Adhyaya 22

Verse 1

सूत उवाच अत्यन्तावनतौ दृष्ट्वा मधुपिङ्गायतेक्षणः प्रहृष्टवदनो ऽत्यर्थम् अभवत्सत्यकीर्तनात्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—അവർ അത്യന്തം വിനയത്തോടെ നമിഞ്ഞതുകണ്ട്, തേൻ-സ്വർണ്ണവർണ്ണ നേത്രങ്ങളുള്ള അദ്ദേഹം സത്യകീർത്തനത്താൽ അത്യധികം പ്രസന്നമുഖനായി।

Verse 2

उमापतिर्विरूपाक्षो दक्षयज्ञविनाशनः पिनाकी खण्डपरशुः सुप्रीतस्तु त्रिलोचनः

അവൻ ഉമാപതി, വിരൂപാക്ഷൻ, ദക്ഷയജ്ഞവിനാശകൻ, പിനാകധാരി, തടസ്സങ്ങളെ ഛേദിക്കുന്ന ഖണ്ഡപരശുധാരി, ത്രിലോചനൻ—സദാ പരമപ്രസന്നനായ ശിവൻ।

Verse 3

ततः स भगवान्देवः श्रुत्वा वागमृतं तयोः जानन्नपि महादेवः क्रीडापूर्वमथाब्रवीत्

അപ്പോൾ ആ ഭഗവാൻ ദേവൻ മഹാദേവൻ അവരുടെ വാക്യമൃതം കേട്ട്, എല്ലാം അറിഞ്ഞിട്ടും, ലീലാപൂർവം വീണ്ടും അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 4

कौ भवन्तौ महात्मानौ परस्परहितैषिणौ समेतावंबुजाभक्षाव् अस्मिन् घोरे महाप्लवे

ഹേ മഹാത്മാക്കളേ, നിങ്ങൾ ഇരുവരും ആരാണ്—പരസ്പരഹിതം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ—താമരാഹാരം കഴിച്ച് ജീവിക്കുന്നവർ—ഈ ഭയങ്കര മഹാപ്ലവത്തിൽ ഇവിടെ ഒരുമിച്ച് വന്നത് എങ്ങനെ?

Verse 5

तावूचतुर्महात्मानौ संनिरीक्ष्य परस्परम् भगवान् किं तु यत्ते ऽद्य न विज्ञानं त्वया विभो

ആ രണ്ടു മഹാത്മാക്കൾ പരസ്പരം നോക്കി പറഞ്ഞു— “ഹേ ഭഗവൻ! ഹേ വിഭോ, ഇന്ന് അങ്ങയിൽ ഈ സമ്യക് വിവേകജ്ഞാനം എന്തുകൊണ്ട് ലഭിച്ചില്ല?”

Verse 6

विभो रुद्र महामाय इच्छया वां कृतौ त्वया तयोस्तद्वचनं श्रुत्वा अभिनन्द्याभिमान्य च

“ഹേ വിഭോ രുദ്രാ, ഹേ മഹാമായേ! അങ്ങയുടെ ഇച്ഛയാൽ തന്നെയാണ് ഈ ഇരുവരെയും അങ്ങ് സൃഷ്ടിച്ചത്.” അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അദ്ദേഹം സന്തോഷത്തോടെ അംഗീകരിച്ച് ആദരിച്ചു.

Verse 7

उवाच भगवान्देवो मधुरं श्लक्ष्णया गिरा भो भो हिरण्यगर्भ त्वां त्वां च कृष्ण ब्रवीम्यहम्

ഭഗവാൻ ദേവൻ മധുരവും മൃദുവുമായ വാക്കുകളിൽ പറഞ്ഞു— “ഹേ ഹിരണ്യഗർഭാ (ബ്രഹ്മാ)! നീയും, ഹേ കൃഷ്ണാ—ഞാൻ പറയുന്നത് കേൾക്കുക.”

Verse 8

प्रीतो ऽहमनया भक्त्या शाश्वताक्षरयुक्तया भवन्तौ हृदयस्यास्य मम हृद्यतरावुभौ

ശാശ്വത അക്ഷരത്തോട് യുക്തമായ ഈ ഭക്തിയാൽ ഞാൻ അത്യന്തം പ്രസന്നനാണ്. നിങ്ങൾ ഇരുവരും എന്റെ ഹൃദയത്തിന്റെ ഹൃദയം—എനിക്ക് അതിപ്രിയർ.

Verse 9

युवाभ्यां किं ददाम्यद्य वराणां वरमीप्सितम् अथोवाच महाभागो विष्णुर्भवमिदं वचः

“ഇന്ന് നിങ്ങൾ ഇരുവർക്കും ഞാൻ എന്ത് വരം നൽകണം—വരങ്ങളിൽ ഏറ്റവും അഭിലഷിതമായ വരം?” എന്ന് പറഞ്ഞ് മഹാഭാഗൻ വിഷ്ണു ഭവൻ (ശിവൻ)ോട് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 10

सर्वं मम कृतं देव परितुष्टो ऽसि मे यदि त्वयि मे सुप्रतिष्ठा तु भक्तिर्भवतु शङ्करः

ഹേ ദേവാ! ഇതെല്ലാം ഞാൻ ചെയ്തതാണ്. നീ എനിക്കു പ്രസന്നനാകുന്നുവെങ്കിൽ, ഹേ ശങ്കരാ, നിനക്കുള്ള എന്റെ ഭക്തി ദൃഢവും അചലവും ആയി സുസ്ഥിരമാകട്ടെ।

Verse 11

एवमुक्तस्तु विज्ञाय संभावयत केशवम् प्रददौ च महादेवो भक्तिं निजपदांबुजे

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മഹാദേവൻ കാര്യം ഗ്രഹിച്ചു കേശവനെ ആദരിച്ചു, തന്റെ പദാംബുജങ്ങളിൽ ഭക്തി പ്രസാദമായി നൽകി।

Verse 12

भवान्सर्वस्य लोकस्य कर्ता त्वमधिदैवतम् तदेवं स्वस्ति ते वत्स गमिष्याम्यंबुजेक्षण

നീ സർവ്വലോകങ്ങളുടെ സ്രഷ്ടാവാണ്; നീ ദേവന്മാരിലും മേലായ അധിദൈവതമാണ്. അതിനാൽ വത്സാ, നിനക്കു മംഗളം. ഹേ അംബുജാക്ഷാ, ഞാൻ ഇപ്പോൾ പുറപ്പെടുന്നു।

Verse 13

एवमुक्त्वा तु भगवान् ब्रह्माणं चापि शङ्करः अनुगृह्यास्पृशद्देवो ब्रह्माणं परमेश्वरः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ഭഗവാൻ ശങ്കരൻ—പരമേശ്വരൻ—കരുണയോടെ ബ്രഹ്മാവിനെ സ്പർശിച്ച് അനുഗ്രഹിച്ചു।

Verse 14

कराभ्यां सुशुभाभ्यां च प्राह हृष्टतरः स्वयम् मत्समस्त्वं न संदेहो वत्स भक्तश् च मे भवान्

തന്റെ രണ്ടു ശുഭമായ കൈകളാൽ (സ്പർശിച്ച്) അദ്ദേഹം അത്യന്തം ആനന്ദത്തോടെ പറഞ്ഞു—“വത്സാ, സംശയമില്ല; ഭാവത്തിൽ നീ എനിക്കു സമൻ; നീ എന്റെ ഭക്തനാണ്।”

Verse 15

स्वस्त्यस्तु ते गमिष्यामि संज्ञा भवतु सुव्रत एवमुक्त्वा तु भगवांस् ततो ऽन्तर्धानमीश्वरः

നിനക്കു മംഗളം ഉണ്ടാകട്ടെ. ഞാൻ പുറപ്പെടുന്നു; ഹേ സുവ്രത, ഇതേ സംജ്ഞ (ചിഹ്നം) നിശ്ചയമാകട്ടെ. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ഭഗവാൻ ഈശ്വരൻ അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 16

गतवान् गणपो देवः सर्वदेवनमस्कृतः अवाप्य संज्ञां गोविन्दात् पद्मयोनिः पितामहः

സകല ദേവന്മാരാലും നമസ്കരിക്കപ്പെട്ട ഗണപ-ദേവൻ പുറപ്പെട്ടു. പദ്മയോനി പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് ഗോവിന്ദനിൽ നിന്ന് സംജ്ഞ (നാമ-അംഗീകാരം) നേടി അതേ നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി.

Verse 17

प्रजाः स्रष्टुमनाश्चक्रे तप उग्रं पितामहः तस्यैवं तप्यमानस्य न किंचित् समवर्तत

പ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവ് ഉഗ്രതപസ് ആരംഭിച്ചു; എങ്കിലും ഇങ്ങനെ തപിച്ചിട്ടും ഒന്നും തന്നെ പ്രകടമായില്ല.

Verse 18

ततो दीर्घेण कालेन दुःखात्क्रोधो ह्यजायत क्रोधाविष्टस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिन्दवः

പിന്നീട് ദീർഘകാലത്തിന് ശേഷം ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് ക്രോധം ഉദിച്ചു; ക്രോധാവിഷ്ടനായ അവന്റെ കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് കണ്ണീർബിന്ദുക്കൾ വീണു.

Verse 19

ततस्तेभ्यो ऽश्रुबिन्दुभ्यो वातपित्तकफात्मकाः महाभागा महासत्त्वाः स्वस्तिकैरप्यलंकृताः

അപ്പോൾ ആ കണ്ണീർബിന്ദുക്കളിൽ നിന്ന് വാത-പിത്ത-കഫ സ്വഭാവമുള്ള മഹാഭാഗന്മാരും മഹാസത്ത്വന്മാരും ഉദ്ഭവിച്ചു; അവർ ശുഭ സ്വസ്തിക ചിഹ്നങ്ങളാലും അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 20

प्रकीर्णकेशाः सर्पास्ते प्रादुर्भूता महाविषाः सर्पांस्तानग्रजान्दृष्ट्वा ब्रह्मात्मानम् अनिन्दयत्

അവ സർപ്പങ്ങൾ ചിതറിയ കേശങ്ങളോടെ മഹാവിഷധരങ്ങളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ആ അഗ്രജ സർപ്പങ്ങളെ കണ്ടിട്ടും ബ്രഹ്മാവ് ആത്മസ്വരൂപത്തിൽ സ്ഥിരനായി സ്വയം നിന്ദിച്ചില്ല.

Verse 21

अहो धिक् तपसो मह्यं फलमीदृशकं यदि लोकवैनाशिकी जज्ञे आदावेव प्रजा मम

അയ്യോ, എന്റെ തപസ്സിന് ധിക്കാരം; അതിന്റെ ഫലം ഇത്തരമെങ്കിൽ—എന്റെ പ്രജകൾ ആദ്യം തന്നേ ലോകനാശിനിയായി ജനിച്ചു.

Verse 22

तस्य तीव्राभवन्मूर्च्छा क्रोधामर्षसमुद्भवा मूर्च्छाभिपरितापेन जहौ प्राणान्प्रजापतिः

അപ്പോൾ ക്രോധവും അപമാനബോധവും മൂലമുണ്ടായ കടുത്ത മൂർച്ച അവനിൽ ഉദിച്ചു. ആ മൂർച്ചയുടെ ദാഹതാപത്തിൽ പ്രജാപതി പ്രാണങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 23

तस्याप्रतिमवीर्यस्य देहात्कारुण्यपूर्वकम् अथैकादश ते रुद्रा रुदन्तो ऽभ्यक्रमंस् तथा

പിന്നീട് അതുല്യവീര്യമുള്ള അവന്റെ ദേഹത്തിൽ നിന്ന് കരുണാപൂർവം ആ ഏകാദശ രുദ്രന്മാർ ഉദിച്ചു; അവർ കരഞ്ഞുകൊണ്ട് മുന്നോട്ട് നീങ്ങി.

Verse 24

रोदनात्खलु रुद्रत्वं तेषु वै समजायत ये रुद्रास्ते खलु प्राणा ये प्राणास्ते तदात्मकाः

അവരുടെ കരച്ചിലിൽ നിന്നുതന്നെ അവരിൽ ‘രുദ്രത്വം’ ജനിച്ചു. രുദ്രന്മാർ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവർ യഥാർത്ഥത്തിൽ പ്രാണങ്ങളാണ്; ആ പ്രാണങ്ങൾ ആ രുദ്രതത്ത്വത്തിന്റെ തന്നെ സ്വരൂപമാണ്.

Verse 25

प्राणाः प्राणवतां ज्ञेयाः सर्वभूतेष्ववस्थिताः अत्युग्रस्य महत्त्वस्य साधुराचरितस्य च

പ്രാണങ്ങൾ എല്ലാ പ്രാണവാന്മാരായ ദേഹധാരികളുടേതാണ്; അവ സകലഭൂതങ്ങളിലും അന്തർവ്യാപ്തമായി നിലകൊള്ളുന്നു. അവയാൽ തന്നെയാണ് അത്യുഗ്രപ്രഭുവിന്റെ മഹത്വവും സാദുക്കളുടെ സദാചാരവും യഥാർത്ഥമായി അറിയപ്പെടുന്നത്.

Verse 26

प्राणांस्तस्य ददौ भूयस् त्रिशूली नीललोहितः लब्ध्वासून् भगवान्ब्रह्म देवदेवमुमापतिम्

അപ്പോൾ ത്രിശൂലധാരിയായ നീലലോഹിതൻ വീണ്ടും അവനു പ്രാണങ്ങൾ ദാനം ചെയ്തു. പ്രാണങ്ങൾ ലഭിച്ചതോടെ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മാ ദേവദേവനായ ഉമാപതിയെ പരമപതിയായി തിരിച്ചറിഞ്ഞ് സ്തുതിച്ചു.

Verse 27

प्रणम्य संस्थितो ऽपश्यद् गायत्र्या विश्वमीश्वरम् सर्वलोकमयं देवं दृष्ट्वा स्तुत्वा पितामहः

പ്രണാമം ചെയ്ത് ഭക്തിസമാധാനത്തോടെ നിന്ന ബ്രഹ്മാ ഗായത്രിയുടെ പ്രഭാവത്താൽ വിശ്വരൂപനായ ഈശ്വരനെ ദർശിച്ചു. സകലലോകങ്ങളെയും നിറക്കുന്ന ആ ദേവനെ കണ്ട പിതാമഹൻ സ്തുതിച്ചു.

Verse 28

ततो विस्मयमापन्नः प्रणिपत्य मुहुर्मुहुः उवाच वचनं शर्वं सद्यादित्वं कथं विभो

അപ്പോൾ അവൻ വിസ്മയത്തിൽ ആകുലനായി, വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രണിപാതം ചെയ്ത് ശർവനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ വിഭോ! നിങ്ങൾ ‘സദ്യാദി’ എങ്ങനെ—ആദിമുതൽ തന്നെ ക്ഷണത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനും സദാ സന്നിഹിതനും?”