Adhyaya 16

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वीतीये ऽनुषङ्गपादे पृथिव्यायामविस्तरो नाम पञ्चदशो ऽध्यायः सूत उवाच एवमेव निसर्गो वै वर्षाणां भारते शुभे / दृष्टः परमतत्त्वज्ञैर्भूयः किं वर्णयामि वः

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിൽ, വായുപ്രോക്ത പൂർവഭാഗത്തിലെ ദ്വിതീയ അനുഷംഗപാദത്തിൽ ‘പൃഥിവ്യായാമവിസ്തര’ എന്ന പതിനഞ്ചാം അധ്യായം. സൂതൻ പറഞ്ഞു—ശുഭമായ ഭാരതവർഷത്തിലെ വർഷങ്ങളുടെ സൃഷ്ടിക്രമം ഇങ്ങനെയേ; പരമതത്ത്വജ്ഞർ അത് ദർശിച്ചിട്ടുണ്ട്; ഇനി ഞാൻ നിങ്ങളോട് എന്ത് കൂടി വർണ്ണിക്കണം?

Verse 2

ऋषिरुवाच यदिदं भारतं वर्षं यस्मिन्स्वायंभुवादयः / चतुर्दशैते मनवः प्रजासर्गे ऽभवन्पुनः

ഋഷി പറഞ്ഞു—ഇത് ഭാരതവർഷം; ഇതിൽ സ്വായംഭുവ മുതലായ ഈ പതിനാലു മനുക്കൾ പ്രജാസൃഷ്ടിയിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 3

एतद्वेदितुमिच्छामस्तन्नो निगद सत्त्मः / एतच्छ्रुतवचस्तेषामब्रवीद्रोमहर्षणः

ഞങ്ങൾ ഇത് അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഹേ ശ്രേഷ്ഠപുരുഷാ, ഞങ്ങളോട് പറയുക. അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് രോമഹർഷണൻ (സൂതൻ) പറഞ്ഞു.

Verse 4

अत्र वो वर्णयिष्यामि वर्षे ऽस्मिन् भारते प्रजाः / इदं तु मध्यमं चित्रं शुभाशुभफलोदयम्

ഇപ്പോൾ ഈ ഭാരതവർഷത്തിലെ പ്രജകളെ ഞാൻ വർണ്ണിക്കും; ഇത് മധ്യലോകത്തിന്റെ വിചിത്രചിത്രം, ഇവിടെ ശുഭാശുഭ ഫലങ്ങൾ ഉദയം ചെയ്യുന്നു.

Verse 5

उत्तरं यत्ममुद्रस्य हिमवद्दक्षिणं च यत् / वर्षं तद्भारतं नाम यत्रेयं भारती प्रजा

സമുദ്രത്തിന്റെ വടക്കിലും ഹിമവാന്റെ തെക്കിലും ഉള്ള ദേശമാണ് ‘ഭാരതവർഷം’; അവിടെയാണ് ഈ ഭാരതീയ പ്രജകൾ വസിക്കുന്നത്।

Verse 6

भरणाच्च प्रजानां वै मनुर्भरत उच्यते / निरुक्तवचनाच्चैवं वर्षं तद्भारतं स्मृतम्

പ്രജകളെ പോഷിച്ചു ധരിച്ചതിനാൽ മനു ‘ഭരതൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; ഈ നിരുക്തിവചനപ്രകാരം ആ ദേശം ‘ഭാരതവർഷം’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 7

इतः स्वर्गश्च मोक्षश्च मध्यश्चान्तश्च गम्यते / न खल्वन्यत्र मर्त्यानां भूमौ कर्म विधीयते

ഇവിടുനിന്നുതന്നെ സ്വർഗവും മോക്ഷവും, മധ്യവും അന്തവും (പരമഗതി) പ്രാപ്യമാകുന്നു; മറ്റെവിടെയും മർത്ത്യർക്കായി കർമ്മവിധാനം ഇല്ല।

Verse 8

भारतस्यास्य वर्षस्य नव भेदान्निबोधत / समुद्रातरिता ज्ञेयास्ते त्वगम्याः परस्परम्

ഈ ഭാരതവർഷത്തിന്റെ ഒൻപത് വിഭാഗങ്ങളെ അറിയുക; അവ സമുദ്രങ്ങളാൽ വേർതിരിക്കപ്പെട്ടവയും പരസ്പരം അഗമ്യങ്ങളുമാണ്।

Verse 9

इन्द्रद्वीपः कशेरूमांस्ताम्रवर्णो गभस्तिमान् / नागद्वीपस्तथा सौम्यो गान्धर्वस्त्वथ वारुणः

ഇന്ദ്രദ്വീപം, കശേരുമാൻ, താമ്രവർണം, ഗഭസ്തിമാൻ; അതുപോലെ നാഗദ്വീപം, സൗമ്യം, ഗാന്ധർവ്വം, പിന്നെ വാരുണം—ഇവയാണ് (ദ്വീപങ്ങൾ) എന്ന് പറയുന്നു।

Verse 10

अयं तु नवमस्तेषां द्वीपः सागरसंवृतः / योजनानां सहस्रे तु द्वीपो ऽयं दक्षिणोत्तरात्

ഇത് അവയിൽ ഒമ്പതാമത്തെ ദ്വീപാണ്; സമുദ്രം ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നു. തെക്കിൽ നിന്ന് വടക്കുവരെ ഈ ദ്വീപിന്റെ വ്യാപ്തി സഹസ്ര യോജനമാണ്.

Verse 11

आयतो ह्याकुमार्य्या वै चागङ्गाप्रभवाच्च वै / तिर्यगुत्तरविस्तीर्मः सहस्राणि नवैव तु

ഈ ദ്വീപ് ആകുമാര്യ മുതൽ ആഗംഗാപ്രഭവം വരെ ദൈർഘ്യത്തിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. തിരശ്ചീനമായും വടക്കോട്ടുമായി ഇതിന്റെ വ്യാപ്തി ഒമ്പത് സഹസ്രമാണ്.

Verse 12

द्वीपो ह्युपनिविष्टो ऽयं म्लेच्छैरन्तेषु सर्वशः / पूर्वे किराता ह्यस्यान्ते पश्चिमे यवनाः स्मृताः

ഈ ദ്വീപിന്റെ അതിരുകളിലൊക്കെയും മ്ലേച്ഛർ വസിച്ചിരിക്കുന്നു. ഇതിന്റെ കിഴക്കേ അറ്റത്ത് കിരാതരും പടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്ത് യവനരും എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 13

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मध्ये शूद्राश्च भागशः / इज्यायुधवणिज्याभिर्वर्त्तयन्तो व्यवस्थिताः

മദ്ധ്യഭാഗത്ത് ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ എന്നിവർ തത്തത്ത ഭാഗങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. അവർ യജ്ഞാരാധന, ആയുധധർമ്മം, വാണിജ്യം മുതലായ കർമങ്ങളാൽ ജീവിക്കുന്നു.

Verse 14

तेषां संव्यवहारो ऽत्र वर्त्तते वै परस्परम् / धर्मार्थकामसंयुक्तो वर्णानां तु स्वकर्मसु

ഇവിടെ അവരുടെ പരസ്പര ഇടപാടുകളും ആചാരങ്ങളും തുടരുന്നു. വർണങ്ങളുടെ സ്വകർമങ്ങളിൽ ഈ വ്യവഹാരം ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം എന്നിവയോടു ചേർന്നിരിക്കുന്നു.

Verse 15

संकल्पः पञ्चमानां च ह्याश्रमाणां यथाविधि / इह स्वर्गापवर्गार्थं प्रवृत्तिर्येषु मानुषी

അഞ്ചാശ്രമങ്ങളുടെ യഥാവിധി സംकल्पം ഉണ്ട്; അവയിൽ മനുഷ്യരുടെ പ്രവൃത്തി ഇവിടെ സ്വർഗ്ഗവും അപവർഗ്ഗവും (മോക്ഷവും) നേടുവാനാണ്।

Verse 16

यस्त्वयं नवमो द्वीपस्तिर्यगायाम उच्यते / कृत्स्नं जयति यो ह्येनं सम्राडित्यभिधीयते

ഈ ഒൻപതാം ദ്വീപിനെ ‘തിര്യഗായാമ’ എന്നു പറയുന്നു; ഇതിനെ മുഴുവനായി ജയിക്കുന്നവൻ ‘സമ്രാട്’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 17

अयं लोकस्तु वै सम्राडन्तरिक्षं विराट् स्मृतम् / स्वराडसौ स्मृतो लौकः पुनर्वक्ष्यामि विस्तरात्

ഈ ലോകം ‘സമ്രാട്’ എന്നു; അന്തരീക്ഷം ‘വിരാട്’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. ആ ലോകം ‘സ്വരാട്’ എന്നു പ്രസിദ്ധം; പിന്നെ ഞാൻ വിശദമായി പറയും।

Verse 18

सप्तैवास्मिन्सुपर्वाणो विश्रुताः कुल पर्वताः / महेन्द्रो मलयः सह्यः शुक्तिमानृक्षपर्वतः

ഇവിടെ ഏഴ് പ്രസിദ്ധ കുലപർവതങ്ങളുണ്ട്—മഹേന്ദ്ര, മലയം, സഹ്യ, ശുക്തിമാൻ, ഋക്ഷപർവതം (മുതലായവ).

Verse 19

विन्ध्यश्च पारियात्रश्च सप्तैते कुलपर्वताः / तेषां सहस्रश्चान्ये पर्व तास्तु समीपगाः

വിംധ്യയും പാരിയാത്രയും—ഇവയാണ് ആ ഏഴ് കുലപർവതങ്ങൾ; ഇവയുടെ സമീപത്ത് ആയിരക്കണക്കിന് മറ്റു പർവതങ്ങളും ഉണ്ട്।

Verse 20

अविज्ञाताः सारवन्तो विपुलाश्चित्रसानवः / संदरः पर्वतश्रेष्ठो वैहारो दुर्दुरस्तथा

ചില പർവതങ്ങൾ ഇന്നും അപരിചിതങ്ങളാണ്—സാരസമ്പന്നവും വിശാലവും വിചിത്രശിഖരങ്ങളുമുള്ളവ. അവയിൽ സന്ദരൻ പർവതശ്രേഷ്ഠൻ; വൈഹാരനും ദുര്ദുരനും അങ്ങനെ തന്നെ.

Verse 21

कोलाहलः ससुरसो मैनाको वैद्युतस्तथा / वातन्धमो नागगिरिस्तथा पाण्डुरपर्वतः

കോലാഹലൻ, സസുരസൻ, മൈനാകൻ, വൈദ്യുതൻ; അതുപോലെ വാതന്ധമൻ, നാഗഗിരി, പാണ്ഡുരപർവതവും (ഉള്ളവയാണ്).

Verse 22

तुङ्गप्रस्थः कृष्णगिरिर्गोधनो गिरिरेव च / पुष्पगिर्युज्जयन्तौ च शैलो रैवतकस्तथा

തുങ്ഗപ്രസ്ഥം, കൃഷ്ണഗിരി, ഗോധനപർവതം; കൂടാതെ പുഷ്പഗിരി, ഉജ്ജയന്ത; പിന്നെ ശൈലവും റൈവതകവും (ഉള്ളവയാണ്).

Verse 23

श्रीपर्वतश्चित्रकूटः कूटशैलो गिरिस्तथा / अन्ये तेभ्यो ऽपरिज्ञाता ह्रस्वाः स्वलपोपजी विनः

ശ്രീപർവതം, ചിത്രകൂടം, കൂടശൈലം എന്നീ പർവതങ്ങൾ; കൂടാതെ അവയ്ക്കപ്പുറം അപരിചിതമായ മറ്റും ഉണ്ട്—ചെറുതും അല്പജീവികയുള്ളതും.

Verse 24

तैर्विमिश्रा जनपदा आर्या म्लेच्छाश्च भागशः / पीयन्ते यैरिमा नद्यो गङ्गा सिंधु सरस्वती

അവരാൽ ജനപദങ്ങൾ മിശ്രിതമാണ്—ഒരു ഭാഗം ആര്യർ, മറ്റൊരു ഭാഗം മ്ലേച്ഛർ. ഇവരാൽ ഈ നദികൾ—ഗംഗ, സിന്ധു, സരസ്വതി—പാനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.

Verse 25

शतद्रुश्चन्द्र भागा च यमुना सरयूस्तथा / इरावती वितस्ता च विपाशा देविका कुहूः

ശതദ്രു, ചന്ദ്രഭാഗാ, യമുന, സരയൂ; അതുപോലെ ഇരാവതി, വിതസ്താ, വിപാശാ, ദേവികാ, കുഹൂ—ഇവ പുണ്യനദികളാണ്.

Verse 26

गोमती धूतपापा च बुद्बुदा च दृषद्वती / कौशकी त्रिदिवा चैव निष्ठीवी गेडकी तथा

ഗോമതി, ധൂതപാപാ, ബുദ്ബുദാ, ദൃഷദ്വതി; കൂടാതെ കൗശകീ, ത്രിദിവാ, നിഷ്ഠീവീ, ഗേഡകീ—ഇവയും പുണ്യനദികളാണ്.

Verse 27

चक्षुर्लोहित इत्येता हिमवत्पादनिस्सृताः / वेदस्मृतिर्वेदवती वृत्रघ्नी सिंधु रेव च

ചക്ഷു, ലോഹിത—ഇവ ഹിമവാന്റെ പാദങ്ങളിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചവ; കൂടാതെ വേദസ്മൃതി, വേദവതി, വൃത്രഘ്നീ, സിന്ധു, റേവാ എന്നിവയും.

Verse 28

वर्णाशा नन्दना चैव सदानीरा महानदी / पाशा चर्मण्वतीनूपा विदिशा वेत्रवत्यपि

വർണാശാ, നന്ദനാ; സദാനീരാ, മഹാനദീ; കൂടാതെ പാശാ, ചർമണ്വതി, നൂപാ, വിദിശാ, വേത്രവതി എന്നിവയും (പുണ്യനദികൾ).

Verse 29

क्षिप्रा ह्यवन्ति च तथा पारियात्राश्रयाः स्मृताः / शोणो महानदश्चैव नर्म्मदा सुरसा क्रिया

ക്ഷിപ്രാ, അവന്തി—ഇവ പാരിയാത്ര പർവതാശ്രിതങ്ങളെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; കൂടാതെ ശോണം, മഹാനദം, നർമദാ, സുരസാ, ക്രിയാ എന്നിവയും.

Verse 30

मन्दाकिनी दशार्णा च चित्रकूटा तथैव च / तमसा पिप्पला श्येना करमोदा पिशाचिका

മന്ദാകിനി, ദശാർണാ, ചിത്രകൂടാ; അതുപോലെ തമസാ, പിപ്പലാ, ശ്യേനാ, കരമോദാ, പിശാചികാ—ഇവ പുണ്യനദികളാണ്.

Verse 31

चित्रोपला विशाला च बञ्जुला वास्तुवाहिनी / सनेरुजा शुक्तिमती मङ्कुती त्रिदिवा क्रतुः

ചിത്രോപലാ, വിശാലാ, ബഞ്ജുലാ; കൂടാതെ വാസ്തുവാഹിനി, സനേരുജാ, ശുക്തിമതി, മങ്കുതി, ത്രിദിവാ, ക്രതുḥ—ഇവയും പുണ്യനദികളാണ്.

Verse 32

ऋक्षवत्संप्रसूतास्ता नद्यो मणिजलाः शिवाः / तापी पयोष्णी निर्विन्ध्या सृपा च निषधा नदी

ഋക്ഷവത് പർവതത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച, മാണിക്യജലപോലെ നിർമ്മലവും ശിവമംഗളകരവുമായ നദികൾ—താപീ, പയോഷ്ണീ, നിർവിന്ധ്യാ, സൃപാ, നിഷധാ നദി.

Verse 33

वेणी वैतरणी चैव क्षिप्रा वाला कुमुद्वती / तोया चैव महागौरी दुर्गा वान्नशिला तथा

വേണി, വൈതരണി; ക്ഷിപ്രാ, വാലാ, കുമുദ്വതി; കൂടാതെ തോയാ, മഹാഗൗരി, ദുര്‍ഗ്ഗാ, വാന്നശിലാ—ഇവ പുണ്യനദികളാണ്.

Verse 34

विन्ध्यपादप्रसूतास्ता नद्यः पुण्यजलाः शुभाः / गोदावरी भीमरथी कृष्णवेणाथ बञ्जुला

വിംധ്യപർവതത്തിന്റെ പാദത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച, പുണ്യജലമുള്ള ശുഭനദികൾ—ഗോദാവരി, ഭീമരഥീ, കൃഷ്ണവേണാ, ബഞ്ജുലാ.

Verse 35

तुङ्गभद्रा सुप्रयोगा बाह्या कावेर्यथापि च / दक्षिणप्रवहा नद्यः सह्य पादाद्विनिःस्मृताः

തുങ്ഗഭദ്ര, സുപ്രയോഗ, ബാഹ്യ, കൂടാതെ കാവേരി—ഇവ സഹ്യപർവതത്തിന്റെ പാദത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച ദക്ഷിണപ്രവാഹ നദികളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 36

कृतमाला ताम्रपर्णी पुष्पजात्युत्पलावती / नद्यो ऽभिजाता मलयात्सर्वाः शीतजलाः शुभाः

കൃതമാലാ, താമ്രപർണി, പുഷ്പജാതി, ഉത്പലാവതി—ഇവയെല്ലാം മലയപർവതത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച, ശീതളജലമുള്ള ശുഭനദികളാണ്।

Verse 37

त्रिसामा ऋषिकुल्या च बञ्जुला त्रिदिवाबला / लाङ्गूलिनी वंशधरा महेन्द्रतनयाः स्मृताः

ത്രിസാമാ, ഋഷികുല്യാ, ബഞ്ജുലാ, ത്രിദിവാബലാ, ലാങ്ഗൂലിനി, വംശധരാ—ഇവ മഹേന്ദ്രപർവതത്തിന്റെ പുത്രികളായ നദികളെന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 38

ऋषिकुल्या कुमारी च मन्दगा मन्दगामिनी / कृपा पलाशिनी चैव शुक्तिमत्प्रभवाः स्मृताः

ഋഷികുല്യാ, കുമാരി, മന്ദഗാ, മന്ദഗാമിനി, കൃപാ, പലാശിനി—ഇവ ശുക്തിമത് പർവതത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച നദികളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 39

तास्तु नद्यः सरस्वत्यः सर्वा गङ्गाः समुद्रगाः / विश्वस्य मातरः सर्वा जगत्पापहराः स्मृताः

ആ നദികൾ സർസ്വതീസ്വരൂപിണികൾ; എല്ലാം ഗംഗകളായി സമുദ്രത്തിലേക്ക് ഒഴുകുന്നു. അവ വിശ്വത്തിന്റെ മാതാക്കളും ലോകപാപഹാരിണികളും എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 40

तासां नद्युपनद्यो ऽन्याः शतशो ऽथ सहस्रशः / तास्विमे कुरुपाञ्चालाः शाल्वा माद्रेयजाङ्गलाः

ആ നദികൾക്ക് മറ്റും നൂറുകളായും ആയിരങ്ങളായും ഉപനദികൾ ഉണ്ട്; അവയുടെ തീരദേശങ്ങളിൽ കുരു-പാഞ്ചാലർ, ശാൽവർ, മാദ്രേയർ, ജാങ്ഗലർ എന്നിവർ വസിക്കുന്നു।

Verse 41

शूरसेना भद्रकारा बोधाः सहपटच्चराः / मत्स्याः कुशल्याः सौशल्याः कुन्तलाः काशिकोशलाः

ശൂരസേനർ, ഭദ്രകാരർ, ബോധർ, പടച്ചരർ എന്നിവരോടൊപ്പം; മത്സ്യർ, കുശല്യർ, സൗശല്യർ, കുന്തലർ, കാശി-കോശലർ എന്നിവരും ഉണ്ട്।

Verse 42

गोधा भद्राः करिङ्गाश्च मागधाश्चोत्कलैः सह / मध्यदेश्या जनपदाः प्रायशस्त्त्र कीर्त्तिताः

ഗോധർ, ഭദ്രർ, കരിങ്ങർ, ഉത്കലരോടൊപ്പം മാഗധർ—മധ്യദേശത്തിലെ ഈ ജനപദങ്ങൾ ഇവിടെ പ്രായശഃ എല്ലാം പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 43

सह्यस्य चौत्तरान्तेषु यत्र गोदावरी नदी / पृथिव्यामपि कृत्स्नायां स प्रदेशो मनोरमः

സഹ്യപർവതത്തിന്റെ ഉത്തരാന്തത്തിൽ ഗോദാവരി നദി ഒഴുകുന്നിടം—ആ പ്രദേശം സമസ്ത ഭൂമിയിലും അത്യന്തം മനോഹരമാണ്।

Verse 44

तत्र गोवर्धनं नाम पुरं रामेण निर्मितम् / रामप्रियाथ स्वर्गीया वृक्ष दिव्यास्त थौषधीः

അവിടെ ‘ഗോവർധനം’ എന്ന നഗരം രാമൻ നിർമ്മിച്ചു; അവിടെ രാമനു പ്രിയമായ സ്വർഗീയ ദിവ്യവൃക്ഷങ്ങളും ഔഷധികളും നിലനിൽക്കുന്നു।

Verse 45

भरद्वाजेन मुनिना तत्प्रियार्थे ऽवरोपिताः / अतः पुर्वरोद्देशस्तेन जज्ञे मनोरमः

മുനി ഭരദ്വാജൻ അവന്റെ പ്രിയാർത്ഥം അവയെ നട്ടു; അതിനാൽ ആ ദേശത്തിന്റെ പൂർവ്വഭാഗം മനോഹരമായി ഉദിച്ചു।

Verse 46

बाह्लीका वाटधानाश्च आभीरा कालतोयकाः / अपरान्ताश्च मुह्माश्च पाञ्चलाश्चर्ममण्डलाः

ബാഹ്ലീകർ, വാടധാനർ, ആഭീരർ, കാലതോയകർ; അപരാന്തർ, മുഹ്മർ, പാഞ്ചാലർ—ഇവർ ചർമമണ്ഡലദേശവാസികൾ ആയിരുന്നു।

Verse 47

गान्धारा यवनाश्चैव सिंधुसौवीरमण्डलाः / चीनाश्चैव तुषाराश्च पल्लवा गिरिगह्वराः

ഗാന്ധാരർ, യവനർ, സിന്ധു-സൗവീരമണ്ഡലക്കാർ; ചീനർ, തുഷാരർ, പല്ലവർ—ഇവർ പർവ്വതഗുഹകളിൽ പാർക്കുന്നവർ।

Verse 48

शाका भद्राः कुलिन्दाश्च पारदा विन्ध्यचूलिकाः / अभीषाहा उलूताश्च केकया दशामालिकाः

ശാകർ, ഭദ്രർ, കുലിന്ദർ, പാരദർ, വിന്ധ്യചൂലികർ; അഭീഷാഹർ, ഉലൂതർ, കേകയർ, ദശാമാലികർ—ഇവരും പല ജനപദങ്ങൾ।

Verse 49

ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्चैव वैश्यशूद्रकुलानि तु / कांवोजा दरदाश्चैव बर्बरा अङ्गलौहिकाः

ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യ-ശൂദ്ര കുലങ്ങൾ; കൂടാതെ കാംബോജർ, ദരദർ, ബർബരർ, അങ്കലൗഹികർ—ഇവരും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 50

अत्रयः सभरद्वाजाः प्रस्थलाश्च दशेरकाः / लमकास्तालशालाश्च भूषिका ईजिकैः सह

ഇവിടെ അത്രയർ, ഭരദ്വാജരോടുകൂടിയവർ, പ്രസ്ഥലരും ദശേരകരും; കൂടാതെ ലമകർ, താലശാലർ, ഭൂഷികർ—ഈജികരോടൊപ്പം—എന്നിങ്ങനെ പറയുന്നു.

Verse 51

एते देशा उदीच्या वै प्राच्यान्देशान्निबोधत / अङ्गवङ्गा श्चोलभद्राः किरातानां च जातयः / तोमरा हंसभङ्गाश्च काश्मीरास्तङ्गणास्तथा

ഇവ വടക്കുദിക്കിലെ ദേശങ്ങൾ; ഇനി കിഴക്കൻ ദേശങ്ങളും അറിഞ്ഞുകൊൾക—അംഗ, വംഗ, ചോലഭദ്ര; കിരാതരുടെ വിവിധ ജാതികൾ; കൂടാതെ തോമര, ഹംസഭംഗ, കാശ്മീര, തംഗണ എന്നിവയും.

Verse 52

झिल्लिकाश्चाहुकाश्चैव हूणदर्वास्तथैव च

ഝില്ലികർ, ആഹുകർ; അതുപോലെ ഹൂണരും ദർവരും കൂടി (ഉണ്ട്).

Verse 53

अन्ध्रवाका मुद्गरका अन्तर्गिरिबहिर्गिराः / ततः प्लवङ्गवो ज्ञेया मलदा मलवर्तिकाः

അന്ധ്രവാകർ, മുദ്ഗരകർ, അന്തർഗിരി-ബഹിർഗിരി; തുടർന്ന് പ്ലവംഗവർ—മലദരും മലവർത്തികരും—എന്നിവയും അറിയേണ്ടതാണ്.

Verse 54

समन्तराः प्रावृषेया भार्गवा गोपपार्थिवाः / प्राग्ज्योतिषाश्च पुण्ड्राश्च विदेहास्ताम्रलिप्तकाः

സമന്തരർ, പ്രാവൃഷേയർ, ഭാർഗവർ, ഗോപപാർത്ഥിവർ; കൂടാതെ പ്രാഗ്ജ്യോതിഷർ, പുണ്ഡ്രർ, വിദേഹർ, താമ്രലിപ്തകർ—ഇവരും (ഉണ്ട്).

Verse 55

मल्ला मगधगोनर्दाः प्राच्यां जनपदाः स्मृताः / अथापरे जनपदा दक्षिणापथवासिनः

മല്ല, മഗധ, ഗോണർദർ—ഇവർ പ്രാച്യദേശത്തിലെ ജനപദങ്ങളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; മറ്റു ജനപദങ്ങൾ ദക്ഷിണാപഥവാസികൾ.

Verse 56

पण्ड्याश्च केरलाश्चैव चोलाः कुल्यास्तथैव च / सेतुका मूषिकाश्चैव क्षपणा वनवासिकाः

പാണ്ഡ്യർ, കേരളർ, ചോളർ, കുല്യർ; കൂടാതെ സേതുകർ, മൂഷികർ, ക്ഷപണർ, വനവാസികൾ—ഇവ (ദക്ഷിണ) ജനപദങ്ങൾ.

Verse 57

माहराष्ट्रा महिषिकाः कलिङ्गश्चैव सर्वशः / आभीराश्च सहैषीका आटव्या सारवास्तथा

മഹാരാഷ്ട്രർ, മഹിഷികർ, എല്ലായിടത്തും കലിംഗർ; കൂടാതെ ആഭീരർ, സഹൈഷീകർ, ആടവ്യർ, സാരവർ—ഇവയും ജനപദങ്ങൾ.

Verse 58

पुलिन्दा विन्ध्यमौलीया वैदर्भा दण्डकैः सह / पौरिका मौलिकाश्चैव श्मका भोगवर्द्धिनाः

പുലിന്ദർ, വിന്ധ്യമൗലീയർ, വൈദർഭർ—ദണ്ഡകരോടൊപ്പം; കൂടാതെ പൗരികർ, മൗലികർ, ശ്മകർ, ഭോഗവർദ്ധിനർ—ഇവ ജനപദങ്ങൾ.

Verse 59

कोङ्कणाः कन्तलाश्चान्ध्राः कुलिन्दाङ्गारमारिषाः / दाक्षिणाश्चैव ये देशा अपरांस्तान्निबोधत

കൊങ്കണർ, കന്തലർ, ആന്ധ്രർ; കുലിന്ദർ, അങ്കാരർ, മാരിഷർ—ഇവ ദക്ഷിണദേശങ്ങൾ; മറ്റു ദേശങ്ങളെയും അറിഞ്ഞുകൊൾക.

Verse 60

सूर्य्यारकाः कलिवना दुर्गालाः कुन्तरौः सहः / पौलेयाश्च किराताश्च रूपकास्तापकैः सह

സൂര്യാരകർ, കലിവനർ, ദുർഗാലർ കുന്തരോടുകൂടെ; അതുപോലെ പൗലേയർ, കിരാതർ, രൂപകർ താപകരോടുകൂടെ (ഉണ്ട്).

Verse 61

तथा करीतयश्चैव सर्वे चैव करन्धराः / नासिकाश्चैव ये चान्ये ये चैवान्तरनर्मदाः

അതുപോലെ കരീതയരും എല്ലാ കരന്ധരരും; നാസികരും മറ്റു അന്തർ-നർമദാ ദേശവാസികളും കൂടെയുണ്ട്.

Verse 62

सहकच्छाः समाहेयाः सह सारस्वतैरपि / कच्छिपाश्च सुराष्ट्राश्च आनर्ताश्चर्बुदैः सह

സഹകച്ഛരും സമാഹേയരും—സാരസ്വതരോടുകൂടിയും; കച്ഛിപരും സുരാഷ്ട്രരും ആനർത്തരും—അർബുദരോടുകൂടിയും (ഉണ്ട്).

Verse 63

इत्येते अपरान्ताश्च शृणुध्वं विन्ध्यवासिनः / मलदाश्च करूथाश्च मेकलाश्चैत्कलैः सह

ഇവയാണ് അപരാന്ത ദേശങ്ങൾ—ഹേ വിന്ധ്യവാസികളേ, കേൾക്കുവിൻ; മലദരും കരൂഥരും മേക്കലരും—ഐത്കലരോടുകൂടി (ഉണ്ട്).

Verse 64

उत्तमानां दशार्णाश्च भोजाः किष्किन्धकैः सह / तोशलाः कोशलाश्चैव त्रैपुरा वैदिशास्तथा

ഉത്തമ ദേശങ്ങളിൽ ദശാർണരും ഭോജരും—കിഷ്കിന്ധകരോടുകൂടെ; തോഷലരും കോശലരും ത്രൈപുരരും വൈദിശരും കൂടെയുണ്ട്.

Verse 65

तुहुण्डा बर्बराश्चैव षट्पुरा नैषधैः सह / अनूपास्तुण्डिकेराश्च वीतिहोत्रा ह्यवन्तयः

തുഹുണ്ഡർ, ബർബരർ, ഷട്പുരർ നൈഷധരോടുകൂടെ; കൂടാതെ അനൂപർ, തുണ്ഡികേരർ, വീതിഹോത്രർ, അവന്തയർ—ഇവരെല്ലാം ജനപദങ്ങളായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു.

Verse 66

एते जनपदाः सर्वे विन्ध्यपृष्ठनिवासिनः / अतो देशान्प्रवक्ष्यामि पर्वताश्रयिणश्च ये

ഈ ജനപദങ്ങൾ എല്ലാം വിന്ധ്യപർവതത്തിന്റെ പൃഷ്ഠഭാഗത്ത് വസിക്കുന്നവരാണ്. ഇനി പർവതാശ്രിത ദേശങ്ങളെ ഞാൻ വിവരിക്കും.

Verse 67

निहीरा हंसमार्गाश्च कुपथास्तङ्गणाः शकाः / अपप्राव रणाश्चैव ऊर्णा दर्वाः सहूहुकाः

നിഹീരർ, ഹംസമാർഗർ, കുപഥർ, തംഗണർ, ശകർ; കൂടാതെ അപപ്രാവർ, രണർ, ഊർണർ, ദർവർ, സഹൂഹുകർ—ഇവരും (ജനപദങ്ങൾ) ആയി പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 68

त्रिगर्त्ता मण्डलाश्चैव किरातास्तामरैः सह / चत्वारि भारते वर्षे युगानि ऋषयो ऽब्रुवन्

ത്രിഗർത്തർ, മണ്ഡലർ, കിരാതർ താമരരോടുകൂടെ (ഉല്ലേഖിതർ). ഭാരതവർഷത്തിൽ നാല് യുഗങ്ങളുണ്ടെന്ന് ഋഷിമാർ പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 69

कृतं त्रेतायुगं चैव द्वापरं तिष्यमेव च / तेषां निसर्गं वक्ष्यामि उपरिष्टादशेषतः

കൃതം, ത്രേതായുഗം, ദ്വാപരം, തിഷ്യം—ഇവയാണ് നാല് യുഗങ്ങൾ. ഇനി അവയുടെ സ്വഭാവവും ക്രമവും ഞാൻ പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കും.