Adhyaya 9

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे ऋषिवंशवर्णनं नामाष्टमो ऽध्यायः // ८// ऋषय ऊचुः कथं द्विवारावुत्पन्ना भवानी प्राक्सती तु या / आसीद्दाक्षायणी पूर्वमुमा कथमजायत

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിൽ (വായുപ്രോക്തം) മധ്യഭാഗത്തിലെ തൃതീയ ഉപോദ്ധാതപാദത്തിൽ ‘ഋഷിവംശവർണനം’ എന്ന അഷ്ടമ അധ്യായം. ഋഷികൾ പറഞ്ഞു— മുൻപ് സതിയായിരുന്ന ഭവാനി എങ്ങനെ രണ്ടുതവണ ഉദ്ഭവിച്ചു? മുമ്പ് ദാക്ഷായണിയായിരുന്ന അവൾ ഉമയായി എങ്ങനെ ജനിച്ചു?

Verse 2

मेनायां पितृकन्यायां जनयञ्छैलराट् स्वयम् / के वै ते पितरो नाम येषां मेना तु मानसी

പിതൃകന്യയായ മേനയിൽ സ്വയം ശൈലരാജൻ സന്താനം ജനിപ്പിച്ചു. ആരുടെ മാനസിക പുത്രിയായി മേനയെ പറയുന്നു, ആ പിതാക്കന്മാർ ആരെല്ലാം, അവരുടെ നാമമെന്ത്?

Verse 3

मैनाकश्चैव दोहित्रो दौहित्री च तथा ह्युमा / एकपर्णा तथा चैव तथा चैवैकपाटला

മൈനാകൻ ദൗഹിത്രനും, ദൗഹിത്രിയായ ഉമയും; കൂടാതെ ഏകപർണയും അതുപോലെ ഏകപാടലയും.

Verse 4

गङ्गा चापि सरिच्छ्रेष्ठा सर्वासां पूर्वजा तथा / सर्वमेतत्वयोद्दिष्टं निर्देशं तस्य नो वद

ഗംഗയും—നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠ—എല്ലാവർക്കും മുൻജന്മയായവളും. ഇതെല്ലാം നീ പറഞ്ഞു; ഇനി അതിന്റെ വ്യക്തമായ നിർദ്ദേശം ഞങ്ങളോട് പറയുക.

Verse 5

श्रोतुमिच्छामि भद्रं ते श्राद्धस्य च विधिं परम् / पुत्राश्च के स्मृतास्तेषां कथं च पितरस्तु ते

നിനക്ക് മംഗളം; ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ പരമവിധി ഞാൻ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അവരുടെ പുത്രന്മാർ ആരെന്ന് സ്മൃതികൾ പറയുന്നു, അവർ എങ്ങനെ പിതാക്കളായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു?

Verse 6

कथं वा ते समुत्पन्नाः किंना मानः किमात्मकाः / स्वर्गे वै पितरो ह्येते देवानामपि देवताः

അവർ എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചു, അവരുടെ മാനമെന്നത് എന്ത്, അവരുടെ സ്വഭാവം എന്ത്? സ്വർഗത്തിൽ ഈ പിതാക്കന്മാർ ദേവന്മാരുടെയും ദേവന്മാരാണ്.

Verse 7

एवं वेदितुमिच्छामि पितॄणां सर्गमुत्तममा / यथा च दत्तमस्माभिः सार्द्धं प्रीणाति वै पितॄन्

പിതൃകളുടെ ഉത്തമ സൃഷ്ടി എങ്ങനെയെന്നു ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഞങ്ങൾ ശ്രദ്ധയോടെ നൽകിയ ദാനം പിതൃകളെ എങ്ങനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു എന്നും അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 8

यदर्थं ते न दृश्यन्ते तत्र किं कारणं स्मृतम् / स्वर्गे तु के च वर्त्तन्ते पितरो नरके व के

അവർ എന്തുകൊണ്ട് ദൃശ്യമാകുന്നില്ല—അതിന്റെ കാരണം എന്തെന്ന് പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു? പിതൃകളിൽ ആരാണ് സ്വർഗത്തിൽ വസിക്കുന്നത്, ആരാണ് നരകത്തിൽ?

Verse 9

अभिसंभाष्य पितरं पितुश्च पितरं तथा / प्रतितामहं तथा चैव त्रिषु पिण्डेषु नामतः

പിതാവ്, പിതാമഹൻ, പ്രപിതാമഹൻ—ഈ മൂവരെയും മൂന്ന് പിണ്ഡങ്ങളിൽ പേരുപറഞ്ഞ് അഭിസംബോധന ചെയ്ത് (ആവാഹനം ചെയ്ത്) അർപ്പിക്കുന്നു.

Verse 10

नाम्ना दत्तानि श्राद्धानि कथं गच्छन्ति वै पितॄन् / कथं च शक्तास्ते दातुं नरकस्थाः फलं पुनः

പേരുപറഞ്ഞ് നൽകിയ ശ്രാദ്ധങ്ങൾ പിതൃകളിലേക്കെങ്ങനെ എത്തുന്നു? നരകത്തിൽ ഉള്ളവർ വീണ്ടും ഫലം നൽകാൻ എങ്ങനെ ശേഷിയുള്ളവരാകുന്നു?

Verse 11

के च ते पितरो नाम कान्यजामो वयं पुनः / देवा अपि पितॄन् स्वर्गे यजन्तीति हि नः श्रुतम्

ആ പിതൃകൾ എന്നു പറയുന്നത് ആരെ? പിന്നെ ഞങ്ങൾ വീണ്ടും ആരെ ആരാധിക്കണം? ദേവന്മാരും സ്വർഗത്തിൽ പിതൃകളെ യജിക്കുന്നു എന്നു ഞങ്ങൾ കേട്ടിട്ടുണ്ട്.

Verse 12

एतदिच्छामि वै श्रोतुं विस्तरेण बहुश्रुतम् / स्पष्टाभिधान मपि वै तद्भवान्वक्तुमर्हसि

ഇത് ഞാൻ വിപുലമായി, ബഹുശ്രുതമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ഭവാൻ ദയചെയ്ത് അത് വ്യക്തമായി പ്രസ്താവിക്കണം।

Verse 13

सूत उवाच अत्र वो कीर्तयिष्यामि यथाप्रज्ञं यथाश्रुतम् / मन्वन्तरेषु जायन्ते पितरो देवसूनवः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇവിടെ ഞാൻ നിങ്ങളോട് എന്റെ പ്രജ്ഞാനുസരിച്ച്, കേട്ടതുപോലെ കീർത്തിക്കും; മന്വന്തരങ്ങളിൽ പിതാക്കൾ ദേവസൂനുക്കളായി ജനിക്കുന്നു।

Verse 14

अतीतानागताः श्रेष्ठाः कनिष्ठाः क्रमशस्तु वै / देवैः सार्द्धं पुरातीताः पितरो ऽन्येन्तरेषु वै

കഴിഞ്ഞതും വരാനിരിക്കുന്നതുമായ കാലങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠരും കനിഷ്ഠരുമായ പിതാക്കൾ ക്രമമായി ഉണ്ടാകും; മറ്റു മറ്റു അന്തരങ്ങളിൽ അവർ ദേവന്മാരോടൊപ്പം പുരാതനകാലം മുതൽ നിലകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 15

वर्तन्ते सांप्रतं चे तु तान्वै पक्ष्यामि निश्चयात् / श्राद्धक्रियां मनुश्चैषां श्राद्धदेवः प्रवर्त्तयेत्

ഇപ്പോൾ നിലനിൽക്കുന്ന പിതാക്കളെ ഞാൻ ഉറപ്പോടെ വിവരിക്കും; ഇവർക്കുള്ള ശ്രാദ്ധകർമ്മം ശ്രാദ്ധദേവനായ മനു പ്രചരിപ്പിക്കും।

Verse 16

देवान्सृजत ब्रह्मा मां यक्ष्यन्तीति च प्रभुः / तमुत्सृज्य तदात्मानमयजंस्ते फलार्थिनः

ബ്രഹ്മാവ് ദേവന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു; പ്രഭു ‘അവർ എന്നെ യജ്ഞംകൊണ്ട് ആരാധിക്കും’ എന്നു വിചാരിച്ചു. എന്നാൽ ഫലലോഭികൾ ആ ആത്മസ്വരൂപ പ്രഭുവിനെ ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റുള്ളവരെ യജിച്ചു।

Verse 17

ते शप्ता ब्रह्मणा मूढा नष्टसंज्ञा भविष्यथ / तस्मात्किञ्चिन्न जानीत ततो लोकेषु मुह्यत

നിങ്ങൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശാപത്താൽ മൂഢരായി ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടവരാകും; അതിനാൽ ഒന്നും അറിയാതെ ലോകങ്ങളിൽ മോഹിതരായി അലയും.

Verse 18

ते भूयः प्रणताः सर्वे याचन्ति स्म पितामहम् / अनुग्रहाय लोकानां पुनस्तानब्रवीत्प्रभुः

അവർ എല്ലാവരും വീണ്ടും നമസ്കരിച്ചു പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവിനോട് അപേക്ഷിച്ചു; ലോകങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്തിനായി പ്രഭു വീണ്ടും അവരോട് അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 19

प्रायश्चित्तं चरध्वं वै व्यभिचारो हि वः कृतः / पुत्रान्स्वान्परिपृच्छध्वं ततो ज्ञानमवाप्स्यथ

നിശ്ചയമായി പ്രായശ്ചിത്തം ആചരിക്കുവിൻ; നിങ്ങളാൽ ധർമ്മഭ്രംശം സംഭവിച്ചിരിക്കുന്നു. നിങ്ങളുടെ പുത്രന്മാരോട് ചോദിക്കുവിൻ; അപ്പോൾ ജ്ഞാനം ലഭിക്കും.

Verse 20

ततस्त स्वसुतांश्चैव प्रयश्चित्तजि घृक्षवः / अपृच्छन्संयतात्मानो विधिवच्च मिथो मिथः

അപ്പോൾ പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച, സംയതാത്മാക്കളായ അവർ തങ്ങളുടെ പുത്രന്മാരോട് വിധിപ്രകാരം, പരസ്പരം ചോദിച്ചു.

Verse 21

तेभ्यस्ते नियतात्मानः पुत्राः शंसुरनेकधा / प्रयश्चित्तानि धर्मज्ञावाङ्मनः कर्मजानि च

അവരോട് സംയതാത്മാക്കളായ, ധർമ്മജ്ഞ പുത്രന്മാർ പലവിധ പ്രായശ്ചിത്തങ്ങൾ പറഞ്ഞു—വാക്ക്, മനസ്, കർമ്മം എന്നിവയിൽ നിന്നുള്ള ദോഷങ്ങൾക്കായി.

Verse 22

ते पुत्रानब्रुवन्प्रीता लब्धसंज्ञा दिवौकसः / यूयं वै पितरो ऽस्माकं यैर्वयं प्रतिबोधिताः

ദിവ്യലോകവാസികൾ ബോധം ലഭിച്ച് സന്തോഷത്തോടെ പുത്രന്മാരോട് പറഞ്ഞു—നിങ്ങളാണ് ഞങ്ങളുടെ പിതാക്കൾ; നിങ്ങളാൽ ഞങ്ങൾ ഉണർന്നു।

Verse 23

धर्मं ज्ञानं च वैराग्यं को वरो वः प्रदीयताम् / पुस्तानब्रवीद्ब्रह्मा यूयं वै सत्यवादिनः

ധർമ്മം, ജ്ഞാനം, വൈരാഗ്യം—നിങ്ങൾക്ക് ഏതു വരം നൽകണം? എന്ന് ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ സത്യവാദികളാണ്।

Verse 24

तस्माद्यदुक्तं युष्माभिस्तत्तथा न तदन्यथा / उक्तं च पितरो ऽस्माकं चेति वै तनयाः स्वकाः

അതുകൊണ്ട് നിങ്ങൾ പറഞ്ഞത് അതുപോലെ തന്നെയാണ്; മറ്റെങ്ങനെ അല്ല. സ്വന്തം പുത്രന്മാരും ‘നിങ്ങൾ ഞങ്ങളുടെ പിതാക്കൾ’ എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 25

पितरस्ते भविष्यन्ति तेभ्यो ऽयं दीयतां वरः / तेनैव वचसा ते वै ब्रह्मणः परमेष्ठिनः

അവർ പിതാക്കൾ ആകും; അതിനാൽ അവർക്കുതന്നെ ഈ വരം നൽകട്ടെ—എന്ന് പരമേഷ്ഠി ബ്രഹ്മാവ് അതേ വചനത്തോടെ പറഞ്ഞു।

Verse 26

पुत्राः पितृत्वमाजग्मुः पुत्रत्वं पितरः पुनः / तस्मात्ते पितरः पुत्राः पितृत्वं तेषु तत्स्मृतम्

പുത്രന്മാർ പിതൃത്വം പ്രാപിച്ചു; പിതാക്കൾ വീണ്ടും പുത്രത്വം പ്രാപിച്ചു. അതിനാൽ അവർ പിതാക്കളും പുത്രന്മാരും; അവരിൽ തന്നെയാണ് ആ പിതൃത്വം സ്മരിക്കപ്പെടുന്നത്।

Verse 27

एवं स्मृत्वा पितॄन्पुत्राः पुत्रांश्चैव पितॄंस्तथा / व्याजहार पुनर्ब्रह्मा वितॄनात्मविवृद्धये

ഇങ്ങനെ പിതാക്കളെയും പുത്രന്മാരെയും സ്മരിച്ച് ബ്രഹ്മാവ് ആത്മവൃദ്ധിക്കായി വീണ്ടും പിതൃവിധാനം പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 28

यो ह्य निष्टान्पितॄञ्श्राद्धि क्रियां काञ्चितकरिष्यति / राक्षसा दानवाश्बैव फलं प्राप्स्यन्ति तस्य तत्

അശുദ്ധഭാവത്തോടെ പിതാക്കൾക്കായി ആരെങ്കിലും ശ്രാദ്ധകർമ്മം ചെയ്താൽ, അതിന്റെ ഫലം രാക്ഷസരും ദാനവരും തന്നെയാകും പ്രാപിക്കുക.

Verse 29

श्राद्धैराप्यायिताश्चैव पितरः सोममव्ययम् / आप्यायमाना युष्माभिर्वर्द्धयिष्यन्ति नित्यशः

ശ്രാദ്ധങ്ങളാൽ തൃപ്തരായ പിതാക്കൾ അക്ഷയ സോമം പ്രാപിക്കുന്നു; നിങ്ങളാൽ പോഷിതരായി അവർ നിത്യവും നിങ്ങളെ വർദ്ധിപ്പിക്കും.

Verse 30

श्राद्धैराप्यायितः सोमो लोकानाप्याययिष्यति / कृत्स्नं सपर्वतवनं जङ्गमाजङ्गमैर्वृतम्

ശ്രാദ്ധങ്ങളാൽ പോഷിതനായ സോമൻ സർവ്വ ലോകങ്ങളെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തും—പർവ്വതവും വനവും ഉൾപ്പെടെ, ചരാചരങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ഈ സമസ്ത ലോകത്തെ.

Verse 31

श्राद्धानि पुष्टिकामाश्च ये करिष्यन्ति मानवाः / तेभ्यः पुष्टिं प्रजाश्चैव दास्यन्ति पितरः सदा

പുഷ്ടി ആഗ്രഹിച്ച് ആരൊക്കെയോ ശ്രാദ്ധങ്ങൾ ചെയ്യുന്നു, അവർക്കു പിതാക്കൾ എപ്പോഴും പുഷ്ടിയും സന്താനസമൃദ്ധിയും നൽകും.

Verse 32

श्राद्धे येभ्यः प्रदास्यन्ति त्रीन्पिण्डान्नामगोत्रतः / सर्वत्र वर्तमानास्ते पितरः प्रपितामहाः

ശ്രാദ്ധത്തിൽ നാമഗോത്രപ്രകാരം മൂന്നു പിണ്ഡങ്ങൾ അർപ്പിക്കപ്പെടുന്നവർ പിതാക്കളും പ്രപിതാമഹന്മാരും സർവ്വത്ര സന്നിഹിതരായിരിക്കുന്നു।

Verse 33

तेषामाप्याययिष्यन्ति श्राद्धदानेन वै प्रजाः / एवमाज्ञा कृता पूर्वं ब्रह्मणा परमेष्ठिना

ശ്രാദ്ധദാനത്തിലൂടെ പ്രജകൾ ആ പിതൃകളെ പോഷിപ്പിക്കും; ഇങ്ങനെ പരമേഷ്ഠി ബ്രഹ്മൻ മുമ്പേ കല്പന ചെയ്തിരുന്നു।

Verse 34

तेनैतत्सर्वथा सिद्धं दानमध्ययनं तपः / ते तु ज्ञानप्रदातारः पितरो वो न संशयः

അതുകൊണ്ട് ഇത് സർവ്വഥാ സിദ്ധം—ദാനം, അധ്യയനം, തപസ്; പിതൃകളാണ് ജ്ഞാനദാതാക്കൾ, സംശയമില്ല।

Verse 35

इत्येते पितरो देवा देवाश्च पितरः पुनः / अन्योन्यपितरो ह्येते देवाश्च पितरश्च ह

ഇങ്ങനെ പിതൃകൾ ദേവന്മാരാണ്; ദേവന്മാരും വീണ്ടും പിതൃകളാണ്; ഇവർ പരസ്പരം ഒരുമറ്റൊരാളുടെ പിതൃകൾ—ദേവരും പിതൃകളും തന്നേ।

Verse 36

एतद्ब्रह्मवचः श्रुत्वा सूतस्य विदितात्मनः / पप्रच्छुर्मुनयो भूयः सूतं तस्माद्यदुत्तरम्

വിദിതാത്മനായ സൂതന്റെ വചനത്തിൽ നിന്നു ഈ ബ്രഹ്മവചനം കേട്ട ശേഷം, മുനിമാർ വീണ്ടും സൂതനോടു ചോദിച്ചു—അതിന്റെ തുടർഉത്തരം എന്തെന്നു।

Verse 37

ऋषय ऊचुः कियन्तो वै मुनिगणाः कस्मिन्काले च ते गणाः / पूर्वे तु देवप्रवरा देवानां सोमवर्द्धनाः

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ആ മുനിഗണങ്ങൾ എത്ര പേർ? ഏത് കാലത്താണ് ആ സംഘം ഉണ്ടായിരുന്നത്? പൂർവ്വകാലത്ത് അവർ ദേവശ്രേഷ്ഠർ, ദേവന്മാരുടെ സോമം വർധിപ്പിച്ചവർ.

Verse 38

सूत उवाच एतद्वो ऽहं प्रवक्ष्यामि पितृसर्गमनुत्तमम् / शंयुः पप्रच्छ यत्पूर्वं पितरं वै बृहस्पतिम्

സൂതൻ പറഞ്ഞു—പിതൃസർഗ്ഗം എന്ന അനുത്തമമായ വിവരണം ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറയും. മുമ്പ് ശംയു തന്റെ പിതാവായ ബൃഹസ്പതിയോട് ഈ ചോദ്യം ചോദിച്ചിരുന്നു.

Verse 39

बृहस्पतिमुपासीनं सर्वज्ञानार्थकोविदम् / पुत्रः शंयुरिमं प्रश्नं पप्रच्छ विनयान्वितः

സർവ്വജ്ഞാനത്തിന്റെ അർത്ഥത്തിൽ നിപുണനായ ബൃഹസ്പതി ആസനത്തിൽ ഇരുന്നിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രൻ ശംയു വിനയത്തോടെ ഈ ചോദ്യം ചോദിച്ചു.

Verse 40

क एते पितरो नाम कियन्तः के च नामतः / समुद्भूताः कथं चैते पितृत्वं समुपागताः

ഈ പിതാക്കന്മാർ ആരാണ്, അവരുടെ എണ്ണം എത്ര, പേരുപ്രകാരം അവർ ആരൊക്കെയാണ്? അവർ എങ്ങനെ ഉദ്ഭവിച്ചു, എങ്ങനെ പിതൃത്വപദം പ്രാപിച്ചു?

Verse 41

कस्माच्च पितरः पूर्वं यज्ञं पुष्णन्ति नित्यशः / क्रियाश्च सर्वा वर्त्तन्ते श्राद्धपूर्वा महात्मनाम्

എന്തുകൊണ്ടാണ് പിതാക്കന്മാർ നിത്യവും ആദ്യം യജ്ഞത്തെ പോഷിപ്പിക്കുന്നത്? മഹാത്മാക്കളുടെ എല്ലാ കർമങ്ങളും ശ്രാദ്ധത്തെ മുൻനിർത്തിയാണ് നടക്കുന്നത്.

Verse 42

कस्मै श्राद्धानि देयानि किं च दत्ते महाफलम् / केषु चाप्यक्षयं श्राद्धं तीर्थेषु च नदीषु च

ശ്രാദ്ധം ആര്ക്ക് നൽകണം, എന്ത് ദാനം മഹാഫലം നൽകുന്നു? ഏത് ഏത് സ്ഥലങ്ങളിൽ—തീർത്ഥങ്ങളിലും നദികളിലും—ശ്രാദ്ധം അക്ഷയഫലദായകമാകുന്നു?

Verse 43

केषु वै सर्वमाप्तोति श्राद्धं कृत्वा द्विजोत्तमः / कश्च कालो भवेच्छ्राद्धे विधिः कश्चानुवर्त्तते

ആർക്കായി ശ്രാദ്ധം ചെയ്താൽ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജൻ എല്ലാം പ്രാപിക്കുന്നു? ശ്രാദ്ധത്തിന് യോജ്യമായ കാലം ഏത്, ഏതു വിധിയാണ് അനുസരിക്കപ്പെടുന്നത്?

Verse 44

एतदिच्छामि भगवन्विस्तरेण यथा तथा / व्याख्यातमानुपूर्व्येण यत्र चोदाहृतं मया

ഭഗവൻ, ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് ഇതുതന്നെ—ഞാൻ ഇവിടെ ഉദ്ധരിച്ച് ചോദിച്ചതുപോലെ, ഇതിനെ യഥാതഥമായി വിശാലമായി ക്രമത്തോടെ വ്യാഖ്യാനിക്കണമേ.

Verse 45

बृहस्पतिरिदं सम्यगेवं पृष्टो महामतिः / व्याजहारानुपूर्व्येण प्रश्नं प्रश्नविदां वरः

ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ മഹാമതി ബൃഹസ്പതി, ചോദ്യവിദഗ്ധരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായി, ഈ ചോദ്യങ്ങൾക്ക് യഥാവിധി ക്രമത്തോടെ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 46

बृहस्पतिरुवाच कथ यिष्यामि ते तात यन्मां त्वं परिपृच्छसि / विनयेन यथान्यायं गम्भीरं प्रश्नमुत्तमम्

ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു—മകനേ, നീ വിനയത്തോടെ യഥാന്യായം എന്നോടു ചോദിച്ച ഈ ഗൗരവമുള്ള ഉത്തമപ്രശ്നം ഞാൻ നിനക്കു വിശദീകരിക്കാം.

Verse 47

द्यौरंरिक्षं पृथिवी नक्षत्राणि दिशस्त था / सूर्याचन्द्रमसौ चैव तथाहोरात्रमेव च

അപ്പോൾ ദ്യൗലോകം, അന്തരീക്ഷം, ഭൂമി, നക്ഷത്രങ്ങൾ, ദിക്കുകൾ; കൂടാതെ സൂര്യനും ചന്ദ്രനും, പകലും രാത്രിയും പ്രത്യക്ഷമായി।

Verse 48

न बभूवुस्तदा तात तमोभूतमभूज्जगत् / ब्रह्मैको दुश्चरं तत्र तताप परमं तपः

അപ്പോൾ, ഹേ താത, ഒന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; ലോകം തമസ്സാൽ മൂടപ്പെട്ടു. അവിടെ ഏകനായ ബ്രഹ്മൻ ദുഷ്കരമായ പരമ തപസ് ചെയ്തു।

Verse 49

शंयुस्तमब्रवीद्भूयः पितरं ब्रह्मवित्तमम् / सर्ववेदव्रतस्नातः सर्वज्ञानविदां वरः / कीदृशं सर्वभूतेशस्तपस्तेपे प्रजा पतिः

വീണ്ടും ശംയു തന്റെ പിതാവിനോട്—ബ്രഹ്മവിദ്യയിൽ പരമജ്ഞാനി, സർവ്വവേദവ്രതങ്ങളിൽ സ്നാതൻ, ജ്ഞാനികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ—ചോദിച്ചു: ‘ഹേ സർവ്വഭൂതേശ, പ്രജാപതി ഏതു വിധത്തിലുള്ള തപസ് ചെയ്തു?’

Verse 50

बृहस्पतिरुवाच सर्वेषां तपसां यत्तत्तपो योगमनुत्तमम् / ध्यायंस्तदा स भगवांस्तेन लोकानवासृजत्

ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു— ‘എല്ലാ തപസ്സുകളിലും ശ്രേഷ്ഠമായ തപസ് അനുത്തമമായ യോഗമാണ്. അതിനെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ട് ഭഗവാൻ അപ്പോൾ ലോകങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു।’

Verse 51

ज्ञानानि भूतभव्यानि लोका वेदाश्च सर्वशः / योगामृतास्तदा सृष्टा ब्रह्मणा लोकचक्षुषा

ഭൂത-ഭാവി ജ്ഞാനങ്ങൾ, എല്ലാ ലോകങ്ങളും സർവ്വവിധ വേദങ്ങളും; കൂടാതെ യോഗാമൃതവും—ഇവയെല്ലാം അപ്പോൾ ലോകചക്ഷുവായ ബ്രഹ്മൻ സൃഷ്ടിച്ചു।

Verse 53

लोकाः संतानका नाम यत्र तिष्ठन्ति भास्वराः / वैराजा इति विख्याता देवानां दिवि देवता/ // ५२// योगेन तपसा युक्तः पूर्वमेव तदा प्रभुः / देवानसृजत ब्रह्मा योगयुक्तान्सनातनान्

‘സന്താനക’ എന്ന ലോകത്തിൽ ദീപ്തിമാന്മാർ വസിക്കുന്നു; അവർ ‘വൈരാജ’ എന്നു പ്രസിദ്ധർ—ദേവന്മാരുടെ ദിവ്യലോകത്തിലെ ദേവതകൾ. അപ്പോൾ യോഗവും തപസ്സും ചേർന്ന പ്രഭു ബ്രഹ്മൻ മുൻപേ തന്നെ യോഗയുക്തരായ സനാതന ദേവന്മാരെ സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 54

आदिदेवा इति ख्याता महासत्त्वा महौजसः / सर्वकामप्रदाः पूज्या देवादानवमानवैः

അവർ ‘ആദിദേവന്മാർ’ എന്നു ഖ്യാതർ—മഹാസത്ത്വവും മഹാതേജസ്സും ഉള്ളവർ. അവർ സർവകാമപ്രദർ; ദേവ-ദാനവ-മാനവരാൽ പൂജ്യർ.

Verse 55

तेषां सप्त समाख्याता गणास्त्रैलोक्यपूजिताः / अमूर्त्तयस्त्रयस्तेषां चत्वारस्तु समूर्त्तयः

അവരുടെ ഏഴ് ഗണങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; അവ ത്രിലോകത്തിലും പൂജ്യമാണ്. അവയിൽ മൂന്നു അമൂർത്തങ്ങൾ; നാലു സമൂർത്തങ്ങൾ (സാകാരങ്ങൾ).

Verse 56

उपरिष्टात् त्रयस्तेषां वर्त्तन्ते भावमूर्त्तयः / तेषामधस्ताद्वर्त्तन्ते चत्वारः सूक्ष्ममूर्त्तयः

അവരിൽ മുകളിൽ മൂന്നു ‘ഭാവമൂർത്തികൾ’ ആയി നിലകൊള്ളുന്നു; അവരുടെ താഴെ നാലു ‘സൂക്ഷ്മമൂർത്തികൾ’ ആയി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 57

ततो देवास्ततो भूमिरेषा लोकपरंपरा / लोके वर्षन्ति ते ह्यस्मिंस्तेभ्यः पर्जन्यसंभवः

പിന്നീട് അവരിൽ നിന്ന് ദേവന്മാർ, പിന്നെ ഈ ഭൂമി—ഇതാണ് ലോകപരമ്പര. അവർ ഈ ലോകത്തിൽ മഴ പെയ്യിക്കുന്നു; അവരിൽ നിന്നുതന്നെ പർജന്യൻ (വൃഷ്ടിദേവൻ) ഉദ്ഭവിക്കുന്നു.

Verse 58

अन्नं भवति वै वृष्ट्या लोकानां संभवस्ततः / आप्याययन्ति ते यस्मात्सोमं चान्नं च योगतः

മഴയാൽ തന്നേ അന്നം ജനിക്കുന്നു; അതിനാൽ ലോകങ്ങളുടെ ജീവനം നിലനിൽക്കുന്നു. യോഗത്തോടെ സോമവും അന്നവും പോഷിപ്പിക്കുന്നവർ എല്ലാവരെയും തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു.

Verse 59

ऊचुस्तान्वै पितॄंस्त स्माल्लोकानां लोकसत्तमाः / मनोजवाः स्वधाभक्ष्यः सर्वकामपरिष्कृताः

അപ്പോൾ ലോകങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠർ, മനോവേഗികൾ, സ്വധാഭോജികൾ, സർവകാമസമ്പന്നർ ആയവർ ആ പിതൃദേവന്മാരോട് പറഞ്ഞു.

Verse 60

लोभमोहभयोपेता निश्चिन्ताः शोक वर्जिताः / एते योगं परित्यज्य प्राप्ता लोकान्सुदर्शनान्

ലോഭം, മോഹം, ഭയം എന്നിവയോടുകൂടിയിരുന്നാലും അവർ നിശ്ചിന്തരും ശോകരഹിതരുമായിരുന്നു. ഇവർ യോഗം ഉപേക്ഷിച്ച് സുദർശനമായ ലോകങ്ങളെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 61

दिव्याः पुण्या विपाप्मानो महात्मानो भवन्त्युत / ततो युगसहस्रान्ते जायन्ते ब्रह्मवादिनः

അവർ ദിവ്യരും പുണ്യരും പാപരഹിതരുമായ മഹാത്മാക്കളാകുന്നു. പിന്നെ സഹസ്രയുഗങ്ങളുടെ അവസാനം അവർ ബ്രഹ്മവാദികൾ (ബ്രഹ്മജ്ഞർ) ആയി ജനിക്കുന്നു.

Verse 62

प्रतिलभ्य पुनर्योगं मोक्षं गच्छन्त्यमूर्त्तयः / व्यक्ताव्यक्तं परित्यज्य महायोगबलेन च

വീണ്ടും യോഗം പ്രാപിച്ച് അവർ അമൂർത്തരായി (സൂക്ഷ്മരായി) മോക്ഷത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. മഹായോഗബലത്തോടെ വ്യക്തവും അവ്യക്തവും രണ്ടും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 63

नश्यन्त्युल्केव गगने क्षणद्विद्युत्प्रभेव च / उत्सृज्य देहजालानि महायोगबलेन च

അവർ ആകാശത്തിലെ ഉൽക്കപോലെയും ക്ഷണിക മിന്നൽപ്രഭപോലെയും ലയിക്കുന്നു; മഹായോഗബലത്തോടെ ദേഹബന്ധങ്ങൾ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 64

निराख्योपास्यता यान्ति सरितं सागरं यथा / क्रियया गुरुपूजाभिर्यागं कुर्वन्ति यत्नतः

നദി സമുദ്രത്തെ പ്രാപിക്കുന്നതുപോലെ അവർ നാമരഹിതമായ ഉപാസ്യ-തത്ത്വത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; ക്രിയയാലും ഗുരുപൂജകളാലും അവർ പരിശ്രമത്തോടെ യാഗം നടത്തുന്നു.

Verse 65

श्राद्धे प्रीतास्ततः सोमं पितरो योगमास्थिताः / आप्याययन्ति योगेन त्रैलोक्यं येन जीवति

ശ്രാദ്ധത്തിൽ പ്രസന്നരായ യോഗസ്ഥ പിതാക്കൾ സോമം സ്വീകരിക്കുന്നു; ആ യോഗംകൊണ്ടുതന്നെ അവർ ത്രിലോകത്തെയും പോഷിപ്പിക്കുന്നു, അതിനാൽ ലോകം ജീവിക്കുന്നു.

Verse 66

तस्माच्छ्राद्धानि देयानि योगानां यत्नतः सदा / पितॄणां हि बलं योगो योगात्सोमः प्रवर्त्तते

അതുകൊണ്ട് യോഗികൾക്കായി എപ്പോഴും പരിശ്രമത്തോടെ ശ്രാദ്ധങ്ങൾ നൽകണം; പിതാക്കളുടെ ബലം യോഗമാണ്, യോഗത്തിൽ നിന്നാണ് സോമം പ്രവഹിക്കുന്നത്.

Verse 67

सहस्रशतविप्रान्वै भोजयेद्यावदागतान् / एकस्तानपि मन्त्रज्ञः सर्वानर्हति तच्छृणु

വന്നിരിക്കുന്ന ആയിരം-നൂറ് വിപ്രന്മാർക്കും ഭോജനം നൽകാം; എന്നാൽ ഒരൊറ്റ മന്ത്രജ്ഞൻ തന്നെ അവരൊക്കെയ്ക്കും തുല്യമായി അർഹൻ—ഇത് കേൾക്കുക.

Verse 68

एतानेव च मन्त्रज्ञान्भोजयेद्यः समागतान् / एकस्तान्स्नातकः प्रितः सर्वानर्हति तच्छृणु

സമാഗതരായ ഈ മന്ത്രജ്ഞരെ ആരെങ്കിലും ഭോജനിപ്പിച്ചാൽ, പ്രീതനായ ഒരൊറ്റ സ്നാതകനും അവരൊക്കെയ്ക്കും തുല്യമായ പുണ്യഫലത്തിന് അർഹനാകുന്നു—ഇതു കേൾക്കുക।

Verse 69

मन्त्रज्ञानां सहस्रेण स्नातकानां शतेन च / योगाचार्येण यद्भुक्तं त्रायते महातो भयात्

ആയിരം മന്ത്രജ്ഞരും നൂറ് സ്നാതകരും തുല്യം—യോഗാചാര്യൻ സ്വീകരിച്ച ഭോജനം മഹാഭയത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കുന്നു।

Verse 70

गृहस्थानां सहस्रेण वानप्रस्थशतेन च / ब्रह्मचारिसहस्रेण योग एव विशिष्यते

ആയിരം ഗൃഹസ്ഥരും നൂറ് വാനപ്രസ്ഥരും ആയിരം ബ്രഹ്മചാരികളും ഉണ്ടായാലും, യോഗം തന്നെയാണ് പ്രത്യേകമായി ശ്രേഷ്ഠം।

Verse 71

नास्तिको वाप्यधर्मो वा संकीर्मस्तस्करो ऽपि वा / नान्यत्र तारणं दानं योगेष्वाह प्रजापतिः

നാസ്തികനായാലും അധർമ്മിയായാലും കലർന്ന ആചാരമുള്ളവനായാലും കള്ളനായാലും—പ്രജാപതി പറയുന്നു: യോഗികൾക്കു നൽകുന്ന ദാനം മാത്രമേ രക്ഷിക്കൂ; മറ്റെവിടെയും അല്ല।

Verse 72

पितरस्तस्य तुष्यन्ति सुवृष्टेनैव कर्षकाः / पुत्रो वाप्यथ वा पौत्रो ध्यानिनं भोजयिष्यति

നല്ല മഴയിൽ കർഷകർ തൃപ്തരാകുന്നതുപോലെ അവന്റെ പിതൃക്കൾ തൃപ്തരാകുന്നു; പിന്നെ അവന്റെ പുത്രനോ പൗത്രനോ ധ്യാനിയെ ഭോജനിപ്പിക്കും।

Verse 73

अलाभे ध्याननिष्ठानां भोजयेद्ब्रह्मचारिणम् / तदलाभे उदसीनं गूहस्थमपि भोजयेत्

ധ്യാനനിഷ്ഠനായ ബ്രഹ്മചാരി ലഭിക്കാതിരുന്നാൽ ബ്രഹ്മചാരിയെ ഭോജനിപ്പിക്കണം; അതും ലഭിക്കാതിരുന്നാൽ ഉദാസീനനായ ഗൃഹസ്ഥനെയും ഭോജനിപ്പിക്കണം.

Verse 74

यस्तिष्ठेदेकपादेन वायुभक्षः शतं समाः / ध्यानयोगी परस्तस्मादिति ब्रह्मानुशासनम्

നൂറു വർഷം ഒരുകാലിൽ നിന്നു വായുവേ ആഹാരമാക്കുന്നവനേക്കാളും ധ്യാനയോഗി ശ്രേഷ്ഠൻ—ഇത് ബ്രഹ്മാവിന്റെ അനുശാസനമാണ്.

Verse 75

आद्य एष गणः प्रोक्तः पितॄणाममितौजसाम् / भावयन्सर्वलोकान्वै स्थित एष गणः सदा

അമിതതേജസ്സുള്ള പിതൃഗണങ്ങളിൽ ഇതാണ് ആദ്യം പറഞ്ഞ ഗണം; ഈ ഗണം സദാ നിലകൊണ്ട് സർവ്വലോകങ്ങളെയും ഭാവിപ്പിച്ചു പോഷിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 76

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि सर्वानपि गणान्पुनः / संततिं संस्थितिं चैव भावनां च यथाक्रमम्

ഇനി മേലോട്ട് ഞാൻ എല്ലാ ഗണങ്ങളെയും വീണ്ടും പ്രസ്താവിക്കും—അവരുടെ പരമ്പര, സ്ഥിതി, ഭാവന എന്നിവയെ ക്രമമായി.