The Exposition of the Index (Anukramaṇī) of the Śrīmad Bhāgavata

Verse 1

ब्रह्मोवाच । मरीचे श्रृणु वक्ष्यामि वेदव्यासेन यत्कृतम् । श्रीमद्भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसम्मितम् ॥ १ ॥

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മരീചി, കേൾക്കുക; വേദവ്യാസൻ രചിച്ച ‘ശ്രീമദ് ഭാഗവതം’ എന്ന പുരാണം, ബ്രഹ്മസമ്മിതം (വേദതുല്യം) എന്നു മാന്യമായത്, ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു॥

Verse 2

तदष्टादशसाहस्रं कीर्तितं पापनाशनम् । सुरपादपरूपोऽयं स्कंधैर्द्वादशभिर्युतः ॥ २ ॥

ഇത് അഷ്ടാദശ സഹസ്രം (ശ്ലോകങ്ങൾ) ഉള്ളതെന്നും പാപനാശിനിയെന്നും കീർത്തിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ഗ്രന്ഥം ‘സുരപാദ’ രൂപവിഭാഗത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, ദ്വാദശ സ്കന്ധങ്ങളാൽ യുക്തമാണ്॥

Verse 3

भगवानेव विप्रेंद्र विश्वरूपीसमीरितः । तत्र तु प्रथमस्कंधे सूतर्षीणां समागमे ॥ ३ ॥

ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! അവിടെ പ്രഥമ സ്കന്ധത്തിൽ സൂതനും ഋഷിമാരും കൂടിയ സംഗമത്തിൽ വിശ്വരൂപനായി സ്തുതിക്കപ്പെടുന്ന ഏക ഭഗവാനെക്കുറിച്ചുമാത്രം പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 4

व्यासस्य चरितं पुण्यं पांडवानां तथैव च । परीक्षितमुपाख्यानमितीदं समुदाहृतम् ॥ ४ ॥

ഇങ്ങനെ യഥാവിധി പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു—വ്യാസന്റെ പുണ്യചരിതം, പാണ്ഡവരുടെതും, കൂടാതെ പരീക്ഷിതന്റെ ഉപാഖ്യാനം.

Verse 5

परीक्षिच्छुकसंवादे सृष्टिद्वयनिरूपणम् । ब्रह्मनारदसंवादे देवताचरितामृतम् ॥ ५ ॥

പരീക്ഷിത്–ശുക സംവാദത്തിൽ ദ്വിവിധ സൃഷ്ടിയുടെ നിരൂപണം ഉണ്ട്; ബ്രഹ്മാ–നാരദ സംവാദത്തിൽ ദേവതകളുടെ ചരിതാമൃതം വിവരണമായി വരുന്നു.

Verse 6

पुराणलक्षणं चैव सृष्टिकारणसंभवः । द्वितीयोऽयं समुदितः स्कंधो व्यासेन धीमता ॥ ६ ॥

പുരാണലക്ഷണങ്ങളും സൃഷ്ടികാരണത്തിന്റെ ഉദ്ഭവവും—ഇവയെ വിവരിച്ച് ജ്ഞാനിയായ വ്യാസൻ ഈ രണ്ടാം സ്കന്ധം രചിച്ചു.

Verse 7

चरितं विदुरस्याथ मैत्रेयेणास्य संगमः । सृष्टिप्रकरणं पश्चाद्बह्मणः परमात्मनः ॥ ७ ॥

അതിനുശേഷം വിദുരന്റെ ചരിതവും മൈത്രേയനുമായുള്ള അവന്റെ സംഗമവും; പിന്നെ പരമാത്മസ്വരൂപനായ ബ്രഹ്മയുടെ സൃഷ്ടി-പ്രകരണം വിവരിക്കുന്നു.

Verse 8

कापिलं सांख्यमप्यत्र तृतीयोऽयमुदाहृतः । सत्याश्चरितमादौ तु ध्रुवस्य चरितं ततः ॥ ८ ॥

ഇവിടെ കപിലമുനിയുടെ സാംഖ്യവും നിരൂപിക്കപ്പെടുന്നു—ഇത് മൂന്നാമത്തെ വിഷയമായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ആദ്യം സത്യന്റെ അത്ഭുതചരിതം, തുടർന്ന് ധ്രുവന്റെ ചരിതം പറയുന്നു॥

Verse 9

पृथोः पुण्यसमाख्यानं ततः प्राचीनबर्हिषम् । इत्येष तुर्यो गदितो विसर्गे स्कंध उत्तमः ॥ ९ ॥

അതിനുശേഷം പൃഥു രാജാവിന്റെ പുണ്യസമാഖ്യാനം, തുടർന്ന് പ്രാചീനബർഹിഷിന്റെ കഥ. ഇങ്ങനെ വിസർഗ-സ്കന്ധത്തിലെ ഉത്തമമായ നാലാം ഭാഗം പ്രസ്താവിക്കുന്നു॥

Verse 10

प्रियव्रतस्य चरितं तद्वंश्यानां च पुण्यदम् । ब्रह्मांडांतर्गतानां च लोकानां वर्णनं ततः ॥ १० ॥

തുടർന്ന് പ്രിയവ്രതന്റെ ചരിതവും അവന്റെ വംശജരുടെ പുണ്യപ്രദമായ കഥകളും; പിന്നെ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിനകത്തുള്ള ലോകങ്ങളുടെ വിവരണവും വരുന്നു॥

Verse 11

नरकस्थितिरित्येष संस्थाने पंचमो मतः । अजामिलस्य चरितं दक्षसृष्टिनिरूपणम् ॥ ११ ॥

‘നരകസ്ഥിതി’—ഇത് സംസ്ഥാനം വിഭാഗത്തിലെ അഞ്ചാമത്തെ വിഷയമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. തുടർന്ന് അജാമിലന്റെ ചരിതവും ദക്ഷസൃഷ്ടിയുടെ നിരൂപണവും വരുന്നു॥

Verse 12

वृत्राख्यानं ततः पश्चान्मरुतां जन्म पुण्यदम् । षष्ठोऽयमुदितः स्कंधोव्यासेन परिपोषणे ॥ १२ ॥

അതിനുശേഷം വൃത്രന്റെ ആഖ്യാനം, തുടർന്ന് മരുതന്മാരുടെ ജന്മത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പുണ്യപ്രദ വിവരണം. പരിപോഷണം വിഷയത്തിൽ ഈ ആറാം സ്കന്ധം വ്യാസൻ പ്രസ്താവിച്ചു॥

Verse 13

प्रह्लादचरितं पुण्यं वर्णाश्रमनिरूपणम् । सप्तमो गदितो वत्स वासनाकर्मकीर्तने ॥ १३ ॥

വത്സാ, വാസനയും കര്‍മ്മകീര്‍ത്തനവും വിവരിക്കുന്ന പ്രസംഗത്തില്‍ പ്രഹ്ലാദന്റെ പുണ്യചരിതവും വര്‍ണാശ്രമനിരൂപണവും ഏഴാം ഖണ്ഡമായി പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 14

गजेंद्रमोक्षणाख्यानं मन्वंतरनिरूपणे । समुद्रमथनं चैव बलिवैभवबंधनम् ॥ १४ ॥

മന്വന്തരനിരൂപണത്തില്‍ ഗജേന്ദ്രമോക്ഷത്തിന്റെ ആഖ്യാനം, സമുദ്രമഥനം, കൂടാതെ ബലിയുടെ വൈഭവവും അവന്റെ ബന്ധനപ്രസംഗവും ഉള്‍പ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 15

मत्स्याक्तारचरितमष्टमोऽयं प्रकीर्तितः । सूर्यवंशसमाख्यानं सोमवंशनिरूपणम् ॥ १५ ॥

മത്സ്യാദി അവതാരചരിതം കീർത്തിക്കുന്ന ഈ എട്ടാം ഖണ്ഡം പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു; കൂടാതെ സൂര്യവംശകഥയും സോമവംശനിരൂപണവും ഇതിൽ ഉണ്ട്।

Verse 16

वंश्यानुचरिते प्रोक्तो नवमोऽयं महामते । कृष्णस्य बालचरितं कौमारं च व्रजस्थितिः ॥ १६ ॥

മഹാമതേ, വംശാനുചരിതപ്രസംഗത്തില്‍ ഈ ഒമ്പതാം വിഷയം പ്രസ്താവിക്കുന്നു—ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ ബാലചരിതം, കൗമാരം, വ്രജവാസം എന്നിവ।

Verse 17

कैशोरं मथुरास्थानं यौवनं द्वारकास्थितिः । भूभारहरणं चात्र निरोधे दशमः स्मृतः ॥ १७ ॥

കൈശോരത്തില്‍ (ഭഗവാന്‍) മഥുരയില്‍ വസിക്കുന്നു; യൗവനത്തില്‍ ദ്വാരകയില്‍ സ്ഥാപിതനാകുന്നു; ഇവിടെ ഭൂഭാരഹരണപ്രസംഗവും ഉണ്ട്. അതിനാല്‍ നിരോധവിഷയത്തില്‍ ദശമഖണ്ഡം സ്മൃതമാണ്।

Verse 18

नारदेन तु संवादो वसुदेवस्य कीर्तितः । यदोश्च दत्तात्रेयेण श्रीकृष्णोनोद्धवस्य च ॥ १८ ॥

നാരദമുനി വസുദേവന്റെ സംവാദം കീർത്തിച്ചു; ദത്താത്രേയൻ ഉപദേശിച്ച യദുവിന്റെ സംവാദവും, ശ്രീകൃഷ്ണനും ഉദ്ധവനും തമ്മിലുള്ള പവിത്ര സംവാദവും കൂടി വർണ്ണിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 19

यादवानां मिथोंतश्च मुक्तावेकादशः स्मृतः । भविष्यकलिनिर्द्देशो मोक्षो राज्ञः परीक्षितः ॥ १९ ॥

യാദവരുടെ പരസ്പരനാശം വിവരിക്കപ്പെട്ടു; പതിനൊന്നാം വിഷയം ‘മുക്തി’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; ഭാവിയിലെ കലിയുഗസൂചനയും, രാജാവ് പരീക്ഷിത്തിന്റെ മോക്ഷവും കൂടി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു।

Verse 20

वेदशाखाप्रणयनं मार्कंडेयतपःक्रिया । सौरी विभूतिरुदिता सात्वती च ततः परम् ॥ २० ॥

വേദശാഖകളുടെ സമാഹാരം, മാർകണ്ഡേയന്റെ തപശ്ചര്യ, സൂര്യദേവന്റെ വിഭൂതികൾ എന്നിവ വിവരിക്കപ്പെട്ടു; തുടർന്ന് സാത്വത വൈഷ്ണവ സിദ്ധാന്തം പ്രതിപാദിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 21

पुराणसंख्याकथनमाश्रये द्वादशो ह्ययम् । इत्येवं कथितं वत्स श्रीमद्भागवतं तव ॥ २१ ॥

ഇപ്പോൾ ഞാൻ പുരാണങ്ങളുടെ എണ്ണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരണം സ്വീകരിക്കുന്നു—ഇത് പന്ത്രണ്ടാം വിഷയം; ഇങ്ങനെ, വത്സാ, നിനക്കായി ശ്രീമദ് ഭാഗവതം വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 22

वक्तुः श्रोतुश्चोपदेष्टुरनुमोदितुरेव च । साहाय्यकर्तुर्गदितं भक्तिभुक्तिविमुक्तिदम् ॥ २२ ॥

ഈ പവിത്ര ഉപദേശം വക്താവിനും ശ്രോതാവിനും ഉപദേശകനും അനുമോദകനും സഹായകനും—എല്ലാവർക്കും ഭക്തി, ഭുക്തി, വിമുക്തി എന്നിവ നൽകുന്നു എന്നു പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 23

प्रौष्ठपद्यां पूर्णिमायां हेमसिंहसमन्वितम् । देयं भागवतायेदं द्विजायप्रीतिपूर्वकम् ॥ २३ ॥

പ്രൗഷ്ഠപദീ പൗർണ്ണമിദിനത്തിൽ സ്വർണ്ണസിംഹചിഹ്നസഹിതമായ ഈ ദാനം ഭഗവദ്ഭക്തനായ ഭാഗവത ബ്രാഹ്മണന് പ്രീതിപൂർവ്വം നൽകേണ്ടതാണ്।

Verse 24

संपूज्य वस्त्रहेमाद्यैर्भगवद्भक्तिमिच्छता । योऽप्यनुक्रमणीमेतां श्रावयेच्छृणुयात्तथा । स पुराणश्रवणजं प्राप्नोति फलमुत्तमम् ॥ २४ ॥

ഭഗവദ്ഭക്തി ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ വസ്ത്രം, സ്വർണം മുതലായ ദാനങ്ങളാൽ യഥാവിധി ആദരിച്ചു ഈ അനുക്രമണീ പാരായണം ചെയ്യിപ്പിക്കുകയോ സ്വയം ശ്രവിക്കുകയോ ചെയ്താൽ, പുരാണശ്രവണജന്യമായ പരമഫലം പ്രാപിക്കും।

Verse 25

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे श्रीमद्भागवतानुक्रमणीनिरूपणं नाम षण्णवतितमोऽध्यायः ॥ ९६ ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീബൃഹന്നാരദീയപുരാണത്തിന്റെ പൂർവ്വഭാഗത്തിൽ, ബൃഹദുപാഖ്യാനത്തിൽ, ചതുര്ഥപാദത്തിൽ ‘ശ്രീമദ്‌ഭാഗവത അനുക്രമണീ നിരൂപണം’ എന്ന നാമധേയമുള്ള തൊണ്ണൂറ്റാറാമത്തെ അധ്യായം സമാപ്തമായി।