Adhyaya 21

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पो नाम विंशतितमो ऽध्यायः // २०// समाप्तश्चायं श्राद्धकल्पः / वसिष्ठ उवाच इत्थं प्रवर्त्तमानस्य जमदग्नेर्महात्मनः / वर्षाणि कतिचिद्राजन्व्यतीयुरमितौजसः

ഇങ്ങനെ വായു പ്രോക്തമായ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്തിലെ മൂന്നാം ഉപോദ്ധാതപാദത്തിൽ ‘ശ്രാദ്ധകൽപം’ എന്ന ഇരുപതാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ, ഇങ്ങനെ പ്രവൃത്തനായ അമിതതേജസ്സുള്ള മഹാത്മ ജമദഗ്നിയുടെ ചില വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോയി।

Verse 2

रामो ऽपि नृपशार्दूल सर्वधर्मभृतां वरः / वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः

രാജസിംഹമേ, രാമനും ധർമ്മം ധരിക്കുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായിരുന്നു; വേദവും വേദാംഗങ്ങളും ഉള്ള തത്ത്വം അറിഞ്ഞവനും സർവ്വശാസ്ത്രങ്ങളിലും പാണ്ഡിത്യവാനുമായിരുന്നു।

Verse 3

पित्रोश्चकार शुश्रूषां विनीतात्मा महामतिः / प्रीतिं च निजचेष्टाभिरन्वहं पर्यवर्त्तयत्

വിനീതഹൃദയനായ മഹാമതി മാതാപിതാക്കൾക്ക് ശുശ്രൂഷ ചെയ്തു; തന്റെ സത്ക്രിയകളാൽ ദിനംപ്രതി അവരുടെ പ്രീതി വർധിപ്പിച്ചു।

Verse 4

इत्थं प्रवर्त्तमानस्य वर्षाणि कतिचिन्नृप / पित्रोः शुश्रूषयानैषीद्रामो मतिमतां वरः

ഹേ രാജാവേ! ഇങ്ങനെ തുടരുന്നതിനിടെ കുറെ വർഷങ്ങൾ കടന്നു; ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ മാതാപിതാക്കളുടെ ശുശ്രൂഷയിൽ തന്നെ കാലം കഴിച്ചു।

Verse 5

स कदाचिन्महातेजाः पितामह गुहं प्रति / गन्तुं व्यवसितो राजन्दैवेन च नियोजितः

ഹേ രാജാവേ! ആ മഹാതേജസ്വി ഒരിക്കൽ പിതാമഹന്റെ ഗുഹയിലേക്കു പോകാൻ നിശ്ചയിച്ചു; ദൈവവും അവനെ അതിലേക്കു നിയോഗിച്ചു।

Verse 6

निपीड्य शिरसा पित्रोश्चरणौ भृगुपुङ्गवः / उवाच प्राञ्जलिर्भूतवा सप्रश्रयमिदं वचः

ഭൃഗുകുലശ്രേഷ്ഠൻ പിതാവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ ശിരസ്സ് നമിച്ച്, കൈകൂപ്പി, വിനയത്തോടെ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 7

कञ्चिदर्थमहं तात मातरं त्वां च साम्प्रतम् / विज्ञापयितुमिच्छामि मम तच्छ्रोतुमर्हथः

ഹേ പിതാവേ! ഇപ്പോൾ ഞാൻ മാതാവിനെയും നിങ്ങളെയും ഒരു കാര്യം അറിയിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; ദയവായി അത് കേൾക്കുവാൻ യോഗ്യമെന്നു കരുതുക।

Verse 8

पितामहमहं द्रष्टुमुत्कण्ठितमनाश्चिरम् / तस्मात्तत्पार्श्वमधुना गमिष्ये वामनुज्ञया

ഞാൻ ഏറെക്കാലമായി പിതാമഹനെ ദർശിക്കുവാൻ ആകാംക്ഷയോടെ ഇരുന്നു; അതിനാൽ ഇപ്പോൾ വാമനന്റെ അനുവാദത്തോടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു പോകും.

Verse 9

आहूतश्चासकृत्तात सोत्कण्ठं प्रीयमाणया / पितामह्या बहुमुखैरिच्छन्त्या मम दर्शनम्

ഹേ താതാ, പിതാമഹി സന്തോഷത്തോടെ എന്റെ ദർശനം ആഗ്രഹിച്ചു, ആകാംക്ഷയോടെ എന്നെ പലവട്ടം വിളിച്ചിട്ടുണ്ട്.

Verse 10

पितॄन्पितामहस्यापि प्रियमेव प्रदर्शनम् / सदीयं तेन तत्पार्श्वं गन्तुं मामनुजानत

പിതൃകൾക്കും പിതാമഹനും എന്റെ ദർശനം പ്രിയമാണ്; അതുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം തന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു പോകാൻ എനിക്ക് അനുവാദം നൽകി.

Verse 11

वसिष्ठ उवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा संभ्रान्तं समुदीरितम् / हर्षेण महता युक्तौ साश्रुनेत्रौ बभूवतुः

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—അവന്റെ ആകുലവാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, അവർ ഇരുവരും മഹാനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു; കണ്ണുകൾ കണ്ണീരാൽ നിറഞ്ഞു.

Verse 12

तमालिङ्ग्य महाभागं मूर्ध्न्युपाघ्राय सादरम् / अभिनन्द्याशिषा तात ह्युभौ ताविदमाहतुः

ആ മഹാഭാഗ്യവാനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത്, ആദരത്തോടെ അവന്റെ ശിരസ്സിനെ സ്നേഹത്തോടെ സ്പർശിച്ച്/മണംകണ്ട്, ആശീർവാദത്തോടെ അഭിനന്ദിച്ചു, ഹേ താതാ, അവർ ഇരുവരും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 13

पितामहगृहं तात प्रयाहि त्वं यथासुखम् / पितामहपितामह्योः प्रीतये दर्शनाय च

ഹേ താത, നീ സുഖമായി പിതാമഹന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോകുക; പിതാമഹനും പ്രപിതാമഹനും സന്തോഷപ്പെടുവാനും ദർശനം ചെയ്യുവാനും.

Verse 14

तत्र गत्वा यथान्यायं तं शुश्रूषा परायणः / कञ्चित्कालं तयोर्वत्स प्रीतये वस तद्गृहे

അവിടെ ചെന്നു യഥാവിധി അവരെ ശുശ്രൂഷയിൽ നിമഗ്നനായി ഇരിക്കുക; വത്സാ, അവരുടെ സന്തോഷത്തിനായി കുറച്ചുകാലം ആ ഗൃഹത്തിൽ വസിക്കൂ.

Verse 15

स्थित्वा नातिचिरं कालं तयोर्भूयो ऽप्यनुशय / अत्रागच्छ महाभाग क्षेमेणास्मद्दिदृक्षया

അവരുടെ അടുത്ത് അധികകാലം താമസിക്കാതെ വീണ്ടും മടങ്ങിവരിക; മഹാഭാഗാ, നിന്നെ കാണുവാനുള്ള ഞങ്ങളുടെ ആഗ്രഹത്താൽ ക്ഷേമത്തോടെ ഇവിടെ വരിക.

Verse 16

क्षणार्द्धमपि शक्ताः स्थो न विना पुत्रदर्शनम् / तस्मात्पितामह गृहे न चिरात्स्थातुमर्हसि

പുത്രദർശനം കൂടാതെ ഞങ്ങൾ അർദ്ധക്ഷണമെങ്കിലും നില്ക്കാൻ കഴിയില്ല; അതുകൊണ്ട് പിതാമഹന്റെ ഗൃഹത്തിൽ നീ ദീർഘകാലം താമസിക്കരുത്.

Verse 17

तदाज्ञयाथ वा पुत्र प्रपितामहसन्निधिम् / गतो ऽपि शीघ्रमागच्छ क्रमेण तदनुज्ञया

അവരുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം, മകനേ, പ്രപിതാമഹന്റെ സന്നിധിയിലേക്കും പോകുക; എന്നാൽ ക്രമമായി അനുവാദം നേടി വേഗം മടങ്ങിവരിക.

Verse 18

वसिष्ठ उवाच इत्युक्तस्तौ परिक्रम्य प्रणम्य च महामतिः / पितरावप्यनुज्ञाप्य पितामहगृहं ततः

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതുകേട്ട് ആ മഹാമതി അവരെ പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് നമസ്കരിച്ചു; മാതാപിതാക്കളുടെ അനുവാദവും വാങ്ങി പിന്നെ പിതാമഹന്റെ ഗൃഹത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 19

स गत्वा भृगुवर्यस्य ऋचीकस्य महात्मनः / प्रविवेशाश्रमं रामो मुनिशिष्योपशोभितम्

അതിനുശേഷം രാമൻ ഭൃഗുവംശശ്രേഷ്ഠനായ മഹാത്മാവ് ഋചീകന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു, മുനിശിഷ്യന്മാർ അലങ്കരിച്ച ആശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 20

स्वाध्यायघोषैर्विपुलैः सर्वतः प्रतिनादितम् / प्रशान्तवैर सत्त्वाढ्यं सर्वसत्त्वमनोहरम्

ആ ആശ്രമം എല്ലാടവും വിപുലമായ സ്വാധ്യായഘോഷങ്ങളാൽ മുഴങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നു; വൈരം ശമിച്ച, സത്ത്വസമ്പന്നമായ, സർവ്വജീവമനോഹരമായതായിരുന്നു।

Verse 21

स प्रविश्यश्रमं रम्यमृचीकं स्थितमासने / ददर्श रामो राजेन्द्र स पितामहमग्रतः

ഹേ രാജേന്ദ്രാ! അവൻ മനോഹരമായ ആശ്രമത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ആസനത്തിൽ ഇരുന്ന ഋചീകനെ കണ്ടു; അവന്റെ മുമ്പിൽ തന്റെ പിതാമഹനെയും അവിടെ കണ്ടു।

Verse 22

जाज्वल्यमानं तपसा धिष्ण्यस्थमिव पावकम् / उपासितं सत्यवत्या यथा दक्षिणायऽध्वरम्

അവൻ തപസ്സാൽ ജ്വലിച്ചു, യജ്ഞവേദിയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന അഗ്നിപോലെ; സത്യവതി അവനെ യാഗത്തിൽ ദക്ഷിണയെ ആദരിക്കുന്നതുപോലെ ഭക്തിയോടെ ഉപാസിച്ചു।

Verse 23

स्वसमीपमुपायान्तं राममालोक्य तौ नृप / सुचिरं तं विमर्शेतां समाज्ञापूर्वदर्शनौ

തങ്ങളുടെ സമീപത്തേക്ക് വരികയായിരുന്ന രാമനെ കണ്ടപ്പോൾ, മുമ്പ് ആജ്ഞപ്രകാരം മാത്രമേ ദർശനം ലഭിച്ചിരുന്ന ആ രണ്ടു രാജപുരുഷന്മാർ ദീർഘനേരം അവനെ നോക്കി മനസ്സിൽ ആലോചിച്ചു।

Verse 24

को ऽयमेष तपोराशिः सर्वलत्रणपूजितः / बालो ऽयं बलवान्भातिगांभीर्यात्प्रश्रयेण च

ഇവൻ ആരാണ്—തപസ്സിന്റെ പുഞ്ചം, സർവലക്ഷണങ്ങളാൽ പൂജ്യൻ? ബാലനായിട്ടും ബലവാനായി ഭാസിക്കുന്നു; ഗാംഭീര്യവും വിനയവും അതിശയകരം.

Verse 25

एवं तयोश्चिन्तयतोः सहर्षं हृदि कौतुकात् / आससाद शनै रामः समीपे विनयान्वितः

അവർ ഇരുവരും ഹർഷത്തോടെയും ഹൃദയത്തിലെ കൗതുകത്തോടെയും ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ, വിനയസമ്പന്നനായ രാമൻ പതുക്കെ അവരുടെ സമീപത്തെത്തി.

Verse 26

स्वनामगोत्रे मतिमानुक्त्वा पित्रोर्मुदान्वितः / संस्पृशंश्चरणौ मूर्ध्ना हस्ताभ्यां चाभ्यवादयत्

ബുദ്ധിമാനായ രാമൻ സന്തോഷത്തോടെ മാതാപിതാക്കളുടെ മുമ്പിൽ തന്റെ നാമവും ഗോത്രവും പറഞ്ഞു; പിന്നെ തലകൊണ്ട് അവരുടെ പാദങ്ങൾ സ്പർശിച്ച്, ഇരുകൈകളും ചേർത്ത് നമസ്കരിച്ചു.

Verse 27

ततस्तौ प्रीतमनसौ समुथाप्य च सत्तमम् / आशीर्भिरभिनन्देतां पृथक् पृथगुभावपि

അപ്പോൾ പ്രീതമനസ്സായിരുന്ന ആ രണ്ടുപേരും ആ ശ്രേഷ്ഠനെ എഴുന്നേൽപ്പിച്ച്, ഇരുവരും വേർവേറെയായി ആശീർവാദവചനങ്ങളാൽ അഭിനന്ദിച്ചു.

Verse 28

तमाश्लिष्याङ्कमारोप्य हर्णाश्रुप्लुतलोचनौ / वीक्षन्तौ तन्मुखांभोजं परं हर्षमवापतुः

അവനെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് മടിയിൽ ഇരുത്തി, ഹർഷാശ്രുക്കളാൽ നനഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ ഇരുവരും അവന്റെ മുഖകമലം നോക്കി പരമാനന്ദം പ്രാപിച്ചു.

Verse 29

ततः सुखोपविष्टं तमात्मवंशसमुद्वहम् / अनामयमपृच्छेतां तावुभौ दंपती तदा

പിന്നീട് സുഖമായി ഇരുന്ന തങ്ങളുടെ വംശോദ്ധാരകനായ അവനോട്, ആ ദമ്പതികൾ ഇരുവരും അപ്പോൾ കുശലക്ഷേമം ചോദിച്ചു.

Verse 30

पितरौ ते कुशलिनो वत्स किंभ्रातरस्तथा / अनायासेन ते वृत्तिर्वर्तते चाथ कर्हिचित्

വത്സാ, നിന്റെ പിതാമാതാക്കൾ കുശലമാണോ? സഹോദരന്മാരും സുഖമാണോ? പിന്നെ, നിന്റെ ജീവിതോപാധി ബുദ്ധിമുട്ടില്ലാതെ നടക്കുന്നുണ്ടോ?

Verse 31

समस्ताभ्यां ततो राजन्नाचचक्षे यथोदितः / तथा स्वानुगतं पित्रोर्भ्रातॄणां चैव चेष्टितम्

അപ്പോൾ, രാജാവേ, സംഭവിച്ചതെല്ലാം യഥാർത്ഥമായി ആ ഇരുവർക്കും പറഞ്ഞു; കൂടാതെ പിതാമാതാക്കളുടെയും സഹോദരന്മാരുടെയും പെരുമാറ്റവും താൻ കണ്ടതുപോലെ വിവരിച്ചു.

Verse 32

एवं तयोर्महाराज सत्प्रीतिजनितैगुणैः / प्रीयमाणो ऽवसद्रामः पितुः पित्रोर्न्निवेशने

മഹാരാജാവേ, ഇങ്ങനെ അവരുടെ സത്യപ്രീതിയിൽ നിന്നുയർന്ന ഗുണങ്ങളാൽ സന്തുഷ്ടനായ രാമൻ പിതാവിന്റെയും പിതാമഹന്റെയും വസതിയിൽ താമസിച്ചു തുടങ്ങി.

Verse 33

स तस्मिन्सर्वभूतानां मनोनयननन्दनः / उवास कतिचिन्मासांस्तच्छुश्रूषापरायणः

അവൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ മനസ്സിനും കണ്ണുകൾക്കും ആനന്ദം നൽകുന്നവൻ; ചില മാസങ്ങൾ അവിടെ പാർത്തു, അവരുടെ ശുശ്രൂഷയിൽ പരായണനായി നിന്നു.

Verse 34

अथानुज्ञाप्य तौ राजन्भृगुवर्यो महामनाः / पितामहगुरोर्गन्तुमियेषाश्रयमाश्रमम्

അതിനുശേഷം, ഹേ രാജാവേ, ആ ഇരുവരുടെയും അനുമതി വാങ്ങി മഹാമനസ്സനായ ഭൃഗുശ്രേഷ്ഠൻ പിതാമഹ-ഗുരുവിന്റെ ആശ്രയമായ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോകുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു.

Verse 35

स ताभ्यां प्रीतियुक्ताभ्यामाशीर्भिरभिनन्दितः / यथा चाभ्यां प्रदिष्टेन यया वौर्वाश्रमं प्रति

ആ ഇരുവരുടെയും സ്നേഹപൂർണ്ണമായ ആശീർവാദങ്ങളാൽ അഭിനന്ദിക്കപ്പെട്ട്, അവർ നിർദേശിച്ച പാതയിലൂടെ വൗർവാശ്രമത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു.

Verse 36

तं नमस्कृत्य विधिवच्च्यवनं च महातपाः / सप्रहर्षं तदाज्ञातः प्रययावाश्रमं भृगोः

മഹാതപസ്വി വിധിപൂർവ്വം അവനെയും ച്യവനനെയും നമസ്കരിച്ചു; അവരുടെ ആജ്ഞ ലഭിച്ചതോടെ ആനന്ദത്തോടെ ഭൃഗുവിന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 37

स गत्वामुनिमुख्यस्य भृगोराश्रममण्डलम् / ददर्श शान्तचेतोभिर्मुनिभिः सर्वतो वृतम्

അവൻ മുനിമുഖ്യനായ ഭൃഗുവിന്റെ ആശ്രമപരിസരത്തിലെത്തി; അത് ശാന്തചിത്തരായ മുനിമാർ എല്ലാടവും ചുറ്റിപ്പറ്റിയിരിക്കുന്നതായി കണ്ടു.

Verse 38

सुस्निग्धशीतलच्छायैः सर्वर्तुकगुणान्वितैः / तरुभिः संवृतं प्रीतः फलपुष्पोत्तरान्वितैः

മൃദുവും ശീതളവുമായ നിഴൽ നൽകുന്ന, എല്ലാ ഋതുക്കളുടെയും ഗുണങ്ങളാൽ സമ്പന്നമായ, ഫലപുഷ്പസമൃദ്ധമായ വൃക്ഷങ്ങൾ ചുറ്റിയ ആ വനഭൂമി അത്യന്തം പ്രീതികരമായിരുന്നു।

Verse 39

नानाखगकुलारावैर्मनःश्रोत्रसुखावहैः / ब्रह्मघोषैश्च विविधैः सर्वतः प्रतिनादितम्

മനസ്സിനും ചെവിക്കും സുഖം നൽകുന്ന നാനാവിധ പക്ഷിസമൂഹങ്ങളുടെ കൂകുകളാലും, വിവിധ ബ്രഹ്മഘോഷങ്ങളാലും ആ സ്ഥലം എല്ലാടവും പ്രതിനാദിച്ചു।

Verse 40

समन्त्राहुतिहोमोत्थधूमगन्धेन सर्वतः / निरस्तनिखिलाघौघं वनान्तरविसर्पिणा

മന്ത്രസഹിതം ആഹുതികൾ അർപ്പിച്ച് നടത്തിയ ഹോമത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ധൂമസുഗന്ധം എല്ലാടവും പരന്നു, വനാന്തരത്തിലൂടെ വ്യാപിച്ച് സർവ്വ പാപസമൂഹങ്ങളെയും അകറ്റി।

Verse 41

समित्कुशाहरैर्दण्डमेखलाजिनमण्डितैः / अभितः शोभितं राजन्रम्यैर्मुनिकुमारकैः

ഹേ രാജാവേ! സമിത്തും കുശയും കൈവഹിക്കുന്ന, ദണ്ഡം-മേഖല-അജിനം ധരിച്ച് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട മനോഹരമായ മുനികുമാരന്മാർ ആ വനത്തെ എല്ലാടവും ശോഭിപ്പിച്ചു।

Verse 42

प्रसूनजलसंपूर्मपात्रहस्ताभिरन्तरा / शोभितं मुनिकल्याभिश्चरन्तीभिरितस्ततः

പൂവും ജലവും നിറഞ്ഞ പാത്രങ്ങൾ കൈയിൽ പിടിച്ച് മുനികന്യകൾ ഇങ്ങും അങ്ങും സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നതിനാൽ, ആ വനഭൂമി അകത്തിലും ശോഭിച്ചു।

Verse 43

सपोतहरिणीयूथैर्विस्रंभादविशङ्किभिः / उटजाङ्गणपर्यन्ततरुच्छायास्वधिष्ठितम्

കുഞ്ഞുകളോടുകൂടിയ മാൻപെൺകൂട്ടങ്ങൾ വിശ്വാസത്തോടെ നിർഭയമായി സഞ്ചരിച്ച്, കുടിലിന്റെ മുറ്റംവരെ വ്യാപിച്ച വൃക്ഷനിഴലുകളിൽ ആ സ്ഥലം ശോഭിച്ചു।

Verse 44

रोमन्थतः परामृष्टियूथ साक्षिकमुत्प्रदैः / प्रारब्धताण्डवं केकीमयूरैर्मधुरस्वरैः

ജബർ ചവയ്ക്കുന്ന കൂട്ടങ്ങൾ സ്നേഹസ്പർശത്തിന്റെ സാക്ഷികളായി, മധുരസ്വരമുള്ള കേകി മയിലുകൾ താണ്ഡവം ആരംഭിച്ചതോടെ ആശ്രമം മനോഹരമായി.

Verse 45

प्रविकीर्णकणोद्देशं मृगशब्दैः समीपगैः / अनालीढातपच्छायाशुष्यन्नीवारराशिभिः

അടുത്തുള്ള മൃഗങ്ങളുടെ ശബ്ദം മുഴങ്ങുന്ന, ചിതറിക്കിടക്കുന്ന ധാന്യകണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ ആ പ്രദേശം, സൂര്യനിഴൽ തൊടാതെ ഉണങ്ങുന്ന നീവാരക്കൂമ്പാരങ്ങളാലും സമൃദ്ധമായിരുന്നു।

Verse 46

हूयमानानलं काले पूज्यमानातिथिव्रजम् / अभ्यस्यमानच्छन्दौघं चिन्त्यमानगमोदितम्

സമയോചിതമായി ഹോമാഗ്നിയിൽ ആഹുതികൾ അർപ്പിക്കപ്പെട്ടു, അതിഥിസമൂഹം പൂജിക്കപ്പെട്ടു; ഛന്ദസ്സുകളുടെ പ്രവാഹം അഭ്യസിക്കപ്പെട്ടു, ഗമനാഗമനത്തെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 47

पठ्यमानाखिलस्मार्त्तं श्रौतार्थप्रविचारणम् / प्रारब्धपितृदेवेज्यं सर्वभूतमनोहरम्

സകല സ്മാർത്തവിധികളും പാരായണം ചെയ്യപ്പെട്ടു, ശ്രൗതാർത്ഥങ്ങൾ പരിശോധിക്കപ്പെട്ടു; പിതൃ-ദേവാരാധന ആരംഭിച്ചു—അത് സർവ്വജീവികൾക്കും മനോഹരമായി തോന്നി।

Verse 48

तपस्विजनभूयिष्ठमाकापुरुषसेवितम् / तपोवृद्धिकरं पुण्यं सर्वसत्त्वसुखास्पदम्

ആ ആശ്രമം തപസ്വികളാൽ നിറഞ്ഞതും ദേവപുരുഷന്മാർ സേവിച്ചതും; തപസ്സിനെ വർധിപ്പിക്കുന്ന പുണ്യസ്ഥലം, സർവ്വജീവികൾക്കും സുഖാശ്രയം.

Verse 49

तपोधनानन्दकरं ब्रह्मलोकमिवापरम् / प्रसूनसौरभभ्राम्यन्मधुपारावनादितम्

അത് തപോധന മുനിമാർക്ക് ആനന്ദം നൽകുന്നതും മറ്റൊരു ബ്രഹ്മലോകംപോലെയും; പുഷ്പസൗരഭത്തിൽ ചുറ്റുന്ന തേൻചീറ്റകളുടെ ഗുഞ്ജാരത്തോടെ നിറഞ്ഞതുമായിരുന്നു.

Verse 50

सर्वतो वीज्यमानेन विविधेन नभस्वता / एवंविधगुणोपेतं पश्यन्नाश्रममुत्तमम्

എല്ലാ ദിക്കുകളിലും വീശുന്ന വിവിധ കാറ്റുകൾ കൊണ്ട് ശീതളമായ, ഇത്തരമൊരു ഗുണസമ്പത്തുള്ള ആ ഉത്തമാശ്രമം കണ്ടു (അവൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി).

Verse 51

प्रविवेश विनीतात्मा सुकृतीवामरालयम् / संप्रविश्यश्रमोपान्तं रामः स्वप्रपितामहम्

വിനീതഹൃദയനായ രാമൻ, പുണ്യവാൻ ദേവാലയത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെ, ആശ്രമപരിസരത്തിലേക്ക് കടന്ന് തന്റെ പ്രപിതാമഹനെ സമീപിച്ചു.

Verse 52

ददर्श परितो राजन्मुनिशिष्यशतावृतम् / व्याख्यानवेदिकामध्ये निविष्टं कुशविष्टरे / सितश्मश्रुजटाकूर्चब्रह्मसूत्रोपशोभितम्

ഹേ രാജാവേ! രാമൻ ചുറ്റും നൂറു ശിഷ്യന്മാർ വലയുന്ന മുനിയെ കണ്ടു; വ്യാഖ്യാനവേദിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ കുശാസനത്തിൽ ഇരുന്ന്, വെളുത്ത താടി, ജട, കുശകൂർചം, ബ്രഹ്മസൂത്രം എന്നിവകൊണ്ട് ശോഭിച്ചവൻ.

Verse 53

वामेतरोरुमध्यास्त वामजङ्घेन जानुना

അവൻ വലത് തുടയിൽ ഇരുന്ന്, ഇടത് ജംഘയാൽ മുട്ടിനെ താങ്ങി നിർത്തിയിരുന്നു।

Verse 54

योगपट्टेन संवीतस्वदेहमृषिपुङ्गवम् / व्याख्यानमुद्राविलसत्सव्यपाणितलांबुजम्

യോഗപട്ടംകൊണ്ട് ദേഹം ബന്ധിച്ചിരുന്ന ആ ഋഷിപുങ്ഗവനെ കണ്ടു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇടങ്കൈ വ്യാഖ്യാനമുദ്രയിൽ താമരപോലെ തിളങ്ങി।

Verse 55

योगपट्टोपरिन्यस्तविभ्राजद्वामपाणिकम् / सम्यगारण्यवाक्यानां सूक्ष्मतत्त्वार्थसंहतिम्

യോഗപട്ടത്തിന്മേൽ വെച്ച തിളങ്ങുന്ന ഇടങ്കൈയോടെ, ആരണ്യകവാക്യങ്ങളുടെ സൂക്ഷ്മ തത്ത്വാർത്ഥസംഗ്രഹം അദ്ദേഹം ശരിയായി വ്യാഖ്യാനിച്ചു।

Verse 56

विवृत्य मुनिमुख्येभ्यः श्रावयन्तं तपोनिधिम् / पितुः पितामहं द्दष्ट्वा रामस्तस्य महात्मनः

മുനിമുഖ്യർക്കു അർത്ഥം തുറന്നു കേൾപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന തപോനിധിയായ ആ മഹാത്മാവിനെ, പിതാവിന്റെ പിതാമഹനായി കണ്ടപ്പോൾ രാമൻ തിരിച്ചറിഞ്ഞു।

Verse 57

शनैरिवमहाराज समीपं समुपागमत् / तमागतमुपालक्ष्य तत्प्रभावप्रधर्षिताः

മഹാരാജാവേ, രാമൻ പതുക്കെ സമീപത്തേക്ക് എത്തി. അവൻ വന്നതായി കണ്ടപ്പോൾ അവിടെയുള്ളവർ അവന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ വിസ്മയഭരിതരായി।

Verse 58

शङ्कामवापुर्मुनयो दूरादेवाखिला नृप / तावदूभृगुरमेयात्मा तदागमनतोषितः

ഹേ നൃപാ! എല്ലാ മുനിമാരും ദൂരത്തുനിന്നുതന്നെ സംശയത്തിലായി; അപ്പോൾ അമേയാത്മാവായ ഭൃഗു അവരുടെ വരവിൽ സന്തുഷ്ടനായി.

Verse 59

निवृत्तान्यकथालापस्तं पश्यन्नास पार्थिव / रामो ऽपि तमुपागम्य विनयावनताननः

ഹേ പാർഥിവാ! അവൻ മറ്റു സംഭാഷണങ്ങൾ നിർത്തി അവനെ നോക്കി നിന്നു; രാമനും വിനയത്തോടെ തലകുനിച്ച് അവന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു.

Verse 60

अवन्दत यथान्ययमुपेन्द्र इव वेधसम् / अभिवाद्य यथान्यायं ख्यातिं च विनयान्वितः

ഉപേന്ദ്രൻ വേധസിനെ വണങ്ങുന്നതുപോലെ, രാമൻ ന്യായപ്രകാരം അവനെ വണങ്ങി; വിധിപൂർവ്വം അഭിവാദ്യം ചെയ്ത് വിനയത്തോടെ ഖ്യാതിയും നേടി.

Verse 61

तांश्च संभावयामास मुनीन्रामोयथावयः / तैश्च सर्वैर्मुदोपेतैराशीर्भिरभिवर्द्धितः

രാമൻ പ്രായാനുസൃതമായി ആ മുനിമാരെ ആദരിച്ചു; അവർ എല്ലാവരും സന്തോഷത്തോടെ ആശീർവാദങ്ങൾ നൽകി അവനെ വർദ്ധിപ്പിച്ചു.

Verse 62

उपाविवेश मेधावी भूमौ तेषामनुज्ञया / उपविष्टं ततो राममाशीर्भिरभिनन्दितम्

മേധാവിയായ രാമൻ അവരുടെ അനുവാദത്തോടെ ഭൂമിയിൽ ഇരുന്നു; തുടർന്ന് ഇരുന്ന രാമനെ ആശീർവാദങ്ങളാൽ അഭിനന്ദിച്ചു.

Verse 63

पप्रच्छकुशलप्रश्नं तमालोक्य भृगुस्तदा / कुशलं खलु ते वत्स पित्रोश्च किमनामयम्

അവനെ കണ്ട ഭൃഗു മംഗളപ്രശ്നം ചെയ്തു— “വത്സാ, നീ കുശലമാണോ? പിതാവും മാതാവും ഇരുവരും നിരാമയരാണോ?”

Verse 64

भ्रातॄणां चैव भवतःपितुः पित्रोस्तथैव च / किमर्थमागतो ऽत्र त्वमधुनामम सन्निधिम्

“നിന്റെ പിതാവും മാതാവും, കൂടാതെ സഹോദരന്മാരും എല്ലാവരും കുശലമാണോ? പിന്നെ നീ ഇപ്പൊഴെന്തിനാണ് എന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു വന്നത്?”

Verse 65

केनापि वा त्वमादिष्टः स्वयमेवाथवागतः / ततोरामो यथान्यायं तस्मै सर्वमशेषतः

“ആരെങ്കിലും നിന്നെ ആജ്ഞാപിച്ച് അയച്ചതോ, അല്ലെങ്കിൽ നീ സ്വയം വന്നതോ?” അപ്പോൾ രാമൻ ധർമ്മപ്രകാരം അവനോട് എല്ലാം ശേഷിപ്പില്ലാതെ അറിയിച്ചു.

Verse 66

कथयामास यत्पृष्टं तदा तेन महात्मना / पितुर्मातुश्च वृत्तान्त भ्रातॄणां च महात्मनाम्

ആ മഹാത്മാവ് ചോദിച്ചതെല്ലാം അപ്പോൾ രാമൻ പറഞ്ഞു— പിതാവിന്റെയും മാതാവിന്റെയും വൃത്താന്തവും, മഹാത്മാക്കളായ സഹോദരന്മാരുടെയും കാര്യവും.

Verse 67

पितुः प्रित्रोश्चकौशल्य दर्शनं च तयोर्नृप / एतदन्यच्च सकलं भृगोः सप्रश्रयं मुदा

ഹേ നൃപാ! പിതാവിന്റെയും മാതാവിന്റെയും കുശലം, അവരുടെ ദർശനം, കൂടാതെ മറ്റെല്ലാം രാമൻ ഭൃഗുവിനോട് വിനയത്തോടെ ആനന്ദത്തോടെ അറിയിച്ചു.

Verse 68

न्यवेदयद्यथान्यायमात्मनश्च समीहितम् / श्रुत्वैतदखिलं राजन्रामेण समुदीरितम्

അവൻ ന്യായവിധിപ്രകാരം തന്റെ മനസ്സിലെ അഭിലാഷം അറിയിച്ചു. ഹേ രാജാവേ, രാമൻ ഉച്ചരിച്ച ഇതെല്ലാം കേട്ട്।

Verse 69

तं च दृष्ट्वा विशेषेण भृगुः प्रीतो ऽभ्यनन्दत / एवं तस्य प्रियं कुर्वन्नुत्कृष्टैरात्मकर्मभिः

അവനെ പ്രത്യേകമായി കണ്ടപ്പോൾ ഭൃഗു സന്തുഷ്ടനായി അഭിനന്ദിച്ചു. ഇങ്ങനെ ഉത്തമമായ കര്‍മ്മങ്ങളാൽ അവനു പ്രിയമായതു ചെയ്തു കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 70

तत्राश्रमे ऽवसद्रामो दिनानि कतिचिन्नृप / ततः कदाचिदेकान्ते रामं मुनिवरोत्तमः

ഹേ നൃപാ, ആ ആശ്രമത്തിൽ രാമൻ കുറെ ദിവസങ്ങൾ താമസിച്ചു. പിന്നെ ഒരിക്കൽ ഏകാന്തത്തിൽ മുനിവരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ രാമനെ (വിളിച്ചു).

Verse 71

वत्सागच्छेति तं राजन्नुपाह्वयदुपह्वरे / सो ऽभिगम्य तमासीनमभिवाद्य कृताञ्जलिः

ഹേ രാജാവേ, ഉപഹ്വരത്തിൽ ‘വത്സാ, വരിക’ എന്നു പറഞ്ഞു അവനെ വിളിച്ചു. അവൻ അടുത്തുചെന്ന് ഇരുന്നിരുന്നവനെ വന്ദിച്ച് കൈകൂപ്പി നിന്നു.

Verse 72

तस्थौ तत्पुरतो रामः सुप्रीतेनान्तरात्मना / आशीर्भिरभिनन्द्याथ भृगुस्तं प्रीत मानसः

രാമൻ അത്യന്തം സന്തോഷമുള്ള അന്തർഹൃദയത്തോടെ അവന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു. പിന്നെ പ്രീതമനസ്സനായ ഭൃഗു ആശീർവചനങ്ങളാൽ അവനെ അഭിനന്ദിച്ചു.

Verse 73

प्राह नाधिगताशङ्कं राममालोक्य सादरम् / श्रुणु वत्स वचो मह्य यत्त्वां वक्ष्यामि सांप्रतम्

അവൻ ആദരത്തോടെ സംശയമില്ലാത്ത രാമനെ നോക്കി പറഞ്ഞു— വത്സാ, എന്റെ വചനം കേൾക്കുക; ഞാൻ ഇപ്പോൾ നിന്നോട് പറയുന്നതു.

Verse 74

हितार्थं सर्वलोकानां तव चास्माकमेव च / गच्छ पुत्र ममादेशाद्धिमवन्तं महागिरिम्

സകല ലോകങ്ങളുടെ ഹിതത്തിനും, നിന്റെയും ഞങ്ങളുടെയും ക്ഷേമത്തിനുമായി— മകനേ, എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഹിമവാൻ മഹാഗിരിയിലേക്കു പോകുക.

Verse 75

अधुनैवाश्रमादस्मात्तपसे धृतमानसः / तत्रगत्वा महाभाग कृत्वाश्रमापदं शुभम्

ഇപ്പോൾ തന്നേ ഈ ആശ്രമത്തിൽ നിന്ന് തപസ്സിനായി മനസ്സിനെ ദൃഢമാക്കി പുറപ്പെടുക; മഹാഭാഗാ, അവിടെ ചെന്നു ശുഭമായ ആശ്രമവാസം ഒരുക്കുക.

Verse 76

आराधय महादेवं तपसा नियमेन च / प्रीतिमुत्पाद्य तस्य त्वं भक्त्यानन्यगया चिरात्

തപസ്സും നിയമവും കൊണ്ട് മഹാദേവനെ ആരാധിക്കുക; ദീർഘകാലം അനന്യഭക്തിയാൽ അവന്റെ പ്രീതിയെ ഉണർത്തുക.

Verse 77

श्रेयो महदवाप्नोषि नात्र कार्या विजारणा / तरसा तव भक्त्या च प्रीतो भवति शङ्करः

നീ മഹത്തായ ശ്രേയസ് പ്രാപിക്കും; ഇവിടെ സംശയം വേണ്ട. നിന്റെ ഉഗ്രഭക്തിയാൽ ശങ്കരൻ വേഗത്തിൽ പ്രസന്നനാകുന്നു.

Verse 78

करिष्यति च ते सर्वं मनसा यद्यदिच्छसि / तुष्टे तस्मिञ्जगन्नाथे शङ्करे भक्तवत्सले

ഭക്തവത്സലനായ ജഗന്നാഥൻ ശങ്കരൻ പ്രസന്നനായാൽ, നീ മനസ്സിൽ എന്തെന്ത് ആഗ്രഹിക്കുമോ അതെല്ലാം നിനക്കായി നിർവഹിക്കും।

Verse 79

अस्त्रग्राममशेषं त्वं वणु पुत्र यथेप्सितम् / त्वया हितार्थं देवानां करणीयं सुदुष्करम्

ഹേ വണു-പുത്രാ! നിനക്കിഷ്ടമുള്ളപോലെ സമസ്ത അസ്ത്രസമൂഹവും സ്വീകരിക്ക; ദേവന്മാരുടെ ഹിതത്തിനായി നീ അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കര്‍മ്മം ചെയ്യേണ്ടതാണ്।

Verse 80

विद्यते ऽभ्यधिकं कर्म शस्त्रसाध्यमनेकशः / तस्मात्त्वं देवदेवेशं समाराधय शङ्करम्

അനേകം വിധത്തിൽ ശസ്ത്രങ്ങളാൽ സാധ്യമാകുന്ന അതിലധികം മഹത്തായ കര്‍മ്മങ്ങൾ ഉണ്ട്; അതുകൊണ്ട് ദേവദേവേശനായ ശങ്കരനെ സമ്യകമായി ആരാധിക്ക.

Verse 81

भक्त्या परमया युक्तस्ततो ऽभीष्टमवाप्स्यसि

പരമഭക്തിയോടെ യുക്തനായാൽ, അപ്പോൾ നീ അഭീഷ്ടം പ്രാപിക്കും।