Adhyaya 113

Verse 1

रंभोवाच । तप एतत्परित्यज्य किंवा लोकयसे शुभे । तपसः क्षरणं स्याद्वै पुरुषस्यापि चिंतनात्

രമ്പ പറഞ്ഞു—ഹേ ശുഭേ, ഈ തപസ്സ് ഉപേക്ഷിച്ച് നീ അവനെ എന്തിന് നോക്കുന്നു? പുരുഷനെ കുറിച്ച് ചിന്തിച്ചതുമാത്രം പോലും തപസ്സിന് ക്ഷയം വരുത്തും.

Verse 2

अशोकसुंदर्युवाच । तपसि मे मनो लीनं नहुषस्यापि काम्यया । न मां चालयितुं शक्ता देवासुरमहोरगाः

അശോകസുന്ദരി പറഞ്ഞു—നഹുഷൻ എന്നെ ആഗ്രഹിച്ചാലും എന്റെ മനസ് തപസ്സിൽ ലീനമാണ്. ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും മഹോരഗങ്ങളും പോലും എന്നെ അതിൽ നിന്ന് കുലുക്കാൻ കഴിയില്ല.

Verse 3

एनं दृष्ट्वा महाभागे मे मनश्चलते भृशम् । रंतुमिच्छाम्यहं गत्वा एवमुत्सुकतां गतम्

ഹേ മഹാഭാഗേ, അവനെ കണ്ടാൽ എന്റെ മനസ് അത്യന്തം ചലിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ഉത്സുകതയിലായി ഞാൻ അവന്റെ അടുത്തേക്ക് പോയി ക്രീഡിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 4

एवं विपर्ययश्चासीन्मनसो मे वरावने । तन्मे त्वं कारणं ब्रूहि यद्यस्ति ज्ञानमुत्तमम्

ഹേ വരാവനേ, എന്റെ മനസിന് ഇങ്ങനെ വിപരീതാവസ്ഥ സംഭവിച്ചു. നിനക്കു ഉത്തമജ്ഞാനം ഉണ്ടെങ്കിൽ, ഇതിന്റെ കാരണം എനിക്ക് പറയുക.

Verse 5

आयुपुत्रस्य भार्याहं देवैः सृष्टा महात्मभिः । कस्मान्मे धावते चेत उत्सुकं रंतुमेव च

ഞാൻ ആയുവിന്റെ പുത്രന്റെ ഭാര്യയാണ്; മഹാത്മ ദേവന്മാർ സൃഷ്ടിച്ചതാണ്. എങ്കിൽ എന്റെ ചിത്തം എന്തിന് ഓടുന്നു—സുഖത്തിനായി മാത്രം ഉത്സുകമായി?

Verse 6

रंभोवाच । सर्वेष्वेव महाभागे देहरूपेषु भामिनि । वसत्यात्मा स्वयं ब्रह्मज्ञानरूपः सनातनः

രമ്പ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ്യവതീ, ഹേ ദീപ്തിമതീ! എല്ലാ ദേഹരൂപങ്ങളിലും ആത്മാവ് സ്വയം വസിക്കുന്നു; അവൻ സനാതനൻ, ബ്രഹ്മം തന്നേ, ബ്രഹ്മജ്ഞാനസ്വരൂപൻ.

Verse 7

यद्यपि प्रक्रियाबद्धैरिंद्रियैरुपकारिभिः । मोहपाशमयैर्बद्धस्तथा सिद्धस्तु सर्वदा

പ്രക്രിയാബദ്ധമായ, പ്രവർത്തനത്തിൽ ഉപകാരകമായ ഇന്ദ്രിയങ്ങളാൽ ബന്ധിതനും മോഹപാശത്തിൽ കുടുങ്ങിയവനുമായിരുന്നാലും; സിദ്ധൻ എപ്പോഴും സിദ്ധനായിത്തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 8

प्रकृतिं नैव जानाति ज्ञानविज्ञानकीं कलाम् । अयं शुद्धश्च धर्मज्ञ आत्मा वेत्ति च सुंदरि

അത് പ്രകൃതിയെ ഒട്ടും അറിയുന്നില്ല; ജ്ഞാന-വിജ്ഞാനമയമായ കലയും അല്ല. ഹേ സുന്ദരി, ഈ ആത്മാവ് ശുദ്ധൻ, ധർമ്മജ്ഞൻ; യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നത് അവൻ തന്നേ.

Verse 9

गच्छंत्यपि मनस्तापमेनं दृष्ट्वा महामतिम् । पापमेवं परित्यज्य सत्यमेवं प्रधावति

പോകുന്നവരായാലും, ഈ മഹാമതിയെ കണ്ടാൽ മനസ്സിലെ താപം അകലുന്നു; ഇങ്ങനെ പാപം ഉപേക്ഷിച്ച് സത്യത്തിലേക്ക് ഓടിച്ചേരുന്നു.

Verse 10

भर्तायमायुपुत्रस्ते एतत्सत्यं न संशयः । अन्यं दृष्ट्वा विशंकेत पुरुषं पापलक्षणम्

ഇവനാണ് നിന്റെ ഭർത്താവ്—ആയുവിന്റെ പുത്രൻ; ഇത് സത്യം, സംശയമില്ല. മറ്റൊരു പുരുഷനെ കണ്ടാൽ ജാഗ്രതയോടെ ശങ്കിക്കണം; അവൻ പാപലക്ഷണമുള്ളവനായിരിക്കാം.

Verse 11

एवं विधिः कृतो देवैः सत्यपाशेन बंधितः । यदस्या आयुपुत्रोपि भर्तृत्वमुपयास्यति

ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർ സത്യപാശത്തിൽ ബന്ധിതമായ വിധിനിയമം സ്ഥാപിച്ചു—അവൾക്കായി ആയുവിന്റെ പുത്രനും ഭർത്തൃത്വം ഏറ്റെടുക്കുമെന്നു।

Verse 12

एवमाकर्णितं भद्रे आत्मना तं च सुंदरि । तद्भावसत्यसंबंधं परिगृह्य स्थितः स्वयम्

ഓ ഭദ്രേ, ഓ സുന്ദരി! ഇങ്ങനെ അന്തരത്തിൽ കേട്ട്, ആ ഭാവത്തിന്റെ സത്യബന്ധം സ്വീകരിച്ച് അവൻ സ്വയം സ്ഥിരനായി നിന്നു।

Verse 13

अन्यं भावं न जानाति आयुपुत्रं च विंदति । प्रकृतिर्नैव ते देवि पतिं जानाति चागतम्

അവൾ മറ്റൊരു ഭാവവും അറിയുന്നില്ല; ‘ആയു’ എന്ന പേരുള്ള പുത്രനെ പ്രസവിക്കുന്നു. ഓ ദേവീ! ആ പ്രകൃതി വന്ന ഭർത്താവിനെയും തിരിച്ചറിയുന്നില്ല।

Verse 14

एवं ज्ञात्वा प्रधानात्मा तवाद्यैव प्रधावति । आत्मा सर्वं प्रजानाति आत्मा देवः सनातनः

ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ് പരമാത്മാവ് ഇന്നുതന്നെ നിന്റെ അടുക്കൽ ധാവിക്കുന്നു. ആത്മാവ് എല്ലാം അറിയുന്നു; ആത്മാവുതന്നെ സനാതന ദേവൻ।

Verse 15

अयमेष स वीरेंद्रो नहुषो नाम वीर्यवान् । तस्माद्गच्छति चेतस्ते सत्यं संबंधमिच्छते

“ഇവനാണ് ആ വീരേന്ദ്രൻ—നഹുഷൻ എന്ന പേരുള്ള പരാക്രമശാലി. അതുകൊണ്ട് നിന്റെ ചിത്തം അവന്റെ അടുക്കൽ ചെന്ന് സത്യബന്ധം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.”

Verse 16

ज्ञात्वा चायोः सुतं भद्रे अन्यं चैव न गच्छति । एतत्ते सर्वमाख्यातं शाश्वतं त्वन्मनोगतम्

ഹേ ഭദ്രേ! ആയുവിന്റെ പുത്രനെ അറിഞ്ഞ ശേഷം അവൻ മറ്റാരുടെയിടത്തേക്കും പോകുന്നില്ല. നിന്റെ മനസ്സിൽ നിത്യമായി നിലകൊണ്ടിരുന്ന ആ ശാശ്വത കാര്യമെല്ലാം ഞാൻ നിനക്കു പൂർണ്ണമായി അറിയിച്ചു.

Verse 17

हुंडं हत्वा महाघोरं समरे दानवाधमम् । त्वां नयिष्यति स्वस्थानमायोश्च गृहमुत्तमम्

സമരത്തിൽ ദാനവാധമനായ അത്യന്തം ഘോര ഹുണ്ഡനെ വധിച്ച് അവൻ നിന്നെ തന്റെ സ്വസ്ഥാനത്തിലേക്കു നയിക്കും; കൂടാതെ ആയുവിന്റെ ഉത്തമ ഗൃഹത്തിലേക്കും എത്തിക്കും.

Verse 18

हृतो दैत्येन वीरेंद्रो निजपुण्येन शेषितः । बाल्यात्प्रभृति वीरेंद्रो वियुक्तः स्वजनेन वै

വീരശ്രേഷ്ഠനായ ഇന്ദ്രനെ ദൈത്യൻ അപഹരിച്ചു; എങ്കിലും തന്റെ പുണ്യശേഷബലത്താൽ അവൻ സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. ബാല്യകാലം മുതൽ തന്നെ ആ വീരേന്ദ്രൻ സത്യമായും സ്വജനങ്ങളിൽ നിന്ന് വേർപെട്ടിരുന്നു.

Verse 19

पितृमातृविहीनस्तु गतो वृद्धिं महावने । यास्यत्येव पितुर्गेहं त्वयैव सह सांप्रतम्

പിതാവും മാതാവും ഇല്ലാതെ അവൻ മഹാവനത്തിൽ തന്നെ വളർന്നു. ഇപ്പോൾ അവൻ നിശ്ചയമായും ഈ നിമിഷം തന്നെ നിനക്കൊപ്പം പിതൃഗൃഹത്തിലേക്കു പോകും.

Verse 20

एवमाभाषितं श्रुत्वा रंभायाः शिवनंदिनी । हर्षेण महताविष्टा तामुवाच समुद्रजाम्

രಂಭ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞത് കേട്ട്, ശിവനന്ദിനി മഹാ ഹർഷത്തിൽ നിറഞ്ഞു, സമുദ്രജയായ രಂಭയോടു പറഞ്ഞു.

Verse 21

अयमेव स सत्यात्मा मम भर्ता सुवीर्यवान् । मनो मे धावतेऽत्यर्थं शोकाकुलितविह्वलम्

അവനേ തന്നെയാണ് എന്റെ സത്യാത്മാവായ, മഹാവീര്യശാലിയായ ഭർത്താവ്. എന്റെ മനസ്സ് അത്യന്തം അലയുന്നു; ശോകത്തിൽ ആകുലമായി വിഹ്വലമാകുന്നു।

Verse 22

नास्ति चित्तसमो देवो जानाति सुविनिश्चितम् । सत्यमेतन्मया दृष्टं सुचित्रं चारुहासिनि

മനസ്സിനോട് സമമായ ദേവൻ ഇല്ല—ഇത് ഉറപ്പായി അറിഞ്ഞുകൊൾക. ഹേ സുചിത്രാ, മനോഹരഹാസിനീ! ഇത് സത്യം; ഞാൻ തന്നേ കണ്ടതാണ്।

Verse 23

मनोभवसमानं तु पुरुषं दिव्यलक्षणम् । न धावति महाचेत एनं दृष्ट्वा यथा सखि

എന്നാൽ മനോഭവൻ (കാമദേവൻ) സമമായ, ദിവ്യലക്ഷണങ്ങളുള്ള ആ പുരുഷനെ കണ്ടിട്ടും മഹാചേതസ്സായ സഖി, സുഹൃത്തിനെ കണ്ടപോലെ അവന്റെ അടുക്കൽ ഓടിച്ചെന്നില്ല।

Verse 24

तथा न धावते भद्रे पुंसमन्यं न मन्यते । एनं गंतव्यमावाभ्यां सखीभिर्गृहमेव हि

‘അതുപോലെ, ഹേ ഭദ്രേ! അവൾ ആരുടെയും പിന്നാലെ ഓടുന്നില്ല; മറ്റൊരു പുരുഷനെയും സ്വന്തമെന്നു കരുതുന്നില്ല. അതിനാൽ നാം സഖിമാരോടൊപ്പം തീർച്ചയായും അവന്റെ വീട്ടിലേക്കു പോകണം.’

Verse 25

एवमाभाष्य सा रंभा गमनायोपचक्रमे । गमनायोत्सुकां ज्ञात्वा नहुषस्यांतिकं प्रति

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് രംഭാ പുറപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. അവൾ പോകാൻ ഉത്സുകയാണെന്ന് അറിഞ്ഞ്, നഹുഷന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു നീങ്ങി।

Verse 26

तामुवाच ततो रंभा कस्माद्देवि न गम्यते । सूत उवाच । सख्या च रंभया सार्द्धं नहुषं वीरलक्षणम्

അപ്പോൾ രംഭ അവളോടു പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവി, നീ എന്തുകൊണ്ട് പോകുന്നില്ല?” സൂതൻ പറഞ്ഞു—രംഭയോടൊപ്പം ആ സഖി വീരലക്ഷണമുള്ള നഹുഷനെ സമീപിച്ചു।

Verse 27

तस्यांतिकं सुसंप्राप्य प्रेषयामास तां सखीम् । एनं गच्छ महाभागे नहुषं देवरूपिणम्

അവന്റെ അതിസമീപം എത്തി അവൾ സഖിയെ ദൂതിയായി അയച്ചു—“ഹേ മഹാഭാഗേ, ദേവരൂപിയായ ഈ നഹുഷന്റെ അടുക്കൽ പോകുക।”

Verse 28

कथयस्व कथामेतां तवार्थे आगता यतः । रंभोवाच । एवं सखि करिष्यामि सुप्रियं तव सुव्रते

“ഈ കഥ പറയുക; കാരണം നിന്റെ കാര്യത്തിനായിട്ടാണ് ഞാൻ ഇവിടെ വന്നത്.” രംഭ പറഞ്ഞു—“ഹേ സഖി, ഹേ സുവ്രതേ, നിനക്കേറ്റവും പ്രിയമായതു ഞാൻ ചെയ്യും।”

Verse 29

एवमुक्त्वा गता रंभा नहुषं राजनंदनम् । चापबाणधरं वीरं द्वितीयमिव वासवम्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് രംഭ പോയി; രാജനന്ദനനായ നഹുഷൻ വില്ലും അമ്പും ധരിച്ച വീരൻ, രണ്ടാമൻ വാസവൻ (ഇന്ദ്രൻ) പോലെ തോന്നി।

Verse 30

प्रत्युवाच गता रंभा सख्या वचनमुत्तमम् । आयुपुत्र महाभाग रंभाहंसमुपागता

രംഭ അവിടെ ചെന്നു സഖിയുടെ ഉത്തമ സന്ദേശം അറിയിച്ചു—“ഹേ ആയുപുത്ര മഹാഭാഗ, രംഭയുടെ അടുക്കൽ ഹംസം (ദൂതൻ) എത്തിയിരിക്കുന്നു।”

Verse 31

शिवस्य कन्यया वीर तयाहं परिप्रेषिता । तवार्थं देवदेवेन देव्या देवेन वै पुरा

ഹേ വീരാ, ശിവന്റെ പുത്രി എന്നെ അയച്ചിരിക്കുന്നു. പൂർവകാലത്ത് നിന്റെ ഹിതാർത്ഥം ദേവദേവൻ ദേവിയോടുകൂടെ എന്നെ അയച്ചിരുന്നു.

Verse 32

भार्यारूपं वरं श्रेष्ठं सृष्टं लोकेषु दुर्लभम् । दुष्प्राप्यं तु नरश्रेष्ठैर्देवै सेंद्रैस्तपोधनैः

ഭാര്യാരൂപമായ ഈ ശ്രേഷ്ഠ വരം ലോകങ്ങളിൽ ദുർലഭമായി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അത് ശ്രേഷ്ഠ നരന്മാർക്കും, ഇന്ദ്രസഹിത ദേവന്മാർക്കും, തപോധന മുനിമാർക്കും പോലും ദുഷ്പ്രാപ്യം.

Verse 33

गंधर्वैः पन्नगैः सिद्धैश्चारणैः पुण्यलक्षणैः । स्वयमेव समायातं तवार्थे शृणु सांप्रतम्

ഗന്ധർവന്മാർ, നാഗങ്ങൾ, സിദ്ധന്മാർ, പുണ്യലക്ഷണ ചാരണന്മാർ എന്നിവരോടുകൂടെ അത്/അവൻ നിന്റെ ഹിതാർത്ഥം സ്വയം ഇവിടെ എത്തിയിരിക്കുന്നു; ഇനി വരുന്നതു കേൾക്കുക.

Verse 34

स्त्रीरत्नं तन्महाप्राज्ञ संपूर्णं पुण्यनिर्मितम् । अशोकसुंदरी नाम तवार्थं तपसि स्थिता

ഹേ മഹാപ്രാജ്ഞാ, ആ സ്ത്രീരത്നം സമ്പൂർണ്ണവും പുണ്യനിർമ്മിതവുമാണ്; അവളുടെ നാമം അശോകസുന്ദരി, നിന്റെ ഹിതാർത്ഥം തപസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 35

अत्यर्थं तु तपस्तप्तं भवंतमिच्छते सदा । एवं ज्ञात्वा महाभाग भजमानां भजस्व हि

അത്യന്തം തപസ്സു ചെയ്ത അവൾ സദാ നിന്നെയേ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഇതറിഞ്ഞ്, ഹേ മഹാഭാഗാ, നിന്നെ ഭജിക്കുന്ന അവളെ നീയും അനുകമ്പയോടെ സ്വീകരിക്കണം.

Verse 36

त्वामृते सा वरारोहा पुरुषं नैव याचते । नहुषेण तयोक्तं तु श्रुत्वावधारितं वचः

നിന്നെ ഒഴികെ ആ സുന്ദരനിതംബിനി യാതൊരു പുരുഷനോടും ഒന്നും യാചിക്കുന്നില്ല. എന്നാൽ നഹുഷൻ അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഹൃദയത്തിൽ ഉറപ്പായി ധരിച്ചു.

Verse 37

प्रत्युत्तरं ददौ चाथ रंभे मे श्रूयतां वचः । तत्तु सर्वं विजानामि यत्त्वयोक्तं ममाग्रतः

അപ്പോൾ അവൻ മറുപടി പറഞ്ഞു—“ഹേ രംഭേ, എന്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കുക. നീ എന്റെ സന്നിധിയിൽ പറഞ്ഞതെല്ലാം ഞാൻ പൂർണ്ണമായി അറിയുന്നു.”

Verse 38

ममाग्रे कथितं पूर्वं वशिष्ठेन महात्मना । सर्वमेव विजानामि अस्यास्तु तप उत्तमम्

ഇത് മുമ്പ് മഹാത്മാവ് വശിഷ്ഠൻ എനിക്ക് പറഞ്ഞതാണ്. എല്ലാം ഞാൻ അറിയുന്നു; അവളുടെ തപസ്സ് തീർച്ചയായും ഉത്തമമായിരിക്കട്ടെ.

Verse 39

श्रूयतां कारणं भद्रे यथासौख्यं भविष्यति । अहत्वा दानवं हुंडं न गच्छामि वरांगनाम्

ഹേ ഭദ്രേ, കാരണം കേൾക്കുക; അങ്ങനെ എല്ലാം സുഖകരമാകും. ദാനവൻ ഹുണ്ടനെ വധിക്കാതെ ഞാൻ ആ ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീയിലേക്കു പോകുകയില്ല.

Verse 40

सर्वमेतत्सुवृत्तांतमहं जाने तथैव हि । ममार्थे तव संभूतिस्तपश्च चरितं त्वया

സത്യമായും ഈ മുഴുവൻ സത്യവൃത്താന്തവും ഞാൻ അറിയുന്നു. എന്റെ നിമിത്തം തന്നെയാണ് നിന്റെ ജനനം; നീ തപസ്സും അനുഷ്ഠിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 41

मम भार्या न संदेहो भवती विधिना कृता । ममार्थे निश्चयं कृत्वा तप आचरितं त्वया

സംശയമില്ല; വിധിയാൽ നീ എന്റെ ഭാര്യയായി നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. എന്റെ നിമിത്തം ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്ത് നീ തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 42

हृता तस्मात्सुपापेन भवती नियमान्विता । सूतिगृहादहं तेन दानवेनाधमेन वै

അതുകൊണ്ട് നിയമവ്രതങ്ങളിൽ നിഷ്ഠയുള്ള നിന്നെ ആ മഹാപാപിയായ അധമ ദാനവൻ അപഹരിച്ചു; എന്നെയും അവൻ പ്രസവഗൃഹത്തിൽ നിന്ന് വലിച്ചുകൊണ്ടുപോയി.

Verse 43

बालभावस्थितो देवि पितृमातृविना कृतः । तस्मात्तं तु हनिष्यामि हुंडं वै दानवाधमम्

ഹേ ദേവീ, അവൻ ബാലഭാവത്തിൽ വളർത്തപ്പെട്ടവൻ; പിതാവും മാതാവും ഇല്ലാത്തവനാക്കി മാറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അതിനാൽ ആ ദാനവാധമൻ ഹുണ്ഡനെ ഞാൻ തീർച്ചയായും വധിക്കും.

Verse 44

पश्चात्त्वामुपनेष्येऽहं वशिष्ठस्याश्रमं प्रति । एवं कथय भद्रं ते रंभे मत्प्रियकारिणीम्

പിന്നീട് ഞാൻ നിന്നെ വശിഷ്ഠാശ്രമത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകും. ഇപ്പോൾ ഇങ്ങനെ പറയുക—നിനക്ക് മംഗളം ഉണ്ടാകട്ടെ, ഹേ രംഭേ, എന്റെ പ്രിയം ചെയ്യുന്നവളേ.

Verse 45

एवं विसर्जिता तेन सत्वरं सा गता पुनः । अशोकसुंदरीं देवीं कथयामास तस्य च

ഇങ്ങനെ അവൻ വിട്ടയച്ചപ്പോൾ അവൾ വേഗത്തിൽ വീണ്ടും മടങ്ങി, ദേവി അശോകസുന്ദരിയോട് അവനെക്കുറിച്ചുള്ള വൃത്താന്തവും പറഞ്ഞു.

Verse 46

समासेन तथा सर्वं रंभा सा द्विजसत्तम । अशोकसुंदरी सा तु अवधार्य सुभाषितम्

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! രംഭാ സംക്ഷേപമായി എല്ലാം അറിയിച്ചു. അശോകസുന്ദരി ആ സുവചനങ്ങൾ ഹൃദയത്തിൽ ധരിച്ചു മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു.

Verse 47

नहुषस्य सुवीरस्य हर्षेण च समन्विता । तस्थौ तत्र तया सार्द्धं सुसख्या रंभया तदा

അപ്പോൾ സുവീരനായ നഹുഷനെക്കുറിച്ചുള്ള ഹർഷം നിറഞ്ഞ അവൾ, പ്രിയസഖിയായ രംഭയോടൊപ്പം അവിടെ തന്നേ നിന്നു.

Verse 48

भर्तुश्च कीदृशं वीर्यमिति पश्यामि वै सदा

“എന്റെ ഭർത്താവിൽ എങ്ങനെയുള്ള വീര്യവും പരാക്രമവും ഉണ്ടെന്ന് ഞാൻ എപ്പോഴും നിരീക്ഷിക്കുന്നു.”

Verse 113

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने गुरुतीर्थमाहात्म्ये च्यवनचरित्रे नहुषाख्याने त्रयोदशाधिकशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീപദ്മപുരാണത്തിലെ ഭൂമിഖണ്ഡത്തിൽ, വേനോപാഖ്യാനാന്തർഗതമായി ഗുരുതീർത്ഥമാഹാത്മ്യം, ച്യവനചരിതം, നഹുഷപ്രസംഗം എന്നിവ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന നൂറ്റിമൂന്നാമത്തെ അധ്യായം സമാപ്തമായി.