Adhyaya 61

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे मध्यमभागे वायुप्रोक्ते वैवस्वतमनोः सृष्टिर्नाम षष्टितमो ऽध्यायः // ६०// सूत उवाच विसर्गं मनुपुत्राणां विस्तरेण निबोधत / पृषध्रो हिंसयित्वा तु गुरोर्गां निशि तत्क्षये

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്തിൽ വായുപ്രോക്ത ‘വൈവസ്വതമനുവിന്റെ സൃഷ്ടി’ എന്ന അറുപതാമത് അധ്യായം (60). സൂതൻ പറഞ്ഞു—മനുപുത്രന്മാരുടെ വിസർഗ്ഗം (വംശവിസ്താരം) വിശദമായി അറിഞ്ഞുകൊള്ളുക. പൃഷധ്രൻ രാത്രിയിൽ ഗുരുവിന്റെ പശുവിനെ ഹിംസിച്ചതോടെ, അതേ ക്ഷണത്തിൽ…

Verse 2

शापाच्छूद्रत्वमापन्नश्च्यवनस्य महात्मनः / करूषस्य तु कारूषाः क्षत्त्रिया युद्धदुर्मदाः

മഹാത്മാവായ ച്യവനന്റെ ശാപം മൂലം അവൻ ശൂദ്രത്വം പ്രാപിച്ചു. കരൂഷന്റെ വംശമായ കാരൂഷ ക്ഷത്രിയർ യുദ്ധത്തിൽ ദർപ്പത്തോടെ ഉന്മത്തരായിരുന്നു.

Verse 3

सहस्रं क्षत्त्रियगणो विक्रान्तः संबभूव ह / नाभागो दिष्टपुत्रस्तु विद्वानासीद्भलन्दनः

ആയിരം ക്ഷത്രിയരുടെ പരാക്രമശാലിയായ സംഘം ഉദിച്ചു. ദിഷ്ടന്റെ പുത്രനായ നാഭാഗൻ ‘ഭലന്ദനൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ ജ്ഞാനിയായിരുന്നു.

Verse 4

भलन्दनस्य पुत्रो ऽभूत्प्रांशुर्नाम महाबलः / प्रांशोरेको ऽभवत्पुत्रः प्रजापतिसमो नृपः

ഭലന്ദനന്റെ പുത്രൻ പ്രാംശു എന്ന മഹാബലവാൻ ആയിരുന്നു. പ്രാംശുവിന് ഒരേയൊരു പുത്രൻ ജനിച്ചു; അവൻ പ്രജാപതിസമനായ രാജാവായിരുന്നു.

Verse 5

संवर्तेन दिवं नीतः ससुहृत्सहबान्धवः / विवादो ऽत्र महानासीत्संवर्त्तस्य बृहस्पतेः

സംവർത്തൻ അവനെ സുഹൃത്തുക്കളും ബന്ധുക്കളും സഹിതം സ്വർഗത്തിലേക്ക് നയിച്ചു. ഇവിടെ സംവർത്തനും ബൃഹസ്പതിയും തമ്മിൽ മഹാവിവാദം ഉണ്ടായി.

Verse 6

ऋद्धिं दृष्ट्वा तु यज्ञस्य क्रुद्धस्तस्य बृहस्पतिः / संवर्त्तेन तते यज्ञे चुकोप स भृशं तदा

യജ്ഞത്തിന്റെ സമൃദ്ധി കണ്ടപ്പോൾ ബൃഹസ്പതി ക്രുദ്ധനായി. സംവർത്തൻ നടത്തിയ ആ യജ്ഞത്തിൽ അദ്ദേഹം അപ്പോൾ അത്യന്തം കോപിച്ചു.

Verse 7

लोकानां सहि नाशाय दैवतैर्हि प्रसादितः / मरुत्तश्चक्रवर्त्ती स नरिष्यन्तमवासवान्

ലോകങ്ങളുടെ നാശത്തിനായി ദേവന്മാർ പ്രസാദിപ്പിച്ച ആ ചക്രവർത്തി മരുത്തൻ, ഇന്ദ്രരഹിതനായ (അവാസവാൻ) നരിഷ്യന്തനു ആശ്രയമായി.

Verse 8

नरिष्यन्तस्य दायादो राजा दण्डधरो दमः / तस्य पुत्रस्तु विज्ञातो राजासीद्राष्ट्रवर्द्धनः

നരിഷ്യന്തന്റെ അവകാശിയായി ദണ്ഡധരനായ രാജാവ് ‘ദമ’ ഉണ്ടായി; അവന്റെ പുത്രൻ പ്രസിദ്ധനായ ‘രാഷ്ട്രവർദ്ധന’ രാജാവായി.

Verse 9

सुधृतिस्तस्य पुत्रस्तु नरः सुधृतितः पुनः / केवलस्य पुत्रस्तु बन्धुमान्केवलात्मजः

അവന്റെ പുത്രൻ ‘സുധൃതി’; സുധൃതിയിൽ നിന്ന് വീണ്ടും ‘നര’ ജനിച്ചു. ‘കേവല’ന്റെ പുത്രൻ ‘ബന്ധുമാൻ’, കേവലാത്മജൻ.

Verse 10

अथ बन्धुमतः पुत्रोधर्मात्मा वेगवान्नृप / बुधो वेगवतः पुत्रस्तृणबिन्दुर्बुधात्मजः

പിന്നെ ബന്ധുമാന്റെ പുത്രൻ ധർമ്മാത്മാവായ രാജാവ് ‘വേഗവാൻ’ ആയി. വേഗവാന്റെ പുത്രൻ ‘ബുധ’; ബുധന്റെ ആത്മജൻ ‘തൃണബിന്ദു’.

Verse 11

त्रेतायुगमुखे राजा तृतीये संबभूव ह / कन्या तु तस्येडविडामाता विश्रवसो हि सा

ത്രേതായുഗത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ മൂന്നാമത്തെ ക്രമത്തിൽ ആ രാജാവ് ജനിച്ചു. അവന്റെ പുത്രി ‘ഇഡവിഡാ’; അവളാണ് വിശ്രവസിന്റെ മാതാവ്.

Verse 12

पुत्रो यो ऽस्य विशालो ऽभूद्राजा परमधार्मिकः / दाश्वान्प्रख्यातवीर्य्यौजा विशाला येन निर्मिता

അവന്റെ പുത്രൻ ‘വിശാല’ പരമധാർമ്മികനായ രാജാവ്—ദാനശീലൻ, പ്രസിദ്ധമായ വീര്യവും ഔജസ്സും ഉള്ളവൻ; അവനാൽ തന്നെയാണ് ‘വിശാലാ’ നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്.

Verse 13

विशालस्य सुतो राजा हेमचन्द्रो महाबलः / सुचन्द्र इति विख्यातो हेमचन्द्रादनन्तरः

വിശാലന്റെ പുത്രനായ മഹാബലവാൻ രാജാവ് ഹേമചന്ദ്രൻ. ഹേമചന്ദ്രന് ശേഷം ‘സുചന്ദ്രൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ രാജാവ് ഉണ്ടായി.

Verse 14

सुचन्द्रतनयो राजा धूम्राश्व इति विश्रुतः / धूम्राश्वतनयो विद्वान्सृंजयः समपद्यत

സുചന്ദ്രന്റെ പുത്രൻ ‘ധൂമ്രാശ്വൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ രാജാവ്. ധൂമ്രാശ്വന്റെ പുത്രനായ പണ്ഡിതൻ സൃഞ്ജയൻ ജനിച്ചു.

Verse 15

सृञ्जयस्य सुतः श्रीमान्सहदेवः प्रतापवान् / कृशाश्वः सहदेवस्य पुत्रः परमधार्मिकः

സൃഞ്ജയന്റെ പുത്രൻ ശ്രീമാനും പ്രതാപവാനും ആയ സഹദേവൻ. സഹദേവന്റെ പുത്രൻ പരമധാർമ്മികനായ കൃശാശ്വൻ.

Verse 16

कृशाश्वस्य महातेजा सोमदत्तः प्रतापवान् / सोमदत्तस्य राजर्षेः सुतो ऽभूज्जनमेजयः

കൃശാശ്വന്റെ പുത്രൻ മഹാതേജസ്സും പ്രതാപവും ഉള്ള സോമദത്തൻ. രാജർഷി സോമദത്തന്റെ പുത്രനായി ജനമേജയൻ ഉണ്ടായി.

Verse 17

जनमेजयात्मजश्चैव प्रमतिर्नाम विश्रुतः / तृणबिन्दुप्रभावेण सर्वे वैशालका नृपाः

ജനമേജയന്റെ പുത്രനും ‘പ്രമതി’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായി. തൃണബിന്ദുവിന്റെ പ്രഭാവം മൂലം വൈശാലക വംശത്തിലെ എല്ലാ നൃപന്മാരും പ്രശസ്തരായി.

Verse 18

दीर्घायुषो महात्मानो वीर्यवन्तः सुधार्मिकाः / शर्यातेर्मिथुनं त्वासीदानर्त्तो नाम विश्रुतः

അവർ ദീർഘായുസ്സുള്ള മഹാത്മാക്കളും വീര്യവാന്മാരും സുദാർമ്മികരുമായിരുന്നു. ശർയ്യാതിയുടെ വംശത്തിൽ ‘ആനർത്ത’ എന്ന പ്രസിദ്ധൻ ജനിച്ചു.

Verse 19

पुत्रः सुकन्या कन्या च भार्या या च्यवनस्य च / आनर्त्तस्य तु दायादो रेवो नाम सुवीर्यवान्

സുകന്യ എന്നൊരു പുത്രി ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൾ ച്യവന ഋഷിയുടെ ഭാര്യയായി. ആനർത്തന്റെ അവകാശി ‘രേവ’ എന്ന അതിവീര്യവാൻ ആയിരുന്നു.

Verse 20

आनर्त्तविषयो यस्य पुरी चापि कुशस्थली / रेवस्य रैवतः पुत्रः ककुद्मी नाम धार्मिकः

അവന്റെ ദേശം ‘ആനർത്ത’ എന്നും തലസ്ഥാനം കുശസ്ഥലീ എന്നും അറിയപ്പെട്ടു. രേവയുടെ പുത്രൻ ‘റൈവത’; റൈവതന്റെ ധാർമ്മിക പുത്രൻ ‘കകുദ്മി’ എന്നായിരുന്നു.

Verse 21

ज्येष्ठो भ्रातृशतस्यासीद्राज्यं प्राप्य कुशस्थलीम् / कन्यया सह श्रुत्वा च गान्धर्वं ब्रह्मणोंऽतिके

അവൻ നൂറു സഹോദരന്മാരിൽ ജ്യേഷ്ഠനായിരുന്നു; കുശസ്ഥലിയുടെ രാജ്യം പ്രാപിച്ച്, തന്റെ പുത്രിയോടൊപ്പം ബ്രഹ്മാവിന്റെ സന്നിധിയിൽ ഗന്ധർവഗാനം ശ്രവിച്ചു.

Verse 22

मुहर्त्तं देवदेवस्य मार्त्यं बहुयुगं विभो / आजगाम युवा चैव स्वां पुरीं यादवैर्वृताम्

ഹേ വിഭോ! ദേവദേവനു ഒരു മുഹൂർത്തമായിരുന്നതു മർത്ത്യർക്കു അനേകം യുഗങ്ങളായി. അവൻ യുവാവായിത്തന്നെ തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി; അത് യാദവന്മാർ ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരുന്നു.

Verse 23

कृतां द्वारवतीं नाम बहुद्वारां मनोरमाम् / भोजवृष्ण्यन्धकैर्गुप्तां वसुदेवपुरोगमैः

അനേകം വാതിലുകളുള്ള മനോഹരമായ ‘ദ്വാരവതി’ എന്ന നഗരം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു; വസുദേവന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഭോജ, വൃഷ്ണി, അന്ധകർ അതിനെ കാത്തു.

Verse 24

तां कथां रेवतः श्रुत्वा यथातत्त्वमरिन्दमः / कन्यां तु बलदेवाय सुव्रतां नाम रेवतीम् / दत्त्वा जगाम शिखरं मेरोस्तपसि संस्थितः

രേവതന്റെ ആ കഥ യഥാർത്ഥമായി കേട്ട്, ശത്രുദമനനായ രാജാവ് ‘സുവ്രതാ’ എന്ന തന്റെ പുത്രി രേവതിയെ ബലദേവനു ദാനം ചെയ്തു; പിന്നെ തപസ്സിൽ നിലകൊണ്ട് മേരു ശിഖരത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 25

रेमे रामश्च धर्मात्मा रेवत्या सहितः किल / तां कथामृषयः श्रुत्वा पप्रच्छुक्तदनन्तरम्

ധർമ്മാത്മാവായ രാമൻ (ബലരാമൻ) രേവതിയോടൊപ്പം നിശ്ചയമായും ആനന്ദിച്ചു. ആ കഥ കേട്ട ഋഷിമാർ തുടർന്ന് ചോദ്യം ചെയ്തു.

Verse 26

ऋषय ऊचुः कथं बहुयुगे काले समतीते महामते / न जरा रेवतीं प्राप्ता रैवतं वा ककुद्मिनम् / एतच्छुश्रूषमाणान्नो गान्धर्वं वद चैव हि

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാമതേ! അനേകം യുഗങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും രേവതിയെയോ കകുദ്മിൻ റൈവതനെയോ വാർദ്ധക്യം എങ്ങനെ ബാധിച്ചില്ല? ഞങ്ങൾ ഇത് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഗന്ധർവസംബന്ധമായ വിവരണവും പറയുക.

Verse 27

सूत उवाच न जरा क्षुत्पिपासे वा न च मृत्युभयं ततः / न च रोगः प्रभवति ब्रह्मलोकं गतस्य ह

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ബ്രഹ്മലോകത്തെ പ്രാപിച്ചവന് വാർദ്ധക്യമില്ല, വിശപ്പും ദാഹവും ഇല്ല, മരണഭയവും ഇല്ല; അവിടെ രോഗവും ഉദ്ഭവിക്കുകയില്ല.

Verse 28

गान्धर्वं प्रति यच्चापि पृष्टस्तु मुनिसत्तमाः / ततो ऽहं संप्रवक्ष्यामि याथातथ्येन सुव्रताः

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഗന്ധർവ്വവിഷയത്തിൽ നിങ്ങൾ ചോദിച്ചതെല്ലാം ഞാൻ ഇപ്പോൾ, ഹേ സുവ്രതന്മാരേ, യഥാർത്ഥമായി പ്രസ്താവിക്കുന്നു।

Verse 29

सप्त स्वरास्त्रयो ग्रामा मूर्छनास्त्वेकविंशतिः / तानाश्चैकोनपञ्चाशदित्येत्स्वरमण्डलम्

ഏഴ് സ്വരങ്ങൾ, മൂന്ന് ഗ്രാമങ്ങൾ, ഇരുപത്തൊന്ന് മൂർച്ചനകൾ, കൂടാതെ അമ്പതിൽ ഒന്നുകുറഞ്ഞ താനങ്ങൾ—ഇതുതന്നെയാണ് സ്വരമണ്ഡലം.

Verse 30

षड्जषभौ च गान्धारो मध्यमः पञ्चमस्तथा / धैवतश्चापि विज्ञेयस्तथा चापि निषादकः

ഷഡ്ജം, ഋഷഭം, ഗാന്ധാരം, മധ്യമം, പഞ്ചമം, ധൈവതം, നിഷാദം—ഇവയാണ് അറിയേണ്ട സ്വരങ്ങൾ.

Verse 31

सौवीरा मध्यमा ग्रामा हरिणाश्च तथैव च

സൗവീരാ, മധ്യമാ, ഹരിണാ—ഇവയും അതുപോലെ (മൂന്ന്) ഗ്രാമങ്ങളാണ്.

Verse 32

तस्याः कालोयनोपेताश्चतुर्थाशुद्धमध्यमाः / नग्निं च पौषा वै देव दृष्ट्वा काञ्च यथाक्रमः

അതിൽ കാലോയന-യുക്തമായ ചതുർത്ഥങ്ങളും ശുദ്ധമധ്യമങ്ങളും (മൂർച്ചനകൾ) ഉണ്ട്; കൂടാതെ ക്രമമായി ‘നഗ്നി’, ‘പൗഷാ’, ‘ദേവ’, ‘ദൃഷ്ട്വാ’, ‘കാഞ്ച’ എന്ന പേരുകളും ഉണ്ട്.

Verse 33

मध्यमग्रामिकाख्याता षड्जग्रामा निबोधत / उत्तरं मन्द्रा रजनी तथा वाचोन्नरायताः

മധ്യമ-ഗ്രാമികാ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ ഷഡ്ജ-ഗ്രാമം അറിഞ്ഞുകൊൾക; ഉത്തര, മന്ദ്രാ, രജനി, വാചോന്നരായതാ—ഇവ അതിന്റെ ഭേദങ്ങൾ.

Verse 34

मध्यषड्जा तथा चैव तथान्या चाभिमुद्गणा / गान्धारग्रामिका श्यामा कीर्तिमाना निबोधत

മധ്യഷഡ്ജാ എന്നും മറ്റ് അഭിമുദ്ഗണാ എന്നും അറിയുക; ഗാന്ധാര-ഗ്രാമികാ, ശ്യാമാ, കീർത്തിമാനാ—ഇവയും ഗ്രഹിക്കൂ.

Verse 35

अग्निष्टोमं तु माद्यं तु द्वितीयं वाजपेयिकम् / यवरातसूयस्तु षष्ठवत्तु सुवर्मकम्

അഗ്നിഷ്ടോമം ഒന്നാമത്; രണ്ടാമത് വാജപേയികം; യവരാതസൂയം, ആറാമത്തേതുപോലെ സുവർമകം—ഇങ്ങനെ ക്രമം പറയുന്നു.

Verse 36

सप्त गौसवना नाम महावृष्टिकताष्टमाम् / ब्रह्मदानं च नवमं प्राजापत्यमनन्तरम् / नागयक्षाश्रयं विद्वान् तद्गोत्तरतथैव च

ഏഴാമത് ‘ഗൗസവനാ’ എന്ന പേരിൽ, എട്ടാമത് ‘മഹാവൃഷ്ടികാ’; ഒൻപതാമത് ‘ബ്രഹ്മദാനം’, തുടർന്ന് ‘പ്രാജാപത്യം’; പണ്ഡിതൻ ‘നാഗയക്ഷാശ്രയം’യും ‘തദ്ഗോത്തര’വും അതുപോലെ അറിയണം.

Verse 37

पदक्रान्तमृगक्रान्तं विष्णुक्रान्तमनोहरा / सूर्यकान्तधरेण्यैव संतकोकिलविश्रुतः

പദക്രാന്തം, മൃഗക്രാന്തം, മനോഹരമായ വിഷ്ണുക്രാന്തം; കൂടാതെ സൂര്യകാന്ത-ധരേണി, സന്ത-കോകില-വിശ്രുത—ഇവയും പ്രസിദ്ധ നാമങ്ങൾ.

Verse 38

तेनवानित्यपवशपिशाचातीवनह्यपि / सावित्रमर्धसावित्रं सर्वतोभद्रमेव च

അവന്റെ പ്രഭാവത്താൽ നിത്യമായി അശുദ്ധിയുണ്ടാക്കുന്ന പിശാചഭയവും ഭീകര വനഭയവും ശമിക്കുന്നു; സാവിത്രി, അർധസാവിത്രി, ‘സർവതോഭദ്ര’ മന്ത്രവും ജപിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 39

मनोहरमधात्र्यं च गन्धर्वानुपतश्च यः / अलंबुषेसेष्टमथो विष्णुवैणवरावुभौ

‘മനോഹര’, ‘മധാത്ര്യ’, ‘ഗന്ധർവാനുപത’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവൻ; അതുപോലെ ‘അലമ്പുഷാ-സേഷ്ഠ’യും ‘വിഷ്ണു-വൈണവ-രാവ’യും എന്ന ഈ രണ്ടുപേരും പ്രസിദ്ധരാണ്.

Verse 40

सागराविजयं चैव सर्वभूतमनोहरः / हतोत्सृष्टो विजानीत स्कन्धं तु प्रियमेव च

‘സാഗരാവിജയ’ എന്നും ‘സർവഭൂതമനോഹര’ എന്നും പേരുകളുണ്ട്; ‘ഹതോത്സൃഷ്ട’ എന്നും അറിയുക—സ്കന്ദൻ എപ്പോഴും പ്രിയനാണ്.

Verse 41

मनोहरमधात्र्यं च गन्धर्वानुपतश्च यः / अलंबुसेष्टस्य तथा नारदप्रिय एव च

‘മനോഹര’, ‘മധാത്ര്യ’, ‘ഗന്ധർവാനുപത’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നവൻ; ‘അലമ്പുഷാ-സേഷ്ഠ’യോടും ബന്ധപ്പെട്ടവൻ, കൂടാതെ ‘നാരദപ്രിയ’യും ആകുന്നു.

Verse 42

कथितो भीमसेनेन नगरातानयप्रियः / विकलोपनीतविनताश्रीराख्यो भार्गवप्रियः

ഭീമസേനൻ പറഞ്ഞ ‘നഗരാതാനയപ്രിയ’ എന്ന (നാമധാരി) ഉണ്ട്; കൂടാതെ ‘വികലോപനീതവിനതാശ്രീ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായ, ഭാർഗവന് പ്രിയനായവൻ.

Verse 43

चतुर्दश तथा पञ्चदशेच्छन्तीह नारदः / ससौवीरां सुसोवीरा ब्रह्मणो ह्यपगीयते

ഇവിടെ നാരദൻ പതിനാലും പതിനഞ്ചും സ്വരഭേദങ്ങളും ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ‘സസൗവീരാ’ ‘സുസോവീരാ’ എന്ന ഗീതങ്ങൾ ബ്രഹ്മാവാൽ പാടപ്പെടുന്നു।

Verse 44

उत्तरादिस्वरश्चैव ब्रह्मा वै देवतास्त्रयः / हरिदेशसमुत्पन्ना हरिणस्याव्यजायत

ഉത്തരാദി സ്വരങ്ങളുടെ അധിദേവതയായി ബ്രഹ്മാവും മൂന്നു ദേവതകളും ഉണ്ട്; ഹരിദേശത്തിൽ ജനിച്ച് അവർ ഹരിക്കായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 45

मूर्छना हरिणा ते वै चन्द्रस्यास्याधिदैवतम् / करोपनीता विवृतावनुद्रिः स्वरमण्डले

ഹരിയാൽ സ്ഥാപിതമായ ഈ മൂർച്ചനകൾ ചന്ദ്രസ്വരത്തിന്റെ അധിദേവതകളാണ്; സ്വരമണ്ഡലത്തിൽ ‘അനുദ്രി’ കൈകൊണ്ട് ഉയർത്തി വിശാലമായി വെളിപ്പെട്ടു।

Verse 46

साकलोपनतातस्मान्मनुतस्यान्नदैवतः / मनुदेशाः समुत्पन्ना मूर्च्छनाशुद्धमात्मना

ആ ‘സാകലോപനത’യിൽ നിന്ന് മനുവിന്റെ അന്നദേവത നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടു; ശുദ്ധാത്മാവുള്ള മൂർച്ചനകളാൽ ‘മനുദേശങ്ങൾ’ ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 47

तस्मात्तस्मान्मृगामर्गीमृगेन्द्रोस्याधिदैवता / सावश्रमसमाद्युम्ना अनेकापौरुषानखान्

അവിടെനിന്ന് ‘മൃഗാമർഗീ’ ഉദ്ഭവിച്ചു; അതിന്റെ അധിദേവത മൃഗേന്ദ്രനാണ്. അവൾ ശ്രമസഹിതം, ആദ്യംന തേജസ്സോടെ, അനേകം അപൗരുഷ നഖങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു।

Verse 48

मूर्च्छनायोजनाह्येषास्याद्रजसारजनीततः / तानि उत्तर मद्रांसपद्गदैवतकं विदुः

ഈ മൂർച്ചന ‘ആയോജനാ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; ഇത് രജോഗുണവും രജനി-തത്ത്വവും മൂലം ഉത്ഭവിച്ചതായി പറയുന്നു. പണ്ഡിതർ ഇതിനെ ഉത്തര-മദ്ര, അംസപദ, ഗദൈവതക ബന്ധമുള്ളതായി അറിയുന്നു.

Verse 49

तस्मादुत्तरतायावत्प्रथमं स्वायमं विदुः / तमोदुत्तरमैद्रोयदेवतास्याद्रुवेन च

അതുകൊണ്ട് ഉത്തരദിശയിലേക്കുള്ള ആദ്യക്രമം ‘സ്വായമ’ എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു. തമോഗുണത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗം ‘ഐദ്ര’ എന്നു പറയുന്നു; അതിന്റെ ദേവത ധ്രുവനോടുകൂടിയതായിരിക്കും.

Verse 50

अपामदुत्तरत्वावधैवतस्योत्तरायणः / स्यादिजमूर्छनाह्येच पितरः श्राद्धदेवताः

ആപ്-തത്ത്വത്തിന്റെ ഉത്തരപരിധിയെ അധിഷ്ഠിക്കുന്ന ദേവത ‘ഉത്തരായണ’ എന്നു പറയുന്നു. ഇതിനെ ‘ഇജ-മൂർച്ചന’ എന്നും വിളിക്കുന്നു; പിതൃക്കളാണ് ഇതിന്റെ ശ്രാദ്ധദേവതകൾ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 51

शुद्धषड्जस्वर कृत्वा यस्मादग्निमहर्षयः / उपैति तस्मान्नजानी याच्छुद्धयच्छिकरासभा

മഹർഷികൾ ശുദ്ധ ഷഡ്ജസ്വരം സ്ഥാപിച്ച് അഗ്നിയെ സമീപിക്കുന്നതിനാൽ ‘നജാനീ’ എന്ന (മൂർച്ചന) അറിയപ്പെടുന്നു; അതിനെ ‘ശുദ്ധ-യച്ചികരാസഭാ’ എന്നും പറയുന്നു.

Verse 52

इत्येता मूर्छनाः कृत्वा यस्यामीदृशभावनः / पक्षिणां मूर्छनाः श्रुत्वा पक्षोका मूर्छनाः स्मृताः

ഇങ്ങനെ ഈ മൂർച്ചനകൾ ചെയ്തു ഇത്തരമൊരു ഭാവന ഉള്ളവൻ, പക്ഷികളുടെ മൂർച്ചനകൾ കേട്ടാൽ ‘പക്ഷോകാ’ എന്ന മൂർച്ചനകൾ സ്മരിക്കുന്നു.

Verse 53

नागादृष्टिविषागीतानोपसर्पन्तिमूर्छनाः / नानासाधारमश्चैववडवात्रिविदस्तथा

നാഗദൃഷ്ടി, വിഷഗീതം മുതലായവനുസരിച്ച് മൂർച്ചനകൾ സമീപിക്കുന്നു; അവ നാനാവിധവും അസാധാരണവും, ‘വഡവാ’ എന്ന ത്രിവിധവുമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു.