
Saṃnyāsa-dharma — Qualifications, Threefold Renunciation, and the Conduct of the Yati
ഉത്തരഭാഗത്തിലെ വർണാശ്രമക്രമത്തിൽ ഈ അധ്യായം വാനപ്രസ്ഥത്തിൽ നിന്ന് നാലാം ആശ്രമമായ സന്ന്യാസത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു; യഥാർത്ഥ വൈരാഗ്യം ഉദിച്ചാൽ മാത്രമേ സന്ന്യാസം ധർമ്മസമ്മതമാകൂ എന്ന് നിർണ്ണയിക്കുന്നു. പ്രാജാപത്യ/ആഗ്നേയാദി മുൻകൃത്യങ്ങൾ പറഞ്ഞ ശേഷം സന്ന്യാസത്തെ മൂന്നു വിധമായി വർഗ്ഗീകരിക്കുന്നു—ജ്ഞാന-സന്ന്യാസം (ആത്മജ്ഞാനനിഷ്ഠ), വേദ-സന്ന്യാസം (വേദാധ്യയനം, ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം), കർമ്മ-സന്ന്യാസം (അന്തരാഗ്നികളെ സ്ഥാപിച്ച് എല്ലാ കർമ്മങ്ങളും ബ്രഹ്മനു മഹായജ്ഞരൂപത്തിൽ സമർപ്പിക്കൽ). തത്ത്വവിദൻ ശ്രേഷ്ഠൻ; നിത്യ-നൈമിത്തിക കർത്തവ്യങ്ങളെയും ബാഹ്യചിഹ്നങ്ങളെയും അതിക്രമിച്ചവൻ എന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. തുടർന്ന് യതി ആചാരം—ലഘുവസ്ത്ര-ആഹാരം, സമത്വം, അഹിംസ, ശൗചത്തിൽ ജാഗ്രത, മഴക്കാലം ഒഴികെ സ്ഥിരവാസം ഒഴിവാക്കൽ, ബ്രഹ്മചര്യസംയമം, ദംഭവിർജനം, കൂടാതെ പ്രണവജപവും വേദാന്തചിന്തയും (അധിയജ്ഞ/അധിദൈവ/അധ്യാത്മ ദൃഷ്ടിയിൽ) വിശദീകരിക്കുന്നു. ധർമ്മസാധനങ്ങളിൽ നിന്ന് യോഗനിത്യാചാരവും ബ്രഹ്മലീനതയുമായ മോക്ഷലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് ഈ അധ്യായം പാലം പണിയുന്നു.
Verse 1
इति श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायामुपरिविभागे सप्तविशो ऽध्याय व्यास उवाच एवं वनाश्रमे स्थित्वा तृतीयं भागमायुषः / चतुर्थमायुषो भागं संन्यासेन नयेत् क्रमात्
വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ വാനപ്രസ്ഥാശ്രമത്തിൽ വസിച്ച് ആയുസ്സിന്റെ മൂന്നാം ഭാഗം കഴിച്ച ശേഷം, ക്രമമായി നാലാം ഭാഗം സന്ന്യാസത്തിൽ നയിക്കണം.
Verse 2
अग्नीनात्मनी संस्थाप्य द्विजः प्रव्रजितो भवेत् / योगाभ्यासरतः शान्तो ब्रह्मविद्यापरायणः
പവിത്ര അഗ്നികളെ സ്വന്തം ആത്മാവിൽ സ്ഥാപിച്ച് ദ്വിജൻ പ്രവ്രജിതനായി (സന്ന്യാസിയായി) മാറണം—യോഗാഭ്യാസത്തിൽ നിരതനായി, ശാന്തചിത്തനായി, ബ്രഹ്മവിദ്യയിൽ പൂർണ്ണപരായണനായി।
Verse 3
यदा मनसि संजातं वैतृष्ण्यं सर्ववस्तुषु / तदा संन्यासमिच्छेच्च पतितः स्याद् विपर्यये
മനസ്സിൽ എല്ലാ വിഷയവസ്തുക്കളോടും യഥാർത്ഥ വൈതൃഷ്ണ്യം (വൈരാഗ്യം) ഉദിച്ചാൽ മാത്രമേ സന്ന്യാസം ആഗ്രഹിക്കേണ്ടത്; അതിന് വിരുദ്ധമായി—അന്തരവൈരാഗ്യമില്ലാതെ സന്ന്യാസം തേടിയാൽ—അവൻ പതിതനാകും।
Verse 4
प्राजापत्यां निरूप्येष्टिमाग्नेयीमथवा पुनः / दान्तः पक्वकषायो ऽसौ ब्रह्माश्रममुपाश्रयेत्
പ്രാജാപത്യ യാഗം—അഥവാ വീണ്ടും ആഗ്നേയ ഇഷ്ടി—വിധിപൂർവ്വം നിർവഹിച്ചു, ദാന്തനായി ‘പക്വകഷായൻ’ (ദോഷരസം ശമിച്ചവൻ) ആയ അവൻ ബ്രഹ്മാശ്രമം, അഥവാ ബ്രഹ്മചര്യധർമ്മം ആശ്രയിക്കട്ടെ।
Verse 5
ज्ञानसंन्यासिनः केचिद् वेदसंन्यासिनः परे / कर्मसंन्यासिनस्त्वन्ये त्रिविधाः परिकीर्तिताः
ചിലർ ജ്ഞാനസന്ന്യാസികൾ, ചിലർ വേദസന്ന്യാസികൾ; മറ്റുചിലർ കർമസന്ന്യാസികൾ—ഇങ്ങനെ സന്ന്യാസം മൂന്നു വിധമെന്ന് പരികീർത്തിതമാണ്।
Verse 6
यः सर्वसङ्गनिर्मुक्तो निर्द्वन्द्वश्चैव निर्भयः / प्रोच्यते ज्ञानसंन्यासी स्वात्मन्येव व्यवस्थितः
എല്ലാ ബന്ധനങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനായി, ദ്വന്ദ്വാതീതനായി, നിർഭയനായി നിലകൊള്ളുന്നവൻ—അവനെയാണ് ജ്ഞാനസന്ന്യാസി എന്നു പറയുന്നത്; അവൻ സ്വാത്മത്തിൽ തന്നേ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു।
Verse 7
वेदमेवाभ्यसेन्नित्यं निराशी निष्परिग्रहः / प्रोच्यते वेदसंन्यासी मुमुक्षुर्विजितेन्द्रियः
അവൻ നിത്യം വേദം മാത്രമേ അഭ്യസിക്കൂ; ആഗ്രഹരഹിതനും അപരിഗ്രഹിയും ആയിരിക്കണം. ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ച് മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ‘വേദസന്ന്യാസി’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു.
Verse 8
यस्त्वग्नीनात्मसात्कृत्वा ब्रह्मार्पणपरो द्विजः / ज्ञेयः स कर्मसंन्यासी महायज्ञपरायणः
യജ്ഞാഗ്നികളെ സ്വാന്തരത്തിൽ ആത്മസാത് ചെയ്ത് ബ്രഹ്മനിലേക്കുള്ള സർവാർപ്പണത്തിൽ നിഷ്ഠനായിരിക്കുന്ന ആ ദ്വിജനെ കർമ്മസന്ന്യാസി എന്നു അറിയുക; അവൻ മഹായജ്ഞപരായണൻ ആകുന്നു.
Verse 9
त्रयाणामपि चैतेषां ज्ञानी त्वभ्यधिको मतः / न तस्य विद्यते कार्यं न लिङ्गं वा विपश्चितः
ഈ മൂന്നിലും തത്ത്വജ്ഞനായ ജ്ഞാനിയെയാണ് ശ്രേഷ്ഠനെന്ന് കരുതുന്നത്. ആ വിവേകിക്ക് നിർബന്ധമായ കർമ്മം ഒന്നുമില്ല; തിരിച്ചറിയാൻ പുറംചിഹ്നവും ഇല്ല.
Verse 10
निर्ममो निर्भयः शान्तो निर्द्वन्द्वः पर्णभोजनः / जीर्णकौपीनवासाः स्यान्नग्नो वा ध्यानतत्परः
മമതാരഹിതനും നിർഭയനും ശാന്തനും ദ്വന്ദ്വാതീതനുമായി അവൻ ഇലഭോജനത്തിൽ ജീവിക്കട്ടെ. ജീർണ്ണ കൗപീനം ധരിക്കട്ടെ—അല്ലെങ്കിൽ നിർവസ്ത്രനായിരിക്കട്ടെ—ധ്യാനത്തിൽ പൂർണ്ണമായി തത്പരനായിരിക്കട്ടെ.
Verse 11
ब्रह्मचारी मिताहारो ग्रामादन्नं समाहरेत् / अध्यात्ममतिरासीत निरपेक्षो निरामिषः
ബ്രഹ്മചാരിയായി, മിതാഹാരിയായി അവൻ ഗ്രാമത്തിൽ നിന്ന് ഭിക്ഷാന്നം സമാഹരിക്കട്ടെ. അവന്റെ ബുദ്ധി അധ്യാത്മത്തിൽ സ്ഥിരമായിരിക്കട്ടെ; അവൻ പ്രതീക്ഷാരഹിതനും നിരാമിഷനും ആയിരിക്കട്ടെ.
Verse 12
आत्मनैव सहायेन सुखार्थं विचरेदिह / नाभिनन्देत मरणं नाभिनन्देत जीवितम्
ഈ ലോകത്തിൽ ആത്മാവിനെ മാത്രം സഹായിയായി കരുതി യഥാർത്ഥ ശ്രേയസ്സിനായി സഞ്ചരിക്കണം; മരണത്തിൽ ആനന്ദിക്കരുത്, ജീവിതത്തിലും ആനന്ദിക്കരുത്।
Verse 13
कालमेव प्रतीक्षेत निदेशं भृतको यथा / नाध्येतव्यं न वक्तव्यं श्रोतव्यं न कदाचन / एवं ज्ञात्वा परो योगी ब्रह्मभूयाय कल्पते
അവൻ കാലത്തെയേ മാത്രം കാത്തിരിക്കണം, വേതനക്കാരൻ നിർദ്ദേശം കാത്തിരിക്കുന്നതുപോലെ. പഠിക്കരുത്, സംസാരിക്കരുത്, ഒരിക്കലും കേൾക്കരുത്. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ പരമയോഗി ബ്രഹ്മഭാവത്തിന് യോഗ്യനാകുന്നു।
Verse 14
एकवासाथवा विद्वान् कौपीनाच्छादनस्तथा / मुण्डी शिखी वाथ भवेत् त्रिदण्डी निष्परिग्रहः / काषायवासाः सततं ध्यानयोगपरायणः
വിദ്വാൻ സന്ന്യാസി ഒരൊറ്റ വസ്ത്രം ധരിക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ കൗപീനമാത്രം ധരിച്ചു മൂടപ്പെട്ടിരിക്കാം. മുണ്ഡിതനായിരിക്കാം അല്ലെങ്കിൽ ശിഖാധാരിയായിരിക്കാം; ത്രിദണ്ഡം ധരിച്ചു, പരിഗ്രഹരഹിതനായിരിക്കണം. കാഷായവസ്ത്രം ധരിച്ചു സദാ ധ്യാനയോഗത്തിൽ പരായണനായിരിക്കണം।
Verse 15
ग्रामान्ते वृक्षमूले वा वसेद् देवालये ऽपि वा / समः शत्रौ च मित्रे च तथा मानापमानयोः / भैक्ष्येण वर्तयेन्नित्यं नैकान्नादी भवेत् क्वचित्
അവൻ ഗ്രാമത്തിന്റെ അറ്റത്ത്, വൃക്ഷമൂലത്തിൽ, അല്ലെങ്കിൽ ദേവാലയത്തിലും വസിക്കാം. ശത്രുവിലും മിത്രത്തിലും, മാനത്തിലും അപമാനത്തിലും സമഭാവം പുലർത്തണം. ഭിക്ഷയാൽ നിത്യജീവനം നടത്തുകയും, ഒരിക്കലും പലവിധ ആഹാരം തേടുന്നവനാകാതിരിക്കുകയും വേണം।
Verse 16
यस्तु मोहेन वालस्यादेकान्नादी भवेद् यतिः / न तस्य निष्कृतिः काचिद् धर्मशास्त्रेषु कथ्यते
എന്നാൽ മോഹം മൂലം ഒരു യതി ബാലിശനായി അലസനായി—പേരിനായി മാത്രം ഏകാന്നാദിയായാൽ—അവനു ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങളിൽ യാതൊരു പ്രായശ്ചിത്തവും പ്രസ്താവിച്ചിട്ടില്ല।
Verse 17
रागद्वेषविमुक्तात्मा समलोष्टाश्मकाञ्चनः / प्राणिहंसानिवृत्तश्च मौनी स्यात् सर्वनिस्पृहः
രാഗദ്വേഷങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തമായ അന്തഃകരണത്തോടെ, മണ്ണുകട്ട, കല്ല്, സ്വർണം എന്നിവയെ സമമായി കാണുകയും; പ്രാണിഹിംസയിൽ നിന്നു പിന്മാറുകയും; മൗനവും വാക്സംയമവും പാലിച്ച്—സർവ്വഥാ നിസ്പൃഹനാകുന്നു.
Verse 18
दृष्टिपूतं न्यसेत् पादं वस्त्रपूतं जलं पिबेत् / सत्यपूतां वदेद् वाणीं मनः पूतं समाचरेत्
ശ്രദ്ധാപൂർവമായ ദൃഷ്ടിയാൽ ശുദ്ധീകരിച്ചശേഷം മാത്രമേ പാദം വെക്കൂ; വസ്ത്രംകൊണ്ട് ചുരന്ന് ശുദ്ധമാക്കിയ ജലം കുടിക്കൂ; സത്യത്താൽ ശുദ്ധമായ വാക്കുകൾ പറയൂ; ശുദ്ധമായ മനസ്സോടെ പ്രവർത്തിക്കൂ.
Verse 19
नैकत्र निवसेद् देशे वर्षाभ्यो ऽन्यत्र भिक्षुकः / स्नानशौचरतो नित्यं कमण्डलुकरः शुचिः
ഭിക്ഷുകൻ മഴക്കാലം ഒഴികെ ഒരിടത്ത് മാത്രം താമസിക്കരുത്; മറ്റു കാലങ്ങളിൽ മറ്റിടങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കണം. അവൻ നിത്യസ്നാനവും ശൗചശുദ്ധിയും പാലിച്ച്, കമണ്ഡലു കൈവശം വച്ച്, ശുചിയായി ഇരിക്കണം.
Verse 20
ब्रह्मचर्यरतो नित्यं वनवासरतो भवेत् / मोक्षशास्त्रेषु निरतो ब्रह्मसूत्री जितेन्द्रियः
അവൻ നിത്യ ബ്രഹ്മചര്യത്തിൽ രതനായി, വനവാസത്തിൽ ആസക്തനായി ഇരിക്കണം; മോക്ഷശാസ്ത്രങ്ങളിൽ നിരതനായി, യജ്ഞോപവീതധാരിയായി, ഇന്ദ്രിയജയിയായി നിലകൊള്ളണം.
Verse 21
दम्भाहङ्कारनिर्मुक्तो निन्दापैशुन्यवर्जितः / आत्मज्ञानगुणोपेतो यतिर्मोक्षमवाप्नुयात्
ദംഭവും അഹങ്കാരവും വിട്ട്, നിന്ദയും പൈശുന്യവും (ദുഷ്ട പരദൂഷണം) ഒഴിവാക്കി, ആത്മജ്ഞാനഗുണം ധരിച്ച യതി—മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 22
अभ्यसेत् सततं वेदं प्रणवाख्यं सनातनम् / स्नात्वाचम्य विधानेन शुचिर्देवालयादिषु
സനാതനമായ പ്രണവനാമ വേദം (ഓം) നിരന്തരം അഭ്യസിക്കണം. സ്നാനം ചെയ്ത് വിധിപ്രകാരം ആചമനം നടത്തി, പ്രത്യേകിച്ച് ദേവാലയാദി പുണ്യസ്ഥാനങ്ങളിൽ ശുചിയായി ഇരിക്കണം.
Verse 23
यज्ञोपवीती शान्तात्मा कुशपाणिः समाहितः / धौतकाषायवसनो भस्मच्छन्नतनूरहः
യജ്ഞോപവീതം ധരിച്ചു, അന്തഃശാന്തനായി, കൈയിൽ കുശ പിടിച്ച്, ഏകാഗ്രനായി—കഴുകിയ കാഷായവസ്ത്രം ധരിച്ചു, ദേഹവും മുടിയും ഭസ്മംകൊണ്ട് മൂടിയിരിക്കണം.
Verse 24
अधियज्ञं ब्रह्म जपेदाधिदैविकमेव च / आध्यात्मिकं च सततं वेदान्ताभिहितं च यत्
അധിയജ്ഞമായി, അധിദൈവികമായി, അധ്യാത്മമായി—വേദാന്തം ഉപദേശിക്കുന്ന ആ ബ്രഹ്മത്തെ നിരന്തരം ജപിക്കണം.
Verse 25
पुत्रेषु वाथ निवसन् ब्रह्मचारी यतिर्मुनिः / वेदमेवाभ्यसेन्नित्यं स याति परमां गतिम्
പുത്രന്മാരോടൊപ്പം വസിച്ചാലും, ബ്രഹ്മചാരിയായാലും, യതിയായാലും, മുനിയായാലും—അവൻ നിത്യം വെദം മാത്രമേ അഭ്യസിക്കൂ; അതിനാൽ അവൻ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.
Verse 26
अहिंसा सत्यमस्तेयं ब्रह्मचर्यं तपः परम् / क्षमा दया च सतोषो व्रतान्यस्य विशेषतः
അഹിംസ, സത്യം, അസ്തേയം, ബ്രഹ്മചര്യം, പരമതപസ്; കൂടാതെ ക്ഷമ, ദയ, സന്തോഷം—ഇവയാണ് പ്രത്യേകിച്ച് അവന്റെ പ്രധാന വ്രതങ്ങളെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു.
Verse 27
वेदान्तज्ञाननिष्ठो वा पञ्च यज्ञान् समाहितः / कुर्यादहरहः स्नात्वा भिक्षान्नेनैव तेन हि
വേദാന്തജ്ഞാനത്തിൽ നിഷ്ഠനായി മനസ്സിനെ സമാഹിതമാക്കി, പ്രതിദിനം സ്നാനം ചെയ്ത് പഞ്ചമഹായജ്ഞങ്ങൾ ആചരിക്കണം; ഭിക്ഷയായി ലഭിച്ച അന്നം കൊണ്ടുമാത്രം അവ നടത്തണം.
Verse 28
होममन्त्राञ्जपेन्नित्यं काले काले समाहितः / स्वाध्यायं चान्वहं कुर्यात् सावित्रीं संध्ययोर्जपेत्
സമാഹിതനായി യോജ്യമായ സമയങ്ങളിൽ നിത്യമായി ഹോമമന്ത്രങ്ങൾ ജപിക്കണം. പ്രതിദിനം സ്വാധ്യായം ചെയ്യണം; പ്രഭാത-സായാഹ്ന സംധ്യകളിൽ സാവിത്രീ (ഗായത്രി) ജപിക്കണം.
Verse 29
ध्यायीत सततं देवमेकान्ते परमेश्वरम् / एकान्नं वर्जयेन्नित्यं कामं क्रोधं परिग्रहम्
ഏകാന്തത്തിൽ പരമേശ്വരനായ ദേവനെ നിരന്തരം ധ്യാനിക്കണം; നിത്യമായി ഒരേയൊരു വിധ അന്നം മാത്രം കഴിക്കുന്നത് ഒഴിവാക്കി, കാമം, ക്രോധം, പരിഗ്രഹം എന്നിവ ഉപേക്ഷിക്കണം.
Verse 30
एकवासा द्विवासा वा शिखी यज्ञोपवीतवान् / कमण्डलुकरो विद्वान् त्रिदण्डी याति तत्परम्
ഒരു വസ്ത്രമോ രണ്ടോ ധരിച്ചു, ശിഖയും യജ്ഞോപവീതവും ധരിച്ചു, കൈയിൽ കമണ്ഡലുവുമായി—വിദ്വാനായി, ത്രിദണ്ഡധാരിയായി—അവൻ ആ പരമ ലക്ഷ്യത്തിലേക്ക് ഏകാഗ്രനായി മുന്നേറുന്നു.
It teaches (1) jñāna-saṃnyāsa—renunciation grounded in Self-knowledge and fearlessness beyond dualities; (2) veda-saṃnyāsa—exclusive dedication to Vedic study with sense-conquest and non-possessiveness; and (3) karma-saṃnyāsa—internalizing the fires and offering all actions to Brahman as the Great Sacrifice (mahāyajña).
Genuine vairāgya (complete inner dispassion toward objects). If renunciation is undertaken without that inner detachment, the text warns that one becomes “fallen,” i.e., spiritually and ethically compromised.
Because the knower of Truth is described as beyond obligatory duties and external identifiers; being established in the Self alone, such a person is not defined by marks, rites, or social functions but by realized knowledge.
It prescribes simplicity (minimal clothing, leaf-food/alms), equanimity to honor/dishonor and friend/enemy, non-violence and carefulness (filtered water, mindful steps, truthful speech), purity and bathing, non-residence in one place except during rains, celibate restraint, avoidance of hypocrisy/backbiting, and steady meditation and Praṇava practice.
It frames contemplation of the one Reality across three lenses: as present in sacrifice (adhiyajña), as the divine principle governing cosmic powers (adhidaiva), and as the indwelling Self (adhyātma), aligning purāṇic religion with Vedāntic interiorization.