Adhyaya 11

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने मोहिनीप्रादुर्भावमलकासुरवधो नाम दशमो ऽध्यायः समाप्तश्चोपोद्धातखण्डः / अगस्त्य उवाच कथं भण्डासुरो जातः कथं वा त्रिपुरांबिका / कथं बभञ्ज तं संख्ये तत्सर्वं वद विस्तरात्

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്തിൽ, ഹയഗ്രീവ–അഗസ്ത്യ സംവാദത്തിലെ ലലിതോപാഖ്യാനത്തിൽ ‘മോഹിനീപ്രാദുർഭാവവും മൽകാസുരവധവും’ എന്ന പത്താം അധ്യായവും ഉപോദ്ധാതഖണ്ഡവും സമാപിച്ചു. അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഭണ്ഡാസുരൻ എങ്ങനെ ജനിച്ചു? ത്രിപുരാംബിക എങ്ങനെ? യുദ്ധത്തിൽ അവനെ അവൾ എങ്ങനെ തകർത്തു? എല്ലാം വിശദമായി പറയുക।

Verse 2

हयग्रीव उवाच पुरा दाक्षायणीं त्यक्त्वा पितुर्यज्ञविनाशनम्

ഹയഗ്രീവൻ പറഞ്ഞു—പുരാതനകാലത്ത് ദാക്ഷായണിയെ വിട്ട്, (ശിവൻ) അവളുടെ പിതാവിന്റെ യജ്ഞം നശിപ്പിച്ചു।

Verse 3

आत्मानमात्मना पश्यञ्ज्ञानानन्दरसात्मकः / उपास्यमानो मुनिभिरद्वन्द्वगुणलक्षणः

അവൻ ആത്മാവിനെ ആത്മാവിനാൽ തന്നെ ദർശിക്കുന്നു; ജ്ഞാനാനന്ദരസസ്വരൂപൻ. മുനിമാർ ഉപാസിക്കുന്നവൻ; ദ്വന്ദ്വരഹിതഗുണലക്ഷണയുക്തൻ.

Verse 4

गङ्गाकूले हिमवतः पर्यन्ते प्रविवेश ह / सापि शङ्करमा राध्य चिरकालं मनस्विनी

അവൻ ഗംഗാതീരത്ത് ഹിമവാന്റെ അതിരുപ്രദേശത്ത് പ്രവേശിച്ചു. ആ മനസ്വിനിയും ദീർഘകാലം ശങ്കരനെ ആരാധിച്ചു കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 5

योगेन स्वां तनुं त्यक्त्वा सुतासीद्धिमभूभृतः

യോഗബലത്തോടെ സ്വന്തം ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് അവൾ ഹിമഭൂഭൃതൻ (ഹിമവാൻ) രാജാവിന്റെ പുത്രിയായി ജനിച്ചു.

Verse 6

स शैलो नारदाच्छ्रुत्वा रुद्राणीति स्वकन्याकाम् / तस्य शुश्रूषणार्थाय स्थापयामास चान्तिके

ആ ശൈലരാജൻ നാരദനിൽ നിന്ന് ‘തന്റെ പുത്രി രുദ്രാണി’ എന്നു കേട്ട്, അവളുടെ ശുശ്രൂഷയ്ക്കായി അവളെ (ശങ്കരന്റെ) സമീപത്ത് സ്ഥാപിച്ചു.

Verse 7

एतस्मिन्नन्तरे देवास्तारकेण हि पीडिताः / ब्रह्मणोक्ताः समाहूय मदनं चेदमब्रुवन्

ഇതിനിടയിൽ താരകനാൽ പീഡിതരായ ദേവന്മാർ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കുപ്രകാരം ഒന്നിച്ചു ചേർന്ന് മദനനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 8

सर्गादौ भगवान्ब्रह्म सृजमानो ऽखिलाः प्रजाः / न निर्वृतिरभूत्तस्य कदाचिदपि मानसे / तपश्चचार सुचिरं मनोवाक्कायकर्मभिः

സൃഷ്ടിയുടെ ആരംഭത്തിൽ ഭഗവാൻ ബ്രഹ്മൻ സർവ്വ പ്രജകളെയും സൃഷ്ടിച്ചിട്ടും മനസ്സിൽ ഒരിക്കലും തൃപ്തി ഉണ്ടായില്ല; അതുകൊണ്ട് മനോവാക്‌കായകർമ്മങ്ങളാൽ ദീർഘകാലം തപസ്സു ചെയ്തു।

Verse 9

ततः प्रसन्नो भगवान्सलक्ष्मीको जनार्दनः / वरेण च्छन्दयामास वरदः सर्वदेहिनाम्

അപ്പോൾ ലക്ഷ്മീസഹിതനായ ഭഗവാൻ ജനാർദനൻ പ്രസന്നനായി; സർവ്വ ദേഹധാരികൾക്കും വരദാതാവായ അദ്ദേഹം വരം നൽകി (ബ്രഹ്മനെ) സന്തോഷിപ്പിച്ചു।

Verse 10

ब्रह्मोवाच / यदि तुष्टो ऽसि भगवन्ननायासेन वै जगत् / चराचरयुतं चैतत्सृजामि त्वत्प्रसादतः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു— ഭഗവാനേ! നിങ്ങൾ പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, നിങ്ങളുടെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ പ്രയാസമില്ലാതെ ചരാചരങ്ങളോടുകൂടിയ ഈ ലോകം സൃഷ്ടിക്കും।

Verse 11

एवमुक्तो विधात्रा तु महाल क्ष्मीमुदैक्षत / तदा प्रादुरभूस्त्वं हि जगन्मोहनरूपधृक्

വിധാതാവ് (ബ്രഹ്മാവ്) ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹം മഹാലക്ഷ്മിയെ നോക്കി; അപ്പോൾ നിങ്ങൾ ലോകത്തെ മോഹിപ്പിക്കുന്ന രൂപം ധരിച്ചു പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 12

तवायुधार्थं दत्तं च पुष्पबाणेक्षुकार्मुकम् / विजयत्वमजेयत्वं प्रादा त्प्रमुदितो हरिः

നിന്റെ ആയുധാർത്ഥമായി പുഷ്പബാണങ്ങളും ഇക്ഷുധനുസ്സും നല്കപ്പെട്ടു; ആനന്ദിച്ച ഹരി നിനക്ക് വിജയംയും അജേയത്വവും പ്രസാദിച്ചു।

Verse 13

असौ सृजति भूतानि कारणेन स्वकर्मणा / साक्षिभूतः स्वजनतो भवान्भजतु निर्वृन्तिम्

അവൻ തന്റെ കർമ്മകാരണമാൽ ജീവികളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു; സ്വജനങ്ങളിൽ സാക്ഷിയായി നിന്നുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ പരമ നിർവൃതിയെ പ്രാപിക്കട്ടെ।

Verse 14

एष दत्तवरो ब्रह्मा त्वयि विन्यस्य तद्भरम् / मनसो निर्वृतिं प्राप्य वर्तते ऽद्यापि मन्मथ

ഹേ മന്മഥാ! വരം ലഭിച്ച ഈ ബ്രഹ്മാവ് ആ ഭാരമൊക്കെയും നിനക്കേൽപ്പിച്ച് മനസ്സിന്റെ നിർവൃതി പ്രാപിച്ച് ഇന്നും നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 15

अमोघं बलवीर्यं ते न ते मोघः पराक्रमः

നിന്റെ ബലവും വീര്യവും അമോഘം; നിന്റെ പരാക്രമം ഒരിക്കലും വ്യർഥമാകില്ല।

Verse 16

सुकुमाराण्यमोघानि कुसुमास्त्राणि ते सदा / ब्रह्मदत्तवरो ऽयं हि तारको नाम दानवः

നിന്റെ സുകുമാരമായ കുസുമാസ്ത്രങ്ങളും സദാ അമോഘം; കാരണം ‘താരക’ എന്ന ഈ ദാനവൻ ബ്രഹ്മദത്ത വരം ലഭിച്ചവൻ ആകുന്നു।

Verse 17

बाधते सकलांल्लोकानस्मानपि विशेषतः / शिवपुत्रादृते ऽन्यत्र न भयं तस्य विद्यते

അവൻ സർവ്വ ലോകങ്ങളെയും, പ്രത്യേകിച്ച് ഞങ്ങളെയും, പീഡിപ്പിക്കുന്നു; ശിവപുത്രനെ ഒഴികെ മറ്റാരെയും അവൻ ഭയപ്പെടുന്നില്ല।

Verse 18

त्वां विनास्मिन्महाकार्ये न कश्चित्प्रवदेदपि / स्वकराच्च भवेत्कार्यं भवतो नान्यतः क्वचित्

ഹേ പ്രഭോ, അങ്ങയെ കൂടാതെ ഈ മഹാകാര്യത്തിൽ ആരും പറയുവാൻ പോലും കഴിയില്ല. ഈ കാര്യം അങ്ങയുടെ സ്വന്തം കൈകളാൽ തന്നേ സിദ്ധിക്കും; മറ്റെവിടെയുമല്ല.

Verse 19

आत्म्यैक्यधयाननिरतः शिवो गौर्या समन्वितः / हिमाचलतले रम्ये वर्तते मुनिभिर्वृतः

ആത്മൈക്യധ്യാനത്തിൽ നിരതനായ ശിവൻ, ഗൗരിയോടുകൂടി, രമ്യമായ ഹിമാചലത്തിന്റെ അടിവാരത്തിൽ മുനിമാർ ചുറ്റിനിന്ന് വസിക്കുന്നു.

Verse 20

तं नियोजय गौर्यां तु जनिष्यति च तत्सुतः / ईषत्कार्यमिदं कृत्वा त्रायस्वास्मान्महाबल

അവനെ ഗൗരിയിലേക്കു നിയോഗിക്കൂ; അപ്പോൾ അവന്റെ പുത്രനും ജനിക്കും. ഹേ മഹാബലവാനേ, ഈ ചെറിയ കാര്യം ചെയ്തു ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ.

Verse 21

एवमभ्यर्थितो देवैः स्तूयमानो मुहुर्मुहुः / जगामात्मविनाशाय यतो हिमवतस्तटम्

ഇങ്ങനെ ദേവന്മാർ അപേക്ഷിക്കുകയും ആവർത്തിച്ച് സ്തുതിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, അവൻ ആത്മവിനാശാർത്ഥം ഹിമവാന്റെ തീരത്തേക്കു പോയി.

Verse 22

किमप्याराधयान्तं तु ध्यानसंमीलितेक्षणम् / ददर्शेशानमासीनं कुसुमषुरुदायुधः

അൽപ്പം ആരാധന ചെയ്തുകൊണ്ടിരിക്കെ, ധ്യാനത്തിൽ കണ്ണുകൾ അടച്ചിരുന്ന, ആസീനനായ ഈശാനനെ അവൻ കണ്ടു; അവന്റെ ആയുധം പുഷ്പബാണങ്ങൾ ആയിരുന്നു.

Verse 23

एतस्मिन्नन्तरे तत्र हिमवत्तनया शिवम् / आरिराधयिषुश्चा गाद्बिभ्राणा रूपमद्भुतम्

അതിനിടയിൽ അവിടെ ഹിമവാന്റെ പുത്രിയായ ഗിരിജ അത്ഭുതരൂപം ധരിച്ചു ശിവനെ ആരാധിക്കുവാൻ പോയി।

Verse 24

समेत्य शम्भुं गिरिजां गन्धपुष्पोपहारकैः / शुश्रूषणपरां तत्र ददर्शातिबलः स्मरः

ഗിരിജ ഗന്ധവും പുഷ്പവും ഉപഹാരമായി കൊണ്ടു ശംഭുവിനെ സമീപിച്ചു; അവിടെ ശുശ്രൂഷയിൽ ലീനയായ അവളെ അതിബലനായ സ്മരൻ കണ്ടു।

Verse 25

अदृश्यः सर्वभूतानान्नातिदूरे ऽस्य संस्थितः / सुमनोमार्गणैरग्र्यैस्स विव्याध महेश्वरम्

സകലഭൂതങ്ങൾക്കും അദൃശ്യനായി, അവൻ അത്ര ദൂരമല്ലാതെ നിന്നു; ശ്രേഷ്ഠ പുഷ്പബാണങ്ങളാൽ മഹേശ്വരനെ വേദനിപ്പിച്ചു।

Verse 26

विस्मृत्य स हि कार्याणि बाणविद्धो ऽन्तिके स्थिताम् / गौरीं विलोकयामास मन्मथाविष्टचेतनः

ബാണവേദനയേറ്റ് അവൻ തന്റെ കാര്യങ്ങൾ മറന്നു; മന്മഥാവിഷ്ടചിത്തനായി സമീപത്തിരുന്ന ഗൗരിയെ നോക്കിത്തുടങ്ങി।

Verse 27

धृतिमालंब्य तु पुनः किमेतदिति चिन्तयन् / ददर्शाग्रे तु सन्नद्धं मन्मथं कुसुमायुधम्

വീണ്ടും ധൈര്യം പിടിച്ച് ‘ഇതെന്ത്?’ എന്നു ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട്, മുന്നിൽ സന്നദ്ധനായ കുസുമായുധൻ മന്മഥനെ അവൻ കണ്ടു।

Verse 28

तं दृष्ट्वा कुपितः शूली त्रैलोक्यदहनक्षमः / तार्तीयं चक्षुरुन्मील्य ददाह मकरध्वजम्

അവനെ കണ്ടു ശൂലധാരിയായ ശിവൻ ക്രോധിച്ചു; ത്രിലോകം ദഹിപ്പാൻ ശേഷിയുള്ളവൻ. മൂന്നാം കണ്ണ് തുറന്ന് മകരധ്വജൻ (കാമദേവൻ)നെ ദഹിപ്പിച്ചു.

Verse 29

शिवेनैवमवज्ञाता दुःखिता शैलकन्यका / अनुज्ञया ततः पित्रोस्तपः कर्तुमगाद्वनम्

ശിവൻ ഇങ്ങനെ അവഗണിച്ചതാൽ ശൈലകന്യക (പാർവതി) ദുഃഖിതയായി. പിന്നെ പിതാവിന്റെ അനുവാദത്തോടെ തപസ്സിനായി വനത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 30

अथ तद्भस्म संवीक्ष्य चित्रकर्मा गणेश्वरः / तद्भस्मना तु पुरुषं चित्राकारं चकार सः

അപ്പോൾ ആ ഭസ്മം കണ്ട ഗണേശ്വരനായ ചിത്രകർമ്മൻ, അതേ ഭസ്മം കൊണ്ടു വിചിത്രാകാരമുള്ള ഒരു പുരുഷനെ സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 31

तं विचित्रतनुं रुद्रो ददर्शाग्रे तु पूरुषम् / तत्क्षणाज्जात जीवो ऽभून्मूर्तिमानिव मन्मथः / महाबलो ऽतितेजस्वी मध्याह्नार्कसमप्रभः

രുദ്രൻ മുന്നിൽ ആ വിചിത്രദേഹനായ പുരുഷനെ കണ്ടു. അതേ ക്ഷണത്തിൽ അവൻ ജീവൻ പ്രാപിച്ചു; മൂർത്തിമാനായ മന്മഥനെന്നപോലെ—മഹാബലവാൻ, അതിതേജസ്വി, മധ്യാഹ്നസൂര്യസമപ്രഭൻ.

Verse 32

तं चित्रकर्मा बाहुभ्यां समालिङ्ग्य मुदान्वितः / स्तुहि वाल महादेवं स तु सर्वार्थसिद्धिदः

ചിത്രകർമ്മൻ ആനന്ദത്തോടെ അവനെ ഇരുകൈകളാൽ ആലിംഗനം ചെയ്ത് പറഞ്ഞു—“വത്സാ, മഹാദേവനെ സ്തുതിക്ക; അവൻ സർവാർത്ഥസിദ്ധിദാതാവാണ്.”

Verse 33

इत्युक्त्वा शतरुद्रीयमुपादिशदमेयधीः / ननाम शतशो रुद्रं शतरुद्रियमाजपन्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അളവറ്റ ബുദ്ധിയുള്ളവൻ ശതരുദ്രീയം ഉപദേശിച്ചു. പിന്നെ ശതരുദ്രീയം ജപിച്ചുകൊണ്ട് നൂറുനൂറായി രുദ്രനെ നമസ്കരിച്ചു.

Verse 34

ततः प्रसन्नो भगवान्महादेवो वृषध्वजः / वरेण च्छन्दयामास वरं वव्रे स बालकः

അപ്പോൾ വൃഷധ്വജനായ ഭഗവാൻ മഹാദേവൻ പ്രസന്നനായി വരം നൽകാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. ആ ബാലകനും ഒരു വരം അപേക്ഷിച്ചു.

Verse 35

प्रतिद्वन्द्विबलार्थं तु मद्बलेनोपयोक्ष्यति / तदस्त्रशस्त्रमुख्यानि वृथा कुर्वन्तु नो मम

പ്രതിദ്വന്ദ്വിയുടെ ബലത്തിനായി അവൻ എന്റെ ബലമേ ഉപയോഗിക്കട്ടെ; അതിനാൽ എന്റെ വിരുദ്ധമായി അവന്റെ പ്രധാന ആയുധാസ്ത്രങ്ങൾ എല്ലാം വ്യർത്ഥമാകട്ടെ.

Verse 36

तथेति तत्प्रतिश्रुत्य विचार्य किमपि प्रभुः / षष्टिवर्षसहस्राणि राज्यमस्मै ददौ पुनः

‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞു അവന്റെ വാക്ക് അംഗീകരിച്ച് പ്രഭു കുറെ ആലോചിച്ചു; പിന്നെ അവനു വീണ്ടും അറുപതിനായിരം വർഷത്തെ രാജ്യം നൽകി.

Verse 37

एतद्दृष्ट्वा तु चरितं धाता भण्डिति भण्डिति / यदुवाच ततो नाम्ना भण्डो लोकेषु कथ्यते

ഈ ചരിതം കണ്ട ധാതാവ് ‘ഭണ്ഡി! ഭണ്ഡി!’ എന്നു വിളിച്ചു; ധാതാവ് പറഞ്ഞ ആ നാമം കൊണ്ടുതന്നെ അവൻ ലോകങ്ങളിൽ ‘ഭണ്ഡ’ എന്നു അറിയപ്പെട്ടു.

Verse 38

इति दत्त्वा वरं तस्मै सर्वैर्मुनिगणैर्वृतः / दत्त्वास्त्राणि च शस्त्राणि तत्रैवान्तरधाच्च सः

ഇങ്ങനെ അവനു വരം നല്കി, എല്ലാ മുനിഗണങ്ങളാലും ചുറ്റപ്പെട്ട അദ്ദേഹം, അസ്ത്രങ്ങളും ശസ്ത്രങ്ങളും നൽകി അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു।