
Jambūdvīpa Varṣas, Bhārata as Karmabhūmi, and the Sacred Hydro-Topography of Dharma
മുന് അധ്യായത്തിന്റെ സമാപ്തിക്കുശേഷം സൂതന് ജംബൂദ്വീപിലെ കേതുമാല, ഭദ്രാശ്വ, രമ്യക, ഹിരണ്മയ, കുരു, കിംപുരുഷ, ഹരിവര്ഷ, ഇലാവൃത, ചന്ദ്രദ്വീപാദി വര്ഷങ്ങളില് മനുഷ്യരുടെ വര്ണം, ആഹാരം, അതിശയ ദീര്ഘായുസ്സ് തുടങ്ങിയ പ്രത്യേകതകള് വിവരിക്കുന്നു. തുടര്ന്ന് ദുഃഖഭയരഹിതവും നിത്യഭക്തി നിലനില്ക്കുന്നതുമായ ആദര്ശ വര്ഷങ്ങളില്നിന്ന് കഥ ഭാരതവര്ഷത്തിലേക്ക് തിരിയുന്നു—അനേകം വര്ണങ്ങളും വിവിധ വൃത്തികളും പരിമിത ആയുസ്സും ഉള്ളതിനാല് ഭാരതം ‘കര്മഭൂമി’യായി നിര്ണയിക്കപ്പെടുന്നു; ഇവിടെ യജ്ഞം, യുദ്ധം, വ്യാപാരം മുതലായവയിലൂടെ ധര്മാചരണം നടക്കുന്നു. ഹിമവത്, വിന്ധ്യ, സഹ്യ, മലയ, ശുക്തിമത്, ഋക്ഷവത് പര്വ്വതങ്ങളും അവയില്നിന്ന് ഉദ്ഭവിക്കുന്ന പാവന നദികളുടെ വിപുല പട്ടികയും നദീതീരജനപദങ്ങളും അധ്യായം പറയുന്നു. അവസാനം നാല് യുഗങ്ങള് ഭാരതവര്ഷത്തിനേ പ്രത്യേകമെന്ന് വ്യക്തമാക്കി, കിംപുരുഷാദി എട്ട് വര്ഷങ്ങളില് ക്ഷുധ-ശ്രമ-ദുഃഖമില്ല; ഭാരതം പരിവര്ത്തനകരമായ കര്മത്തിന്റെ രംഗമാണെന്ന വ്യത്യാസം വീണ്ടും ഉറപ്പിക്കുന്നു.
Verse 1
इती श्रीकूर्मपुराणे षट्साहस्त्र्यां संहितायां पूर्वविभागे चतुश्चत्वारिंशो ऽध्यायः सूत उवाच केतुमाले नराः कालाः सर्वे पनसभोजनाः / स्त्रियश्चोत्पलपत्राभा जीवन्ति च वर्षायुतम्
ഇങ്ങനെ ശ്രീകൂർമപുരാണത്തിലെ ഷട്സാഹസ്ത്രീ സംഹിതയുടെ പൂർവവിഭാഗത്തിൽ നാല്പത്തിനാലാം അധ്യായം (സമാപ്തം). സൂതൻ പറഞ്ഞു—കേതുമാലത്തിൽ പുരുഷന്മാർ ശ്യാമവർണ്ണരാണ്; എല്ലാവരും പനസ (ചക്ക) ആഹാരമാക്കുന്നു. സ്ത്രീകൾ താമരയിതളുപോലെ കാന്തിയുള്ളവർ; അവർ പത്തു സഹസ്ര വർഷം ജീവിക്കുന്നു।
Verse 2
भद्राश्वे पुरुषाः शुक्लाः स्त्रियश्चन्द्रांशुसन्निभाः / दश वर्षसहस्त्राणि जीवन्ते आम्रभोजनाः
ഭദ്രാശ്വ-വർഷത്തിൽ പുരുഷന്മാർ ശുക്ലവർണ്ണരാണ്; സ്ത്രീകൾ ചന്ദ്രകിരണസദൃശമായി ദീപ്തിമതികൾ. അവർ ആമ്രം (മാങ്ങ) ആഹാരമാക്കി പത്തു സഹസ്ര വർഷം ജീവിക്കുന്നു।
Verse 3
रम्यके पुरुषा नार्यो रमन्ते रजतप्रभाः / दशवर्षसहस्त्राणि शतानि दश पञ्च च / जीवन्ति चैव सत्त्वस्था न्यग्रोधफलभोजनाः
രമ്യക-വർഷത്തിൽ പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും വെള്ളിനിറമുള്ള പ്രഭയിൽ ദീപ്തരായി ആനന്ദത്തോടെ വിഹരിക്കുന്നു. സത്ത്വത്തിൽ സ്ഥാപിതരായി ന്യഗ്രോധ (ആൽ) ഫലങ്ങൾ ഭുജിച്ച് ഒരു ലക്ഷം അഞ്ചായിരം വർഷം ജീവിക്കുന്നു.
Verse 4
हिरण्मये हिरण्याभाः सर्वे च लकुचाशनाः / एकादशसहस्त्राणि शतानि दश पञ्च च / जीवन्ति पुरुषा नार्यो देवलोकस्थिता इव
ഹിരൺമയ ദേശത്തിൽ എല്ലാവരും സ്വർണ്ണപ്രഭയിൽ ദീപ്തരായി ലകുച ഫലങ്ങൾ ഭുജിക്കുന്നു. പുരുഷന്മാരും സ്ത്രീകളും പതിനൊന്ന് ആയിരം നൂറ്റി പതിനഞ്ച് വർഷം, ദേവലോകത്തിൽ ഉള്ളവരെപ്പോലെ, ജീവിക്കുന്നു.
Verse 5
त्रयोदशसहस्त्राणि शतानि दश पञ्च च / जीवन्ति कुरुवर्षे तु श्यामाङ्गाः क्षीरभोजनाः
കുരു-വർഷത്തിൽ ജനങ്ങൾ ശ്യാമാംഗികളായി, ക്ഷീരം (പാൽ) തന്നെയാണ് ആഹാരം. അവർ പതിമൂന്ന് ആയിരം നൂറ്റി പതിനഞ്ച് വർഷം ജീവിക്കുന്നു.
Verse 6
सर्वे मिथुनजाताश्च नित्यं सुखनिषेविनः / चन्द्रद्वीपे महादेवं यजन्ति सततं शिवम्
ചന്ദ്രദ്വീപിൽ എല്ലാവരും ദ്വന്ദ്വരൂപത്തിൽ ജനിച്ച് നിത്യസുഖം അനുഭവിക്കുന്നു. അവിടെ അവർ മഹാദേവൻ—ശിവനെ—അവിരാമമായി നിരന്തരം ആരാധിക്കുന്നു.
Verse 7
तथा किंपुरुषे विप्रा मानवा हेमसन्निभाः / दशवर्षहस्त्राणि जीवन्ति प्लक्षभोजनाः
അതുപോലെ, ഹേ വിപ്രന്മാരേ, കിംപുരുഷ ദേശത്തിൽ മനുഷ്യർ സ്വർണ്ണസദൃശമായ കാന്തിയോടെ ഇരിക്കുന്നു. അവർ പ്ലക്ഷ (അത്തി) വൃക്ഷാഹാരത്തിൽ ആശ്രയിച്ച് പത്തായിരം വർഷം ജീവിക്കുന്നു.
Verse 8
यजन्ति सततं देवं चतुर्मूर्ति चतुर्मुखम् / ध्याने मनः समाधाय सादरं भक्तिसंयुताः
ഭക്തിയോടെ അവർ സാദരമായി ധ്യാനത്തിൽ മനസ്സിനെ സമാധിയിൽ സ്ഥിരപ്പെടുത്തി ചതുര്മൂർത്തിയും ചതുര്മുഖനും ആയ ദേവനെ നിരന്തരം ആരാധിക്കുന്നു।
Verse 9
तथा च हरिवर्षे तु महारजतसन्निभाः / दशवर्षसहस्त्राणि जीवन्तीक्षुरसाशिनः
അതുപോലെ ഹരിവർഷത്തിൽ അവർ മഹാ വെള്ളിപോലെ ദീപ്തിമാന്മാർ; ഇക്ഷുരസം ആഹാരമാക്കി അവർ പത്തായിരം വർഷം ജീവിക്കുന്നു।
Verse 10
तत्र नारायणं देवं विश्वयोनिं सनातनम् / उपासते सदा विष्णुं मानवा विष्णुभाविताः
അവിടെ വിഷ്ണുഭാവിതരായ മനുഷ്യർ വിശ്വയോനി, സനാതന ദേവനായ നാരായണൻ—വിഷ്ണുവിനെ എപ്പോഴും ഉപാസിക്കുന്നു।
Verse 11
तत्र चन्द्रप्रभं शुभ्रं शुद्धस्फटिकनिर्मितम् / विमानं वासुदेवस्य पारिजातवनाश्रितम्
അവിടെ അവൻ പാരിജാതവനത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന വാസുദേവന്റെ മംഗളകരമായ, ചന്ദ്രപ്രഭപോലെ ദീപ്തമായ, ശുദ്ധസ്ഫടികനിർമ്മിത വിമാനം ദർശിച്ചു।
Verse 12
चतुर्धारमनोपम्यं चतुस्तोरणसंयुतम् / प्राकारैर्दशभिर्युक्तं दुराधर्षं सुदुर्गमम्
അത് അത്ഭുതകരമായ നാലുദ്വാരമുള്ള കോട്ടപോലെ, നാലു മഹാതോരണങ്ങളോടുകൂടിയതും; പത്ത് പ്രാകാരങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതും, അജേയവും അത്യന്തം ദുർഗമവും ആയിരുന്നു।
Verse 13
स्फाटिकैर्मण्डपैर्युक्तं देवराजगृहोपमम् / स्वर्णस्तम्भसहस्त्रैश्च सर्वतः समलङ्कृतम्
സ്ഫടികമണ്ഡപങ്ങളാൽ യുക്തമായി, ദേവരാജ ഇന്ദ്രന്റെ ഭവനംപോലെ; സഹസ്ര സ്വർണ്ണസ്തംഭങ്ങളാൽ എല്ലാടവും ഭംഗിയായി അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു।
Verse 14
हेमसोपानसंयुक्तं नानारत्नोपशोभितम् / दिव्यसिंहासनोपेतं सर्वशोभासमन्वितम्
ഹേമസോപാനങ്ങളാൽ യുക്തമായി, നാനാരത്നങ്ങളാൽ ശോഭിതമായി; ദിവ്യസിംഹാസനത്തോടെ ഉപേതമായി, സർവ്വശോഭകളാൽ സമന്വിതമായിരുന്നു।
Verse 15
सरोभिः स्वादुपानीयैर्नदीभिश्चोपशोभितम् / नारायणपरैः शुद्धैर्वेदाध्ययनतत्परैः
മധുരവും ശുദ്ധവുമായ ജലമുള്ള സരോവരങ്ങളും നദികളും കൊണ്ട് ശോഭിതമായി; അവിടെ നാരായണപരായണരായ ശുദ്ധജനങ്ങൾ വസിച്ച് വേദാധ്യയന-പാരായണത്തിൽ നിരന്തരം തത്പരരായിരിക്കുന്നു।
Verse 16
योगिभिश्च समाकीर्णं ध्यायद्भिः पुरुषं हरिम् / स्तुवद्भिः सततं मन्त्रैर्नमस्यद्भिश्च माधवम्
അത് യോഗികളാൽ നിറഞ്ഞിരുന്നു—ചിലർ പുരുഷോത്തമനായ ഹരിയെ ധ്യാനിച്ചു; ചിലർ മന്ത്രങ്ങളാൽ നിരന്തരം സ്തുതിച്ചു; ചിലർ മാധവനെ നമസ്കരിച്ചു।
Verse 17
तत्र देवादिदेवस्य विष्णोरमिततेजसः / राजानः सर्वकालं तु महिमानं प्रकुर्वते
അവിടെ ദേവാദിദേവനായ, അമിതതേജസ്സുള്ള വിഷ്ണുവിന്റെ മഹിമ രാജാക്കന്മാർ എല്ലാകാലവും പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തി സ്തുതിക്കുന്നു।
Verse 18
गायन्ति चैव नृत्यन्ति विलासिन्यो मनोरमाः / स्त्रियो यौवनशालिन्यः सदा मण्डनतत्पराः
മനോഹരവും വിനോദപ്രിയവുമായ സ്ത്രീകൾ പാടുകയും നൃത്തം ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്നു; യൗവനശോഭയോടെ അവർ എപ്പോഴും അലങ്കാരത്തിൽ തത്പരരായിരിക്കുന്നു।
Verse 19
इलावृते पद्मवर्णा जम्बूफलरसाशिनः / त्रयोदश सहस्त्राणि वर्षाणां वै स्थिरायुषः
ഇലാവൃതത്തിൽ വസിക്കുന്നവർ പദ്മവർണ്ണരായിരിക്കും; ജംബൂഫലരസം ആഹാരമാക്കി ജീവിക്കുന്നു; അവരുടെ സ്ഥിരായുസ്സ് പതിമൂന്നായിരം വർഷം വരെ നീളുന്നു।
Verse 20
भारते तु स्त्रियः पुंसो नानावर्णाः प्रकीर्तिताः / नानादेवार्चने युक्ता नानाकर्माणि कुर्वते / परमायुः स्मृतं तेषां शतं वर्षाणि सुव्रताः
എന്നാൽ ഭാരതത്തിൽ സ്ത്രീപുരുഷന്മാർ പല വർണ്ണങ്ങളായെന്ന് പ്രസിദ്ധം; അവർ നാനാദേവാരാധനയിൽ ഏർപ്പെട്ടു പലവിധ കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു. ഹേ സുവ്രത, അവരുടെ പരമായുസ്സ് നൂറു വർഷമെന്നു സ്മൃതിയിൽ പറയുന്നു।
Verse 21
नानाहाराश्च जीवन्ति पुण्यपापनिमित्ततः / नवयोजनसाहस्त्रं वर्षमेतत् प्रकीर्तितम् / कर्मभूमिरियं विप्रा नराणामधिकारिणाम्
പുണ്യപാപനിമിത്തപ്രകാരം ജീവികൾ പലവിധ ആഹാരങ്ങളാൽ ജീവിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ വ്യാപ്തി ഒൻപതിനായിരം യോജനയെന്നു കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു; വർഷത്തിന്റെ മാനവും അങ്ങനെ തന്നെ പ്രസിദ്ധം. ഹേ വിപ്രന്മാരേ, ഇത് ധർമ്മാധികാരമുള്ള മനുഷ്യരുടെ കർമ്മഭൂമിയാണ്।
Verse 22
महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्वतः / विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तात्र कुलपर्वताः
മഹേന്ദ്രം, മലയം, സഹ്യം, ശുക്തിമാൻ, ഋക്ഷപർവ്വതം; കൂടാതെ വിന്ധ്യവും പാരിയാത്രവും—ഇവയാണ് ഇവിടെ പറയുന്ന ഏഴ് കുലപർവ്വതങ്ങൾ (പ്രധാന പർവ്വതനിരകൾ)।
Verse 23
इन्द्रद्युम्नः कशेरुमांस्ताम्रवर्णो गभस्तिमान् / नागद्वीपस्तथा सौम्यो गन्धर्वस्त्वथ वारुणः
ഇന്ദ്രദ്യുമ്നൻ, കശേരുമാൻ, താമ്രവർണൻ, ഗഭസ്തിമാൻ; അതുപോലെ നാഗദ്വീപവും സൗമ്യവും; പിന്നെ ഗന്ധർവവും വാരുണവും—ഇവ പുരാണോക്ത പ്രസിദ്ധ ദ്വീപ-പ്രദേശങ്ങളാണ്.
Verse 24
अयं तु नवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः / योजनानां सहस्त्रं तु द्वीपो ऽयं दक्षिणोत्तरः
ഇത് അവയിൽ ഒൻപതാമത്തെ ദ്വീപാണ്; സമുദ്രം ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നു. ഈ ദ്വീപ് തെക്കിൽ നിന്ന് വടക്കുവരെ ആയിരം യോജന വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
Verse 25
पूर्वे किरातास्तस्यान्ते पशिचमे यवनास्तथा / ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्य मध्ये शूद्रास्तथैव च
ഇതിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് കിരാതർ, പടിഞ്ഞാറിന്റെ അറ്റത്ത് യവനർ. മദ്ധ്യത്തിൽ ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ; അതുപോലെ ശൂദ്രരും വസിക്കുന്നു.
Verse 26
इज्यायुद्धवणिज्याभिर्वर्तयन्त्यत्र मानवाः / स्त्रवन्ते पावना नद्यः पर्वतेभ्यो विनिः सृताः
ഇവിടെയുള്ള മനുഷ്യർ യജ്ഞാരാധന, യുദ്ധം, വ്യാപാരം എന്നിവയാൽ ജീവിക്കുന്നു. പർവതങ്ങളിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ച പാവന നദികൾ ഒഴുകുന്നു.
Verse 27
शतद्रुश्चन्द्रभागा च सरयूर्यमुना तथा / इरावती वितस्ता च विपाशा देविका कुहूः
ശതദ്രു, ചന്ദ്രഭാഗാ, സരയൂ, യമുനാ; ഇരാവതി, വിതസ്താ, വിപാശാ, ദേവികാ, കുഹൂ—ഇവയെല്ലാം പ്രസിദ്ധമായ പാവന നദികളാണ്.
Verse 28
गोमती धूतपापा च बाहुदा च दृषद्वती / कौशिकी लोहिता चैव हिमवत्पादनिः सृताः
ഗോമതി, ധൂതപാപാ, ബാഹുദാ, ദൃഷദ്വതി; കൂടാതെ കൗശികീയും ലോഹിതയും—ഇവയെല്ലാം ഹിമവത്പർവതത്തിന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിന്നുയർന്ന പുണ്യനദികളായി പ്രസിദ്ധമാണ്।
Verse 29
वेदस्मृतिर्वेदवती व्रतघ्नी त्रिदिवा तथा / पर्णाशा वन्दना चैव सदानीरा मनोरमा
വേദസ്മൃതി, വേദവതി, വ്രതഘ്നീ, ത്രിദിവാ; അതുപോലെ പർണാശാ, വന്ദനാ, സദാനീരാ, മനോരമാ—ഈ പുണ്യനദികളെ സ്മരിച്ചു വന്ദിക്കണം।
Verse 30
चर्मण्वती तथा दूर्या विदिशा वेत्रवत्यपि / शिग्रुः स्वशिल्पापि तथा पारियात्राश्रयाः स्मृताः
ചർമണ്വതി, ദൂര്യാ, വിദിശാ, വೇತ್ರവതി; കൂടാതെ ശിഗ്രു, സ്വശില്പാ—ഇവയെല്ലാം പരമ്പരയായി പാരിയാത്ര പർവതപ്രദേശത്തെ ആശ്രയിച്ചവയായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 31
नर्मदा सुरसा शोण दशार्णा च महानदी / मन्दाकिनी चित्रकूटा तामसी च पिशाचिका
നർമദാ, സുരസാ, ശോണ, ദശാർണാ, മഹാനദി; മന്ദാകിനി, ചിത്രകൂടത്തിലെ ധാര, താമസി, പിശാചികാ—ഇവയും പുണ്യനദികളായി സ്മരണീയമാണ്।
Verse 32
चित्रोत्पला विपाशा च मञ्जुला वालुवाहिनी / ऋक्षवत्पादजा नद्यः सर्वपापहरा नृणाम्
ചിത്രോത്പലാ, വിപാശാ, മഞ്ജുലാ, വാലുവാഹിനീ—ഋക്ഷവത് പർവതത്തിന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിന്നുജനിച്ച ഈ നദികൾ മനുഷ്യരുടെ സർവ്വപാപങ്ങളും ഹരിക്കുന്ന പാവനങ്ങളാണ്।
Verse 33
तापी पयोष्णी निर्विन्ध्या शीघ्रोदा च महानदी / वेण्या वैतरणी चैव बलाका च कुमुद्वती
താപി, പയോഷ്ണീ, നിർവിന്ധ്യാ, ശീഘ്രോദാ, മഹാനദി; കൂടാതെ വേണ്യാ, വൈതരണീ, ബലാകാ, കുമുദ്വതീ—ഇവയെല്ലാം പുണ്യമായ തീർത്ഥജലങ്ങളായി പ്രസിദ്ധമാണ്।
Verse 34
तोया चैव महागैरी दुर्गा चान्तः शिला तथा / विन्ध्यपादप्रसूतास्ता नद्यः पुण्यजलाः शुभाः
അതുപോലെ തോയാ, മഹാഗൈരീ, ദുര്ഗാ, അന്തഃശിലാ—വിംധ്യപർവതത്തിന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിച്ച—ശുഭവും പുണ്യജലവുമുള്ള പാവന നദികളാണ്।
Verse 35
सोदावरी भीमरथी कृष्णा वर्णा च मत्सरी / तुङ्गभ्द्रा सुप्रयोगा कावेरी च द्विजोत्तमाः / दक्षिणापथगा नद्यः सह्यपादविनिः सृताः
ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ഗോദാവരി, ഭീമരഥീ, കൃഷ്ണാ, വർണാ, മത്സരീ, തുങ്ഗഭദ്രാ, സുപ്രയോഗാ, കാവേരി—ഇവ ദക്ഷിണാപഥത്തിൽ ഒഴുകി സഹ്യപർവതത്തിന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിന്നു പുറപ്പെടുന്നു।
Verse 36
ऋतुमाला ताम्रपर्णो पुष्पवत्युत्पलावती / मलयान्निः सृता नद्यः सर्वाः शीतजलाः स्मृताः
ഋതുമാലാ, താമ്രപർണീ, പുഷ്പവതീ, ഉത്പലാവതീ—മലയപർവതത്തിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട ഈ നദികൾ എല്ലാം ശീതളജലധാരകളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।
Verse 37
ऋषिकुल्या त्रिसामा च मन्दगा मन्दगामिनी / रूपा पालासिनी चैव ऋषिका वंशकारिणी / शुक्तिमत्पादसंजाताः सर्वपापहरा नृणाम्
ഋഷികുല്യാ, ത്രിസാമാ, മന്ദഗാ, മന്ദഗാമിനീ, രൂപാ, പാലാസിനീ, ഋഷികാ, വംശകാരിണീ—ശുക്തിമത്തിന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിച്ച ഈ നദികൾ മനുഷ്യരുടെ സകലപാപവും അകറ്റുന്നു।
Verse 38
आसां नद्युपनद्यश्च शतशो द्विजपुङ्गवाः / सर्वपापहराः पुण्याः स्नानदानादिकर्मसु
ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ! ഇവയിലെ നദികളും ഉപനദികളും നൂറുകണക്കിന്; അവ പരമപുണ്യകരവും സ്നാനം, ദാനം മുതലായ കർമങ്ങളിൽ സർവ്വപാപഹരങ്ങളുമാണ്।
Verse 39
तास्विमे कुरुपाञ्चाला मध्यदेशादयो जनाः / पूर्वदेशादिकाश्चैव कामरूपनिवासिनः
ആ ദേശങ്ങളിൽ കുരു-പാഞ്ചാലർ, മധ്യദേശാദി ജനങ്ങൾ വസിക്കുന്നു; അതുപോലെ കിഴക്കൻ ദേശങ്ങളിലെവരും, കാമരൂപവാസികളും ഉൾപ്പെടുന്നു।
Verse 40
पुण्ड्राः कलिङ्गामगधा दाक्षिणात्याश्चकृत्स्नशः / तथापरान्ताः सौराष्ट्राः शूद्राभीरास्तथार्ऽबुदाः
പുണ്ഡ്രർ, കലിംഗർ, മഗധർ, സമസ്ത ദക്ഷിണദേശീയർ; അതുപോലെ അപരാന്തർ, സൗരാഷ്ട്രർ, ശൂദ്രർ, ആഭീരർ, അർബുദവാസികളും (എണ്ണപ്പെടുന്നു)।
Verse 41
मालका मालवाश्चैव पारियात्रनिवासिनः / सौवीराः सैन्धवा हूणा शाल्वाः कल्पनिवासिनः
മാലകർ, മാലവർ—പാരിയാത്ര പ്രദേശവാസികൾ; അതുപോലെ സൗവീരർ, സൈന്ധവർ, ഹൂണർ, ശാൽവർ—ഇവർ തത്തത് ദേശങ്ങളിൽ വസിക്കുന്ന ജനങ്ങളെന്നു പറയപ്പെടുന്നു।
Verse 42
मद्रा रामास्तथाम्बष्ठाः पारसीकास्तथैव च / आसां पिबन्ति सलिलं वसन्ति सरितां सदा
മദ്രർ, രാമർ, അംബഷ്ടർ, പാരസീകർ എന്നിവരും; ഇവർ ആ (നദികളുടെ) ജലം പാനം ചെയ്ത് എപ്പോഴും നദീതീരങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു।
Verse 43
चत्वारि भारते वर्षे युगानि कवयो ऽब्रुवन् / कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चान्यत्र न क्वचित्
ഭാരതവർഷത്തിൽ നാലു യുഗങ്ങളുണ്ടെന്ന് കവിമുനികൾ പ്രസ്താവിച്ചു—കൃതം, ത്രേതാ, ദ്വാപരം, കലിയും; മറ്റെവിടെയും ഇതില്ല।
Verse 44
यानि किंपुरुषाद्यानि वर्षाण्यष्टौ महर्षयः / न तेषु शोको नायासो नोद्वेगः क्षुद्भयं न च
ഹേ മഹർഷികളേ, കിംപുരുഷാദിയായ എട്ട് വർഷങ്ങളിൽ ശോകമില്ല, ആയാസമില്ല, ഉദ്വേഗമില്ല; ക്ഷുധയും ഭയവും ഇല്ല।
Verse 45
स्वस्थाः प्रजा निरातङ्काः सर्वदुः खविवर्जिताः / रमन्ति विविधैर्भावैः सर्वाश्च स्थिरयौवनाः
അവിടെയുള്ള പ്രജകൾ ആരോഗ്യവാന്മാർ, നിരാതങ്കർ, സർവ്വദുഃഖവിവർജിതർ. അവർ വിവിധ ശുഭഭാവങ്ങളിൽ രമിക്കുന്നു; എല്ലാവർക്കും സ്ഥിരയൗവനവും വീര്യവും നിലനിൽക്കും।
Bhārata is presented as karmabhūmi with multiple varṇas, diverse duties, and a short maximum lifespan (100 years), where merit and demerit shape conditions; other varṣas are depicted as largely sorrowless realms with long lifespans and steady devotion, lacking hunger, fear, and agitation.
Alongside Viṣṇu-centered devotion (Harivarṣa worship of Nārāyaṇa and descriptions of Vāsudeva’s vimāna), the chapter explicitly includes uninterrupted worship of Mahādeva (Śiva) in Candra-dvīpa, indicating a non-exclusive sacred map where multiple forms of Īśvara are honored within one cosmological order.