
കുമാരന്റെ മുൻ ഉപദേശത്തിൽ ആനന്ദിച്ച നാരദൻ ശ്രേഷ്ഠമായ പൗരാണിക കഥ ആവശ്യപ്പെടുന്നു—പുരാണങ്ങളുടെ വർഗ്ഗീകരണം, വിഭാഗങ്ങൾ, ശ്ലോകപ്രമാണം, വർണാശ്രമാചാരം, വ്രതങ്ങൾ, വംശചരിതങ്ങൾ. സനത്കുമാരൻ പുരാണസമ്പത്ത് അനേകം കല്പങ്ങളിൽ വ്യാപിച്ചതാണെന്ന് പറഞ്ഞ് നാരദനെ സനാതനന്റെ അടുക്കൽ അയക്കുന്നു. സനാതനൻ നാരായണനെ ധ്യാനിച്ച് നാരദന്റെ ഏകാഗ്രഭക്തിയെ പ്രശംസിച്ച് ബ്രഹ്മാവ് മരീചിയോട് പറഞ്ഞ പുരാതന ഉപദേശം പറയുന്നു—ഓരോ കല്പത്തിലും ആദ്യം ഒരു മഹാപുരാണം മാത്രമുണ്ടായിരുന്നു; അതിൽ നിന്ന് എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളും വ്യാപിച്ചു; ഹരി ഓരോ ദ്വാപരത്തിലും വ്യാസരൂപത്തിൽ അവതരിച്ചു അതിനെ നാലുലക്ഷം ശ്ലോകങ്ങളായി സ്ഥാപിച്ച് അഷ്ടാദശ പുരാണങ്ങളായി വിഭജിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ബ്രാഹ്മ പുരാണാനുക്രമണിക—രണ്ട് ഭാഗങ്ങൾ, ദേവ-പ്രജാപതികൾ, സൂര്യനും വംശങ്ങളും, രാമ-കൃഷ്ണകഥകൾ, ദ്വീപ-വർഷങ്ങൾ, സ്വർഗ്ഗ-പാതാള-നരകങ്ങൾ, തീർത്ഥവിധി, ശ്രാദ്ധം-യമലോകം, യുഗധർമ്മം, പ്രളയം, യോഗ-സാംഖ്യം, ബ്രഹ്മവാദം; കൂടാതെ എഴുതൽ/ദാനം, ശ്രവണം/പാരായണം എന്നിവയുടെ ഫലങ്ങൾ।
Verse 1
सूत उवाच । एतच्छ्रुत्वा नारदस्तु कुमारस्य वचो मुदा । पुनरप्याह सुप्रीतो जिज्ञासुः श्रेय उत्तमम् ॥ १ ॥
സൂതൻ പറഞ്ഞു—കുമാരന്റെ വചനങ്ങൾ ആനന്ദത്തോടെ കേട്ട് നാരദൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനായി, പരമശ്രേയസ് (ഉത്തമ കല്യാണം) അറിയാനുള്ള ജിജ്ഞാസയോടെ വീണ്ടും പറഞ്ഞു।
Verse 2
नारद उवाच । साधु साधु महाभाग सर्वलोकोपकारकम् । महातंत्रं त्वया प्रोक्तं सर्वतंत्रोत्तमोत्तमम् ॥ २ ॥
നാരദൻ പറഞ്ഞു—സാധു, സാധു! ഹേ മഹാഭാഗ, സർവ്വലോകോപകാരകമായ മഹാതന്ത്രം നീ പ്രസ്താവിച്ചു; അത് എല്ലാ തന്ത്രങ്ങളിലും അത്യുത്തമം.
Verse 3
अधुना श्रोतुमिच्छामि पुराणाख्यानमुत्तमम् । यस्मिन्यस्मिन्पुराणे तु यद्यदाख्यानकं मुने । तत्सर्वं मे समाचक्ष्व सर्वज्ञस्त्वं यतो मतः ॥ ३ ॥
ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഉത്തമമായ പുരാണാഖ്യാനം കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഹേ മുനേ, ഏത് ഏത് പുരാണത്തിൽ ഏത് ഏത് ഉപാഖ്യാനങ്ങൾ ഉണ്ടോ അവയെല്ലാം എനിക്ക് പറഞ്ഞുതരുക; കാരണം നീ സർവ്വജ്ഞനെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
Verse 4
सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा वचनं विप्रा नारदस्य शुभावहम् । पुराणाख्यानसंप्रश्नं कुमारः प्रत्युवाच ह ॥ ४ ॥
സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രന്മാരേ! നാരദന്റെ മംഗളകരമായ വചനവും പുരാണാഖ്യാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചോദ്യം കേട്ട് കുമാരൻ മറുപടി പറഞ്ഞു।
Verse 5
सनत्कुमार उवाच । पाराणाख्यानकं विप्र नानाकल्पसमुद्भवम् । नानाकथासमायुक्तमद्भुतं बहुविस्तरम् ॥ ५ ॥
സനത്കുമാരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രാ! ഈ പുരാണാഖ്യാനം അനേകം കല്പങ്ങളിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചതാണ്; പലവിധ കഥകളാൽ സമ്പന്നം, അത്ഭുതകരവും വിപുലവുമാണ്।
Verse 6
ऋषिः सनातनश्चायं यथा वेद तथाऽपरः । न वेद तस्मात्पृच्छ त्वं बहुकल्पविदां वरम् ॥ ६ ॥
ഈ സനാതന ഋഷി എങ്ങനെ അറിയുന്നുവോ അതുപോലെ മറ്റൊരു ഋഷിയും അറിയുന്നു; എന്നാൽ ഈ വിഷയത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന് അറിവില്ല, അതുകൊണ്ട് അനേകം കല്പങ്ങൾ അറിയുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനെ നീ ചോദിക്കണം।
Verse 7
श्रुत्वेत्थं नारदो वाक्यं कुमारस्य महात्मनः । प्रणम्य विनयोपेतः सनातनमथाब्रवीत् ॥ ७ ॥
മഹാത്മാവായ കുമാരന്റെ വാക്കുകൾ ഇങ്ങനെ കേട്ട് നാരദൻ നമസ്കരിച്ചു; വിനയത്തോടെ നിറഞ്ഞവനായി പിന്നെ സനാതനനോട് പറഞ്ഞു।
Verse 8
नारद उवाच । ब्रह्मन्पुराणविच्छ्रेष्ठ ज्ञानविज्ञानतत्पर । पुराणानां विभागं मे साकल्ये नानुकीर्तय ॥ ८ ॥
നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മൻ, പുരാണവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ, ജ്ഞാനവും വിജ്ഞാനവും നിഷ്ഠയോടെ അനുഷ്ഠിക്കുന്നവനേ! പുരാണങ്ങളുടെ വിഭാഗവും വിഭജനവും എനിക്ക് സമ്പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കണമേ।
Verse 9
यस्मिञ् श्रुते श्रुतं सर्वं ज्ञातं कृते कृतम् ॥ ९ ॥
ഏതിനെ ശ്രവണമാത്രം ചെയ്താൽ എല്ലാം ശ്രുതമായതുപോലെ ആകുമോ, ഏതിനെ അറിഞ്ഞാൽ എല്ലാം അറിഞ്ഞതുപോലെ ആകുമോ, ഏതിനെ সাধിച്ചാൽ എല്ലാം കൃതമായതുപോലെ ആകുമോ.
Verse 10
वर्णाश्रमाचारधर्मं साक्षात्कारमुपैष्यति । कियंति च पुराणानि कियत्संख्यानि मानतः ॥ १० ॥
അവൻ വർണാശ്രമാചാരധർമ്മത്തിന്റെ നേരിട്ടുള്ള സാക്ഷാത്കാരം പ്രാപിക്കും. കൂടാതെ (ദയചെയ്ത്) പുരാണങ്ങൾ എത്ര, ശ്ലോകസംഖ്യയുടെ മാനത്തിൽ അവയുടെ പരിമാണം എത്ര എന്നും പറയുക.
Verse 11
किंकिमाख्यानयुक्तानि तद्वदस्व मम प्रभो । चातुर्वर्ण्याश्रया नानाव्रतादीनां कथास्तथा ॥ ११ ॥
പ്രഭോ, ഏത് ഏത് ഉപദേശങ്ങൾ പവിത്ര ആഖ്യാനങ്ങളാൽ യുക്തമാണെന്ന് എനിക്കു പറയുക. അതുപോലെ ചാതുർവർണ്യധർമ്മത്തെ ആശ്രയിച്ച വിവിധ വ്രതാദികളുടെ കഥകളും വിവരിക്കണമേ.
Verse 12
सृष्टिक्रमेण वंशानां कथाः सम्यक्प्रकाशय । त्वत्तोऽधिको न चान्योऽस्ति पुराणाख्यानवित्प्रभो ॥ १२ ॥
സൃഷ്ടിക്രമപ്രകാരം വംശങ്ങളുടെ കഥകൾ സമ്യകമായി പ്രകാശിപ്പിക്കണമേ. പ്രഭോ, പുരാണാഖ്യാനവിദ്യയിൽ നിങ്ങളേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠൻ മറ്റാരുമില്ല.
Verse 13
तस्मादाख्याहि मह्यं त्वं सर्वसन्देहभंजनम् । सूत उवाच । ततः सनातनो विप्राः श्रुत्वा नारदभाषितम् ॥ १३ ॥
അതുകൊണ്ട് എല്ലാ സംശയങ്ങളും ഭഞ്ജിക്കുന്ന ആ ഉപദേശം എനിക്കു പറയുക. സൂതൻ പറഞ്ഞു—അതിനുശേഷം, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, സനാതനൻ നാരദൻ പറഞ്ഞതു ശ്രവിച്ച്…
Verse 14
नारायणं क्षणं ध्यात्वा प्रोवाचाथ विदां वरः । सनातन उवाच । साधु साधु मुनिश्रेष्ठ सर्वलोकोपकारिका ॥ १४ ॥
ക്ഷണമാത്രം നാരായണനെ ധ്യാനിച്ച് പണ്ഡിതന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ പ്രസ്താവിച്ചു. സനാതനൻ പറഞ്ഞു—“സാധു, സാധു, മുനിശ്രേഷ്ഠാ! നിന്റെ വാക്ക് സർവ്വലോകഹിതകരമാണ്.”
Verse 15
पुराणाख्यानविज्ञाने यज्जाता नेष्ठिकी मतिः । तुभ्यं समभिधास्यामि यत्प्रोक्तं ब्रह्मणा पुरा ॥ १५ ॥
പുരാണാഖ്യാനജ്ഞാനത്തിൽ നിനക്കു നിഷ്ഠയുള്ള ഏകാഗ്രബോധം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ, പുരാതനകാലത്ത് ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞതിനെ ഞാൻ നിനക്കു വിശദീകരിക്കും.
Verse 16
मरीच्यादिऋषिभ्यस्तु पुत्रस्नेहावृतात्मना । एकदा ब्रह्मणः पुत्रो मरीचिर्नाम विश्रुतः ॥ १६ ॥
മരീചി മുതലായ ഋഷിമാരിൽ ഒരിക്കൽ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രനായ പ്രസിദ്ധൻ മരീചി, പുത്രസ്നേഹത്താൽ മൂടപ്പെട്ട മനസ്സോടെ (അങ്ങനെ പ്രവർത്തിച്ചു/പറഞ്ഞു).
Verse 17
स्वाध्यायश्रुतसंपन्नो वेदवेदागपारगः । उपसृत्य स्वपितरं ब्रह्मणं लोकभावनम् ॥ १७ ॥
സ്വാധ്യായവും ശ്രുതിജ്ഞാനവും സമ്പന്നനായി, വേദവും വേദാംഗങ്ങളും പൂർണ്ണമായി അറിഞ്ഞവൻ, ലോകങ്ങളെ പോഷിക്കുന്ന തന്റെ പിതാവായ ബ്രഹ്മാവിനെ സമീപിച്ചു.
Verse 18
प्रणम्य भक्त्या पप्रच्छ इदमेव मुनिश्वर । पुराणाख्यानममलं यत्त्वं पृच्छसि मानद ॥ १८ ॥
ഭക്തിയോടെ നമസ്കരിച്ചു അവൻ ചോദിച്ചു—“മുനീശ്വരാ! ഇതുതന്നെ. മാനദാ, നിങ്ങൾ ചോദിക്കുന്ന നിർമലമായ പുരാണാഖ്യാനം ഇതുതന്നെ (എനിക്ക് പറയുക).”
Verse 19
मरीचिरुवाच । भगवन्देवदेवेश लोकानां प्रभवाप्यय । सर्वज्ञ सर्वकल्याण सर्वाध्यक्ष नमोऽस्तु ते ॥ १९ ॥
മരീചി പറഞ്ഞു— ഹേ ഭഗവൻ, ദേവദേവേശാ! ലോകങ്ങളുടെ ഉത്ഭവ-ലയകാരണമേ! സർവ്വജ്ഞാ, സർവ്വമംഗളാ, സർവ്വാധ്യക്ഷാ— നിനക്കു നമസ്കാരം।
Verse 20
पुराणबीजमाख्यहि मह्यं शुश्रूषवे पितः । लक्षणं च प्रमाणं च चं वक्तारं पृच्छकं तथा ॥ २० ॥
ഹേ പൂജ്യ പിതാവേ, ഞാൻ ശ്രവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദയചെയ്ത് എനിക്ക് പുരാണത്തിന്റെ ബീജം പറയുക— അതിന്റെ ലക്ഷണം, പ്രമാണം, കൂടാതെ വക്താവും ചോദകനും ആരെന്നതും।
Verse 21
ब्रह्मोवाच । श्रृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणानां समुच्चयम् । यस्मिञ्ज्ञाते भवेज्ज्ञातं वाङ्मयं सचराचरम् ॥ २१ ॥
ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു— വത്സാ, കേൾക്കുക; ഞാൻ പുരാണങ്ങളുടെ സമുച്ചയം പ്രസ്താവിക്കുന്നു; അത് അറിഞ്ഞാൽ ചരാചര ലോകത്തെ സംബന്ധിച്ച സമസ്ത വാങ്മയവും അറിഞ്ഞതുപോലെ ആകുന്നു।
Verse 22
पुराणमेकमेवासीत्सर्वकल्पेषु मानद । चतुर्वर्गस्य बीजं च शतकोटिप्रविस्तरम् ॥ २२ ॥
ഹേ മാനദ, എല്ലാ കല്പങ്ങളിലും ആദിയിൽ ഒരേയൊരു പുരാണം മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ; അത് ധർമ്മ-അർത്ഥ-കാമ-മോക്ഷം എന്ന ചതുര്വർഗത്തിന്റെ ബീജവും, ശതകോടി വ്യാപ്തിയുമായിരുന്നു।
Verse 23
प्रवृत्तिः सर्वशास्त्राणां पुराणादभवत्ततः । कालेनाग्रहणं दृष्ट्वा पुराणस्य महामतिः ॥ २३ ॥
അതിനുശേഷം പുരാണത്തിൽ നിന്നുതന്നെ എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും പ്രവൃത്തി ഉദിച്ചു. കാലക്രമത്തിൽ പുരാണം ശരിയായി ഗ്രഹിക്കപ്പെടുകയും ധരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യാതെ പോകുന്നത് കണ്ട മഹാമതി (അതിന്റെ സംരക്ഷണവും പ്രചാരണവും ഏർപ്പെടുത്തി)।
Verse 24
हरिर्व्यासस्वरूपेण जायते च युगे युगे । चतुर्लक्षप्रमाणेन द्वापरे द्वापरे सदा ॥ २४ ॥
ഹരി സ്വയം യുഗം യുഗമായി വ്യാസസ്വരൂപത്തിൽ ജന്മം എടുക്കുന്നു. ഓരോ ദ്വാപരയുഗത്തിലും പുരാണസംഹിത എപ്പോഴും നാലുലക്ഷം ശ്ലോകപ്രമാണത്തിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രസ്ഫുരിക്കുന്നു॥२४॥
Verse 25
तदष्टादशधा कृत्वा भूर्लोके निर्द्दिशत्यपि । अद्यापि देवलोके तु शतकोटिप्रविस्तरम् ॥ २५ ॥
അതിനെ പതിനെട്ടായി വിഭജിച്ച് ഭൂർലോകത്തിലും ഉപദേശിച്ച് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. എന്നാൽ ദേവലോകത്തിൽ അത് ഇന്നും ശതകോടി വ്യാപ്തിയോടെ വിശാലമായി നിലകൊള്ളുന്നു॥२५॥
Verse 26
अस्त्येव तस्य सारस्तु चतुर्लक्षेण वर्ण्यते । ब्राह्मं पाद्मं वैष्णवं च वायवीयं तथैव च ॥ २६ ॥
അതിന്റെ സാരസംഗ്രഹവും ഉണ്ട്; അത് നാലുലക്ഷം ശ്ലോകങ്ങളിൽ വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്നു—ബ്രാഹ്മം, പാദ്മം, വൈഷ്ണവം, അതുപോലെ വായവീയം॥২৬॥
Verse 27
भागवतं नारदीयं मार्कंडेयं च कीर्तितम् । आग्नेयं च भविष्यं च ब्रह्मवैवर्त्तलिंगके ॥ २७ ॥
ഭാഗവതം, നാരദീയം, മാർകണ്ഡേയം എന്നിവ കീര്ത്തിക്കപ്പെട്ടു; അതുപോലെ ആഗ്നേയം, ഭവിഷ്യം, ബ്രഹ്മവൈവർത്തം, ലിംഗപുരാണവും॥२७॥
Verse 28
वाराहं च तथा स्कांदं वामनं कूर्मसंज्ञकम् । मात्स्यं च गारुडं तद्वद्ब्रह्मांडाख्यमिति त्रिषट् ॥ २८ ॥
അതുപോലെ വാരാഹം, സ്കാന്ദം, വാമനം, കൂർമസഞ്ജ്ഞകം, മാത്സ്യം, ഗാരുഡം, അതുപോലെ ബ്രഹ്മാണ്ഡനാമക പുരാണം—ഇങ്ങനെ (ഈ എണ്ണത്തിൽ) ത്രിഷട് ആകുന്നു॥२८॥
Verse 29
एकं कथानकं सूत्रं वक्तुः श्रोतुः समाह्वयम् । प्रवक्ष्यामि समासेन निशामय समाहितः ॥ २९ ॥
വക്താവിനെയും ശ്രോതാവിനെയും പാവനമായി ആഹ്വാനിക്കുന്ന ഒരേയൊരു കഥാസൂത്രം ഞാൻ സംക്ഷേപമായി പ്രസ്താവിക്കും; ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ കേൾക്കുക.
Verse 30
ब्रह्मं पुराणं तत्रादौ सर्वलोकहिताय वै । व्यासेन वेदविदुषा समाख्यातं महात्मना ॥ ३० ॥
അവിടെ ആദിയിൽ, സർവ്വലോകഹിതത്തിനായി, വേദവിദ്വാൻ മഹാത്മാവ് വ്യാസൻ ബ്രഹ്മപുരാണം ഉപദേശിച്ചു.
Verse 31
तद्वै सर्वपुराणाऽग्र्यं धर्मकामार्थमोक्षदम् । नानाख्यानेतिहासाढ्यं दशसाहस्रमुच्यते ॥ ३१ ॥
ആ പുരാണം സർവ്വപുരാണങ്ങളിലും അഗ്ര്യം; ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം, മോക്ഷം നൽകുന്നതാണ്. പല ആഖ്യാനങ്ങളും പുണ്യചരിത്രങ്ങളും നിറഞ്ഞത്; അത് ദശസഹസ്ര ശ്ലോകങ്ങളുള്ളതെന്നു പറയുന്നു.
Verse 32
देवानां च सुराणां च यत्रोत्पत्तिः प्रकीर्तिता । प्रजापतीनां च तथा दक्षादीनां मुनीश्वर ॥ ३२ ॥
ഹേ മുനീശ്വരാ! അതിൽ ദേവന്മാരുടെയും സുരന്മാരുടെയും ഉത്ഭവം കീർത്തിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ ദക്ഷാദി പ്രജാപതിമാരുടെ ഉത്ഭവവും വിവരിക്കുന്നു.
Verse 33
ततो लोकेश्वरस्यात्र सूर्यस्य परमात्मनः । वंशानुकीर्तनं पुण्यं महापातकनाशनम् ॥ ३३ ॥
അതിന് ശേഷം ഇവിടെ ലോകേശ്വരനും പരമാത്മാവുമായ സൂര്യന്റെ വംശാനുകീർത്തനം പ്രസ്താവിക്കും; അത് പുണ്യപ്രദവും മഹാപാതകങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നതുമാണ്.
Verse 34
यत्रावतारः कथितः परमानंदरूपिणः । श्रीमतो रामचंद्रस्य चतुर्व्यूहावतारिणः ॥ ३४ ॥
അവിടെ പരമാനന്ദസ്വരൂപനായ ശ്രീമാൻ രാമചന്ദ്രൻ—ചതുര്വ്യൂഹാവതാരമായി പ്രത്യക്ഷനായവൻ—അവതാരകഥ പവിത്രമായി പറയപ്പെടുന്നു।
Verse 35
ततश्च सोमवंशस्यं कीर्तनं यत्र वर्णितम् । कृष्णस्य जगदीशस्य चरितं कल्मषापहम् ॥ ३५ ॥
അതിനുശേഷം സോമവംശത്തിന്റെ കീർത്തനം വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്നു; അവിടെ ജഗദീശനായ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ കല്മഷനാശക ചരിതം പറയപ്പെടുന്നു।
Verse 36
द्वीपानां चैव सर्वेषां वर्षाणां चाप्यशेषतः । वर्णनं यत्र पातालस्वर्गाणां च प्रदृश्यते ॥ ३६ ॥
അവിടെ എല്ലാ ദ്വീപുകളുടെയും എല്ലാ വർഷങ്ങളുടെയും സമ്പൂർണ്ണ വിവരണം, കൂടാതെ പാതാളവും സ്വർഗലോകങ്ങളും സംബന്ധിച്ച വിവരണവും ദൃശ്യമാകുന്നു।
Verse 37
नरकाणां समाख्यानं सूर्यस्तुतिकथानकम् । पार्वत्याश्च तथा जन्म विवाहश्च निगद्यते ॥ ३७ ॥
അവിടെ നരകങ്ങളുടെ സമാഖ്യാനം, സൂര്യസ്തുതിയുടെ കഥ, കൂടാതെ പാർവതിയുടെ ജനനവും വിവാഹവും കൂടി വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 38
दक्षाख्यानं ततः प्रोक्तमेकाम्रक्षेत्रवर्णनम् । पूर्वभागोऽयमुदितः पुराणस्यास्य नारद ॥ ३८ ॥
അതിനുശേഷം ദക്ഷന്റെ ആഖ്യാനം പറയപ്പെട്ടു; ഏകാമ്രക്ഷേത്രത്തിന്റെ വർണ്ണനയും. ഹേ നാരദാ, ഈ പുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗം ഇങ്ങനെ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു।
Verse 39
अस्योत्तरे विभागे तु पुरुषोत्तमवर्णनम् । विस्तरेण समाख्यातं तीर्थयात्राविधानतः ॥ ३९ ॥
ഇതിന്റെ ഉത്തരവിഭാഗത്തിൽ പുരുഷോത്തമ ഭഗവാന്റെ മഹാത്മ്യം തീർത്ഥയാത്രാവിധാനരൂപത്തിൽ വിശദമായി പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു।
Verse 40
अत्रैव कृष्णचरितं विस्तरात्समुदीरितम् । वर्णनं यमलोकस्य पितृश्राद्धविधिस्तथा ॥ ४० ॥
ഇവിടെയുതന്നെ ശ്രീകൃഷ്ണചരിതം വിശദമായി ഉച്ചരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അതുപോലെ യമലോകവിവരണവും പിതൃശ്രാദ്ധവിധിയും പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു।
Verse 41
वर्णाश्रमाणां धर्माश्च कीर्तिता यत्र विस्तरात् । विष्णुधर्मयुगाख्यानं प्रलयस्य च वर्णनम् ॥ ४१ ॥
അവിടെ വർണാശ്രമധർമ്മങ്ങൾ വിശദമായി കീർത്തിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; കൂടാതെ യുഗാനുസൃതമായ വിഷ്ണുധർമ്മാഖ്യാനവും പ്രളയവിവരണവും പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു।
Verse 42
योगानां च समाख्यानं सांख्यानां चापि वर्णनम् । ब्रह्मवादसमुद्देशः पुराणस्य प्रशंसनम् ॥ ४२ ॥
അതിൽ യോഗങ്ങളുടെ വ്യാഖ്യാനം, സാംഖ്യസിദ്ധാന്തങ്ങളുടെ വിവരണം, ബ്രഹ്മവാദോപദേശത്തിന്റെ സംക്ഷിപ്ത നിർദ്ദേശം, കൂടാതെ പുരാണത്തിന്റെ പ്രശംസയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു।
Verse 43
एतद्ब्रह्मपुराणं तु भागद्वयसमन्वितम् । वर्णितं सर्वपापघ्नं सर्वसौख्यप्रदायकम् ॥ ४३ ॥
ഈ ബ്രഹ്മപുരാണം രണ്ടുഭാഗങ്ങളാൽ സമന്വിതമായി, സർവ്വപാപഹരവും സർവ്വസുഖക്ഷേമപ്രദവും ആണെന്ന് വർണ്ണിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।
Verse 44
सूतशौनकसंवादं भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । लिखित्वैतत्पुराणं यो वैशाख्यां हेमसंयुतम् ॥ ४४ ॥
സൂത-ശൗനകസംവാദരൂപമായ, ഭോഗവും മോക്ഷവും നൽകുന്ന ഈ പുരാണം വൈശാഖമാസത്തിൽ സ്വർണ്ണസഹിതം എഴുതിപ്പിക്കുന്നവൻ പ്രതിജ്ഞാത പുണ്യഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 45
जलधेनुयुतं चापि भक्त्या दद्याद्द्विजातये । पौराणिकाय संपूज्य वस्त्रभोज्यविभूषणैः ॥ ४५ ॥
ഭക്തിയോടെ ജലധേനുവോടുകൂടിയ ദാനം ദ്വിജാതന് (ബ്രാഹ്മണന്) നല്കണം; പിന്നെ പൗരാണിക പണ്ഡിതനെ യഥാവിധി പൂജിച്ച് വസ്ത്രം, ഭോജ്യം, ആഭരണങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ആദരിക്കണം।
Verse 46
स वसेद्ब्रह्मणो लोके यावच्चंद्रार्कतारकम् । यः पठेच्छृणुयाद्वापि ब्राह्मानुक्रमणीं द्विज ॥ ४६ ॥
ഹേ ദ്വിജാ! ഈ ബ്രാഹ്മാനുക്രമണീ പാരായണം ചെയ്യുന്നവനും കേൾക്കുന്നവനും, ചന്ദ്രൻ-സൂര്യൻ-നക്ഷത്രങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നത്ര കാലം ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ വസിക്കും।
Verse 47
सोऽपि सर्वपुराणस्य श्रोतुर्वक्तुः फलं लभेत् । श्रृणोति यः पुराणं तु ब्रह्मं सर्वं जितेंद्रियः ॥ ४७ ॥
ഇന്ദ്രിയജയിയായിട്ട് സർവ്വഥാ ബ്രഹ്മമയമായ ഈ പുരാണം ശ്രവിക്കുന്നവൻ, ശ്രോതാവിന്റെയും വക്താവിന്റെയും ഫലവും, സർവ്വപുരാണഫലസമമായ പൂർണ്ണഫലവും പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 48
हविष्याशी च नियमात्स लभेद्ब्रह्मणः पदम् । किमत्र बहुनोक्तेन यद्यदिच्छति मानवः । तत्सर्वं लभते वत्स पुराणस्यास्य कीर्तनात् ॥ ४८ ॥
നിയമത്തോടെ ഹവിഷ്യഭോജിയായി കഴിയുന്നവൻ ബ്രഹ്മപദം പ്രാപിക്കുന്നു. ഇവിടെ അധികം എന്തു പറയണം? ഹേ വത്സാ! മനുഷ്യൻ എന്തെന്ത് ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ, അതെല്ലാം ഈ പുരാണത്തിന്റെ കീർത്തനത്തിലൂടെ ലഭിക്കുന്നു।
Verse 49
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे ब्राह्मपुराणेतिहासकथनं नाम द्विनवतितमोऽध्यायः ॥ ९२ ॥
ഇങ്ങനെ ശ്രീബൃഹന്നാരദീയപുരാണത്തിന്റെ പൂർവ്വഭാഗത്തിൽ, ബൃഹദുപാഖ്യാനത്തിലെ ചതുർത്ഥ പാദത്തിൽ, “ബ്രാഹ്മപുരാണ ഇതിഹാസകഥനം” എന്ന പേരിലുള്ള തൊണ്ണൂറ്റിരണ്ടാം അധ്യായം സമാപ്തമായി ॥ ൯൨ ॥
The chapter stresses adhikāra (proper authority): Purāṇic narration is vast across many kalpas, so Nārada is guided to the foremost kalpa-knower. This preserves a disciplined transmission model where specialized encyclopedic classification is taught by the most competent teacher.
By presenting a kalpa-based origin (one primordial mega-Purāṇa), its diffusion into all śāstras, and periodic redaction by Hari as Vyāsa in each Dvāpara-yuga—establishing both divine source and cyclical preservation.
It does not merely praise Purāṇas; it models structured indexing by summarizing the Brāhma Purāṇa’s scope—cosmogony, genealogies, avatāras, cosmography, tirtha-vidhi, śrāddha, ethics, philosophy—showing how a Purāṇa can be navigated as a knowledge-map.