Adhyaya 27

Verse 1

भीष्मपर्वमें छब्बीसवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ २६ ॥। नक्शा + (0) आज अनन- $. तत्त्वको जाननेवाले महापुरुषोंद्वारा 'असत्‌” और “सत्‌' का विवेचन करके जो यह निश्चय कर लेना है कि जिस वस्तुका परिवर्तन और नाश होता है

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ജനാർദന! നിങ്ങളുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ കർമത്തേക്കാൾ ബുദ്ധി (ജ്ഞാനം) ശ്രേഷ്ഠമാണെങ്കിൽ, ഹേ കേശവ! എന്നെ ഈ ഘോര കർമത്തിൽ (യുദ്ധത്തിൽ) എന്തിന് നിയോഗിക്കുന്നു?

Verse 2

इस प्रकार श्रीमह्ाभारत भीष्मपर्वके श्रीमद्भगवद्गीतापरवके अन्तर्गत ब्रह्मविद्या एवं योगशासत्ररूप श्रीमद्भगवद्‌गीतोपनिषद्‌

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—കലയർന്നും ദ്വയാർത്ഥമായും തോന്നുന്ന വാക്കുകളാൽ നിങ്ങൾ എന്റെ ബുദ്ധിയെ ആശയക്കുഴപ്പത്തിലാക്കുന്നതുപോലെ കാണുന്നു. അതിനാൽ ഒരേയൊരു മാർഗം നിശ്ചയമായി വ്യക്തമായി പറഞ്ഞുതരുക; അതിലൂടെ ഞാൻ പരമ ശ്രേയസ്സിനെ പ്രാപിക്കട്ടെ.

Verse 3

सम्बन्ध-- इस प्रकार अजुनके पूछनेपर भगवान्‌ उनका निश्चित कर्तव्य भक्तिप्रधान कर्मयोग बतलानेके उद्देश्यसे पहले उनके प्रश्नका उत्तर देते हुए यह दिखलाते हैं कि मेरे वचन व्यामिश्र' अर्थात्‌ 'मिले हुए" नहीं हैं वरं सर्वधा स्पष्ट और अलग-अलग हैं-- श्रीभगवानुवाच लोकेडस्मिन्‌ द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयानघ । ज्ञानयोगेन सांख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम्‌

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ നിർപാപനേ! ഈ ലോകത്തിൽ ഞാൻ മുമ്പേ രണ്ടുവിധ നിഷ്ഠകൾ പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട്. സാംഖ്യർക്കു ജ്ഞാനയോഗനിഷ്ഠയും, യോഗികൾക്കു കർമയോഗനിഷ്ഠയും.

Verse 4

न कर्मणामनारम्भान्ेष्कर्म्य पुरुषो श्षुते । न च संन्यसनादेव सिद्धि समधिगच्छति

കർമങ്ങൾ ആരംഭിക്കാതിരുന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം മനുഷ്യൻ നൈഷ്കർമ്യം പ്രാപിക്കുന്നില്ല; വെറും സന്ന്യാസം കൊണ്ടുമാത്രം സിദ്ധിയും ലഭിക്കുന്നില്ല.

Verse 5

मनुष्य न तो कर्मोंका आरम्भ किये बिना निष्कर्मताको यानी योगनिष्ठाको प्राप्त होता है और न कर्मोके केवल त्यागमात्रसे सिद्धि यानी सांख्यनिष्ठाको ही प्राप्त होता है ।।

നിശ്ചയമായും ആരും ഏതുകാലത്തും ഒരു ക്ഷണമെങ്കിലും കർമം ചെയ്യാതിരിക്കുകയില്ല; കാരണം എല്ലാവരും പ്രകൃതിജന്യ ഗുണങ്ങളാൽ അധീനരായി കർമത്തിലേക്ക് നിർബന്ധിതരാകുന്നു.

Verse 6

सम्बन्ध-- पूर्वश्लीकर्में यह बात कही गयी कि कोई भी मनुष्य क्षणमात्र भी कर्म किये बिना नहीं रहता: इसपर यह शंका होती है कि इन्द्रियोंकी क्रियाओंकोी हठसे रोककर भी तो मनुष्य कमोंका त्याग कर सकता है। इसपर कहते हैं-- कर्मेन्द्रियाणिः संयम्य य आस्ते मनसा स्मरन्‌ | इन्द्रियार्थान्‌ विमूढात्मा मिथ्याचार: स उच्यते

കർമേന്ദ്രിയങ്ങളെ പുറമേ ബലമായി നിയന്ത്രിച്ചിട്ടും മനസ്സിൽ ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളെ ഓർത്തുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന മൂഢബുദ്ധിയുള്ളവൻ മിഥ്യാചാരി—അഥവാ ദംഭി—എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 7

यस्त्विन्द्रियाणि मनसा नियम्यारभतेअर्जुन । कर्मेन्द्रिये: कर्मयोगमसक्त: स विशिष्यतेएं

എന്നാൽ ഹേ അർജുനാ! മനസ്സാൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച്, അസക്തനായി കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങളിലൂടെ കർമ്മയോഗം അനുഷ്ഠിക്കുന്നവൻ തന്നെയാണ് ശ്രേഷ്ഠൻ.

Verse 8

सम्बन्ध-- अजुनने जो यह पूछा था कि आप मुझे घोर कर्ममें क्यों लगाते हैं; उसके उत्तरमें ऊपरये कर्मोका त्याग करनेवाले मिथ्याचारीकी निन्‍्दा और कर्मयोगीकी प्रशंसा करके अब उन्हें कर्म करनेके लिये आज्ञा देते हैं-- नियतं कुरु कर्म त्वं कर्म ज्यायो हाकर्मण: । शरीरयात्रापि च ते न प्रसिद्धयेदकर्मण:

നിനക്കു നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ട ശാസ്ത്രവിധിയായ നിയതകർമ്മം ചെയ്യുക; അകർമ്മത്തേക്കാൾ കർമ്മം ശ്രേഷ്ഠം. കർമ്മം ചെയ്യാതിരുന്നാൽ നിന്റെ ശരീരയാത്ര പോലും സാധ്യമാകുകയില്ല.

Verse 9

सम्बन्ध-- यहाँ यह जिज्ञासा होती है कि शास्त्रविह्ित यज्ञ

യജ്ഞാർത്ഥമായി ചെയ്യുന്ന കർമ്മങ്ങളെ ഒഴിച്ചാൽ, മറ്റെല്ലാ ഉദ്ദേശ്യങ്ങളോടെയും ചെയ്യുന്ന കർമ്മങ്ങൾ ഈ ലോകത്തെ കർമ്മബന്ധനത്തിൽ കുടുക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ഹേ കൗന്തേയ! അസക്തനായി യജ്ഞാർത്ഥമായി നിന്റെ കർത്തവ്യകർമ്മം നന്നായി അനുഷ്ഠിക്ക.

Verse 10

सम्बन्ध-- पूर्वश्लीकर्में भगवान्‌ने यह बात कही कि यज्ञके निमित्त कर्म करनेवाला मनुष्य कर्मोसे नहीं बाँधता: इसलिये यहाँ यह जिज्ञासा होती है कि यज्ञ किसको कहते हैं; उसे क्‍यों करना चाहिये और उसके लिये कर्म करनेवाला मनुष्य कैसे नहीं बँधता। अतएव इन बातोंकोी समझानेके लिये भगवान्‌ ब्रह्माजीके वचनोंका प्रमाण देकर कहते हैं-- सहयज्ञा: प्रजा: सृष्टवा पुरोवाच प्रजापति: । अनेन प्रसविष्यध्वमेष वो<स्त्विष्टककामधुक्‌

സൃഷ്ടിയുടെ ആദിയിൽ പ്രജാപതി ബ്രഹ്മാവ് യജ്ഞത്തോടുകൂടി പ്രജകളെ സൃഷ്ടിച്ച് പറഞ്ഞു—“ഈ യജ്ഞംകൊണ്ട് നിങ്ങൾ വർദ്ധിച്ചു സമൃദ്ധരാകുവിൻ; ഇത് നിങ്ങൾക്കു ഇഷ്ടഭോഗങ്ങൾ നൽകുന്ന കാമധേനുവായിരിക്കട്ടെ.”

Verse 11

देवान्‌ भावयतानेन ते देवा भावयन्तु वः । परस्परं भावयन्त: श्रेय: परमवाप्स्यथ

ഈ യജ്ഞംകൊണ്ട് നിങ്ങൾ ദേവന്മാരെ പോഷിപ്പിക്കുകയും ഉയർത്തുകയും ചെയ്യുക; ദേവന്മാർ നിങ്ങളെയും പോഷിപ്പിച്ച് ഉയർത്തട്ടെ. ഇങ്ങനെ പരസ്പരം പോഷിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ പരമ ശ്രേയസ്സിനെ പ്രാപിക്കും.

Verse 12

इष्टान्‌ भोगान्‌ हि वो देवा दास्यन्ते यज्ञभाविता: । तैर्दत्तानप्रदायै भ्यो यो भुड्क्ते स्‍तेन एव सः

യജ്ഞംകൊണ്ട് പോഷിതരായ ദേവന്മാർ നിങ്ങൾ ചോദിക്കാതെയും ഇഷ്ടഭോഗങ്ങൾ നിശ്ചയമായി നൽകും. എന്നാൽ ദേവന്മാർ നൽകിയ ആ ദാനങ്ങൾ അവർക്കു അർപ്പിക്കാതെ സ്വയം അനുഭവിക്കുന്നവൻ സത്യത്തിൽ കള്ളനാണ്.

Verse 13

यज्ञशिष्टाशिन: सनन्‍्तो मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषै: । भुज्जते ते त्वघं पापा ये पचन्त्यात्मकारणात्‌

യജ്ഞശേഷം ആഹരിക്കുന്ന സജ്ജനർ എല്ലാ പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതരാകുന്നു; എന്നാൽ സ്വന്തം ശരീരപോഷണത്തിനായി മാത്രം അന്നം പാകം ചെയ്യുന്ന പാപികൾ പാപം തന്നെയാകുന്നു ആഹരിക്കുന്നത്.

Verse 14

सम्बन्ध-- यहाँ यह जिज्ञासा होती है कि यज्ञ न करनेसे क्या हानि है; इसपर युष्टिचक्रको युरक्षित रखनेके लिये यज्ञकी आवश्यकताका प्रतिपादन करते हैं-- अन्नाद्‌ भवन्ति भूतानि पर्जन्यादन्नसम्भव: । यज्ञाद्‌ भवति पर्जन्यो यज्ञ: कर्मसमुद्भव:

സകല ജീവികളും അന്നത്തിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ച് പോഷിക്കപ്പെടുന്നത്; അന്നം മഴയിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; മഴ യജ്ഞത്തിൽ നിന്നാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്; യജ്ഞം വിധിപ്രകാരം ചെയ്യുന്ന കർമങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.

Verse 15

कर्म ब्रह्मोद्धवं विद्धि ब्रद्माक्षरसमुद्धवम्‌ । तस्मात्‌ सर्वगतं ब्रह्म नित्यं यज्ञे प्रतेष्ठितम्‌

കർമം വേദരൂപമായ ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത് എന്ന് അറിയുക; വേദരൂപമായ ബ്രഹ്മം അവിനാശിയായ അക്ഷരത്തിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത് എന്ന് അറിയുക. അതിനാൽ സർവ്വവ്യാപിയായ പരബ്രഹ്മം നിത്യവും യജ്ഞത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്.

Verse 16

एवं प्रवर्तितं चक्र नानुवर्तयतीह य: । अघायुरिन्द्रियारामो मोघं पार्थ स जीवति

ഹേ പാർഥാ! ഇങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന സൃഷ്ടിചക്രത്തെ ഇവിടെ അനുസരിക്കാത്തവൻ, ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ രമിക്കുന്ന പാപജീവി—അവൻ വ്യർത്ഥമായാണ് ജീവിക്കുന്നത്.

Verse 17

यस्त्वात्मरतिरेव स्यादात्मतृप्तश्न॒ मानव: । आत्मन्येव च संतुष्टस्तस्य कार्य न विद्यते

എന്നാൽ ആത്മാവിൽ തന്നെയെ രമിക്കുകയും ആത്മാവിൽ തന്നെയെ തൃപ്തനാകുകയും ആത്മാവിൽ തന്നെയെ സന്തുഷ്ടനാകുകയും ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യന്‍—അവന്‍ ചെയ്യേണ്ട കര്‍ത്തവ്യം ഒന്നുമില്ല।

Verse 18

नैव तस्य कृतेनार्थों नाकृतेनेह कश्नन । न चास्य सर्वभूतेषु कश्चिदर्थव्यपाश्रय:

കാരണം ആ മഹാത്മാവിന് ഈ ലോകത്തിൽ കര്‍മ്മം ചെയ്താലും വ്യക്തിപരമായ നേട്ടമൊന്നുമില്ല; കര്‍മ്മം ചെയ്യാതിരുന്നാലും നേട്ടമൊന്നുമില്ല. കൂടാതെ എല്ലാ ജീവികളിലും സ്വാർത്ഥലാഭത്തിനായി അവന്‍ ആരെയും ആശ്രയിക്കേണ്ടതുമില്ല।

Verse 19

सम्बन्ध-- यहॉँतक भगवान्‌ने बहुत-से हेतु बतलाकर यह बात सिद्ध की कि जबतक मनुष्यको परम श्रेयरूप परमात्माकी प्राप्ति न हो जाय

അതുകൊണ്ട് നീ സദാ അസക്തനായി കര്‍ത്തവ്യകര്‍മ്മം യഥാവിധി ആചരിക്ക; കാരണം അസക്തനായി കര്‍മ്മം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യന്‍ പരമത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 20

कर्मणैव हि संसिद्धिमास्थिता जनकादय: । लोकसंग्रहमेवापि सम्पश्यन्‌ कर्तुमहसि

ജനകാദികളായ ജ്ഞാനികളും അസക്തമായ കര്‍മ്മത്തിലൂടെയേ പരമസിദ്ധി പ്രാപിച്ചുള്ളൂ. അതുകൊണ്ട് ലോകസംഗ്രഹം കണക്കിലെടുത്തും നീ കര്‍മ്മം ചെയ്യേണ്ടതാകുന്നു—അഥവാ കര്‍മ്മം ചെയ്യുന്നതുതന്നെ ഉചിതം।

Verse 21

सम्बन्ध-- पूर्वश्लोकर्ें भगवान्‌ने अर्जुनकों लोक-संग्रहकी ओर देखते हुए कर्मोका करना उचित बतलाया: इसपर यह जिज्ञासा होती है कि कर्म करनेसे किस प्रकार लोकसंग्रह होता है; अतः यही बात समझानेके लिये कहते हैं-- यद्‌ यदाचरति श्रेष्ठस्तत्‌ तदेवेतरो जन: । स यत्‌ प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते

ശ്രേഷ്ഠന്‍ എന്തെന്ത് ആചരിക്കുന്നുവോ, മറ്റുള്ളവരും അതുതന്നെ ആചരിക്കുന്നു. അവന്‍ ഏത് മാനദണ്ഡം സ്ഥാപിക്കുന്നുവോ, ലോകം മുഴുവന്‍ അതനുസരിച്ചാണ് നടക്കുന്നത്।

Verse 22

न मे पार्थास्ति कर्तव्यं त्रिषु लोकेषु किंचन । नानवाप्तमवाप्तव्यं वर्त एव च कर्मणि

ഹേ പാർഥാ! ഈ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും എനിക്ക് ചെയ്യേണ്ടതായി ഒന്നുമില്ല; നേടേണ്ടതായി അപ്രാപ്തമായതും ഒന്നുമില്ല—എന്നാലും ഞാൻ കർമ്മത്തിൽ തന്നെ പ്രവൃത്തനിരതനായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 23

यदि हाहं न वर्तेयं जातु कर्मण्यतन्द्रित: । मम वर्त्मनिवर्तन्ते मनुष्या: पार्थ सर्वश:

ഹേ പാർഥാ! ഞാൻ ഒരിക്കലെങ്കിലും ജാഗ്രതയോടെ കർമ്മത്തിൽ പ്രവൃത്തനിരതനായി നിലകൊള്ളാതിരുന്നാൽ മഹാനാശം സംഭവിക്കും; കാരണം മനുഷ്യർ എല്ലാതരത്തിലും എന്റെ വഴിയേ പിന്തുടരുന്നു.

Verse 24

उत्सीदेयुरिमे लोका न कुर्या कर्म चेदहम्‌ । संकरस्य च कर्ता स्यामुपहन्यामिमा: प्रजा:

ഞാൻ കർമ്മം ചെയ്യാതിരുന്നാൽ ഈ ലോകങ്ങൾ തകർന്നു നശിക്കും; ഞാൻ സംകരത്തിന്റെ കാരണക്കാരനാകും, ഈ സമസ്ത പ്രജയെ ഹാനിപ്പെടുത്തി നാശത്തിലേക്കു തള്ളും.

Verse 25

सक्ता: कर्मण्यविद्वांसो यथा कुर्वन्ति भारत । कुर्याद्‌ विद्वांस्तथासक्तश्निकीर्षुलोंकसंग्रहम्‌

ഹേ ഭാരതാ! കർമ്മത്തിൽ ആസക്തനായ അജ്ഞൻ എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കുന്നുവോ, അതുപോലെ ആസക്തിരഹിതനായ ജ്ഞാനിയും ലോകസംഗ്രഹം ആഗ്രഹിച്ച് കർമ്മം ചെയ്യണം.

Verse 26

भीष्मपर्वणि तु षड्विंशो5ध्याय:

യുക്തനായി സമ്യകമായി ആചരിക്കുന്ന ജ്ഞാനി, കർമ്മത്തിൽ ആസക്തരായ അജ്ഞരുടെ ബുദ്ധിയിൽ ഭേദം (സംശയം/അശ്രദ്ധ) ഉളവാക്കരുത്; പകരം, താൻ ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും ശരിയായി നിർവഹിച്ച്, അവരെയും അതേ കർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടാൻ പ്രേരിപ്പിക്കണം.

Verse 27

प्रकृते: क्रियमाणानि गुणै: कर्माणि सर्वश: । अहंकारविमूढात्मा कर्ताहमिति मन्यते

എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളും എല്ലാ വിധത്തിലും പ്രകൃതിയുടെ ഗുണങ്ങളാല്‍ തന്നെയാണ് നടക്കുന്നത്; എങ്കിലും അഹങ്കാരമോഹിതമായ അന്തഃകരണമുള്ള അജ്ഞന്‍ ‘ഞാനാണ് കര്‍ത്താവ്’ എന്നു കരുതുന്നു.

Verse 28

तत्त्ववित्‌ तु महाबाहो गुणकर्मविभागयो: । गुणा गुणेषु वर्तन्त इति मत्वा न सज्जते

എന്നാൽ ഹേ മഹാബാഹോ! ഗുണങ്ങളുടെയും കര്‍മ്മങ്ങളുടെയും വിഭാഗതത്ത്വം അറിയുന്നവന്‍ ‘ഗുണങ്ങള്‍ ഗുണങ്ങളിലേ തന്നെ പ്രവര്‍ത്തിക്കുന്നു’ എന്നു മനസ്സിലാക്കി, അവയില്‍ ആസക്തനാകുന്നില്ല.

Verse 29

प्रकृतेर्गुणसम्मूढा: सज्जन्ते गुणकर्मसु । तानकृत्स्नविदो मन्दान्‌ कृत्स्नविन्न विचालयेत्‌

പ്രകൃതിയുടെ ഗുണങ്ങളാല്‍ അത്യന്തം മോഹിതരായവര്‍ ഗുണങ്ങളിലും ഗുണജന്യ കര്‍മ്മങ്ങളിലും ആസക്തരാകുന്നു; സമഗ്രമായി അറിയാത്ത മന്ദബുദ്ധികളെ സമഗ്രജ്ഞന്‍ കലക്കരുത്.

Verse 30

१४-अनायक्तभावसे कर्म करनेसे परमात्माकी प्राप्ति होती है (गीता ३/१९)। १५-पूर्वकालमें जनकादिने भी कमोद्वारा ही सिद्धि प्राप्त की थी (गीता ३/२०/। १६-दूसरे मनुष्य श्रेष्ठ महापुरुषका अनुकरण करते हैं; इसलिये श्रेष्ठ महापुरुषको कर्म करना चाहिये (गीता ३॥२१)। १७-भगवान्‌को कुछ भी कर्तव्य नहीं है; तो भी वे लोकसंग्रहके लिये कर्म करते हैं (गीता ३/२२)। १८-ज्ञानीके लिये कोई कर्तव्य नहीं है

അധ്യാത്മചേതസ്സോടെ എല്ലാ കര്‍മ്മങ്ങളും എന്നില്‍ സമര്‍പ്പിച്ച്, നിരാശനായി, നിര്‍മമനായി, ജ്വരരഹിതനായി (ഉദ്വേഗമുക്തനായി) യുദ്ധം ചെയ്‌ക.

Verse 31

ये मे मतमिदं नित्यमनुतिष्ठन्ति मानवा: । श्रद्धावन्तो5नसूयन्तो मुच्यन्ते तेडपि कर्मभि:

ശ്രദ്ധയോടെ, കുറ്റദൃഷ്ടിയില്ലാതെ, എന്റെ ഈ ഉപദേശം നിത്യമായി അനുഷ്ഠിക്കുന്ന മനുഷ്യര്‍—അവര്‍ക്കും കര്‍മ്മബന്ധനത്തില്‍നിന്ന് മോചനം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 32

ये त्वेतदभ्यसूयन्तो नानुतिष्ठन्ति मे मतम्‌ । सर्वज्ञानविमूढांस्तान्‌ विद्धि नष्टानचेतस:

എന്നാൽ ഈ ഉപദേശത്തിൽ കുറ്റം കണ്ടു എന്റെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശം അനുസരിക്കാതെ ജീവിക്കുന്നവരെ—സകലജ്ഞാനത്തിലും മോഹിതരായി, വിവേകം നശിച്ച്, അന്തഃചേതന നഷ്ടപ്പെട്ടവരായി നീ അറിയുക.

Verse 33

सम्बन्ध-- पूर्वश्लोकम्ें यह बात कही गयी कि भगवान्‌के मतके अनुसार न चलनेवाला नष्ट हो जाता है। इसपर यह जिज्ञासा होती है कि यदि कोई भगवान्‌के मतके अनुसार कर्म न करके हठपूर्वक कर्मोका सर्वथा त्याग कर दे तो क्या हानि है? इसपर कहते हैं-- सदृशं चेष्टते स्वस्या: प्रकृतेज्ञानवानपि । प्रकृतिं यान्ति भूतानि निग्रह: कि करिष्यति

ജ്ഞാനവാനും തന്റെ സ്വപ്രകൃതിക്കനുസരിച്ചുതന്നെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. സകല ജീവികളും തങ്ങളുടെ പ്രകൃതിയിലേക്കുതന്നെ പോകുന്നു; അപ്പോൾ ബലപ്രയോഗമായ നിയന്ത്രണം എന്ത് ചെയ്യും?

Verse 34

सम्बन्ध--इस प्रकार सबको प्रकृतिके अनुसार कर्म करने पड़ते हैं तो फिर कर्मबन्धनसे छूटनेके लिये मनुष्यको क्या करना चाहिये? इस जिज्ञासापर कहते हैं-- इन्द्रियस्येन्द्रियस्यार्थे रागद्वेषौ व्यवस्थितौ । तयोर्न वशमागच्छेत्‌ तौ हास्य परिपन्थिनौ

ഓരോ ഇന്ദ്രിയത്തിന്റെയും വിഷയത്തിൽ രാഗവും ദ്വേഷവും ഉറച്ചിരിക്കുന്നു. മനുഷ്യൻ അവയുടെ വശത്തിലാകരുത്; കാരണം അവ രണ്ടും അവന്റെ ശ്രേയസ്സിന്റെ പഥത്തിലെ തടസ്സക്കാരായ ശത്രുക്കളാണ്.

Verse 35

सम्बन्ध-- यहाँ अर्जुनिके मनमें यह बात आ सकती है कि मैं यह युद्धरूप घोर कर्म न करके यदि भिक्षावृत्तिसे अपना निर्वाह करता हुआ शान्तिमय क्मोें लगा रहूँ तो सहज ही राग-द्वेषसे छूट सकता हूँ: फिर आप मुझे युद्ध करनेके लिये आज्ञा क्‍यों दे रहे हैं; इसपर भगवान्‌ कहते हैं-- श्रेयान्‌ स्वधर्मो विगुण: परधर्मात्‌ स्वनुछितात्‌ । स्वधर्मे निधनं श्रेय: परधर्मो भयावह:

മറ്റൊരാളുടെ ധർമ്മം നന്നായി അനുഷ്ഠിക്കുന്നതിനെക്കാൾ, ഗുണദോഷങ്ങളുണ്ടെങ്കിലും സ്വന്തം സ്വധർമ്മം ശ്രേയസ്കരം. സ്വധർമ്മത്തിൽ മരണമുപോലും മംഗളകരം; പരധർമ്മം ഭയാവഹം.

Verse 36

सम्बन्ध--गनुष्यका स्वधर्मपालन करनेगें ही कल्याण है

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വാർഷ്ണേയ! എന്നാൽ ഈ പുരുഷൻ ഇച്ഛിക്കാതിരുന്നാലും, ബലാൽ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടവനെപ്പോലെ, ഏതു പ്രേരണയാൽ പാപം ചെയ്യുന്നു?

Verse 37

श्रीभगवानुवाच काम एष क्रोध एष रजोगुणसमुद्धव: । महाशनो महापाप्मा विद्धयेनमिह वैरिणम्‌

ശ്രീഭഗവാൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഇതുതന്നെ കാമം; ഇതുതന്നെ ക്രോധം; രജോഗുണത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ചത്. ഇത് ഒരിക്കലും തൃപ്തിയാകാത്തത്, ഭോഗങ്ങൾക്കായി എപ്പോഴും വിശപ്പുള്ളത്, മഹാപാപി; ഇതിനെ തന്നേ ഇവിടെ ശത്രുവെന്നു അറിയുക.

Verse 38

सम्बन्ध-- यहाँ जिज्ञासा होती है कि यह काम मनुष्यको किस प्रकार पापोंगें प्रवृत्त करता है। अत: तीन श्लोकोद्वार इयका समाधान करते हैं-- धूमेनाव्रियते वल्निर्यथादर्शो मलेन च | यथोल्बेनावृतो गर्भस्तथा तेनेदमावृतम्‌

പുകയാൽ അഗ്നി മറയുന്നതുപോലെയും, മലിനതാൽ ദർപ്പണം മങ്ങുന്നതുപോലെയും, ഗർഭം ഗർഭപടലത്തിൽ പൊതിഞ്ഞിരിക്കുന്നതുപോലെയും—അങ്ങനെ ആ കാമം ഈ ജ്ഞാനത്തെ മൂടുന്നു.

Verse 39

आवृतं ज्ञानमेतेन ज्ञानिनो नित्यवैरिणा । कामरूपेण कौन्तेय दुष्पूरेणानलेन च,और हे अर्जुन! इस अग्निके समान कभी न पूर्ण होनेवाले कामरूप ज्ञानियोंके नित्य वैरीकेः द्वारा मनुष्यका ज्ञान ढका हुआ है

ഹേ കൗന്തേയ! കാമരൂപമായ ഈ നിത്യവൈരി—ഒരിക്കലും നിറയാത്ത അഗ്നിപോലെ—ജ്ഞാനികളുടെ ജ്ഞാനത്തെയും മൂടുന്നു.

Verse 40

इन्द्रियाणि मनो बुद्धिरस्याधिष्ठानमुच्यते । एतैर्विमोहयत्येष ज्ञानमावृत्य देहिनम्‌

ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ, മനസ്, ബുദ്ധി—ഇവയാണ് ഇതിന്റെ അധിഷ്ഠാനം എന്നു പറയുന്നു. ഇവയിലൂടെ ജ്ഞാനം മൂടി ദേഹിയെ ഇത് മോഹിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 41

इन्द्रियाँ, मन और बुद्धि--ये सब इसके वासस्थान कहे जाते हैं। यह काम इन मन, बुद्धि और इन्द्रियोंके द्वारा ही ज्ञाकको आच्छादित करके जीवात्माको मोहित करता हैः ।।

അതുകൊണ്ട്, ഹേ ഭാരതശ്രേഷ്ഠാ! ആദ്യം ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിയന്ത്രിച്ച്, ജ്ഞാനവും വിജ്ഞാനവും നശിപ്പിക്കുന്ന ഈ പാപിയായ കാമത്തെ നശിപ്പിക്കുക.

Verse 42

सम्बन्ध-- पूर्वश्लोकमें इन्द्रियॉको वशर्में करके कामरूप शत्रुकों मारनेके लिये कहा गया। इसपर यह शंका होती है कि जब इन्द्रिय

ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ദേഹത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠമാണെന്ന് പറയുന്നു; ഇന്ദ്രിയങ്ങളെക്കാൾ മേലായി മനസ്സ്; മനസ്സിനെക്കാൾ മേലായി ബുദ്ധി; ബുദ്ധിയേക്കാൾ പോലും പരമായി ആ ആത്മാവ്. അതിനാൽ ഈ അന്തർകരണോപകരണങ്ങളിലൂടെ പ്രവർത്തിച്ച് ജീവനെ മോഹിപ്പിക്കുന്ന കാമത്തെ നേരിടാൻ, ഉള്ളിലെ ഈ ക്രമം തിരിച്ചറിഞ്ഞ് ബുദ്ധിക്ക് അതീതമായ ആത്മാവിൽ അഭയം തേടണം; ഇന്ദ്രിയ-മനസ്സുകളുടെ പ്രേരണയിൽ ഒഴുകരുത്.

Verse 43

इन्द्रियोंको स्थूल शरीरसे पर यानी श्रेष्ठ, बलवान्‌ और सूक्ष्म कहते हैं; इन इन्द्रियोंसे पर मन है, मनसे भी पर बुद्धि है और जो बुद्धिसे भी अत्यन्त पर है वह आत्मा है ।।

ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ സ്ഥൂലദേഹത്തേക്കാൾ ശ്രേഷ്ഠം; ഇന്ദ്രിയങ്ങളെക്കാൾ മേലായി മനസ്സ്; മനസ്സിനെക്കാൾ മേലായി ബുദ്ധി; ബുദ്ധിയേക്കാൾ പോലും അത്യന്തം പരമായി ആത്മാവ്. ഇങ്ങനെ ബുദ്ധിക്ക് അതീതമായ ആത്മാവിനെ അറിഞ്ഞ്, ആത്മശക്തിയാൽ മനസ്സിനെ സ്ഥിരപ്പെടുത്തി—ഹേ മഹാബാഹോ! കാമരൂപമായ ഈ ദുർജ്ജയ ശത്രുവിനെ സംഹരിക്ക.