The Second Twelve-Month Vrata: Dvitīyā Observances and Their Fruits

Verse 1

सनातन उवाच । श्रृणु विप्र प्रवक्ष्यामि द्वितीयाया व्रतानि ते । यानि कृत्वा नरो भक्त्या ब्रह्मलोके महीयते ॥ १ ॥

സനാതനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രാ, കേൾക്കുക; ഞാൻ നിനക്കു ദ്വിതീയയുടെ വ്രതങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കുന്നു. അവ ഭക്തിയോടെ അനുഷ്ഠിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ മഹത്വപ്പെടുന്നു.

Verse 2

चैत्रशुक्लद्वितीयायां ब्रह्मणं च सशक्तिकम् । हविष्यान्नेन गन्धाद्यैः स्तोष्य सर्वक्रतूद्भवम् ॥ २ ॥

ചൈത്ര ശുക്ല ദ്വിതീയയിൽ ബ്രഹ്മാവിനെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശക്തിയോടുകൂടെ പൂജിക്കണം. ഹവിഷ്യാന്നവും സുഗന്ധാദികളും അർപ്പിച്ച് സർവ ക്രതുക്കളുടെ ഉദ്ഭവമായവനെ സ്തുതിക്കണം.

Verse 3

फलं लब्ध्वाखिलान्कामानंते ब्रह्मपदं लभेत् । अस्मिन्नेव दिने विप्र बालेंदुमुदितं परे ॥ ३ ॥

ഇതിന്റെ ഫലം ലഭിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും സിദ്ധിച്ച്, അവസാനം ബ്രഹ്മപദം പ്രാപിക്കുന്നു. ഹേ വിപ്രാ, ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ ബാലചന്ദ്രൻ ഉദിക്കുന്ന ഈ ദിനത്തന്നെ അത് സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 4

समभ्यर्च्य निशारंभे भुक्तिमुक्तिफलं भवेत् । अथवास्मिन्दिने भक्त्या दस्रावभ्यर्च्य यत्नतः ॥ ४ ॥

രാത്രിയുടെ ആരംഭത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചാൽ ഭോഗവും മോക്ഷവും എന്ന ഇരട്ടഫലം ലഭിക്കും. അല്ലെങ്കിൽ ഇന്നുതന്നെ ഭക്തിയോടെ ദസരന്മാരെ പരിശ്രമത്തോടെ പൂജിച്ചാലും അതേ ഫലം ലഭിക്കും॥४॥

Verse 5

सुवर्णरजते नेत्रे प्रदद्याच्च द्विजातये । पूर्णयात्राव्रते ह्यस्मिन्दध्ना वापि घृतेन च ॥ ५ ॥

ഈ പൂർണയാത്രാ വ്രതത്തിൽ ദ്വിജനായ ബ്രാഹ്മണന് സ്വർണ്ണ-രജതനിർമ്മിതമായ നേത്രയുഗളം ദാനം ചെയ്യണം; കൂടെ തൈര് അല്ലെങ്കിൽ നെയ്യും നൽകണം॥५॥

Verse 6

नेत्रव्रतं द्वादश वत्सरान्वै कृत्या भवेद्भूमिपतिर्द्विजेंद्र । सुरूपरूपोऽरिगणप्रतापी धर्माभिरामो नृपवर्गमुख्यः ॥ ६ ॥

ഹേ ദ്വിജേന്ദ്രാ! പന്ത്രണ്ടു വർഷം വിധിപൂർവ്വം നേത്രവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചാൽ ഒരാൾ ഭൂമിപതിയാകും—സുന്ദരരൂപൻ, ശത്രുസമൂഹങ്ങളെ കീഴടക്കുന്ന പ്രതാപവാൻ, ധർമ്മത്തിൽ രമിക്കുന്നവൻ, രാജവర్గത്തിൽ അഗ്രഗണ്യൻ॥६॥

Verse 7

राधशुक्लद्वितीयायां ब्रह्मणं विष्णुरूपिणम् । समर्च्य सप्तधान्यान्याढ्यकुंभोपरि विधानतः ॥ ७ ॥

രാധാ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ദ്വിതീയയിൽ വിഷ്ണുരൂപിയായ ബ്രഹ്മാവിനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച്, നിയമപ്രകാരം പൂർണ്ണകുംഭത്തിന്മേൽ ഏഴ് ധാന്യങ്ങൾ ക്രമപ്പെടുത്തി വെക്കണം॥७॥

Verse 8

विष्णुलोकमवाप्नोति भुक्त्वा भोगान्मनोरमान् । ज्येष्ठशुक्लद्वितीयायां भास्करं भुवनाधिपम् ॥ ८ ॥

മനോഹരമായ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ച ശേഷം അവസാനം വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കുന്നു—ജ്യേഷ്ഠ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ദ്വിതീയയിൽ ഭുവനാധിപനായ ഭാസ്കരൻ (സൂര്യൻ) പൂജിച്ചതിന്റെ ഫലമായി ഇതു പ്രസ്താവിക്കുന്നു॥८॥

Verse 9

चतुवक्त्रस्वरूपं च समभ्यर्च्य विधानतः । भोजयित्वा द्विजान् भक्त्या भास्करं लोकमाप्नुयात् ॥ ९ ॥

വിധിപ്രകാരം ചതുര്മുഖ (ബ്രഹ്മാ) സ്വരൂപത്തെ സമ്യകായി ആരാധിച്ച്, ഭക്തിയോടെ ദ്വിജന്മാർക്ക് ഭോജനം നൽകി, ഭാസ്കര (സൂര്യ) ലോകം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 10

आषाढस्य सिते पक्षे द्वितीया पुण्यसंयुता । तस्यां रथं समारोप्य रामं सह सुभद्रया ॥ १० ॥

ആഷാഢ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ പുണ്യ ദ്വിതീയാ തിഥിയിൽ രഥത്തിൽ രാമനെ സുഭദ്രയോടുകൂടെ ആസീനനാക്കണം।

Verse 11

द्विजादिभिर्व्रती सार्धं परिक्रम्य पुरादिकम् । जलाशयांतिकं गत्वा कारयेच्च महोत्सवम् ॥ ११ ॥

വ്രതധാരി ദ്വിജന്മാരും മറ്റ് ഭക്തരുമൊത്ത് പട്ടണവും പുണ്യസ്ഥാനങ്ങളും പരിക്രമണം ചെയ്ത്, പിന്നെ ജലാശയത്തിനടുത്തേക്ക് ചെന്നു മഹോത്സവം നടത്തിക്കൊള്ളണം।

Verse 12

तदन्ते देवभवने निवेश्य च यथाविधि । ब्राह्मणान्भोजयेच्चैव व्रतस्यास्य प्रपूर्तये ॥ १२ ॥

അവസാനത്തിൽ വിധിപ്രകാരം ദേവാലയത്തിൽ (ദേവത/കർമ്മം) സ്ഥാപിച്ച്, ഈ വ്രതം പൂർണ്ണമാകുന്നതിനായി ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കും ഭോജനം നൽകണം।

Verse 13

नभः शुक्लद्वितीयायां विश्वकर्मा प्रजापतिः । स्वपितीति तिथिः पुण्या ह्यशोकशयनाह्वया ॥ १३ ॥

നഭഃ (ഭാദ്രപദ) മാസത്തിലെ ശുക്ല ദ്വിതീയയിൽ പ്രജാപതി വിശ്വകർമ്മാവിനെ പൂജിക്കണം। ഈ പുണ്യ തിഥി ‘സ്വപിതീ’ എന്നും ‘അശോക-ശയനം’ എന്നും പ്രസിദ്ധമാണ്।

Verse 14

सशक्तिक तु शय्यास्थं पूजयित्वा चतुर्मुखम् । इममुच्चारयेन्मंत्रं प्रणम्य जगतां पतिम् ॥ १४ ॥

ശക്തിയോടുകൂടെ ശയ്യയിൽ ശയിക്കുന്ന ചതുര്മുഖ ബ്രഹ്മാവിനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ച്, ലോകങ്ങളുടെ നാഥനെ നമസ്കരിച്ചു ഈ മന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം।

Verse 15

श्रीवत्सधारिञ्छ्रीकांत श्रीवास श्रीपते प्रभो । गार्हस्थ्यं मा प्रणाशं मे यातु धर्मार्थकामद ॥ १५ ॥

ശ്രീവത്സധാരീ, ശ്രീകാന്താ, ശ്രീവാസാ, ശ്രീപതേ പ്രഭോ! എന്റെ ഗാർഹസ്ഥ്യം നശിക്കാതിരിക്കട്ടെ; ധർമ്മാർഥകാമദായകാ, കാത്തരുളണമേ।

Verse 16

चंद्रार्द्धदानमत्रोक्तं सर्वसिद्धिविधायकम् । भाद्रशुक्लद्वितीयायां शक्ररूपं जगद्विधिम् ॥ १६ ॥

ഇവിടെ പറഞ്ഞ ‘അർദ്ധചന്ദ്രദാനം’ സർവ്വസിദ്ധി നൽകുന്നതാണ്. ഭാദ്രപദ ശുക്ല ദ്വിതീയയിൽ ശക്ര (ഇന്ദ്ര) രൂപത്തിൽ ജഗദ്വിധാതാവിനെ പൂജിക്കണം।

Verse 17

पूजयित्वा विधानेनन सर्वक्रतुफलं लभेत् । आश्विने मासि वै पुण्या द्वितीया शुक्लपक्षगा ॥ १७ ॥

വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചാൽ സർവ്വ യാഗഫലവും ലഭിക്കും. ആശ്വിന മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷസ്ഥ പുണ്യ ദ്വിതീയ അതിപാവനമാണ്।

Verse 18

दानं प्रदत्तमेतस्यामनंतफलमुच्यते । ऊर्ज्जशुक्लद्वितीयायां यमो यमुनया पुरा ॥ १८ ॥

ഈ ദിവസത്തിൽ നൽകിയ ദാനം അനന്തഫലം നൽകുന്നതായി പറയുന്നു. ഊർജ (കാർത്തിക) ശുക്ല ദ്വിതീയയിൽ പുരാതനകാലത്ത് യമൻ യമുനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നു എന്ന് പ്രസിദ്ധം।

Verse 19

भोजितः स्वगृहे तेन द्वितीयैषा यमाह्वया । पुष्टिप्रवर्द्धनं चात्र भगिन्या भोजनं गृहे ॥ १९ ॥

അവൻ തന്റെ സ്വഗൃഹത്തിൽ ഭോജനമൊരുക്കി—ഇത് രണ്ടാമത്തെ ആചാരം ‘യമാ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവിടെ വീട്ടിൽ സഹോദരിക്ക് ഭോജനം കൊടുക്കുമ്പോൾ പുഷ്ടിയും സമൃദ്ധിയും വർധിക്കുന്നു.

Verse 20

वस्त्रालंकारपूर्वं तु तस्मै देयमतः परम् ॥ २० ॥

ആദ്യം അവനു വസ്ത്രവും അലങ്കാരവും അർപ്പിക്കണം; തുടർന്ന് നൽകേണ്ട ദാനം നൽകുക.

Verse 21

यस्यां तिथौ यमुनया यमराजदेवः संभोजितो निजकरात्स्वसृसौहृदेन । तस्यां स्वसुः करतलादिह यो भुनक्ति प्राप्नोति रत्नधनधान्यमनुत्तमं सः ॥ २१ ॥

യമുനാ ദേവി സഹോദരി-സ്നേഹത്തോടെ സ്വന്തം കൈകൊണ്ട് യമരാജദേവനെ ഭോജിപ്പിച്ച തിഥിയിൽ—അന്നേ തിഥിയിൽ ഇവിടെ സഹോദരിയുടെ കൈത്തളിരിൽ നിന്ന് ഭോജിക്കുന്നവൻ രത്നം, ധനം, ധാന്യം എന്നിവയുള്ള അതുല്യ സമൃദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 22

मार्गशुक्लद्वितीयायां श्राद्धेन पितृपूजनम् । आरोग्यं लभते चापि पुत्रपौत्रसमन्वयः ॥ २२ ॥

മാർഗശീർഷ ശുക്ല ദ്വിതീയയിൽ ശ്രാദ്ധം ചെയ്ത് പിതൃപൂജ ചെയ്താൽ ആരോഗ്യലാഭം ഉണ്ടാകും; കൂടാതെ പുത്ര-പൗത്ര പരമ്പരയുടെ അനുഗ്രഹവും ലഭിക്കും.

Verse 23

पौषशुक्लद्वितीयायां गोश्रृंगोदकमार्जनम् । सर्वकामप्रदं नॄणामास्ते बालेंदुदर्शनम् ॥ २३ ॥

പൗഷ ശുക്ല ദ്വിതീയയിൽ ഗോശൃംഗം സ്പർശിച്ച് പവിത്രമാക്കിയ ജലത്തിൽ മാർജനം ചെയ്യുന്നത് മനുഷ്യർക്കു സർവകാമപ്രദമെന്ന് പറയുന്നു; കൂടാതെ ബാലചന്ദ്ര ദർശനവും വിധിയുണ്ട്.

Verse 24

योऽर्घ्यदानेन बालेंदुं हविष्याशी जितेंद्रियः । पूजयेत्साज्यसुमनेधर्मकामार्थसिद्धये ॥ २४ ॥

ഇന്ദ്രിയജയനായി ഹവിഷ്യാഹാരിയായി അർഘ്യദാനത്തോടെ ബാലചന്ദ്രനെ നെയ്യും പുഷ്പങ്ങളും ചേർത്ത് പൂജിക്കുന്നവൻ ധർമ്മ‑കാമ‑അർത്ഥസിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 25

माघशुक्लद्वितीयायां भानुरूपं प्रजापतिम् । समभ्यर्च्य यथान्यायं पूजयेद्रक्तपुष्पकैः ॥ २५ ॥

മാഘ ശുക്ലപക്ഷ ദ്വിതീയയിൽ സൂര്യരൂപനായ പ്രജാപതിയെ വിധിപൂർവ്വം അർച്ചിച്ച്, നിയമാനുസാരം ചുവന്ന പുഷ്പങ്ങളാൽ പൂജിക്കണം।

Verse 26

रक्तैर्गंवैस्तथा स्वर्णमूर्तिं निर्माय शक्तितः । ततः पूर्णं ताम्रपात्रं गाघृमैर्वापितण्डुलैः ॥ २६ ॥

ചുവന്ന പശുക്കളെ ദാനമായി നൽകി, ശേഷിയനുസരിച്ച് സ്വർണ്ണമൂർത്തി നിർമ്മിക്കണം; തുടർന്ന് നെയ്യോ വേവിച്ച അരിമണികളോ നിറച്ച താമ്രപാത്രം ഒരുക്കണം।

Verse 27

समर्प्य देवे भक्त्यैव स मूर्तिं प्रददेद्द्विजे । एवं कृते व्रते विप्र साक्षात्सूर्य इवोदितः ॥ २७ ॥

ആ മൂർത്തിയെ ഭക്തിയോടെ മാത്രം ദേവനു സമർപ്പിച്ച്, പിന്നെ അത് ദ്വിജനു (ബ്രാഹ്മണനു) ദാനം ചെയ്യണം. ഹേ വിപ്രാ! ഇങ്ങനെ വ്രതം ചെയ്താൽ അവൻ ഉദിച്ച സൂര്യനെപ്പോലെ ദീപ്തനാകും।

Verse 28

दुरासदो दुराधर्षो जायते भुविमानवः । इह कामान्वराम्भुक्त्वा यात्यंते ब्रह्मणः पदम् ॥ २८ ॥

മനുഷ്യൻ ഭൂമിയിൽ ദുർജേയനും ദുർആധർഷനുമായി ജനിക്കുന്നു; ഇവിടെ ശ്രേഷ്ഠമായ കാമഫലങ്ങൾ അനുഭവിച്ച് അവസാനം ബ്രഹ്മന്റെ പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 29

सर्वदेवस्तुतोऽभीक्ष्णं विमानवरमास्थितः । अथ फाल्गुनशुक्लाया द्वितीयायां द्विजोत्तमः ॥ २९ ॥

സകല ദേവന്മാരാലും നിരന്തരം സ്തുതിക്കപ്പെട്ടവൻ ശ്രേഷ്ഠമായ ദിവ്യവിമാനത്തിൽ ആരൂഢനായി. തുടർന്ന്, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ഫാൽഗുണ ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ദ്വിതീയയിൽ…॥

Verse 30

पुष्पैः शिवं समभ्यर्च्य सुश्वेतैश्च सुगंधिभिः । पुष्पैर्वितानकं कृत्वा पुष्पालंकरणैः शुभैः ॥ ३० ॥

അത്യന്തം വെളുത്തും സുഗന്ധമുള്ളതുമായ പുഷ്പങ്ങളാൽ ശിവനെ യഥാവിധി അർച്ചിക്കണം. പുഷ്പങ്ങളാൽ വിതാനം ഒരുക്കി, മംഗളകരമായ പുഷ്പാലങ്കാരങ്ങളാൽ പൂജാസ്ഥലം ശോഭിപ്പിക്കണം॥

Verse 31

नैवेद्यैर्विविधैर्धूपैर्दीपर्नीराजनादिभिः । प्रसाद्य प्रणमेच्चैव साष्टांगं पतितो भुवि ॥ ३१ ॥

വിവിധ നൈവേദ്യങ്ങൾ, ധൂപം, ദീപം, നീരാജനം (ആരതി) മുതലായവകൊണ്ട് ഭഗവാനെ പ്രസാദിപ്പിച്ച്, തുടർന്ന് ഭൂമിയിൽ വീണു സാഷ്ടാംഗ പ്രണാമം ചെയ്യണം॥

Verse 32

एवमभ्यर्च्य देवेशं मर्त्यो व्याधिविवर्जितः । धनधान्यसमायुक्तो जीवेद्विर्षशतं ध्रुवम् ॥ ३२ ॥

ഇങ്ങനെ ദേവേശനെ യഥാവിധി അർച്ചിച്ചാൽ മർത്ത്യൻ രോഗവിമുക്തനാകും. ധനധാന്യസമൃദ്ധനായി അവൻ നിശ്ചയമായി നൂറുവർഷം ജീവിക്കും॥

Verse 33

यद्विधानं द्वितीयासु शुक्लपक्षगतासु वा । प्रोक्तं तदेव कृष्णासु कर्त्तव्यं विधिकोविदैः ॥ ३३ ॥

ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ദ്വിതീയകളിൽ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്ന വിധാനം തന്നേ, കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ ദ്വിതീയകളിലും വിധി അറിയുന്നവർ നിർവ്വഹിക്കണം॥

Verse 34

वह्निरेव पृथङ्मास्सु नानारूपवपुर्द्धरः । पूज्यते हि द्वितीयासु ब्रह्मचर्य्यादि पूर्ववत् ॥ ३४ ॥

അഗ്നിദേവൻ തന്നെയാണ് ഓരോ മാസത്തിലും വിവിധ രൂപങ്ങളും ദേഹങ്ങളും ധരിച്ചു പ്രത്യക്ഷനാകുന്നത്. ദ്വിതീയാ തിഥിയിൽ മുൻപറഞ്ഞ ബ്രഹ്മചര്യാദി നിയമങ്ങളോടെ അവനെ തന്നെ പൂജിക്കണം.

Verse 35

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासद्वितीयाव्रतनिरूपणं नामैकादशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ १११ ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീ ബൃഹന്നാരദീയപുരാണത്തിന്റെ പൂർവഭാഗത്തിലെ ബൃഹദുപാഖ്യാനത്തിന്റെ ചതുർത്ഥ പാദത്തിൽ ‘ദ്വാദശമാസ-ദ്വിതീയാ-വ്രതനിരൂപണം’ എന്ന നൂറ്റി പതിനൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.