Adhyaya 101

Verse 1

सूत उवाच । देवदेवो हृषीकेशस्त्वंगपुत्रं नृपोत्तमम् । समाचष्ट महाश्रेय आख्यानं पापनाशनम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ദേവദേവനായ ഹൃഷീകേശൻ അങ്ങപുത്രനായ ശ്രേഷ്ഠ നൃപനോട് പാപനാശകവും മഹാശ്രേയസ്കരവും ആയ ആഖ്യാനം ഉപദേശിച്ചു।

Verse 2

श्रूयतामभिधास्यामि चरित्रं श्रेयदायकम् । द्विजस्यापि च वृत्तांतं कुंजलस्य महात्मनः

ശ്രവിക്കുവിൻ; ഞാൻ ശ്രേയോദായകമായ ചരിതം പറയും—മഹാത്മാവായ ദ്വിജൻ കുഞ്ജലന്റെ വൃത്താന്തവും കൂടി।

Verse 3

विष्णुरुवाच । कुंजलश्चापि धर्मात्मा चतुर्थं पुत्रमेव च । समाहूय मुदायुक्त उवाचैनं कपिंजलम्

വിഷ്ണു പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ധർമ്മാത്മാവായ കുഞ്ജലൻ ആനന്ദത്തോടെ തന്റെ നാലാമത്തെ പുത്രനെയും വിളിച്ചു, ആ കപിഞ്ചലനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 4

किं नु पुत्र त्वया दृष्टमपूर्वं कथयस्व मे । भोजनार्थं तु यासि त्वमितः कस्मिन्सुतोत्तम

മകനേ! നീ കണ്ട അപൂർവമായ അത്ഭുതം എന്താണ്? എനിക്കു പറയുക. ആഹാരാർത്ഥം, ശ്രേഷ്ഠപുത്രാ, നീ ഇവിടെ നിന്ന് എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്?

Verse 5

तदाचक्ष्व महाभाग यदि दृष्टं सुपुण्यदम् । कपिंजल उवाच । यच्च तात त्वया पृष्टमपूर्वं प्रवदाम्यहम्

ഹേ മഹാഭാഗാ! മഹാപുണ്യദായകമായ എന്തെങ്കിലും നീ കണ്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ പറയുക. കപിഞ്ചലൻ പറഞ്ഞു—ഹേ താതാ! നീ ചോദിച്ച ആ അപൂർവ കാര്യത്തെ ഞാൻ ഇപ്പോൾ വിവരിക്കുന്നു.

Verse 6

यन्न दृष्टं श्रुतं केन कस्मान्नैव श्रुतं मया । तदिहैव प्रवक्ष्यामि श्रूयतामधुना पितः

ആരും കണ്ടിട്ടില്ലാത്തതും കേട്ടിട്ടില്ലാത്തതും എനിക്ക് എങ്ങനെ കേൾക്കാനാകും? ഹേ പിതാവേ! അതേ ഞാൻ ഇവിടെ തന്നേ ഇപ്പോൾ പ്രസ്താവിക്കുന്നു; ദയവായി ശ്രവിക്കൂ.

Verse 7

शृण्वंतु भ्रातरः सर्वे मातस्त्वं शृणु सांप्रतम् । कैलासः पर्वतश्रेष्ठो धवलश्चंद्र सन्निभः

എല്ലാ സഹോദരന്മാരും കേൾക്കട്ടെ; ഹേ മാതാവേ, നീയും ഇപ്പോൾ കേൾക്കുക. കൈലാസം പർവ്വതശ്രേഷ്ഠം; അത് ധവളമായി, ചന്ദ്രനെപ്പോലെ ദീപ്തമാണ്.

Verse 8

नानाधातुसमाकीर्णो नानावृक्षोपशोभितः । गंगाजलैः शुभैः पुण्यैः क्षालितः सर्वतः पितः

അത് നാനാവിധ ധാതുക്കളാൽ നിറഞ്ഞതും നാനാവിധ വൃക്ഷങ്ങളാൽ ശോഭിതവുമാണ്; ഹേ പിതാവേ! എല്ലാദിക്കുകളിലും ഗംഗയുടെ മംഗളകരമായ പുണ്യജലങ്ങളാൽ അത് കഴുകി ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 9

नदीनां तु सहस्राणि दिव्यानि विविधानि च । यस्मात्तात प्रसूतानि जलानि विविधानि च

ഹേ താത! അവനിൽ നിന്നുതന്നെ ദിവ്യവും നാനാവിധവുമായ ആയിരക്കണക്കിന് നദികൾ ഉദ്ഭവിച്ചു; അതുപോലെ പലവിധ ജലങ്ങളും അവനിൽ നിന്നുതന്നെ പുറപ്പെട്ടു।

Verse 10

तडागानि सहस्राणि सोदकानि महागिरौ । नद्यः संति विशालिन्यो हंससारससेविताः

ആ മഹാഗിരിയിൽ ജലസമ്പൂർണ്ണമായ ആയിരക്കണക്കിന് തടാകങ്ങൾ ഉണ്ട്; കൂടാതെ ഹംസങ്ങളും സാരസപ്പക്ഷികളും സേവിക്കുന്ന വിശാലമായ നദികളും അവിടെ ഉണ്ട്।

Verse 11

तस्मिञ्छिखरिणां श्रेष्ठे पुण्यदाः पापनाशनाः । वनानि विविधान्येव पुष्पितानि फलानि च

ആ ശിഖരങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠമായ സ്ഥലത്ത് നാനാവിധ വനങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു—പുണ്യദായകവും പാപനാശകവും—പുഷ്പഫലസമൃദ്ധമായവ।

Verse 12

नानावृक्षोपयुक्तानि हरितानि शुभानि च । किन्नराणां गणैर्युक्तश्चाप्सरोभिः समाकुलः

അത് നാനാവിധ വൃക്ഷങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട് ഹരിതവും ശുഭവും ആയിരുന്നു; കിന്നരഗണങ്ങളാൽ യുക്തവും അപ്സരസ്സുകളാൽ നിറഞ്ഞതുമായിരുന്നു।

Verse 13

गंधर्वचारणैः सिद्धैर्देववृंदैः सुशोभितः । दिव्यवृक्षवनोपेतो दिव्यभावैः समाकुलः

അത് ഗന്ധർവ്വർ, ചാരണർ, സിദ്ധർ, ദേവവൃന്ദങ്ങൾ എന്നിവരാൽ സുഷോഭിതമായിരുന്നു; ദിവ്യവൃക്ഷവനങ്ങളാൽ സമുപേതവും ദിവ്യഭാവ-മഹിമകളാൽ നിറഞ്ഞതുമായിരുന്നു।

Verse 14

दिव्यगंधैः सुशोभाढ्यैर्नानारत्नसमन्वितः । शिलाभिः स्फटिकस्यापि शुक्लाभिस्तु सुशोभनः

ദിവ്യസുഗന്ധങ്ങളാൽ സമന്വിതവും അത്യന്തം ശോഭാമയവും നാനാവിധ രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവുമായ ആ സ്ഥലം, ശ്വേതസ്ഫടികസദൃശമായ ശിലാഫലകങ്ങളാൽ കൂടി അതിമനോഹരമായി തിളങ്ങി।

Verse 15

सूर्यतेजोमयो राजंस्तेजोभिस्तु समाकुलः । चंदनैश्चारुगंधैश्च बकुलैर्नीलपुष्पकैः

ഹേ രാജാവേ, അത് സൂര്യതേജസ്സാൽ നിർമ്മിതമായതുപോലെ, എല്ലാടവും ദീപ്തിയാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു; മനോഹരസുഗന്ധമുള്ള ചന്ദനം, ബകുലപുഷ്പങ്ങൾ, നീലവർണ്ണ പുഷ്പങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് അലങ്കൃതമായിരുന്നു।

Verse 16

नानापुष्पमयैर्वृक्षैः सर्वत्र समलंकृतः । पक्षिणां सुनिनादैश्च दिव्यानां मधुरायते

നാനാവിധ പുഷ്പങ്ങൾ നിറഞ്ഞ വൃക്ഷങ്ങളാൽ അത് എല്ലാടവും അലങ്കൃതമായിരുന്നു; ദിവ്യപക്ഷികളുടെ മംഗളകരമായ മധുരനാദങ്ങൾ കൊണ്ട് ആ സ്ഥലം കൂടുതൽ സുമധുരമായി തോന്നി।

Verse 17

षट्पदानां निनादैश्च वृक्षौघैर्मधुरायते । रुतैश्च कोकिलानां तु शोभते स वनो गिरिः

ഷട്പദങ്ങളുടെ ഗുഞ്ജാരവും വൃക്ഷസമൂഹങ്ങളുടെ സമൃദ്ധിയും കൊണ്ട് ആ വനപർവ്വതം സുമധുരമായി തോന്നി; കോകിലകളുടെ കൂജനാദം നിറഞ്ഞതുകൊണ്ട് അത് കൂടുതൽ ശോഭിച്ചു।

Verse 18

गणकोटिसमाकीर्णं तत्रास्ति शिवमंदिरम् । अंशुभिर्धवलं पुण्यं पुण्यराशिशिलोच्चयम्

അവിടെ കോടി കോടി ഗണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ശിവമന്ദിരം ഉണ്ടായിരുന്നു; കിരണങ്ങളാൽ ധവളമായി തിളങ്ങി, പവിത്രവും പുണ്യസ്വരൂപവും—പുണ്യരാശി കൂട്ടിച്ചേർന്ന ശിലാശിഖരത്തെപ്പോലെ।

Verse 19

सिंहैश्च गर्जमानैश्च सैरिभैः कुंजरैस्ततः । दिग्गजानां सुघोषैश्च शब्दितं च समंततः

അപ്പോൾ എല്ലാടവും സിംഹങ്ങളുടെ ഗർജ്ജനം, മഹാഗജങ്ങളുടെ നാദം, ദിക്കുകളുടെ ദിഗ്ഗജങ്ങളുടെ മംഗളഘോഷം എന്നിവകൊണ്ട് പരിസരം മുഴുവൻ മുഴങ്ങി।

Verse 20

नानामृगैः समाकीर्णं शाखामृगगणाकुलम् । मयूरकेकाघोषैश्च गुहासु च विनादितम्

അത് പലവിധ വന്യമൃഗങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു, വൃക്ഷവാസികളായ വാനരഗണങ്ങളാൽ കവിഞ്ഞിരുന്നു; മയൂരങ്ങളുടെ കേകാരവം ഗുഹകളിലും മുഴങ്ങി പ്രതിധ്വനിച്ചു।

Verse 21

कंदरैर्लेपनैः कूटैः सानुभिश्च विराजितम् । नानाप्रस्रवणोपेतमोषधीभिर्विराजितम्

അത് ഗുഹകൾ, ചരിവുകൾ, കൂറ്റൻ ശിഖരങ്ങൾ, സാനുക്കൾ എന്നിവകൊണ്ട് ശോഭിച്ചു; അനവധി ഉറവുകളോടെ, ഔഷധസസ്യങ്ങളാൽ കൂടി ദീപ്തമായി വിരാജിച്ചു।

Verse 22

दिव्यं दिव्यगुणं पुण्यं पुण्यधाम समाकुलम् । सेवितं पुण्यलोकैश्च पुण्यराशिं महागिरिम्

ആ മഹാഗിരി ദിവ്യമാണ്, ദിവ്യഗുണസമ്പന്നമാണ്, പുണ്യമയമാണ്, പുണ്യധാമങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതാണ്; പുണ്യലോകവാസികൾ സേവിക്കുന്നതു കൊണ്ട്, പുണ്യത്തിന്റെ മഹാരാശിപോലെ വിരാജിക്കുന്നു।

Verse 23

पुलिंदभिल्लकोलैश्च सेवितं पर्वतोत्तमम् । विकटैः शिखरैः कोटैरद्रिराजः प्रकाशते

ആ പർവതോത്തമം പുലിന്ദ, ഭില്ല, കോല ജനങ്ങളാൽ സേവിക്കപ്പെടുന്നു; വികടമായ ശിഖരങ്ങളും ദുർഗമ കൂറ്റങ്ങളും അലങ്കരിച്ച് ആ അദ്രിരാജൻ പ്രകാശിക്കുന്നു।

Verse 24

अन्यैर्नानाविधैः पुण्यैः कौतुकैर्मंगलैः शुभैः । गंगोदकप्रवाहैश्च महाशब्दं प्रसुस्रुवे

മറ്റു നാനാവിധ പുണ്യകർമ്മങ്ങളും കൗതുകോത്സവങ്ങളും മംഗളകരമായ ശുഭവിധികളും ഗംഗാജലപ്രവാഹങ്ങളും ചേർന്ന് അവിടെ മഹാ കോലാഹലം മുഴങ്ങി।

Verse 25

शंकरस्य गृहं तत्र कैलासं गतवानहम् । तत्राश्चर्यं मया दृष्टं यन्न दृष्टं कदा श्रुतम्

അവിടെ ഞാൻ ശങ്കരന്റെ ധാമമായ കൈലാസത്തിലേക്കു പോയി. അവിടെ ഞാൻ ഒരു അത്ഭുതം കണ്ടു—മുമ്പെ ഒരിക്കലും കണ്ടതുമില്ല, കേട്ടതുമില്ല।

Verse 26

श्रूयतामभिधास्यामि तात सर्वं मयोदितम् । शिखराद्गिरिराजस्य मेरोः पुण्यान्महोदयात्

ഹേ താതാ, കേൾക്കുക; ഞാൻ ഇപ്പോൾ ഞാൻ പറഞ്ഞതെല്ലാം പ്രസ്താവിക്കുന്നു—ഗിരിരാജനായ മേരുവിന്റെ ശിഖരത്തിൽ നിന്ന്, അതിന്റെ പുണ്യമയ മഹോദയത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ചതായി।

Verse 27

हिमक्षीरसुवर्णस्तु प्रवाहः पतते भुवि । गंगायाश्च महाभाग रंहसा घोषभूषितः

ഹേ മഹാഭാഗ, ഹിമവും പാലുംപോലെ ശ്വേതവും സ്വർണവർണ്ണ ദീപ്തിയുമുള്ള ഒരു പ്രവാഹം ഭൂമിയിലേക്കു പതിക്കുന്നു; വേഗവതിയായ ഗംഗ തന്റെ ഗർജ്ജനധ്വനിയാൽ ഭൂഷിതയാണ്।

Verse 28

कैलासस्य शिरः प्राप्य तत्र विस्तरतां गतः । दशयोजनमानेन तत्र गंगा ह्रदो महान्

കൈലാസത്തിന്റെ ശിഖരത്തിലെത്തി അത് (ഗംഗ) അവിടെ വ്യാപിച്ചു പരക്കുന്നു; അവിടെ പത്ത് യോജന വ്യാപ്തിയുള്ള ഗംഗയുടെ മഹത്തായ ഹ്രദം ഉണ്ട്।

Verse 29

महातोयेन पुण्येन विमलेन विराजते । सर्वतोभद्रतां प्राप्तो महाहंसैः प्रशोभते

ആ സരോവർ മഹത്തായ പുണ്യവും നിർമലവുമായ ജലത്താൽ ദീപ്തിമാനാകുന്നു. സർവ്വദിക്കിലും മംഗളം പ്രാപിച്ച് മഹാഹംസങ്ങളാൽ കൂടുതൽ ശോഭിക്കുന്നു.

Verse 30

सामोच्चारेण पुण्येन दिव्येन मधुरेण च । हंसास्तत्र प्रकूजंति सरस्तेन विराजते

അവിടെ സാമോച്ചാരണത്തിന്റെ പുണ്യവും ദിവ്യവും മധുരവുമായ നാദം മുഴങ്ങുന്നു. ഹംസങ്ങൾ മധുരമായി കൂജിക്കുമ്പോൾ അതിനാൽ ആ സരോവർ കൂടുതൽ ദീപ്തമാകുന്നു.

Verse 31

तस्य तीरे शिलायां वै हिमकन्या महामते । आसीना मुक्तकेशांता रूपद्रविणशालिनी

അതിന്റെ തീരത്ത്, സത്യമായും, ഒരു പാറമേൽ, ഹേ മഹാമതേ, ഹിമവാന്റെ പുത്രി ഇരുന്നിരുന്നു—അഴിച്ചുവിട്ടൊഴുകുന്ന കേശങ്ങളോടെ—രൂപസമ്പത്താൽ സമൃദ്ധയായി.

Verse 32

दिव्यरूपसुसंपन्ना सगुणा दिव्यलक्षणा । दिव्यालंकारभूषा च तस्यास्तीरे विराजते

ദിവ്യരൂപസമ്പന്നയായി, ശുഭഗുണങ്ങളോടെ, ദിവ്യലക്ഷണങ്ങളുള്ളവളായി, ദിവ്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയായി—അവൾ ആ തീരത്ത് ദീപ്തിയായി വിരാജിച്ചു.

Verse 33

न जाने गिरिराजस्य तनया वा महोदधेः । नो वास्ति ब्रह्मणः पत्नी सा वा स्वाहा भविष्यति

അവൾ ഗിരിരാജന്റെ പുത്രിയോ മഹാസമുദ്രത്തിന്റെ പുത്രിയോ എന്നു ഞാൻ അറിയുന്നില്ല. അവൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പത്നിയാണോ എന്നും നിശ്ചയമില്ല; ഒരുപക്ഷേ അവൾ സ്വാഹയായേക്കാം.

Verse 34

इंद्राणी वा महाभागा रोहिणी वा भविष्यति । ईदृशी रूपसंपत्तिर्युवतीनां न दृश्यते

ഈ മഹാഭാഗ്യവതി നിശ്ചയമായും ഇന്ദ്രാണിയാകാം, അല്ലെങ്കിൽ രോഹിണിയാകാം. ഇത്തരമൊരു രൂപസമ്പത്ത് യുവതികളിൽ എവിടെയും കാണപ്പെടുന്നില്ല.

Verse 35

अन्यासां च सुदिव्यानां नारीणां तात सर्वथा । यादृशं रूपसंभावं गुणशीलं प्रदृश्यते

കൂടാതെ പ്രിയനേ, മറ്റു അത്യന്തം ദിവ്യസ്ത്രീകളിലും എവിടെയോ ഇത്തരമൊരു രൂപവൈഭവവും ഗുണശീലതയുടെ മഹത്വവും കാണപ്പെടുന്നു.

Verse 36

अप्सरसां कदा नास्ति तादृशं रूपलक्षणम् । यादृशं तु मया दृष्टं तदंगं विश्वमोहनम्

അപ്സരസ്സുകളിലും അത്തരമൊരു രൂപലക്ഷണം ഒരിക്കലും ഇല്ല; ഞാൻ കണ്ട ആ രൂപത്തിന്റെ അവയവങ്ങൾ ലോകമൊട്ടാകെ മോഹിപ്പിക്കുന്നവയാണ്.

Verse 37

शिलापदे समासीना दुःखेनापि समाकुला । रुदते सुस्वरैर्बाला अनेकैः स्वजनैर्विना

കല്ലുപലകയിൽ ഇരുന്ന ആ ബാലിക ദുഃഖത്തിൽ വിങ്ങി, അനേകം സ്വജനങ്ങളില്ലാതെ, മധുരമെങ്കിലും കരുണാഭരിതമായ സ്വരത്തിൽ കരയാൻ തുടങ്ങി.

Verse 38

अश्रूणि मुंचमाना सा मुक्ताभानि बहूनि च । निर्मलानि सरस्यत्र पतंत्येव महामते

അവൾ കണ്ണീർ ഒഴുക്കുമ്പോൾ, മുത്തുപോലെ തെളിഞ്ഞ അനേകം ശുദ്ധബിന്ദുക്കൾ അവിടെ സരോവരത്തിലേക്ക് വീഴാൻ തുടങ്ങി, ഹേ മഹാമതേ.

Verse 39

बिंदवो मौक्तिकाभास्ते निपतंति महोदके । तेभ्यो भवंति पद्मानि हृद्यानि सुरभीणि तु

മഹാജലത്തിൽ മുത്തുപോലെയുള്ള തുള്ളികൾ വീഴുന്നു; അവയിൽ നിന്നു ഹൃദയഹർഷകരവും സുഗന്ധപൂർണ്ണവുമായ പദ്മങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു।

Verse 40

पद्मानि जज्ञिरे तेभ्यो नेत्राश्रुभ्यो महामते । गंगांभसि तरंत्येव असंख्यातानि तानि तु

ഹേ മഹാമതേ! ആ നേത്രാശ്രുക്കളിൽ നിന്നു പദ്മങ്ങൾ ജനിച്ചു; ഗംഗാജലത്തിൽ അവ അസംഖ്യമായ പദ്മങ്ങൾ തീർച്ചയായും ഒഴുകി തെന്നി।

Verse 41

पतितानि सुहृद्यानि रंहसा यानि तानि तु । गंगाप्रवाहमध्ये तु हंसवृंदैः सुसेविते

വേഗത്തിൽ പതിച്ച ആ മനോഹരവസ്തുക്കൾ ഗംഗാപ്രവാഹത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ തന്നെയുണ്ടായി; അവിടെ ഹംസക്കൂട്ടങ്ങൾ നന്നായി സഞ്ചരിക്കുന്നു।

Verse 42

भागीरथ्याः प्रवाहस्तु तस्मात्स्थानाद्विनिर्गतः । कैलासशिखरं प्राप्य रत्नाख्यं चारुकंदरम्

അപ്പോൾ ആ സ്ഥാനത്തിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട ഭാഗീരഥിയുടെ പ്രവാഹം കൈലാസശിഖരം പ്രാപിച്ച് ‘രത്ന’ എന്ന പേരുള്ള മനോഹര ഗുഹയിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 43

वर्तते तोयपूर्णस्तु योजनद्वयविस्तृतः । हंसवृंदसमाकीर्णो जलपक्षि समाकुलः

ആ ഗുഹ ജലപൂർണ്ണമായി രണ്ടു യോജന വ്യാപ്തിയോടെ നിലകൊള്ളുന്നു; ഹംസക്കൂട്ടങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും ജലപക്ഷികൾകൊണ്ട് കുലുങ്ങുന്നതുമാണ്।

Verse 44

नानावर्णविशेषाणि संति पद्मानि तत्र च । प्रवाहे निर्मले तात मुनिवृंदनिषेविते

അവിടെ നാനാവർണ്ണവിശേഷങ്ങളായ പദ്മങ്ങൾ ഉണ്ട്; ഹേ താത, മുനിവൃന്ദം സേവിക്കുന്ന ആ നിർമ്മല പ്രവാഹത്തിൽ അവ ശോഭിക്കുന്നു।

Verse 45

अश्रुभ्यो यानि जातानि प्रभाते कमलानि तु । गंगोदकप्लुतान्येव सौरभाणि महांति च

പ്രഭാതത്തിൽ കണ്ണീരിൽ നിന്നു ജനിച്ച ആ കമലങ്ങൾ ഗംഗാജലത്തിൽ സ്നാനിച്ചവപോലെ; അവയുടെ സുഗന്ധം അത്യന്തം മഹത്താണ്।

Verse 46

प्रतरंति प्रवाहे तु निर्मले जलपूरिते । मध्ये मध्ये सुहंसैश्च जलपक्षिनिनादिते

അവ നിർമ്മലമായ ജലപൂരിത പ്രവാഹത്തിൽ ഒഴുകി നീന്തിപ്പോകുന്നു; ഇടയ്ക്കിടെ സുഹംസങ്ങളുടെയും ജലപക്ഷികളുടെയും നാദം കൊണ്ട് ആ പ്രവാഹം മുഴങ്ങുന്നു।

Verse 47

सूत उवाच । रत्नाख्ये तु गिरौ तस्मिन्रत्नेश्वरमहेश्वरः । देवदैत्यसुपूज्योपि तिष्ठते तात सर्वदा

സൂതൻ പറഞ്ഞു—രത്നം എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ആ പർവതത്തിൽ രത്നേശ്വര മഹേശ്വരൻ സദാ വസിക്കുന്നു; ഹേ താത, ദേവരും ദൈത്യരും പോലും ഭക്തിയോടെ അവനെ പൂജിക്കുന്നു।

Verse 48

तत्र दृष्टो मया तात कश्चित्पुण्यमयो मुनिः । जटाभारसमाक्रांतो निर्वासा दंडधारकः

അവിടെ, ഹേ താത, ഞാൻ ഒരു പുണ്യമയ മുനിയെ കണ്ടു—ജടാഭാരത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടവൻ, നിർവസ്ത്രൻ, ദണ്ഡധാരിയും ആകുന്നു।

Verse 49

निराधारो निराहारस्तपसातीव दुर्बलः । कृशांगोऽप्यस्थिसंघातस्त्वचामात्रेण वेष्टितः

ആശ്രയമില്ലാതെ, ആഹാരമില്ലാതെ, തപസ്സാൽ അദ്ദേഹം അത്യന്തം ദുർബലനായി. ദേഹം ക്ഷീണിച്ചിട്ടും, ത്വക്കുമാത്രം പൊതിഞ്ഞ അസ്ഥികൂടംപോലെ തോന്നി।

Verse 50

भस्मोद्धूलितमात्राणि सर्वांगानि महात्मनः । शुष्कपत्राणि भक्षेत शीर्णानि पतितानि च

മഹാത്മാവിന്റെ സർവ്വാംഗങ്ങളും ഭസ്മധൂളി മാത്രം പതിഞ്ഞവയായിരുന്നു. അദ്ദേഹം ഉണങ്ങിയ ഇലകൾ—ചീർന്നും വീണും കിടന്നവയും—ആഹാരമായി കഴിച്ചു।

Verse 51

शिवभक्तिसमासीनो दुराधारो महातपाः । अश्रुभ्यो यानि जातानि पद्मानि सुरभीणि च

ശിവഭക്തിയിൽ ലീനനായി, അചഞ്ചലനും നിയന്ത്രിക്കാൻ ദുഷ്കരനുമായ ആ മഹാതപസ്വി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ണുനീരിൽ നിന്ന് സുഗന്ധമുള്ള പദ്മങ്ങൾ ജനിച്ചു।

Verse 52

गंगातोयात्समानीय देवदेवं प्रपूजयेत् । रत्नेश्वरं महाभागो गीतनृत्यविशारदः

ഗംഗാജലം കൊണ്ടുവന്ന്, ഗീതനൃത്തങ്ങളിൽ നിപുണനായ ആ മഹാഭാഗ്യവാൻ ദേവദേവനായ രത്നേശ്വരനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കട്ടെ।

Verse 53

गायते नृत्यते तस्य द्वारस्थस्त्रिपुरद्विषः । मठमागत्य धर्मात्मा रोदते सुस्वरैरपि

അവന്റെ വാതില്ക്കൽ ത്രിപുരദ്വേഷിയായ ശിവൻ നിന്നുകൊണ്ട് പാടുകയും നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു. മഠത്തിലേക്ക് വന്ന് ആ ധർമ്മാത്മാവ് മധുരസ്വരങ്ങളോടെ കരയുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 54

एतद्दृष्टं मया तात अपूर्वं वदतांवर । कथयस्व प्रसादान्मे यदि त्वं वेत्सि कारणम्

ഹേ താത, വക്താക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! ഞാൻ ഈ അപൂർവ അത്ഭുതം കണ്ടിരിക്കുന്നു. നിനക്ക് കാരണം അറിയുമെങ്കിൽ കൃപയോടെ എനിക്ക് പറയുക.

Verse 55

सा का नारी महाभागा कस्मात्तात प्ररोदिति । कस्मात्स देवपुरुषो देवमर्चेन्महेश्वरम्

ഹേ താത, ആ മഹാഭാഗ്യവതി സ്ത്രീ ആരാണ്, അവൾ എന്തുകൊണ്ട് കരയുന്നു? പിന്നെ ആ ദേവസദൃശനായ പുരുഷൻ മഹേശ്വരനെ എന്തുകൊണ്ട് ആരാധിക്കുന്നു?

Verse 56

तन्मे त्वं विस्तराद्ब्रूहि सर्वसंदेहकारणम् । एवमुक्तो महाप्राज्ञः कुंजलोपि सुतेन हि

അതുകൊണ്ട് എന്റെ എല്ലാ സംശയങ്ങളും നീങ്ങുവാൻ നീ വിശദമായി പറയുക. മകൻ ഇങ്ങനെ ചോദിച്ചതോടെ മഹാപ്രാജ്ഞനായ കുഞ്ജലനും സംസാരിച്ചു.

Verse 57

कपिंजलेन प्रोवाच विस्तराच्छृण्वतो मुनेः

മുനി ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുമ്പോൾ കപിഞ്ചലൻ വിശദമായി പറഞ്ഞു.