Adhyaya 18

Verse 1

सोमशर्मोवाच । पूर्वजन्मकृतं पापं त्वयाख्यातं च मे मुने । शूद्रत्वेन तु विप्रेन्द्र मयैव परिवर्जितम्

സോമശർമ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ, മുൻജന്മത്തിൽ ചെയ്ത പാപം നിങ്ങൾ എനിക്ക് അറിയിച്ചു; എന്നാൽ ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, ഞാൻ തന്നേ ശൂദ്രത്വസ്ഥിതിയെ പരിത്യജിച്ചു।

Verse 2

विप्रत्वं हि मया प्राप्तं तत्कथं द्विजसत्तम । तत्सर्वं कारणं ब्रूहि ज्ञानविज्ञानपंडित

ഞാൻ നിശ്ചയമായും വിപ്രത്വം പ്രാപിച്ചു; അത് എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു, ഹേ ദ്വിജസത്തമാ? ജ്ഞാനവും വിജ്ഞാനവും അറിയുന്ന പണ്ഡിതാ, അതിന്റെ സമ്പൂർണ്ണ കാരണമെനിക്ക് പറയുക।

Verse 3

वसिष्ठ उवाच । यत्त्वया चेष्टितं पूर्वं कर्मधर्माश्रितंद्विज । तदहं संप्रवक्ष्यामि श्रूयतां यदि मन्यसे

വസിഷ്ഠൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദ്വിജാ! നീ മുമ്പ് ധർമ്മാശ്രിതമായ കർമ്മാചരണം ചെയ്തതു ഞാൻ സമഗ്രമായി വിവരിക്കും; നിനക്ക് ഇഷ്ടമെങ്കിൽ ശ്രവിക്കൂ।

Verse 4

ब्राह्मणः कश्चिदनघः सदाचारः सुपंडितः । विष्णुभक्तस्तु धर्मात्मा नित्यं विष्णुपरायणः

ഒരു നിർമല ബ്രാഹ്മണൻ ഉണ്ടായിരുന്നു—സദാചാരിയും മഹാപണ്ഡിതനും; അദ്ദേഹം വിഷ്ണുഭക്തൻ, ധർമ്മാത്മാവ്, നിത്യവും വിഷ്ണുപരായണൻ।

Verse 5

यात्राव्याजेन तीर्थानां भ्रमत्येकः समेदिनीम् । अटमानः समायातस्तव गेहं महामतिः

തീർത്ഥയാത്രയുടെ വ്യാജേന ആ മഹാമതി ഒരുത്തൻ സമസ്ത ഭൂമിയും സഞ്ചരിച്ചു; അലയുമ്പോൾ ഇപ്പോൾ, ഹേ ജ്ഞാനി, നിന്റെ ഗൃഹത്തിലെത്തിയിരിക്കുന്നു।

Verse 6

याचितं स्थानमेकं वै वासार्थं द्विजसत्तम । तवैव भार्यया दत्तं त्वया च सह पुत्रकैः

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! വാസത്തിനായി അപേക്ഷിച്ച ആ ഒരിടം നിന്റെ ഭാര്യ തന്നേ നൽകി; നീയും പുത്രന്മാരോടുകൂടെ അതിന് സമ്മതം നൽകി।

Verse 7

एयतामेयतां ब्रह्मन्सुखेन सुगृहे मम । वैष्णवं ब्राह्मणं पुण्यमित्युवाच पुनः पुनः

“വരിക, വരിക, ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! സുഖത്തോടെ എന്റെ സുന്ദരഗൃഹത്തിൽ പ്രവേശിക്കൂ.” എന്ന് അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും പറഞ്ഞു—“വൈഷ്ണവ ബ്രാഹ്മണൻ പുണ്യവാൻ.”

Verse 8

सुखेन स्थीयतामत्र गृहोयं तव सुव्रत । अद्य धन्योस्म्यहं पुण्यमद्य तीर्थमहं गतः

ഹേ സുവ്രതാ! ഇവിടെ സുഖമായി വസിക്കണമേ; ഈ ഗൃഹം നിന്റേതുതന്നെ. ഇന്ന് ഞാൻ ധന്യൻ; ഇന്ന് പുണ്യം ലഭിച്ചു, കാരണം ഇന്ന് ഞാൻ തീർത്ഥത്തെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 9

अद्य तीर्थफलं प्राप्तं तवांघ्रिद्वयदर्शनात् । गवां स्थानं वरं पुण्यं निवासाय निवेदितम्

ഇന്ന് നിന്റെ യുഗളപാദദർശനത്താൽ എനിക്ക് തീർത്ഥഫലം സമ്പൂർണ്ണമായി ലഭിച്ചു. കൂടാതെ പശുക്കളുടെ വാസത്തിനായി ശ്രേഷ്ഠമായ പുണ്യസ്ഥലവും സമർപ്പിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 10

अंगसंवाहनं कृत्वा पादौ चैव प्रमर्दितौ । क्षालितौ चपुनस्तोयैः स्नातः पादोदकेन हि

അംഗസംവാഹനം ചെയ്ത് പാദങ്ങളെ നന്നായി മർദ്ദിച്ച്, പിന്നെ വെള്ളത്തിൽ വീണ്ടും കഴുകിയാൽ, പാദോദകത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തതുപോലെ തന്നെ ശുദ്ധി ലഭിക്കുന്നു.

Verse 11

सद्यो घृतं दधिक्षीरमन्नं तक्रं प्रदत्तवान् । तस्मै च ब्राह्मणायैव भवानित्थं महात्मने

അവൻ ഉടൻ തന്നെ നെയ്യ്, തൈര്, പാൽ, അന്നം, മോര്—ഇവയെല്ലാം ആ ബ്രാഹ്മണനേയ്ക്ക് നൽകി; ഹേ ഭദ്രാ! ആ മഹാത്മാവിന് ഇങ്ങനെ സമർപ്പിച്ചു.

Verse 12

एवं संतोषितो विप्रस्त्वया च सह भार्यया । पुत्रैः सार्धं महाभागो वैष्णवो ज्ञानपंडितः

ഇങ്ങനെ നീ ഭാര്യയോടുകൂടി ആ ബ്രാഹ്മണനെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു; ആ മഹാഭാഗ്യവാൻ വൈഷ്ണവൻ, ജ്ഞാനപണ്ഡിതൻ, പുത്രന്മാരോടൊപ്പം (അവിടെ) വസിച്ചു.

Verse 13

अथ प्रभाते संप्राप्ते दिने पुण्ये सुभाग्यदे । आषाढस्य तु शुद्धस्यैकादशी पापनाशनी

അനന്തരം പ്രഭാതം വന്നപ്പോൾ, പുണ്യവും സൗഭാഗ്യവും നൽകുന്ന ആ ദിനത്തിൽ ആഷാഢ ശുദ്ധപക്ഷത്തിലെ പാപനാശിനിയായ ഏകാദശി എത്തി।

Verse 14

तस्मिन्दिने सुसंप्राप्ता सर्वपातकनाशिनी । यस्यां देवो हृषीकेशो योगनिद्रां प्रगच्छति

ആ ദിനത്തിൽ സകല പാതകങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്ന ആ തിഥി എത്തുന്നു; ആ തിഥിയിൽ ദേവൻ ഹൃഷീകേശൻ യോഗനിദ്രയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു।

Verse 15

तां प्राप्य च ततो लोकास्तत्यजुर्बुद्धिपंडिताः । गृहस्य सर्वकर्माणि विष्णुध्यानरता द्विज

ആ (പവിത്ര തിഥി) പ്രാപിച്ച ശേഷം, ഹേ ദ്വിജാ, ബുദ്ധിമാന്മാരും വിവേകികളും ഗൃഹത്തിലെ എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച് വിഷ്ണുധ്യാനത്തിൽ ലീനരായി।

Verse 16

उत्सवं परमं चक्रुर्गीतमंगलवादनैः । स्तुवंति ब्राह्मणाः सर्वे वेदैः स्तोत्रैः सुमंगलैः

മംഗളഗീതങ്ങളും വാദ്യനാദങ്ങളും സഹിതം അവർ പരമോത്സവം നടത്തി; എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരും വേദങ്ങളാലും സുമംഗള സ്തോത്രങ്ങളാലും സ്തുതി ചെയ്തു।

Verse 17

एवं महोत्सवं प्राप्य स च ब्राह्मणसत्तमः । तस्मिन्दिने स्थितस्तत्र संप्राप्तं समुपोषणम्

ഇങ്ങനെ മഹോത്സവം പ്രാപിച്ച ആ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠൻ ആ ദിനത്തിൽ തന്നെ അവിടെ നിലകൊണ്ടു; അപ്പോൾ അവനു ഉപവാസവ്രതം എത്തി ചേർന്നു।

Verse 18

इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे । ऐंद्रे सुमनोपाख्याने अष्टादशोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിലെ പഞ്ചപഞ്ചാശത്-സഹസ്രസംഹിതയുടെ ഭൂമിഖണ്ഡത്തിൽ, ഐന്ദ്ര വിഭാഗത്തിലെ ‘സുമനോപാഖ്യാനം’ എന്ന അഷ്ടാദശ അധ്യായം സമാപ്തമായി।

Verse 19

श्रुते तस्मिन्महापुण्ये भार्या पुत्रैस्तु प्रेरितः । संसर्गादस्य विप्रस्य व्रतमेतत्समाचर

ആ മഹാപുണ്യകഥ ശ്രവിച്ച ശേഷം, ഭാര്യയും പുത്രന്മാരും പ്രേരിപ്പിച്ചതിനാൽ, ആ ബ്രാഹ്മണന്റെ സത്സംഗഫലമായി അവൻ ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു।

Verse 20

तदाकर्ण्य महद्वाक्यं सर्वपुण्यप्रदायकम् । व्रतमेतं करिष्यामि इति निश्चितमानसः

സകലപുണ്യവും നൽകുന്ന ആ മഹാവചനങ്ങൾ ശ്രവിച്ച്, അവൻ മനസ്സിൽ ഉറപ്പിച്ചു—“ഞാൻ ഈ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കും।”

Verse 21

भार्या पुत्रैः समं गत्वा नद्यां स्नानं कृतं त्वया । हृष्टेन मनसा विप्र पूजितो मधुसूदनः

ഹേ വിപ്രാ! നീ ഭാര്യയും പുത്രന്മാരും കൂടെ പോയി നദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, ഹർഷഭരിതമായ മനസ്സോടെ മധുസൂദനൻ (ശ്രീവിഷ്ണു)നെ പൂജിച്ചു।

Verse 22

सर्वोपहारैः पुण्यैश्च गंधधूपादिभिस्तथा । रात्रौ जागरणं कृत्वा नृत्यगीतादिभिस्तथा

സകല മംഗളോപഹാരങ്ങളും ഗന്ധ-ധൂപാദികളും സമർപ്പിച്ച്, രാത്രിയിൽ ജാഗരണം നടത്തി, നൃത്ത-ഗീതാദികളാൽ ഭക്തിയുത്സവം ആചരിക്കണം।

Verse 23

ब्राह्मणस्य प्रसंगेन नद्यां स्नानं पुनः कृतम् । पूजितो देवदेवेशः पुष्पधूपादिमंगलैः

ബ്രാഹ്മണസംഗതിയാൽ വീണ്ടും നദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്തു; പുഷ്പം, ധൂപം മുതലായ മംഗളദ്രവ്യങ്ങളാൽ ദേവദേവേശ്വരനെ പൂജിച്ചു।

Verse 24

भक्त्या प्रणम्य गोविंदं स्नापयित्वा पुनः पुनः । निर्वापं तादृशं दत्तं ब्राह्मणाय महात्मने

ഭക്തിയോടെ ഗോവിന്ദനെ നമസ്കരിച്ചു, ദേവമൂർത്തിയെ വീണ്ടും വീണ്ടും സ്നാപനം ചെയ്ത്, അതുപോലെയുള്ള നിർവാപം (അന്നനൈവേദ്യം) മഹാത്മ ബ്രാഹ്മണന് നൽകി।

Verse 25

भक्त्या प्रणम्य तं विप्रं दत्ता तस्मै सुदक्षिणा । कृतवान्पारणं विप्र पुत्रैर्भार्यादिभिः समम्

ഭക്തിയോടെ ആ ബ്രാഹ്മണനെ നമസ്കരിച്ചു, അവന് ഉത്തമ ദക്ഷിണ നൽകി; തുടർന്ന് ആ ബ്രാഹ്മണൻ പുത്രന്മാർ, ഭാര്യ മുതലായ കുടുംബത്തോടൊപ്പം പാരണ (സമാപനഭോജനം) ചെയ്തു।

Verse 26

प्रेषितो भक्तिपूर्वेण सद्भावेन त्वयैव सः । एवं व्रतं समाचीर्णं त्वया वै द्विजसत्तम

അവൻ നിനക്കാൽ തന്നേ ഭക്തിപൂർവവും സദ്ഭാവത്തോടെയും അയക്കപ്പെട്ടവൻ. ഹേ ദ്വിജസത്തമാ, ഇങ്ങനെ നീ ഈ വ്രതം വിധിപൂർവം ആചരിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 27

संगत्या ब्राह्मणस्यैव विष्णोश्चैव प्रसादतः । भवान्ब्राह्मणतां प्राप्तः सत्यधर्मसमन्वितः

ബ്രാഹ്മണസംഗതിയാലും വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രസാദത്താലും നീ ബ്രാഹ്മണത്വം പ്രാപിച്ചു; സത്യവും ധർമ്മവും നിറഞ്ഞവനായിത്തീർന്നു।

Verse 28

तस्य व्रतस्य भावेन त्वया प्राप्तं महत्कुलम् । भूसुराणां महाप्राज्ञं सत्यधर्मसमाविलम्

ആ വ്രതത്തിന്റെ ശുദ്ധഭാവം കൊണ്ടു നീ മഹത്തായ കുലം പ്രാപിച്ചു—ഭൂസുര ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ മഹാപ്രാജ്ഞനായി, സത്യധർമ്മസമന്വിതനായി।

Verse 29

तस्मै तु ब्राह्मणायैव वैष्णवाय महात्मने । श्रद्धया सत्यभावेन दत्तमन्नं सुसंस्कृतम्

ആ ബ്രാഹ്മണനേ—മഹാത്മാവായ വൈഷ്ണവനേ—ശ്രദ്ധയോടും സത്യഭാവത്തോടും കൂടി നന്നായി സംസ്കരിച്ച അന്നം ദാനമായി നൽകി।

Verse 30

तस्य दानस्य भावेन मिष्टान्नमुपतिष्ठति । महामोहैः प्रमुग्धो हि तृष्णया व्यापितं मनः

ആ ദാനത്തിന്റെ ഭാവം കൊണ്ടു മധുരാന്നം മുന്നിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു; എന്നാൽ മഹാമോഹത്തിൽ മയങ്ങിയവന്റെ മനസ്സ് തൃഷ്ണയാൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 31

पूर्वजन्मनि ते विप्र अर्थमेव प्रसंचितम् । न दत्तं ब्राह्मणेभ्यो हि दीनेष्वन्येषु वै त्वया

ഹേ വിപ്രാ, മുൻജന്മത്തിൽ നീ ധനം മാത്രമേ ശേഖരിച്ചുള്ളൂ; ബ്രാഹ്മണർക്കും മറ്റു ദീനർക്കും നീ ഒന്നും നൽകിയില്ല।

Verse 32

दारेषु पुत्रलोभेन म्रियमाणेन वै तदा । तस्य पापस्य भावेन दारिद्रं त्वामुपाविशत्

അപ്പോൾ, ഭാര്യയിലൂടെ പുത്രലോഭത്തിൽ ആകുലനായി മരിക്കുമ്പോൾ, ആ പാപത്തിന്റെ ഭാവഫലമായി ദാരിദ്ര്യം നിന്നെ ബാധിച്ചു।

Verse 33

पुत्रलोभं परित्यज्य स्नेहं त्यक्त्वा प्रदूरतः । अपुत्रवान्भवाञ्जातस्तस्य पापस्य वै फलम्

പുത്രലോഭം ഉപേക്ഷിച്ച് സ്നേഹം ദൂരത്തുനിന്നുതന്നെ ത്യജിച്ചതിനാൽ നീ നിർസന്താനനായിത്തീർന്നു—അതേ പാപത്തിന്റെ ഫലമാണിത്.

Verse 34

सुपुत्रं च कुलं विप्र धनधान्यवरस्त्रियः । सुजन्ममरणं चैव सुभोगाः सुखमेव च

ഹേ വിപ്രാ! (ആർക്കോ) സുതന്മാരും ശ്രേഷ്ഠകുലവും, ധനധാന്യവും ഉത്തമസ്ത്രീകളും; കൂടാതെ ശുഭജന്മമരണവും, സുഖഭോഗങ്ങളും, സുഖമേയും ലഭിക്കുന്നു.

Verse 35

राज्यं स्वर्गश्च मोक्षश्च यद्यद्दुर्लभमेव च । प्रसादात्तस्य देवस्य विष्णोश्चैव महात्मनः

രാജ്യം, സ്വർഗ്ഗം, മോക്ഷം, ദുർലഭമായതെല്ലാം—അത് മുഴുവനും മഹാത്മാവായ ദേവൻ വിഷ്ണുവിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ലഭിക്കുന്നു.

Verse 36

तस्मादाराध्य गोविन्दं नारायणमनामयम् । प्राप्स्यसि त्वं परं स्थानं तद्विष्णोः परमं पदम्

അതുകൊണ്ട് നിരാമയനായ നാരായണൻ ഗോവിന്ദനെ ആരാധിക്ക; നീ പരമസ്ഥാനമായ വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം പ്രാപിക്കും.

Verse 37

सुपुत्र त्वं धनं धान्यं सुभोगान्सुखमेव च । पूर्वजन्मकृतं सर्वं यत्त्वया परिचेष्टितम्

സുതൻ, ധനധാന്യം, സുഖഭോഗങ്ങൾ, സുഖം—നീ പരിശ്രമിച്ചതെല്ലാം യഥാർത്ഥത്തിൽ മുൻജന്മത്തിൽ ചെയ്ത കർമ്മഫലമാണ്.

Verse 38

तन्मया कथितं विप्र तवाग्रे परिनिष्ठितम् । एवं ज्ञात्वा महाभाग नारायणपरो भव

ഹേ വിപ്രാ! ഞാൻ പറഞ്ഞതു നിന്റെ മുമ്പിൽ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, ഹേ മഹാഭാഗ, നാരായണപരായണനാകുക.

Verse 39

ब्रह्मात्मजेनापि महानुभावः स विप्रवर्यः परिबोधितो हि । हर्षेणयुक्तः स महानुभावो भक्त्या वसिष्ठं प्रणिपत्य तत्र

ആ മഹാനുഭാവനായ ശ്രേഷ്ഠ വിപ്രൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനാൽ പോലും സമ്യകമായി ബോധിതനായി. ഹർഷത്തോടെ നിറഞ്ഞ അവൻ അവിടെ ഭക്തിയോടെ വസിഷ്ഠനെ പ്രണാമം ചെയ്തു.

Verse 40

आमंत्र्य विप्रं स जगाम गेहं तां प्राप्य भार्यां सुमनां प्रहर्षः । सर्वं हि वृत्तं ममपूर्वचेष्टितं तेनैव विप्रेण तव प्रसादात्

വിപ്രനോട് ആദരത്തോടെ വിടപറഞ്ഞ് അവൻ വീട്ടിലേക്കു പോയി. സുമനാ എന്ന ഭാര്യയെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ അത്യന്തം ഹർഷിതനായി. സംഭവിച്ചതെല്ലാം—എന്റെ മുൻ ശ്രമവും അതിന്റെ ഫലവും—നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ആ വിപ്രനാൽ തന്നെയായിരുന്നു സിദ്ധമായത്.

Verse 41

भद्रे वसिष्ठेन विकाशनीतमद्यैव मोहं परिनाशितं मे । आराधयिष्ये मधुसूदनं हि यास्यामि मोक्षं परमं पदं तत्

ഹേ ഭദ്രേ! വസിഷ്ഠന്റെ പ്രകാശമയ ഉപദേശത്താൽ ഇന്നുതന്നെ എന്റെ മോഹം നശിച്ചു. അതിനാൽ ഞാൻ മധുസൂദനനെ ആരാധിക്കും; ഞാൻ മോക്ഷം—ആ പരമപദം—പ്രാപിക്കും.

Verse 42

आकर्ण्य वाक्यं परमं महांतं सुमंगलं मंगलदायकं हि । हर्षेण युक्ता तमुवाच कांतं पुण्योसि विप्रेण विबोधितोऽसि

ആ പരമവും മഹത്തുമായ, സുമംഗളവും മംഗളദായകവുമായ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൾ ഹർഷത്തോടെ തന്റെ പ്രിയനോട് പറഞ്ഞു—“നീ പുണ്യവാൻ; ഒരു വിപ്രൻ നിന്നെ ബോധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.”