द्वीपानां तु समस्तानि सुतीर्थानि महांति च । मूर्तिलिंगधराण्येव सहस्राक्षं सुरेश्वरम्
സകല ദ്വീപുകളിലുമുള്ള ശ്രേഷ്ഠവും മഹത്തുമായ തീർത്ഥങ്ങളും, മూర్తിയും ലിംഗവും ധരിച്ച പുണ്യരൂപങ്ങളും—എല്ലാം ദേവേശ്വരനായ സഹസ്രാക്ഷനെ ആരാധിക്കുന്നു।
Verse 37
समाजग्मुः समस्तानि तदादेशकराणि च । प्रणेमुर्देवदेवेशं नतशीर्षाणि सर्वशः
അപ്പോൾ അവന്റെ ആജ്ഞ നടപ്പാക്കിയ എല്ലാവരും ഒന്നിച്ചു സമാഗമിച്ചു; പിന്നെ എല്ലാദിക്കിലും ശിരസ്സു നമിച്ച് ദേവദേവേശ്വരനെ പ്രണാമം ചെയ്തു।
Verse 38
सूत उवाच । तैः प्रोक्तं तु महातीर्थैर्देवराजं यशस्विनम् । कस्मात्त्वया समाहूता देवदेव वदस्व नः
സൂതൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ആ മഹാതീർത്ഥങ്ങൾ യശസ്സുള്ള ദേവരാജനോടു പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവദേവാ! നീ ഞങ്ങളെ എന്തിനാണ് വിളിച്ചുവരുത്തിയത്? ഞങ്ങളോട് പറയുക.”
Verse 39
ब्रूहि नः कारणं सर्वं नमस्तुभ्यं सुराधिप । एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं देवराजोभ्यभाषत
“ഹേ സുരാധിപാ! മുഴുവൻ കാരണവും ഞങ്ങളോട് പറയുക; നിനക്കു നമസ്കാരം.” എന്ന് കേട്ട ദേവരാജൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.
Verse 40
कः समर्थो महातीर्थो ब्रह्महत्यां व्यपोहितुम् । गोवधाख्यं महापापं स्त्रीवधाख्यमनुत्तमम्
ബ്രഹ്മഹത്യാപാപവും, ഗോഹത്യ എന്ന മഹാപാപവും, സ്ത്രീഹത്യ എന്ന അതുല്യപാപവും നീക്കാൻ കഴിയുന്ന മഹാതീർത്ഥം ഏതാണ്?
Verse 41
स्वामिद्रोहाच्च संभूतं सुरापानाच्च दारुणम् । हेमस्तेयात्तथा जातं गुरुनिंदा समुद्भवम्
ഇത് സ്വാമിദ്രോഹത്തിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്നു; സുരാപാനം മൂലം അത്യന്തം ദാരുണമാകുന്നു; സ്വർണ്ണമോഷണത്തിൽ നിന്നുമാണ് ജനിക്കുന്നത്; ഗുരുനിന്ദയിൽ നിന്നുമാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.
Verse 42
भ्रूणहत्यां महाघोरां नाशयेत्कः समर्थवान् । राजद्रोहान्महापापं बहुपीडाप्रदायकम्
അത്യന്തം ഘോരമായ ഭ്രൂണഹത്യാപാപം ആരാണ് നശിപ്പിക്കാൻ കഴിയുക? രാജദ്രോഹത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച് അനവധി പീഡകൾ നൽകുന്ന മഹാപാപം ആരാണ് നീക്കാൻ കഴിയുക?
Verse 43
मित्रद्रोहात्तथा चान्यदन्यद्विश्वासघातकम् । देवभेदं तथा चान्यं लिंगभेदमतः परम्
മിത്രദ്രോഹവും വിശ്വാസഘാതം ചെയ്യുന്ന മറ്റേതൊരു കർമവും; ദേവന്മാരിൽ ഭേദം സൃഷ്ടിക്കൽ, അതിലും മുന്നേ ലിംഗചിഹ്നങ്ങളെ ആധാരമാക്കി സമ്പ്രദായഭേദം ഉണ്ടാക്കൽ।
Verse 44
वृत्तिच्छेदं च विप्राणां गोप्रचारप्रणाशनम् । आगारदहनं चान्यद्गृहदीपनकं तथा
വിപ്രന്മാരുടെ ഉപജീവനം മുറിച്ചുകളയൽ, പശുക്കളുടെ മേയലും സഞ്ചാരവും നശിപ്പിക്കൽ, വീടുകൾ കത്തിക്കൽ, അതുപോലെ മറ്റു കർമങ്ങൾ—വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ തീ കൊളുത്തൽ മുതലായവ।
Verse 45
षोडशैते महापापा अगम्यागमनं तथा । स्वामित्यागात्समुद्भूतं रणस्थानात्पलायनात्
ഇവ പതിനാറു മഹാപാപങ്ങൾ—അഗമ്യനിലേക്കു പോകൽ മുതലായവ; കൂടാതെ സ്വാമിയെ ഉപേക്ഷിച്ചതിൽ നിന്നു ജനിക്കുന്ന ഭീകരപാപം, അഥവാ യുദ്ധഭൂമിയിൽ നിന്നു പിന്മാറി ഓടിപ്പോകൽ।
Verse 46
एतानि नाशयेत्को वै समर्थस्तीर्थौत्तमः । समर्थो भवतां मध्ये प्रायश्चित्तं विना ध्रुवम्
ഹേ തീർത്ഥോത്തമാ! ഈ പാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കാൻ ആര് സമർത്ഥൻ? നിങ്ങളിൽ തന്നെ നിശ്ചയമായി ഒരാൾ സമർത്ഥനുണ്ട്; പ്രായശ്ചിത്തമില്ലാതെയും അവൻ ഇവയെ നശിപ്പിക്കും।
Verse 47
पश्यतां देवतानां च नारदस्य च पश्यतः । ब्रुवंतु सर्वे संचिंत्य विचार्यैवं सुनिश्चितम्
ദേവന്മാർ കാണുകയും നാരദനും സാക്ഷിയായി കാണുകയും ചെയ്യുന്നപ്പോൾ, എല്ലാവരും മനനം ചെയ്ത് ആലോചിച്ച്, ഈ തീരുമാനം ദൃഢമായി നിശ്ചയിച്ച് പ്രസ്താവിക്കട്ടെ।
Verse 48
एवमुक्ते शुभे वाक्ये देवराज्ञामहात्मना । संमंत्र्य तीर्थराजेन प्रोचुः शक्रं सभागतम्
മഹാത്മാവായ ദേവരാജൻ ഇങ്ങനെ ശുഭവചനങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്ത ശേഷം, അവർ തീർത്ഥരാജനോടു ആലോചിച്ച് സഭയിൽ വന്ന ശക്രൻ (ഇന്ദ്രൻ)നെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു പറഞ്ഞു.
Verse 49
तीर्थान्यूचुः । श्रूयतामभिधास्यामो देवराज नमोस्तु ते । संति वै सर्वतीर्थानि सर्वपापहराणि च
തീർത്ഥങ്ങൾ പറഞ്ഞു—“ശ്രവിക്കൂ, ഞങ്ങൾ അറിയിക്കുന്നു. ഹേ ദേവരാജാ, നമസ്കാരം. സത്യമായും എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും നിലവിലുണ്ട്; അവ എല്ലാപാപങ്ങളും ഹരിക്കുന്നവയാണ്.”
Verse 50
ब्रह्महत्यादिकान्यांश्च त्वया प्रोक्तान्सुरेश्वर । महाघोरान्सुदीप्तांश्च नाशितुं नैव शक्नुमः
ഹേ സുരേശ്വരാ, നിങ്ങൾ പറഞ്ഞ ബ്രഹ്മഹത്യാദി മുതലായ അതിഘോരവും ജ്വലിക്കുന്നതുപോലെയുള്ള പാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കാൻ ഞങ്ങൾക്കു കഴിവില്ല.
Verse 51
प्रयागः पुष्करश्चैव अर्घतीर्थमनुत्तमम् । वाराणसी महाभाग समर्था पापनाशिनी
പ്രയാഗവും പുഷ്കരവും, അതുപോലെ അനുത്തമമായ അർഘതീർത്ഥവും; ഹേ മഹാഭാഗാ, വാരാണസിയും—ഇവ എല്ലാം പാപനാശത്തിന് സമർത്ഥമാണ്.
Verse 52
महापातकनाशार्थे चत्वारोमितविक्रमाः । उपपातकनाशार्थं चत्वारोमितविक्रमाः
മഹാപാതക നാശത്തിനായി നാല് ‘മിതവിക്രമങ്ങൾ’ (നിശ്ചിത പാദചുവടുകൾ) നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു; ഉപപാതക നാശത്തിനും നാല് ‘മിതവിക്രമങ്ങൾ’ തന്നെയാണ് നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നത്.
Verse 53
सृष्टा धात्रा च देवेंद्र पुष्कराद्या महाबलाः । एवमाकर्ण्य तद्वाक्यं तीर्थानां सुरराट् ततः
ഹേ ദേവേന്ദ്രാ! ധാതാവ് (സൃഷ്ടികർത്താവ്) പുഷ്കരാദിയായ മഹാബലമുള്ള തീർത്ഥങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു. തീർത്ഥങ്ങളെ സംബന്ധിച്ച ആ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രൻ അപ്പോൾ (പ്രതിവചിച്ചു/പ്രവർത്തിച്ചു)।
Verse 54
हर्षेण महताविष्टस्तेषां स्तोत्रं चकार सः
അവൻ മഹാ ഹർഷത്തിൽ ആവിഷ്ടനായി അവരുടെ സ്തോത്രം രചിച്ചു।
Verse 90
इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये । च्यवनचरित्रे नवतितमोऽध्यायः
ഇങ്ങനെ ശ്രീ പദ്മപുരാണത്തിന്റെ ഭൂമിഖണ്ഡത്തിൽ, വേനോപാഖ്യാനവും ഗുരുതീർത്ഥമാഹാത്മ്യവും ഉൾപ്പെട്ട ‘ച്യവനചരിത്രം’ എന്ന തൊണ്ണൂറ്റാം അധ്യായം സമാപ്തമായി।