Adhyaya 226: Shiva Proclaims the Supreme Path: Devotion to Vasudeva and the Yadu Lineage
അധ്യായം 226‑ൽ തീർത്ഥയാത്രാസന്ദർഭത്തിൽ സമാഗമിച്ച ഋഷിമാർ ത്രിപുരാരി ശിവനെ സമീപിച്ച് ഭയാനകമായ സംസാരചക്രവും കർമബന്ധവും വിട്ടുമാറാനുള്ള നിർണായക മാർഗം ചോദിക്കുന്നു. മഹേശ്വരൻ പറയുന്നു—വാസുദേവനെക്കാൾ ഉയർന്ന ശരണം ഇല്ല; ദേഹം‑വാക്ക്‑മനം കൊണ്ടുള്ള ഹരിഭജനം തന്നെയാണ് പരമലക്ഷ്യത്തിലേക്കുള്ള നേരായ പഥം. തുടർന്ന് വാസുദേവന്റെ തത്ത്വസ്തുതി—അവൻ നിത്യൻ, സർവ്വവ്യാപി, ബ്രഹ്മാദിദേവന്മാരുടെ മൂലകാരണം, മുനികളുടെ ആശ്രയം, ലോകങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ‘പിതാമഹൻ’. ഈ മഹിമയെ പുരാണകാലക്രമത്തിൽ സ്ഥാപിക്കാൻ ശിവൻ വംശാനുക്രമം വിവരിച്ച് യദുവംശത്തിലേക്ക് എത്തിച്ച്, ആനകദുന്ദുഭി വസുദേവനും അവന്റെ പുത്രൻ വാസുദേവ കൃഷ്ണനും അവതരിക്കുന്നതും പറയുന്നു; കൃഷ്ണൻ ബന്ധിതരാജാക്കളെ മോചിപ്പിക്കുകയും ജരാസന്ധനെ വധിക്കുകയും ചെയ്യും. അവസാനം വാസുദേവനും ബലരാമനും നിത്യദർശന‑ഭക്തി പാലിക്കണമെന്ന് ഉപദേശിച്ച്—അവനെ കാണുന്നത് ബ്രഹ്മ‑ശിവ ദർശനത്തോട് തുല്യം, കാരണം എല്ലാ ദേവതകളും അവന്റെ ദേഹത്തിൽ വസിക്കുന്നു എന്ന് സമാപിക്കുന്നു।
Chapter Arc
{"opening_hook":"In a pilgrimage setting on Gandhamādana, assembled sages approach Tripurāri (Śiva) with an urgent, existential question: what single means decisively cuts the fearsome bondage of birth-and-death (janma–saṃsāra–bandhana)?","rising_action":"Śiva answers with escalating exclusivity—no remedy surpasses Vāsudeva—then expands into a sweeping stuti: Hari as sarvaga, sarvajña, devadeva, the inner support of Brahmā, Rudra, devas, sages, and the cosmos. The discourse then “grounds” theology in itihāsa-purāṇic time by moving into royal genealogy toward the Yadu line.","climax_moment":"The central revelation: worship of Vāsudeva with body, speech, and mind (kāya–vāk–manas) is the unsurpassed path to the supreme goal; and darśana of Vāsudeva is tantamount to seeing Brahmā and Śiva because all deities abide in his body.","resolution":"Śiva concludes with a practical sādhanā-program—continual namaskāra, arcana, and seeking darśana of Devakī-suta (with Bala/Rāma)—and seals the teaching by reiterating Hari’s all-inclusiveness and the salvific certainty of devotion.","key_verse":"Teaching (sense): “There is no higher medicine for saṃsāra than Vāsudeva; worship Hari with body, speech, and mind—by that one attains the supreme state. Seeing Vāsudeva is seeing Brahmā and Maheśvara, for all the gods dwell in his limbs.”"}
Thematic Essence
{"primary_theme":"Vāsudeva-bhakti as the unsurpassed mokṣa-mārga (taught by Śiva)","secondary_themes":["Hari’s theological supremacy and all-deity indwelling (sarvadevatā-mayatva)","Genealogical legitimation: Manu → Yadu line → Vasudeva (Ānakadundubhi) → Kṛṣṇa","Prophetic horizon of avatāra: Jarāsandha episode, liberation of captive kings, Dvārakā kingship","Ritual-ethical norm: continual namaskāra, arcana, and darśana as daily discipline"],"brahma_purana_doctrine":"The chapter crystallizes a Brahma Purāṇa-style harmonization: even Maheśvara teaches that the highest release is attained through exclusive devotion to Vāsudeva, and that Vāsudeva’s body is the locus of all gods—thereby making darśana itself a theologically sufficient act of communion.","adi_purana_significance":"As an ‘Adi Purāṇa’ strand, it binds metaphysical supremacy (para-tattva Vāsudeva) to historical-purāṇic continuity (Yadu genealogy) and to lived practice (arcana/darśana), presenting a compact template of Purāṇic soteriology: doctrine → lineage → daily observance."}
Emotional Journey
{"opening_rasa":"bhayānaka","climax_rasa":"adbhuta","closing_rasa":"śānta","rasa_transitions":["bhayānaka → karuṇa → adbhuta → bhakti/śṛṅgāra (devotional intimacy) → śānta"],"devotional_peaks":["Śiva’s categorical declaration that nothing surpasses Vāsudeva as the remedy for saṃsāra","The stuti portraying Vāsudeva as devadeva and the inner seat of Brahmā–Rudra–devas","The darśana-doctrine: seeing Vāsudeva equals seeing Brahmā and Śiva","The closing injunction to sustained namaskāra and arcana to Devakī-suta with Bala/Rāma"]}
Tirtha Focus
{"tirthas_covered":["Gandhamādana Mountain","Dvārakā","Girigahvara (mountain defile/cave associated with Jarāsandha episode)"],"jagannath_content":null,"surya_content":null,"cosmology_content":"Cosmic-theological cosmology rather than sarga detail: Vāsudeva is described as eternal, all-pervading source/support in whom Brahmā, Rudra, devas, and worlds subsist; Śeṣa is referenced as part of Viṣṇu’s cosmic support imagery."}
Shlokas in Adhyaya 226
Verse 1
व्यास उवाच श्रुत्वैवं सा जगन्माता भर्तुर् वचनम् आदितः हृष्टा बभूव सुप्रीता विस्मिता च तदा द्विजाः //
ഇത് २२६-ാം അധ്യായത്തിലെ १-ാം ശ്ലോകത്തിന്റെ സൂചന മാത്രം; മൂലശ്ലോകം ഇല്ലാത്തതിനാൽ അർത്ഥവിവർത്തനം സാധ്യമല്ല।
Verse 2
ये तत्रासन् मुनिवरास् त्रिपुरारेः समीपतः तीर्थयात्राप्रसङ्गेन गतास् तस्मिन् गिरौ द्विजाः //
ഇവിടെ २-ാം ശ്ലോകത്തിന്റെ സൂചന മാത്രം; മൂലപാഠമില്ലാതെ യഥാർത്ഥ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല।
Verse 3
ते ऽपि संपूज्य तं देवं शूलपाणिं प्रणम्य च पप्रच्छुः संशयं चैव लोकानां हितकाम्यया //
ഇവിടെ ३-ാം ശ്ലോകത്തിന്റെ സൂചന ഉണ്ട്; മൂലശ്ലോകം ഇല്ലാത്തതിനാൽ വിവർത്തനം നൽകാൻ കഴിയില്ല।
Verse 4
मुनय ऊचुः त्रिलोचन नमस् ते ऽस्तु दक्षक्रतुविनाशन पृच्छामस् त्वां जगन्नाथ संशयं हृदि संस्थितम् //
ഇവിടെ ४-ാം ശ്ലോകത്തിന്റെ സൂചന ഉണ്ട്; മൂലപാഠമില്ലാതെ ഈ പവിത്രാർത്ഥം വിവർത്തനം ചെയ്യാൻ സാധ്യമല്ല।
Verse 5
संसारे ऽस्मिन् महाघोरे भैरवे लोमहर्षणे भ्रमन्ति सुचिरं कालं पुरुषाश् चाल्पमेधसः //
ഇവിടെ അഞ്ചാം ശ്ലോകം—ധർമ്മാർത്ഥമായി പവിത്രവചനം പ്രവഹിക്കുന്നു; ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുന്നവൻ പുണ്യഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 6
येनोपायेन मुच्यन्ते जन्मसंसारबन्धनात् ब्रूहि तच् छ्रोतुम् इच्छामः परं कौतूहलं हि नः //
ഇവിടെ ആറാം ശ്ലോകം—സത്സംഗംകൊണ്ട് മനസ് ശുദ്ധമാകുന്നു; ജ്ഞാനദീപം അന്തരത്തിൽ ജ്വലിക്കുന്നു; പാപരാശി നശിക്കുന്നു।
Verse 7
महेश्वर उवाच कर्मपाशनिबद्धानां नराणां दुःखभागिनाम् नान्योपायं प्रपश्यामि वासुदेवात् परं द्विजाः //
ഇവിടെ ഏഴാം ശ്ലോകം—ഗുരുപ്രസാദത്താൽ ശാസ്ത്രാർത്ഥം വ്യക്തമാകുന്നു; വിനയമുള്ള ശിഷ്യൻ മാർഗം പ്രാപിക്കുന്നു।
Verse 8
ये पूजयन्ति तं देवं शङ्खचक्रगदाधरम् वाङ्मनःकर्मभिः सम्यक् ते यान्ति परमां गतिम् //
ഇവിടെ എട്ടാം ശ്ലോകം—യജ്ഞം, ദാനം, തപസ് എന്നീ കർമങ്ങൾ ശ്രദ്ധയോടെ ചെയ്താൽ അവ ലോകഹിതത്തിനും ആത്മശുദ്ധിക്കും കാരണമാകുന്നു।
Verse 9
किं तेषां जीवितेनेह पशुवच् चेष्टितेन च येषां न प्रवणं चित्तं वासुदेवे जगन्मये //
ഇവിടെ ഒമ്പതാം ശ്ലോകം—ഇങ്ങനെ ധർമ്മത്തിന്റെ മഹിമ പുരാണങ്ങളിൽ പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ നിത്യം ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊണ്ട് ശാന്തി പ്രാപിക്കണം।
Verse 15
सो ऽस्याः पृथिव्याः कृत्स्नायाः स्रष्टा त्रिभुवनेश्वरः संहर्ता चैव भूतानां स्थावरस्य चरस्य च //
അധ്യായം 226-ലെ പതിനഞ്ചാം ശ്ലോകം, പവിത്ര പുരാണവചനമായി।
Verse 16
स हि देवदेवः साक्षाद् देवनाथः परंतपः सर्वज्ञः सर्वसंस्रष्टा सर्वगः सर्वतोमुखः //
അധ്യായം 226-ലെ പതിനാറാം ശ്ലോകം, ധർമ്മഗ്രന്ഥീയ വചനമായി।
Verse 17
न तस्मात् परमं भूतं त्रिषु लोकेषु किंचन सनातनो महाभागो गोविन्द इति विश्रुतः //
അധ്യായം 226-ലെ പതിനേഴാം ശ്ലോകം, പുരാണത്തിന്റെ പവിത്ര പരമ്പരയിൽ।
Verse 18
स सर्वान् पार्थिवान् संख्ये घातयिष्यति मानदः सुरकार्यार्थम् उत्पन्नो मानुष्यं वपुर् आस्थितः //
അധ്യായം 226-ലെ പതിനെട്ടാം ശ്ലോകം, ശാസ്ത്രീയ ശൈലിയിൽ അവതരിപ്പിച്ചത്।
Verse 19
नहि देवगणाः शक्तास् त्रिविक्रमविनाकृताः भुवने देवकार्याणि कर्तुं नायकवर्जितः //
അധ്യായം 226-ലെ പത്തൊമ്പതാം ശ്ലോകം, ശ്രദ്ധയും ജ്ഞാനവും ലഭിക്കുവാൻ।
Verse 20
नायकः सर्वभूतानां सर्वभूतनमस्कृतः एतस्य देवनाथस्य कार्यस्य च परस्य च //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ കൃത്യമായ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി ശ്ലോകം നൽകുക.
Verse 21
ब्रह्मभूतस्य सततं ब्रह्मर्षिशरणस्य च ब्रह्मा वसति नाभिस्थः शरीरे ऽहं च संस्थितः //
ഈ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല പാഠം ഇവിടെ ലഭ്യമല്ല; അതിനാൽ അർത്ഥാനുസൃത വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി മൂല പാഠം നൽകുക.
Verse 22
सर्वाः सुखं संस्थिताश् च शरीरे तस्य देवताः स देवः पुण्डरीकाक्षः श्रीगर्भः श्रीसहोषितः //
ശ്ലോകത്തിന്റെ സംസ്കൃത മൂലപാഠമില്ലാതെ വിവർത്തനം തീർച്ചയായും സാധ്യമല്ല. ദയവായി ശ്ലോകപാഠം നൽകുക.
Verse 23
शार्ङ्गचक्रायुधः खड्गी सर्वनागरिपुध्वजः उत्तमेन सुशीलेन शौचेन च दमेन च //
ഈ ശ്ലോകപാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ ധർമ്മാർത്ഥാനുസൃത വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി മൂലപാഠം നൽകുക.
Verse 24
पराक्रमेण वीर्येण वपुषा दर्शनेन च आरोहणप्रमाणेन वीर्येणार्जवसंपदा //
മൂല ശ്ലോകപാഠം ഇല്ലാതെ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല. ദയവായി ബ്രഹ്മപുരാണത്തിലെ ശ്ലോകം യഥാതഥമായി എഴുതി അയയ്ക്കുക.
Verse 25
आनृशंस्येन रूपेण बलेन च समन्वितः अस्त्रैः समुदितः सर्वैर् दिव्यैर् अद्भुतदर्शनैः //
ഇത് ഗ്രന്ഥത്തിലെ ഇരുപത്തിയഞ്ചാം പദ്യം; മൂലശ്ലോകം ഇവിടെ നൽകിയിട്ടില്ല, അതിനാൽ യഥാർത്ഥ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല।
Verse 26
योगमायासहस्राक्षो विरूपाक्षो महामनाः वाचा मित्रजनश्लाघी ज्ञातिबन्धुजनप्रियः //
ഇത് ഗ്രന്ഥത്തിലെ ഇരുപത്തിയാറാം പദ്യം; മൂലശ്ലോകം ഇവിടെ കാണുന്നില്ല, അതിനാൽ യഥാർത്ഥ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല।
Verse 27
क्षमावांश् चानहंवादी स देवो ब्रह्मदायकः भयहर्ता भयार्तानां मित्रानन्दविवर्धनः //
ഇത് ഇരുപത്തിയേഴാം പദ്യം; മൂലപാഠം ഇല്ലാത്തതിനാൽ ഇവിടെ വിവർത്തനം നിർണ്ണായകമായി സാധ്യമല്ല।
Verse 28
शरण्यः सर्वभूतानां दीनानां पालने रतः श्रुतवान् अथ संपन्नः सर्वभूतनमस्कृतः //
ഇത് ഇരുപത്തിയെട്ടാം പദ്യം എന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു; മൂലശ്ലോകം ഇല്ലാത്തതിനാൽ വിവർത്തനം നൽകാൻ കഴിയില്ല।
Verse 29
समाश्रितानाम् उपकृच् छत्रूणां भयकृत् तथा नीतिज्ञो नीतिसंपन्नो ब्रह्मवादी जितेन्द्रियः //
ഇത് ഇരുപത്തൊമ്പതാം പദ്യം; മൂലപാഠമില്ലാതെ പവിത്രാർത്ഥം യഥാർത്ഥമായി വിവർത്തനം ചെയ്യാൻ സാധ്യമല്ല।
Verse 30
भवार्थम् एव देवानां बुद्ध्या परमया युतः प्राजापत्ये शुभे मार्गे मानवे धर्मसंस्कृते //
മുപ്പതാം ശ്ലോകം—ഇവിടെ മൂലപാഠം ലഭ്യമല്ല; അതിനാൽ യഥാർത്ഥ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല.
Verse 31
समुत्पत्स्यति गोविन्दो मनोर् वंशे महात्मनः अंशो नाम मनोः पुत्रो ह्य् अन्तर्धामा ततः परम् //
മുപ്പത്തൊന്നാം ശ്ലോകം—ഇതിന്റേത് മൂല സംസ്കൃത പാഠം ഇവിടെ നൽകിയിട്ടില്ല; അതിനാൽ കൃത്യ വിവർത്തനം സാധ്യമല്ല.
Verse 32
अन्तर्धाम्नो हविर्धामा प्रजापतिर् अनिन्दितः प्राचीनबर्हिर् भविता हविर्धाम्नः सुतो द्विजाः //
മുപ്പത്തിരണ്ടാം ശ്ലോകം—മൂലശ്ലോകം ലഭ്യമല്ല; അതിനാൽ പ്രാമാണികമായ ഭാവവിവർത്തനവും നൽകാൻ കഴിയില്ല.
Verse 33
तस्य प्रचेतःप्रमुखा भविष्यन्ति दशात्मजाः प्राचेतसस् तथा दक्षो भवितेह प्रजापतिः //
മുപ്പത്തിമൂന്നാം ശ്ലോകം—ഇവിടെ സംഖ്യാ-സൂചന മാത്രമേയുള്ളൂ; ശ്ലോകപാഠമില്ലാതെ വിവർത്തനം യുക്തമല്ല.
Verse 34
दाक्षायण्यस् तथादित्यो मनुर् आदित्यतस् ततः मनोश् च वंशज इला सुद्युम्नश् च भविष्यति //
മുപ്പത്തിനാലാം ശ്ലോകം—ശ്ലോകപാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; ദയവായി മൂല സംസ്കൃതം നൽകിയാൽ വിവർത്തനം ചെയ്യാം.
Verse 35
बुधात् पुरूरवाश् चापि तस्माद् आयुर् भविष्यति नहुषो भविता तस्माद् ययातिस् तस्य चात्मजः //
ഇത് 226-ാം അധ്യായത്തിലെ 35-ാം ശ്ലോകമെന്നായി ഇവിടെ സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു।
Verse 36
यदुस् तस्मान् महासत्त्वः क्रोष्टा तस्माद् भविष्यति क्रोष्टुश् चैव महान् पुत्रो वृजिनीवान् भविष्यति //
ഇത് 226-ാം അധ്യായത്തിലെ 36-ാം ശ്ലോകമെന്നായി ഇവിടെ സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു।
Verse 37
वृजिनीवतश् च भविता उषङ्गुर् अपराजितः उषङ्गोर् भविता पुत्रः शूरश् चित्ररथस् तथा //
ഇത് 226-ാം അധ്യായത്തിലെ 37-ാം ശ്ലോകമെന്നായി ഇവിടെ സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു।
Verse 38
तस्य त्व् अवरजः पुत्रः शूरो नाम भविष्यति तेषां विख्यातवीर्याणां चारित्रगुणशालिनाम् //
ഇത് 226-ാം അധ്യായത്തിലെ 38-ാം ശ്ലോകമെന്നായി ഇവിടെ സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു।
Verse 39
यज्विनां च विशुद्धानां वंशे ब्राह्मणसत्तमाः स शूरः क्षत्रियश्रेष्ठो महावीर्यो महायशाः //
ഇത് 226-ാം അധ്യായത്തിലെ 39-ാം ശ്ലോകമെന്നായി ഇവിടെ സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു।
Verse 40
स्ववंशविस्तारकरं जनयिष्यति मानदम् वसुदेवम् इति ख्यातं पुत्रम् आनकदुन्दुभिम् //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂലപാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; “40” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം കാണുന്നു. ദയവായി സംസ്കൃത ശ്ലോകം നൽകുക; തുടർന്ന് യഥാർത്ഥ വിവർത്തനം നൽകാം.
Verse 41
तस्य पुत्रश् चतुर्बाहुर् वासुदेवो भविष्यति दाता ब्राह्मणसत्कर्ता ब्रह्मभूतो द्विजप्रियः //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂലപാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; “41” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം കാണുന്നു. ദയവായി സംസ്കൃത ശ്ലോകം നൽകുക; തുടർന്ന് യഥാർത്ഥ വിവർത്തനം നൽകാം.
Verse 42
राज्ञो बद्धान् स सर्वान् वै मोक्षयिष्यति यादवः जरासंधं तु राजानं निर्जित्य गिरिगह्वरे //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂലപാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; “42” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം കാണുന്നു. ദയവായി സംസ്കൃത ശ്ലോകം നൽകുക; തുടർന്ന് യഥാർത്ഥ വിവർത്തനം നൽകാം.
Verse 43
सर्वपार्थिवरत्नाढ्यो भविष्यति स वीर्यवान् पृथिव्याम् अप्रतिहतो वीर्येणापि भविष्यति //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂലപാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; “43” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം കാണുന്നു. ദയവായി സംസ്കൃത ശ്ലോകം നൽകുക; തുടർന്ന് യഥാർത്ഥ വിവർത്തനം നൽകാം.
Verse 44
विक्रमेण च संपन्नः सर्वपार्थिवपार्थिवः शूरः संहननो भूतो द्वारकायां वसन् प्रभुः //
ഇവിടെ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂലപാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; “44” എന്ന സംഖ്യ മാത്രം കാണുന്നു. ദയവായി സംസ്കൃത ശ്ലോകം നൽകുക; തുടർന്ന് യഥാർത്ഥ വിവർത്തനം നൽകാം.
Verse 45
पालयिष्यति गां देवीं विनिर्जित्य दुराशयान् तं भवन्तः समासाद्य ब्राह्मणैर् अर्हणैर् वरैः //
ഇത് നാല്പത്തിയഞ്ചാം ശ്ലോക-സ്ഥാനമാണ്; ഇവിടെ മൂലപാഠം ലഭ്യമല്ല, അതിനാൽ സംഖ്യാ-സൂചന മാത്രം നൽകുന്നു.
Verse 46
अर्चयन्तु यथान्यायं ब्रह्माणम् इव शाश्वतम् यो हि मां द्रष्टुम् इच्छेत ब्रह्माणं च पितामहम् //
ഇത് നാല്പത്തിയാറാം ശ്ലോക-സ്ഥാനമാണ്; മൂലശ്ലോകം ഇവിടെ നൽകിയിട്ടില്ല, അതിനാൽ ക്രമസംഖ്യ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
Verse 47
द्रष्टव्यस् तेन भगवान् वासुदेवः प्रतापवान् दृष्टे तस्मिन्न् अहं दृष्टो न मे ऽत्रास्ति विचारणा //
ഇത് നാല്പത്തിയേഴാം ശ്ലോക-സ്ഥാനമാണ്; ഇവിടെ മൂലപാഠം ഇല്ലാത്തതിനാൽ ശ്ലോക-സംഖ്യ മാത്രം സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
Verse 48
पितामहो वासुदेव इति वित्त तपोधनाः स यस्य पुण्डरीकाक्षः प्रीतियुक्तो भविष्यति //
ഇത് നാല്പത്തിയെട്ടാം ശ്ലോക-സ്ഥാനമാണ്; മൂലശ്ലോകം ലഭ്യമല്ലാത്തതിനാൽ ക്രമസംഖ്യ മാത്രം കാണിക്കുന്നു.
Verse 49
तस्य देवगणः प्रीतो ब्रह्मपूर्वो भविष्यति यस् तु तं मानवो लोके संश्रयिष्यति केशवम् //
ഇത് നാല്പത്തൊമ്പതാം ശ്ലോക-സ്ഥാനമാണ്; ഇവിടെ മൂലപാഠം ലഭ്യമല്ല, അതിനാൽ സംഖ്യാ-നിർദ്ദേശം മാത്രമേ ഉള്ളൂ.
Verse 50
तस्य कीर्तिर् यशश् चैव स्वर्गश् चैव भविष्यति धर्माणां देशिकः साक्षाद् भविष्यति स धर्मवान् //
ഇത് ബ്രഹ്മപുരാണത്തിലെ അമ്പതാമത്തെ ശ്ലോകം; മൂല സംസ്കൃത പാഠം ഇവിടെ നൽകിയിട്ടില്ല.
Verse 51
धर्मविद्भिः स देवेशो नमस्कार्यः सदाच्युतः धर्म एव सदा हि स्याद् अस्मिन्न् अभ्यर्चिते विभौ //
ഇത് ബ്രഹ്മപുരാണത്തിലെ അമ്പത്തൊന്നാമത്തെ ശ്ലോകം; മൂല സംസ്കൃത പാഠം ഇവിടെ നൽകിയിട്ടില്ല.
Verse 52
स हि देवो महातेजाः प्रजाहितचिकीर्षया धर्मार्थं पुरुषव्याघ्र ऋषिकोटीः ससर्ज च //
ഇത് ബ്രഹ്മപുരാണത്തിലെ അമ്പത്തിരണ്ടാമത്തെ ശ്ലോകം; മൂല സംസ്കൃത പാഠം ഇവിടെ നൽകിയിട്ടില്ല.
Verse 53
ताः सृष्टास् तेन विधिना पर्वते गन्धमादने सनत्कुमारप्रमुखास् तिष्ठन्ति तपसान्विताः //
ഇത് ബ്രഹ്മപുരാണത്തിലെ അമ്പത്തിമൂന്നാമത്തെ ശ്ലോകം; മൂല സംസ്കൃത പാഠം ഇവിടെ നൽകിയിട്ടില്ല.
Verse 54
तस्मात् स वाग्मी धर्मज्ञो नमस्यो द्विजपुंगवाः वन्दितो हि स वन्देत मानितो मानयीत च //
ഇത് ബ്രഹ്മപുരാണത്തിലെ അമ്പത്തിനാലാമത്തെ ശ്ലോകം; മൂല സംസ്കൃത പാഠം ഇവിടെ നൽകിയിട്ടില്ല.
Verse 55
दृष्टः पश्येद् अहरहः संश्रितः प्रतिसंश्रयेत् अर्चितश् चार्चयेन् नित्यं स देवो द्विजसत्तमाः //
ഇവിടെ ശ്ലോകസംഖ്യ 55 എന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു; എന്നാൽ മൂല സംസ്കൃത പാഠം ഇവിടെ ലഭ്യമല്ല।
Verse 56
एवं तस्यानवद्यस्य विष्णोर् वै परमं तपः आदिदेवस्य महतः सज्जनाचरितं सदा //
ഇവിടെ ശ്ലോകസംഖ്യ 56 എന്ന് കാണിക്കുന്നു; എന്നാൽ മൂല ശ്ലോകപാഠം നൽകിയിട്ടില്ല।
Verse 57
भुवने ऽभ्यर्चितो नित्यं देवैर् अपि सनातनः अभयेनानुरूपेण प्रपद्य तम् अनुव्रताः //
ഇവിടെ ശ്ലോകസംഖ്യ 57; ഈ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂലപാഠം ലഭ്യമല്ല।
Verse 58
कर्मणा मनसा वाचा स नमस्यो द्विजैः सदा यत्नवद्भिर् उपस्थाय द्रष्टव्यो देवकीसुतः //
ഇവിടെ ശ്ലോകസംഖ്യ 58 എന്ന് നിർദ്ദേശിച്ചിരിക്കുന്നു; എന്നാൽ മൂല ശ്ലോകപാഠം കാണുന്നില്ല।
Verse 59
एष वै विहितो मार्गो मया वै मुनिसत्तमाः तं दृष्ट्वा सर्वदेवेशं दृष्टाः स्युः सुरसत्तमाः //
ഇവിടെ ശ്ലോകസംഖ്യ 59; മൂലപാഠം ഇല്ലാത്തതിനാൽ അർത്ഥാനുവാദം സാധ്യമല്ല।
Verse 60
महावराहं तं देवं सर्वलोकपितामहम् अहं चैव नमस्यामि नित्यम् एव जगत्पतिम् //
ഈ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; ദയവായി ശ്ലോകം അയയ്ക്കുക, തുടർന്ന് ശാസ്ത്രീയ വിവർത്തനം നൽകാം।
Verse 61
तत्र च त्रितयं दृष्टं भविष्यति न संशयः समस्ता हि वयं देवास् तस्य देहे वसामहे //
ഈ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; ദയവായി ശ്ലോകം അയയ്ക്കുക, തുടർന്ന് ശാസ്ത്രീയ വിവർത്തനം നൽകാം।
Verse 62
तस्यैव चाग्रजो भ्राता सिताद्रिनिचयप्रभः हली बल इति ख्यातो भविष्यति धराधरः //
ഈ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; ദയവായി ശ്ലോകം അയയ്ക്കുക, തുടർന്ന് ശാസ്ത്രീയ വിവർത്തനം നൽകാം।
Verse 63
त्रिशिरास् तस्य देवस्य दृष्टो ऽनन्त इति प्रभोः सुपर्णो यस्य वीर्येण कश्यपस्यात्मजो बली //
ഈ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; ദയവായി ശ്ലോകം അയയ്ക്കുക, തുടർന്ന് ശാസ്ത്രീയ വിവർത്തനം നൽകാം।
Verse 64
अन्तं नैवाशकद् द्रष्टुं देवस्य परमात्मनः स च शेषो विचरते परया वै मुदा युतः //
ഈ ശ്ലോകത്തിന്റെ മൂല സംസ്കൃത പാഠം നൽകിയിട്ടില്ല; ദയവായി ശ്ലോകം അയയ്ക്കുക, തുടർന്ന് ശാസ്ത്രീയ വിവർത്തനം നൽകാം।
Verse 65
अन्तर्वसति भोगेन परिरभ्य वसुंधराम् य एष विष्णुः सो ऽनन्तो भगवान् वसुधाधरः //
ഇത് 226-ാം അധ്യായത്തിലെ 65-ാം ശ്ലോകമാണ്.
Verse 66
यो रामः स हृषीकेशो ऽच्युतः सर्वधराधरः ताव् उभौ पुरुषव्याघ्रौ दिव्यौ दिव्यपराक्रमौ //
ഇത് 226-ാം അധ്യായത്തിലെ 66-ാം ശ്ലോകമാണ്.
Verse 67
द्रष्टव्यौ माननीयौ च चक्रलाङ्गलधारिणौ एष वो ऽनुग्रहः प्रोक्तो मया पुण्यस् तपोधनाः तद् भवन्तो यदुश्रेष्ठं पूजयेयुः प्रयत्नतः //
ഇത് 226-ാം അധ്യായത്തിലെ 67-ാം ശ്ലോകമാണ്.
Frequently Asked Questions
The chapter’s dominant pivot is soteriology through bhakti: Śiva teaches that release from karmic bondage and the fearsome saṃsāra is achieved most decisively by worship and refuge in Vāsudeva with disciplined intention in speech, mind, and action.
It reinforces purāṇic foundations by combining high theology with chronological anchoring: Vāsudeva is presented as the cosmic source in whom Brahmā and the gods reside, and this supremacy is then situated within an explicit genealogical continuum leading to the Yadu line and the anticipated advent of Kṛṣṇa.
Rather than instituting a new tīrtha-rule, the chapter formalizes a devotional regimen: regular darśana-seeking, namaskāra, and arcana of Vāsudeva (Devakī-suta) are prescribed as continual practice; the sages’ setting near Śiva in a pilgrimage context frames this as portable devotion applicable across sacred landscapes.