Adhyaya 1

Verse 1

श्रीपरीक्षिदुवाच निवृत्तिमार्ग: कथित आदौ भगवता यथा । क्रमयोगोपलब्धेन ब्रह्मणा यदसंसृति: ॥ १ ॥

ശ്രീപരീക്ഷിത് പറഞ്ഞു—ഹേ പ്രഭോ ശുകദേവഗോസ്വാമീ! നിങ്ങൾ മുമ്പേ നിവൃത്തി-മാർഗം വിവരിച്ചു. ആ ക്രമയോഗംകൊണ്ട് ജീവൻ ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിച്ച് ബ്രഹ്മാവിനൊപ്പം പരമധാമത്തിലേക്ക് ചെന്നാൽ ജന്മമരണചക്രം അവസാനിക്കുന്നു।

Verse 2

प्रवृत्तिलक्षणश्चैव त्रैगुण्यविषयो मुने । योऽसावलीनप्रकृतेर्गुणसर्ग: पुन: पुन: ॥ २ ॥

ഹേ മുനേ! പ്രവൃത്തി-ലക്ഷണമുള്ള ഈ മാർഗം ത്രിഗുണവിഷയമാണ്. പ്രകൃതിയിൽ ലീനനായ ജീവൻ ഗുണസർഗ്ഗം മൂലം വീണ്ടും വീണ്ടും പലവിധ ദേഹങ്ങൾ പ്രാപിക്കുന്നു; ദേഹാനുസരിച്ച വാസനകളാൽ ഭോഗവും ദുഃഖവും അനുഭവിച്ച് പ്രവൃത്തി-മാർഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു।

Verse 3

अधर्मलक्षणा नाना नरकाश्चानुवर्णिता: । मन्वन्तरश्च व्याख्यात आद्य: स्वायम्भुवो यत: ॥ ३ ॥

അധർമലക്ഷണങ്ങളിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന പലവിധ നരകജീവിതങ്ങളും നിങ്ങൾ വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്; കൂടാതെ ബ്രഹ്മപുത്രനായ സ്വായംഭുവ മനു അധിപതിയായ ആദ്യ മന്വന്തരവും നിങ്ങൾ വ്യാഖ്യാനിച്ചിട്ടുണ്ട്।

Verse 4

प्रियव्रतोत्तानपदोर्वंशस्तच्चरितानि च । द्वीपवर्षसमुद्राद्रिनद्युद्यानवनस्पतीन् ॥ ४ ॥ धरामण्डलसंस्थानं भागलक्षणमानत: । ज्योतिषां विवराणां च यथेदमसृजद्विभु: ॥ ५ ॥

നിങ്ങൾ പ്രിയവ്രതനും ഉത്താനപാദനും ഉള്ള വംശങ്ങളും അവരുടെ ചരിതങ്ങളും വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. പരമപുരുഷൻ ദ്വീപ-വർഷങ്ങൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, പർവതങ്ങൾ, നദികൾ, ഉദ്യാനങ്ങൾ, വനസ്പതികൾ എന്നിവ സൃഷ്ടിച്ചു; ഭൂമണ്ഡലത്തിന്റെ ഘടന, അതിന്റെ വിഭാഗലക്ഷണങ്ങൾ, ആകാശത്തിലെ ജ്യോതിഷ്കമണ്ഡലങ്ങളും അധോലോകങ്ങളും—വിഭു എങ്ങനെ സൃഷ്ടിച്ചുവോ അതെല്ലാം നിങ്ങൾ വ്യക്തമായി പറഞ്ഞു।

Verse 5

प्रियव्रतोत्तानपदोर्वंशस्तच्चरितानि च । द्वीपवर्षसमुद्राद्रिनद्युद्यानवनस्पतीन् ॥ ४ ॥ धरामण्डलसंस्थानं भागलक्षणमानत: । ज्योतिषां विवराणां च यथेदमसृजद्विभु: ॥ ५ ॥

നിങ്ങൾ പ്രിയവ്രതനും ഉത്താനപാദനും ഉള്ള വംശങ്ങളും അവരുടെ ചരിതങ്ങളും വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. പരമപുരുഷൻ ദ്വീപ-വർഷങ്ങൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, പർവതങ്ങൾ, നദികൾ, ഉദ്യാനങ്ങൾ, വനസ്പതികൾ എന്നിവ സൃഷ്ടിച്ചു; ഭൂമണ്ഡലത്തിന്റെ ഘടന, അതിന്റെ വിഭാഗലക്ഷണങ്ങൾ, ആകാശത്തിലെ ജ്യോതിഷ്കമണ്ഡലങ്ങളും അധോലോകങ്ങളും—വിഭു എങ്ങനെ സൃഷ്ടിച്ചുവോ അതെല്ലാം നിങ്ങൾ വ്യക്തമായി പറഞ്ഞു।

Verse 6

अधुनेह महाभाग यथैव नरकान्नर: । नानोग्रयातनान्नेयात्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ॥ ६ ॥

ഹേ മഹാഭാഗ്യവാനായ ശുകദേവ ഗോസ്വാമീ, ദയവായി പറയുക—മനുഷ്യർ ഭീകരയാതനകളുള്ള നരകാവസ്ഥയിൽ പ്രവേശിക്കുന്നത് എങ്ങനെ ഒഴിവാക്കാം?

Verse 7

श्रीशुक उवाच न चेदिहैवापचितिं यथांहस: कृतस्य कुर्यान्मनउक्तपाणिभि: । ध्रुवं स वै प्रेत्य नरकानुपैति ये कीर्तिता मे भवतस्तिग्मयातना: ॥ ७ ॥

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, ഈ ജീവിതത്തിൽ തന്നെ മനസ്സ്, വാക്ക്, ശരീരം എന്നിവകൊണ്ട് ചെയ്ത പാപങ്ങൾക്ക് ശാസ്ത്രപ്രകാരം പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യാതിരുന്നാൽ, മരണാനന്തരം അവൻ തീർച്ചയായും നരകലോകങ്ങളിൽ ചെന്നു, ഞാൻ മുമ്പ് പറഞ്ഞ ഭീകരയാതനകൾ അനുഭവിക്കും.

Verse 8

तस्मात्पुरैवाश्विह पापनिष्कृतौ यतेत मृत्योरविपद्यतात्मना । दोषस्य द‍ृष्ट्वा गुरुलाघवं यथा भिषक् चिकित्सेत रुजां निदानवित् ॥ ८ ॥

അതുകൊണ്ട് മരണം വരുന്നതിന് മുമ്പേ, ശരീരം ശക്തമായിരിക്കുമ്പോൾ തന്നെ, ശാസ്ത്രപ്രകാരം പാപനിഷ്കൃതിക്കായി വേഗത്തിൽ പരിശ്രമിക്കണം. രോഗകാരണം അറിയുന്ന വൈദ്യൻ രോഗത്തിന്റെ ഗുരുത്വം നോക്കി ചികിത്സിക്കുന്നതുപോലെ, പാപത്തിന്റെ ഗൗരവമനുസരിച്ച് പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യണം.

Verse 9

श्रीराजोवाच द‍ृष्टश्रुताभ्यां यत्पापं जानन्नप्यात्मनोऽहितम् । करोति भूयो विवश: प्रायश्चित्तमथो कथम् ॥ ९ ॥

രാജാവ് പറഞ്ഞു—പാപം തനിക്കു ഹിതകരമല്ലെന്ന് കണ്ടും കേട്ടും അറിഞ്ഞിട്ടും മനുഷ്യൻ നിർബന്ധിതനായി വീണ്ടും വീണ്ടും പാപം ചെയ്യുന്നു. പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്തിട്ടും വീണ്ടും പാപത്തിലേക്ക് എന്തുകൊണ്ട് വീഴുന്നു? അത്തരം പ്രായശ്ചിത്തത്തിന് എന്ത് മൂല്യമുണ്ട്?

Verse 10

क्‍वचिन्निवर्ततेऽभद्रात्‍क्‍वचिच्चरति तत्पुन: । प्रायश्चित्तमथोऽपार्थं मन्ये कुञ्जरशौचवत् ॥ १० ॥

ചിലപ്പോൾ അവൻ പാപത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറുന്നു, ചിലപ്പോൾ വീണ്ടും അതേ ചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ ഇത്തരത്തിലുള്ള പ്രായശ്ചിത്തം ഞാൻ വ്യർത്ഥമെന്ന് കരുതുന്നു—ഇത് ആനയുടെ കുളിയുപോലെ; ആന കുളിച്ച് കരയിലെത്തിയ ഉടൻ തന്നെ ശരീരത്തിൽ പൊടി എറിയുന്നു.

Verse 11

श्रीबादरायणिरुवाच कर्मणा कर्मनिर्हारो न ह्यात्यन्तिक इष्यते । अविद्वदधिकारित्वात्प्रायश्चित्तं विमर्शनम् ॥ ११ ॥

ശ്രീശുകൻ പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, കർമംകൊണ്ട് കർമനിർഹാരം പരമമുക്തിയല്ല; അതും ഫലദായകമായ കർമം തന്നെയാണ്. അജ്ഞാനവശാൽ പ്രായശ്ചിത്തനിയമങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നത് ബുദ്ധിമത്തല്ല; യഥാർത്ഥ പ്രായശ്ചിത്തം വേദാന്തജ്ഞാനത്തിലൂടെ പരമസത്യബോധമാണ്.

Verse 12

नाश्नत: पथ्यमेवान्नं व्याधयोऽभिभवन्ति हि । एवं नियमकृद्राजन् शनै: क्षेमाय कल्पते ॥ १२ ॥

ഹേ രാജാവേ, വൈദ്യൻ നിർദേശിച്ച ശുദ്ധമായ പഥ്യാഹാരം രോഗി കഴിച്ചാൽ അവൻ ക്രമേണ സുഖം പ്രാപിക്കുന്നു; അതുപോലെ ജ്ഞാനത്തിന്റെ നിയമങ്ങൾ പാലിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ പതുക്കെ ഭൗതിക മലിനതയിൽ നിന്ന് മോചനത്തിലേക്ക് മുന്നേറുന്നു.

Verse 13

तपसा ब्रह्मचर्येण शमेन च दमेन च । त्यागेन सत्यशौचाभ्यां यमेन नियमेन वा ॥ १३ ॥ देहवाग्बुद्धिजं धीरा धर्मज्ञा: श्रद्धयान्विता: । क्षिपन्त्यघं महदपि वेणुगुल्ममिवानल: ॥ १४ ॥

തപസ്, ബ്രഹ്മചര്യം, ശമം, ദമം, ത്യാഗം, സത്യം-ശൗചം, യമ-നിയമങ്ങൾ എന്നിവയാൽ—ശ്രദ്ധയുള്ള ധർമ്മജ്ഞനായ ധീരൻ ദേഹം, വാക്ക്, ബുദ്ധി എന്നിവകൊണ്ട് ചെയ്ത മഹാപാപവും നീക്കുന്നു; മുളക്കൂട്ടത്തിനടിയിലെ ഉണങ്ങിയ വള്ളികൾ തീയിൽ കത്തുന്നതുപോലെ.

Verse 14

तपसा ब्रह्मचर्येण शमेन च दमेन च । त्यागेन सत्यशौचाभ्यां यमेन नियमेन वा ॥ १३ ॥ देहवाग्बुद्धिजं धीरा धर्मज्ञा: श्रद्धयान्विता: । क्षिपन्त्यघं महदपि वेणुगुल्ममिवानल: ॥ १४ ॥

തപസ്, ബ്രഹ്മചര്യം, ശമ-ദമം, ത്യാഗം, സത്യം-ശൗചം, യമ-നിയമങ്ങൾ എന്നിവയാൽ—ശ്രദ്ധയുള്ള ധർമ്മജ്ഞ ധീരൻ ദേഹം-വാക്ക്-ബുദ്ധി ചെയ്ത പാപങ്ങൾ നീക്കുന്നു; മുളക്കൂട്ടത്തിനടിയിലെ ഉണങ്ങിയ വള്ളികൾ തീയിൽ കത്തുന്നതുപോലെ.

Verse 15

केचित्केवलया भक्त्या वासुदेवपरायणा: । अघं धुन्वन्ति कार्त्स्‍न्येन नीहारमिव भास्कर: ॥ १५ ॥

കേവല നിർമലഭക്തിയാൽ വാസുദേവനിൽ പൂർണ്ണശരണം പ്രാപിച്ച വിരള ഭക്തൻ സമസ്ത പാപവും വേരോടെ കുലുക്കി നീക്കുന്നു; സൂര്യൻ തന്റെ കിരണങ്ങളാൽ മൂടൽമഞ്ഞ് ഉടൻ അകറ്റുന്നതുപോലെ.

Verse 16

न तथा ह्यघवान् राजन्पूयेत तपआदिभि: । यथा कृष्णार्पितप्राणस्तत्पुरुषनिषेवया ॥ १६ ॥

ഹേ രാജാവേ, പാപി തപസ്സ്, പ്രായശ്ചിത്തം, ബ്രഹ്മചര്യം മുതലായവകൊണ്ട് അത്ര ശുദ്ധനാകുന്നില്ല; ഭഗവദ്ഭക്തന്റെ സേവയിലൂടെ പ്രാണങ്ങളെ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ അർപ്പിച്ചാൽ പൂർണ്ണമായി ശുദ്ധനാകുന്നു।

Verse 17

सध्रीचीनो ह्ययं लोके पन्था: क्षेमोऽकुतोभय: । सुशीला: साधवो यत्र नारायणपरायणा: ॥ १७ ॥

ഈ ലോകത്തിൽ സുസ്വഭാവമുള്ള സാദുക്കളായ നാരായണപരായണ ശുദ്ധഭക്തർ പിന്തുടരുന്ന വഴിയേ ഏറ്റവും മംഗളകരവും ക്ഷേമകരവും ഭയരഹിതവും; അതു ശാസ്ത്രസമ്മതമായ പഥമാണ്।

Verse 18

प्रायश्चित्तानि चीर्णानि नारायणपराङ्‍मुखम् । न निष्पुनन्ति राजेन्द्र सुराकुम्भमिवापगा: ॥ १८ ॥

ഹേ രാജേന്ദ്രാ, നാരായണനോട് വിമുഖനായവൻ എത്ര നന്നായി പ്രായശ്ചിത്തങ്ങൾ ചെയ്താലും അവ അവനെ ശുദ്ധീകരിക്കില്ല; മദ്യം നിറഞ്ഞ കുടം പല നദികളിൽ കഴുകിയാലും ശുദ്ധമാകാത്തതുപോലെ।

Verse 19

सकृन्मन: कृष्णपदारविन्दयो- र्निवेशितं तद्गुणरागि यैरिह । न ते यमं पाशभृतश्च तद्भ‍टान् स्वप्नेऽपि पश्यन्ति हि चीर्णनिष्कृता: ॥ १९ ॥

ഒരിക്കൽപോലും മനസ്സ് ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ പാദപദ്മങ്ങളിൽ പൂർണ്ണമായി നിക്ഷേപിച്ച്, അവന്റെ നാമം-രൂപം-ഗുണം-ലീലകളിൽ ആസക്തരായവർ സർവ്വ പാപഫലങ്ങളിൽ നിന്നു മോചിതരാകുന്നു—ഇതുതന്നെ യഥാർത്ഥ നിഷ്കൃതി; അത്തരം ശരണാഗതർ സ്വപ്നത്തിലും യമരാജനെയോ പാശധാരികളായ യമദൂതന്മാരെയോ കാണുന്നില്ല।

Verse 20

अत्र चोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । दूतानां विष्णुयमयो: संवादस्तं निबोध मे ॥ २० ॥

ഈ വിഷയത്തിൽ പണ്ഡിതരും സാദുക്കളും ഒരു പുരാതന ചരിത്രകഥ ഉദാഹരിക്കുന്നു; വിഷ്ണുദൂതന്മാരും യമദൂതന്മാരും തമ്മിൽ നടന്ന സംവാദം എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കുക।

Verse 21

कान्यकुब्जे द्विज: कश्चिद्दासीपतिरजामिल: । नाम्ना नष्टसदाचारो दास्या: संसर्गदूषित: ॥ २१ ॥

കാന്യകുബ്ജ നഗരത്തിൽ അജാമിലൻ എന്നൊരു ദ്വിജൻ ഉണ്ടായിരുന്നു; ദാസി-വേശ്യയെ ഭാര്യയായി സ്വീകരിച്ച് അവളുടെ സങ്കത്തിൽ വീണു. ആ നീചസംഗം മൂലം അവന്റെ സദാചാരം നശിച്ച് ബ്രാഹ്മണഗുണങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെട്ടു.

Verse 22

बन्द्यक्षै: कैतवैश्चौर्यैर्गर्हितां वृत्तिमास्थित: । बिभ्रत्कुटुम्बमशुचिर्यातयामास देहिन: ॥ २२ ॥

ആ പതിതനായ അജാമിലൻ ആളുകളെ പിടിച്ച് തടവിലാക്കൽ, ചൂതാട്ടത്തിൽ വഞ്ചന, മോഷണം-കൊള്ള എന്നിവയെന്ന നിന്ദ്യജീവിക സ്വീകരിച്ചു. അശുചിയായി മറ്റുള്ളവരെ പീഡിപ്പിച്ച് ഭാര്യയും മക്കളും പോഷിച്ചു.

Verse 23

एवं निवसतस्तस्य लालयानस्य तत्सुतान् । कालोऽत्यगान्महान् राजन्नष्टाशीत्यायुष: समा: ॥ २३ ॥

ഹേ രാജാവേ, ഇങ്ങനെ താമസിച്ച് പുത്രന്മാരെ ലാളിച്ചുകൊണ്ട് അവൻ പാപകര്മങ്ങളിൽ കാലം കഴിച്ചു. അങ്ങനെ അവന്റെ ആയുസ്സിലെ എൺപത്തിയെട്ട് വർഷങ്ങൾ കടന്നുപോയി.

Verse 24

तस्य प्रवयस: पुत्रा दश तेषां तु योऽवम: । बालो नारायणो नाम्ना पित्रोश्च दयितो भृशम् ॥ २४ ॥

ആ വൃദ്ധനായ അജാമിലന് പത്ത് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവരിൽ ഏറ്റവും ഇളയത് ‘നാരായണൻ’ എന്ന പേരുള്ള ഒരു കുഞ്ഞായിരുന്നു. ഇളയവനായതിനാൽ അച്ഛനും അമ്മയും അവനെ അത്യന്തം സ്നേഹിച്ചു.

Verse 25

स बद्धहृदयस्तस्मिन्नर्भके कलभाषिणि । निरीक्षमाणस्तल्लीलां मुमुदे जरठो भृशम् ॥ २५ ॥

കുഞ്ഞിന്റെ തട്ടിത്തടഞ്ഞ ഭാഷയും അശ്രദ്ധമായ ചലനങ്ങളും കണ്ടപ്പോൾ അവന്റെ ഹൃദയം അതിൽ ബന്ധപ്പെട്ടു. വൃദ്ധനായ അജാമിലൻ കുഞ്ഞിന്റെ ലീലകൾ നോക്കി, പരിചരിച്ച് അത്യന്തം ആനന്ദിച്ചു.

Verse 26

भुञ्जान: प्रपिबन् खादन् बालकं स्‍नेहयन्त्रित: । भोजयन् पाययन् मूढो न वेदागतमन्तकम् ॥ २६ ॥

അജാമിലൻ ഭക്ഷണം ചവച്ചും കഴിച്ചും ഇരിക്കുമ്പോൾ സ്നേഹബന്ധിതനായി ബാലനെയും ചവച്ച് കഴിക്കുവാൻ വിളിച്ചു; കുടിക്കുമ്പോൾ കുടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. മകനെ പരിചരിച്ച് ‘നാരായണ’ എന്നു പേരുചൊല്ലുന്നതിൽ മുഴുകിയതിനാൽ തന്റെ ആയുസ്സ് തീർന്നുവെന്നും മരണം അടുത്തുവന്നുവെന്നും അവൻ അറിഞ്ഞില്ല।

Verse 27

स एवं वर्तमानोऽज्ञो मृत्युकाल उपस्थिते । मतिं चकार तनये बाले नारायणाह्वये ॥ २७ ॥

ഇങ്ങനെ അജ്ഞാനത്തിൽ കഴിയുന്ന അജാമിലന് മരണകാലം അടുത്തപ്പോൾ, ‘നാരായണ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന തന്റെ ബാലപുത്രനിലേക്കു മാത്രം മനസ്സു തിരിച്ചു വെച്ചു।

Verse 28

स पाशहस्तांस्त्रीन्दृष्ट्वा पुरुषानतिदारुणान् । वक्रतुण्डानूर्ध्वरोम्ण आत्मानं नेतुमागतान् ॥ २८ ॥ दूरे क्रीडनकासक्तं पुत्रं नारायणाह्वयम् । प्लावितेन स्वरेणोच्चैराजुहावाकुलेन्द्रिय: ॥ २९ ॥

അപ്പോൾ അജാമിലൻ കൈയിൽ പാശം പിടിച്ച, അത്യന്തം ഭീകരരായ, വളഞ്ഞ മുഖങ്ങളുള്ള, ശരീരത്തിലെ രോമങ്ങൾ നിവർന്നുനിന്ന മൂന്ന് പുരുഷന്മാരെ കണ്ടു; അവനെ യമരാജന്റെ ലോകത്തിലേക്കു കൊണ്ടുപോകാൻ അവർ വന്നിരുന്നു. അവരെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ അത്യന്തം ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായി; കുറച്ച് ദൂരത്ത് കളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ‘നാരായണ’ എന്നു പേരുള്ള മകനോടുള്ള ആസക്തിയാൽ, കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ സ്വരത്തിൽ ഉച്ചത്തിൽ അവനെ വിളിച്ചു—അങ്ങനെ ഏതോ വിധത്തിൽ ‘നാരായണ’ എന്ന പവിത്രനാമം അവന്റെ വായിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 29

स पाशहस्तांस्त्रीन्दृष्ट्वा पुरुषानतिदारुणान् । वक्रतुण्डानूर्ध्वरोम्ण आत्मानं नेतुमागतान् ॥ २८ ॥ दूरे क्रीडनकासक्तं पुत्रं नारायणाह्वयम् । प्लावितेन स्वरेणोच्चैराजुहावाकुलेन्द्रिय: ॥ २९ ॥

അജാമിലൻ കൈയിൽ പാശം പിടിച്ച, വളഞ്ഞ മുഖങ്ങളുള്ള, രോമങ്ങൾ നിവർന്നുനിന്ന അത്യന്തം ഭീകരരായ മൂന്ന് പുരുഷന്മാരെ കണ്ടു; അവനെ യമരാജന്റെ ധാമത്തിലേക്കു കൊണ്ടുപോകാൻ അവർ വന്നിരുന്നു. അവരെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ വ്യാകുലനായി; ദൂരത്ത് കളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ‘നാരായണ’ എന്നു പേരുള്ള മകനോടുള്ള മോഹം മൂലം, കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ സ്വരത്തിൽ ഉച്ചത്തിൽ വിളിച്ചു—അങ്ങനെ ‘നാരായണ’ എന്ന പവിത്രനാമം അവന്റെ വായിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 30

निशम्य म्रियमाणस्य मुखतो हरिकीर्तनम् । भर्तुर्नाम महाराज पार्षदा: सहसापतन् ॥ ३० ॥

മഹാരാജാ! മരണമടയുന്ന അജാമിലന്റെ വായിൽ നിന്നു ഹരികീർത്തനം—അഥവാ തങ്ങളുടെ സ്വാമിയുടെ പവിത്രനാമം—കേട്ട ഉടൻ വിഷ്ണുവിന്റെ പാർഷദന്മാരായ വിഷ്ണുദൂതന്മാർ ക്ഷണത്തിൽ അവിടെ എത്തി।

Verse 31

विकर्षतोऽन्तर्हृदयाद्दासीपतिमजामिलम् । यमप्रेष्यान् विष्णुदूता वारयामासुरोजसा ॥ ३१ ॥

യമരാജന്റെ ദൂതന്മാർ ദാസീപതി അജാമിലന്റെ ഹൃദയാന്തരത്തിൽ നിന്നു ജീവനെ വലിച്ചെടുക്കുമ്പോൾ, വിഷ്ണുദൂതന്മാർ ഗംഭീരഘോഷത്തോടെ ബലമായി അവരെ തടഞ്ഞു।

Verse 32

ऊचुर्निषेधितास्तांस्ते वैवस्वतपुर:सरा: । के यूयं प्रतिषेद्धारो धर्मराजस्य शासनम् ॥ ३२ ॥

ഇങ്ങനെ തടയപ്പെട്ട വൈവസ്വതൻ (യമരാജൻ) ദൂതന്മാർ പറഞ്ഞു—മഹാശയന്മാരേ, ധർമ്മരാജന്റെ ആജ്ഞയെ തടയാൻ ധൈര്യപ്പെടുന്ന നിങ്ങൾ ആരാണ്?

Verse 33

कस्य वा कुत आयाता: कस्मादस्य निषेधथ । किं देवा उपदेवा या यूयं किं सिद्धसत्तमा: ॥ ३३ ॥

നിങ്ങൾ ആരുടെ സേവകരാണ്, എവിടെ നിന്നാണ് വന്നത്, അജാമിലനെ സ്പർശിക്കുന്നത് ഞങ്ങളെ എന്തുകൊണ്ട് തടയുന്നു? നിങ്ങൾ ദേവന്മാരോ ഉപദേവന്മാരോ, അല്ലെങ്കിൽ സിദ്ധന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠരോ?

Verse 34

सर्वे पद्मपलाशाक्षा: पीतकौशेयवासस: । किरीटिन: कुण्डलिनो लसत्पुष्करमालिन: ॥ ३४ ॥ सर्वे च नूत्नवयस: सर्वे चारुचतुर्भुजा: । धनुर्निषङ्गासिगदाशङ्खचक्राम्बुजश्रिय: ॥ ३५ ॥ दिशो वितिमिरालोका: कुर्वन्त: स्वेन तेजसा । किमर्थं धर्मपालस्य किङ्करान्नो निषेधथ ॥ ३६ ॥

യമദൂതന്മാർ പറഞ്ഞു—നിങ്ങളുടെ കണ്ണുകൾ പദ്മദളങ്ങളെപ്പോലെ; നിങ്ങൾ മഞ്ഞ പാറ്റവസ്ത്രം ധരിച്ച്, കിരീടവും കുണ്ഡലവും ധരിച്ചു, ദീപ്തമായ പദ്മമാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ എല്ലാവരും പുതുയൗവനമുള്ളവർ, മനോഹര ചതുര്ഭുജർ; ധനുസ്സും നിഷംഗവും, ഖഡ്ഗം, ഗദ, ശംഖം, ചക്രം, പദ്മം എന്നിവ ധരിച്ചവർ. നിങ്ങളുടെ തേജസ്സാൽ ദിക്കുകളുടെ ഇരുട്ട് നീങ്ങി; എന്നാൽ ധർമ്മപാലന്റെ കിങ്കരന്മാരായ ഞങ്ങളെ എന്തുകൊണ്ട് തടയുന്നു?

Verse 35

सर्वे पद्मपलाशाक्षा: पीतकौशेयवासस: । किरीटिन: कुण्डलिनो लसत्पुष्करमालिन: ॥ ३४ ॥ सर्वे च नूत्नवयस: सर्वे चारुचतुर्भुजा: । धनुर्निषङ्गासिगदाशङ्खचक्राम्बुजश्रिय: ॥ ३५ ॥ दिशो वितिमिरालोका: कुर्वन्त: स्वेन तेजसा । किमर्थं धर्मपालस्य किङ्करान्नो निषेधथ ॥ ३६ ॥

യമദൂതന്മാർ പറഞ്ഞു—നിങ്ങളുടെ കണ്ണുകൾ പദ്മദളങ്ങളെപ്പോലെ; നിങ്ങൾ മഞ്ഞ പാറ്റവസ്ത്രം ധരിച്ച്, കിരീടവും കുണ്ഡലവും ധരിച്ചു, ദീപ്തമായ പദ്മമാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. നിങ്ങൾ എല്ലാവരും പുതുയൗവനമുള്ളവർ, മനോഹര ചതുര്ഭുജർ; ധനുസ്സും നിഷംഗവും, ഖഡ്ഗം, ഗദ, ശംഖം, ചക്രം, പദ്മം എന്നിവ ധരിച്ചവർ. നിങ്ങളുടെ തേജസ്സാൽ ദിക്കുകളുടെ ഇരുട്ട് നീങ്ങി; എന്നാൽ ധർമ്മപാലന്റെ കിങ്കരന്മാരായ ഞങ്ങളെ എന്തുകൊണ്ട് തടയുന്നു?

Verse 36

सर्वे पद्मपलाशाक्षा: पीतकौशेयवासस: । किरीटिन: कुण्डलिनो लसत्पुष्करमालिन: ॥ ३४ ॥ सर्वे च नूत्नवयस: सर्वे चारुचतुर्भुजा: । धनुर्निषङ्गासिगदाशङ्खचक्राम्बुजश्रिय: ॥ ३५ ॥ दिशो वितिमिरालोका: कुर्वन्त: स्वेन तेजसा । किमर्थं धर्मपालस्य किङ्करान्नो निषेधथ ॥ ३६ ॥

യമദൂതന്മാർ പറഞ്ഞു—നിങ്ങളുടെ കണ്ണുകൾ താമരയിതളുകൾപോലെ. നിങ്ങൾ മഞ്ഞ പാറ്റുവസ്ത്രം ധരിച്ചു, താമരമാലകളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട്, തലയിൽ മനോഹര കിരീടവും ചെവിയിൽ കുണ്ഡലങ്ങളും ധരിച്ച്, എല്ലാവരും നവയൗവനത്തിൽ ദീപ്തരായി കാണുന്നു. നിങ്ങളുടെ നാല് ഭുജങ്ങൾ ധനുസ്സും നിഷംഗവും, ഖഡ്ഗം, ഗദ, ശംഖം, ചക്രം, താമരം എന്നിവകൊണ്ട് ശോഭിക്കുന്നു. നിങ്ങളുടെ തേജസ് ദിക്കുകളിലെ അന്ധകാരം നീക്കി. അപ്പോൾ, ധർമ്മപാലനായ യമരാജന്റെ സേവകരായ ഞങ്ങളെ നിങ്ങൾ എന്തിന് തടയുന്നു?

Verse 37

श्रीशुक उवाच इत्युक्ते यमदूतैस्ते वासुदेवोक्तकारिण: । तान् प्रत्यूचु: प्रहस्येदं मेघनिर्ह्रादया गिरा ॥ ३७ ॥

ശ്രീശുകദേവ ഗോസ്വാമി പറഞ്ഞു—യമദൂതന്മാർ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, വാസുദേവന്റെ ആജ്ഞ പാലിക്കുന്ന ആ സേവകർ പുഞ്ചിരിച്ച്, മേഘഗർജ്ജനത്തെപ്പോലെ ഗംഭീരമായ ശബ്ദത്തിൽ അവർക്കു ഇങ്ങനെ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 38

श्रीविष्णुदूता ऊचु: यूयं वै धर्मराजस्य यदि निर्देशकारिण: । ब्रूत धर्मस्य नस्तत्त्वं यच्चाधर्मस्य लक्षणम् ॥ ३८ ॥

ശ്രീവിഷ്ണുദൂതന്മാർ പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ സത്യമായും ധർമ്മരാജനായ യമരാജന്റെ നിർദ്ദേശങ്ങൾ പാലിക്കുന്നവരാണെങ്കിൽ, ധർമ്മത്തിന്റെ തത്ത്വവും അധർമ്മത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളും ഞങ്ങൾക്ക് പറഞ്ഞുതരുക.

Verse 39

कथं स्विद् ध्रियते दण्ड: किं वास्य स्थानमीप्सितम् । दण्ड्या: किं कारिण: सर्वे आहो स्वित्कतिचिन्नृणाम् ॥ ३९ ॥

ശിക്ഷ എങ്ങനെ നടപ്പാക്കപ്പെടുന്നു, അതിന്റെ യോജ്യമായ സ്ഥാനം എന്ത്? ശിക്ഷാർഹർ ആരെല്ലാം? ഫലാഭിലാഷത്തോടെ കർമ്മം ചെയ്യുന്ന എല്ലാ കർമ്മികളും ശിക്ഷാർഹരാണോ, അല്ലെങ്കിൽ ചില മനുഷ്യർ മാത്രമോ?

Verse 40

यमदूता ऊचु: वेदप्रणिहितो धर्मो ह्यधर्मस्तद्विपर्यय: । वेदो नारायण: साक्षात्स्वयम्भूरिति शुश्रुम ॥ ४० ॥

യമദൂതന്മാർ പറഞ്ഞു—വേദങ്ങളിൽ നിർദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടതുതന്നെ ധർമ്മം; അതിന്റെ വിപരീതം അധർമ്മം. വേദം സാക്ഷാൽ നാരായണനാണ്, സ്വയംഭൂവുമാണ് എന്നു ഞങ്ങൾ യമരാജനിൽ നിന്ന് കേട്ടിട്ടുണ്ട്.

Verse 41

येन स्वधाम्न्यमी भावा रज:सत्त्वतमोमया: । गुणनामक्रियारूपैर्विभाव्यन्ते यथातथम् ॥ ४१ ॥

സ്വധാമത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന നാരായണൻ രജഃ-സത്ത്വ-തമോ ഗുണങ്ങളനുസരിച്ച് സമസ്ത ജഗത്തെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നു; അവനാൽ തന്നെയാണ് ജീവികൾക്ക് ഗുണം, നാമം, കര്‍മ്മം, രൂപം എന്നിവയുടെ ഭേദങ്ങൾ യഥായോഗ്യം ലഭിക്കുന്നത്; അവൻ തന്നെയാണ് സൃഷ്ടിയുടെ കാരണം।

Verse 42

सूर्योऽग्नि: खं मरुद्देव: सोम: सन्ध्याहनी दिश: । कं कु: स्वयं धर्म इति ह्येते दैह्यस्य साक्षिण: ॥ ४२ ॥

സൂര്യൻ, അഗ്നി, ആകാശം, വായു, ദേവന്മാർ, ചന്ദ്രൻ, സന്ധ്യ, പകൽ, രാത്രി, ദിക്കുകൾ, ജലം, ഭൂമി, സ്വയം പരമാത്മാവ്—ഇവയെല്ലാം ജീവിയുടെ പ്രവൃത്തികളുടെ സാക്ഷികളാണ്।

Verse 43

एतैरधर्मो विज्ञात: स्थानं दण्डस्य युज्यते । सर्वे कर्मानुरोधेन दण्डमर्हन्ति कारिण: ॥ ४३ ॥

ഈ സാക്ഷികളാൽ അധർമ്മം തെളിയുമ്പോൾ ദണ്ഡം വിധിക്കുന്നത് യുക്തമാണ്. ഫലാഭിലാഷത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഓരോ കർത്താവും തന്റെ പാപപ്രവൃത്തിക്കനുസരിച്ച് ശിക്ഷയ്ക്ക് അർഹനാണ്।

Verse 44

सम्भवन्ति हि भद्राणि विपरीतानि चानघा: । कारिणां गुणसङ्गोऽस्ति देहवान्न ह्यकर्मकृत् ॥ ४४ ॥

ഹേ വൈകുണ്ഠവാസികളേ, നിങ്ങൾ പാപരഹിതർ; എന്നാൽ ഈ ഭൗതികലോകത്തിൽ ദേഹധാരികളായ എല്ലാവരും കർമികളാണ്—പുണ്യം ചെയ്താലും പാപം ചെയ്താലും. ത്രിഗുണസംഗം മൂലം അവർ അതനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കേണ്ടിവരും. ദേഹം സ്വീകരിച്ചവൻ നിർക്രിയനാകാൻ കഴിയില്ല; അതുകൊണ്ട് ഇവിടെയുള്ള എല്ലാ ജീവികളും ദണ്ഡ്യരാണ്।

Verse 45

येन यावान्यथाधर्मो धर्मो वेह समीहित: । स एव तत्फलं भुङ्क्ते तथा तावदमुत्र वै ॥ ४५ ॥

ഈ ജീവിതത്തിൽ എത്രയും എങ്ങനെയും ധർമ്മമോ അധർമ്മമോ ആചരിക്കപ്പെടുന്നുവോ, പരലോകത്തിൽ അതിനനുസരിച്ച ഫലം അത്രത്തോളം തന്നെ അനുഭവിക്കേണ്ടിവരും।

Verse 46

यथेह देवप्रवरास्त्रैविध्यमुपलभ्यते । भूतेषु गुणवैचित्र्यात्तथान्यत्रानुमीयते ॥ ४६ ॥

ഹേ ദേവപ്രവരാ! ഇവിടെ മൂന്ന് ഗുണങ്ങളുടെ വൈചിത്ര്യത്താൽ ജീവികളിൽ മൂന്ന് തരങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്നു—ശാന്തൻ, ചഞ്ചലൻ, മൂഢൻ; സുഖി, ദുഃഖി, മിശ്രം; ധാർമ്മികൻ, അധാർമ്മികൻ, അർദ്ധധാർമ്മികൻ. അതുപോലെ അടുത്ത ജന്മത്തിലും പ്രകൃതിയുടെ ഈ ത്രിഗുണങ്ങൾ അതേവിധം പ്രവർത്തിക്കും എന്നു അനുമാനിക്കാം।

Verse 47

वर्तमानोऽन्ययो: कालो गुणाभिज्ञापको यथा । एवं जन्मान्ययोरेतद्धर्माधर्मनिदर्शनम् ॥ ४७ ॥

ഇപ്പോഴുള്ള വസന്തകാലം ഭൂത-ഭാവി വസന്തങ്ങളുടെ സ്വഭാവം സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, സുഖം, ദുഃഖം അല്ലെങ്കിൽ മിശ്രം എന്നിങ്ങനെ അനുഭവപ്പെടുന്ന ഈ ജീവിതം മുൻജന്മ-അടുത്തജന്മങ്ങളിലെ ധർമ്മാധർമ്മ കർമ്മങ്ങളുടെ തെളിവാകുന്നു।

Verse 48

मनसैव पुरे देव: पूर्वरूपं विपश्यति । अनुमीमांसतेऽपूर्वं मनसा भगवानज: ॥ ४८ ॥

സർവ്വശക്തനായ യമരാജൻ ബ്രഹ്മദേവനോടു തുല്യൻ. അവൻ തന്റെ ധാമത്തിൽ ഇരുന്നാലും പരമാത്മാവുപോലെ എല്ലാവരുടെയും ഹൃദയത്തിൽ വസിച്ച്, മനസ്സാൽ ജീവിയുടെ മുൻകർമ്മങ്ങൾ നിരീക്ഷിക്കുകയും അതിലൂടെ ഭാവിജന്മങ്ങളിൽ അവൻ എങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കും എന്നു മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 49

यथाज्ञस्तमसा युक्त उपास्ते व्यक्तमेव हि । न वेद पूर्वमपरं नष्टजन्मस्मृतिस्तथा ॥ ४९ ॥

അജ്ഞാനതമസ്സാൽ മൂടപ്പെട്ടവൻ സ്വപ്നത്തിൽ പ്രകടമായ ദേഹത്തെ അനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിച്ച് അതെയേ ‘ഞാൻ’ എന്നു കരുതുന്നതുപോലെ, ജന്മസ്മൃതി നഷ്ടപ്പെട്ട ജീവി മുൻധർമ്മാധർമ്മ കർമ്മഫലമായി ലഭിച്ച ഈ നിലവിലെ ദേഹത്തോടു തന്നെ ഐക്യപ്പെടുന്നു; അവന് മുൻജന്മവും ഭാവിജന്മവും അറിയാൻ കഴിയില്ല।

Verse 50

पञ्चभि: कुरुते स्वार्थान् पञ्च वेदाथ पञ्चभि: । एकस्तु षोडशेन त्रीन् स्वयं सप्तदशोऽश्नुते ॥ ५० ॥

അഞ്ച് ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങൾ, അഞ്ചു കർമ്മേന്ദ്രിയങ്ങൾ, അഞ്ചു വിഷയങ്ങൾ—ഈ പതിനഞ്ചിനുമീതെ മനസ്സ്, അത് പതിനാറാം തത്ത്വം. മനസ്സിനുമീതെ പതിനേഴാം തത്ത്വം ജീവാത്മാവ്; അവൻ തന്നെ ഈ പതിനാറിന്റെ സഹകരണത്തോടെ ഒറ്റയ്ക്ക് ഭോഗം അനുഭവിച്ച്, സുഖം, ദുഃഖം, മിശ്രം എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു അവസ്ഥകൾ ആസ്വദിക്കുന്നു।

Verse 51

तदेतत्षोडशकलं लिङ्गं शक्तित्रयं महत् । धत्तेऽनुसंसृतिं पुंसि हर्षशोकभयार्तिदाम् ॥ ५१ ॥

ഇത് ഷോഡശകലകളുള്ള സൂക്ഷ്മ ലിംഗശരീരം; ത്രിഗുണശക്തിയിൽ നിന്നു ജനിച്ച മഹത്താണ്. ശക്തമായ വാസനകളാൽ ജീവനെ ഹർഷ-ശോക-ഭയ-ആർത്തിദായകമായ സംസൃതിയിൽ ചുറ്റിക്കുന്നു.

Verse 52

देह्यज्ञोऽजितषड्‌वर्गो नेच्छन्कर्माणि कार्यते । कोशकार इवात्मानं कर्मणाच्छाद्य मुह्यति ॥ ५२ ॥

അജ്ഞനായ ദേഹി, ഷഡ്വർഗ്ഗത്തെ ജയിക്കാനാകാതെ, ഇച്ഛിക്കാതിരുന്നാലും ഗുണപ്രഭാവത്താൽ കർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുന്നു. പാറ്റുപുഴുവുപോലെ സ്വന്തം കർമ്മജാലം കൊണ്ട് തന്നെ മൂടി മോഹിതനാകുന്നു.

Verse 53

न हि कश्चित्क्षणमपि जातु तिष्ठत्यकर्मकृत् । कार्यते ह्यवश: कर्म गुणै: स्वाभाविकैर्बलात् ॥ ५३ ॥

ഒരു ജീവിയും ഒരു ക്ഷണവും കർമ്മമില്ലാതെ നില്ക്കാൻ കഴിയില്ല. സ്വാഭാവിക ഗുണങ്ങളുടെ ബലത്തിൽ അവൻ അവശനായി കർമ്മത്തിലേക്ക് തള്ളപ്പെടുന്നു.

Verse 54

लब्ध्वा निमित्तमव्यक्तं व्यक्ताव्यक्तं भवत्युत । यथायोनि यथाबीजं स्वभावेन बलीयसा ॥ ५४ ॥

അവ്യക്തമായ നിമിത്തം (അദൃശ്യകാരണം) ലഭിക്കുമ്പോൾ കർമ്മഫലം വ്യക്തമാകുന്നു. ശക്തമായ സ്വഭാവവും ബീജവും അനുസരിച്ച് ജീവൻ യഥായോനി ജനിക്കുന്നു; ആഗ്രഹപ്രകാരം സ്ഥൂല-സൂക്ഷ്മ ശരീരങ്ങൾ രൂപപ്പെടുന്നു.

Verse 55

एष प्रकृतिसङ्गेन पुरुषस्य विपर्यय: । आसीत्स एव नचिरादीशसङ्गाद्विलीयते ॥ ५५ ॥

പ്രകൃതിസംഗം മൂലം ജീവന് ഈ വിപരീതാവസ്ഥ വരുന്നു; എന്നാൽ മനുഷ്യജന്മത്തിൽ ഈശ്വരനോടോ അവന്റെ ഭക്തനോടോ സംഗം ലഭിച്ചാൽ അത് വേഗത്തിൽ ലയിക്കുന്നു.

Verse 56

अयं हि श्रुतसम्पन्न: शीलवृत्तगुणालय: । धृतव्रतो मृदुर्दान्त: सत्यवाङ्‍मन्त्रविच्छुचि: ॥ ५६ ॥ गुर्वग्‍न्यतिथिवृद्धानां शुश्रूषुरनहङ्‌कृत: । सर्वभूतसुहृत्साधुर्मितवागनसूयक: ॥ ५७ ॥

ആദിയിൽ അജാമിലൻ എന്ന ഈ ബ്രാഹ്മണൻ എല്ലാ വൈദികശാസ്ത്രങ്ങളും പഠിച്ചവൻ ആയിരുന്നു. ശീലവും സദാചാരവും ഗുണങ്ങളും നിറഞ്ഞവൻ; വ്രതങ്ങളിൽ ദൃഢൻ, മൃദുസ്വഭാവി, മനോഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രിതൻ, സത്യവാക്യൻ, മന്ത്രജ്ഞൻ, അത്യന്തം ശുചി ഉള്ളവൻ.

Verse 57

अयं हि श्रुतसम्पन्न: शीलवृत्तगुणालय: । धृतव्रतो मृदुर्दान्त: सत्यवाङ्‍मन्त्रविच्छुचि: ॥ ५६ ॥ गुर्वग्‍न्यतिथिवृद्धानां शुश्रूषुरनहङ्‌कृत: । सर्वभूतसुहृत्साधुर्मितवागनसूयक: ॥ ५७ ॥

അവൻ ഗുരുവിനെയും അഗ്നിദേവനെയും അതിഥികളെയും വീട്ടിലെ മുതിർന്നവരെയും സേവിക്കാൻ സദാ തത്സന്നദ്ധനായിരുന്നു; അഹങ്കാരരഹിതൻ. എല്ലാ ജീവികളുടെയും ഹിതചിന്തകൻ, സാദു, മിതഭാഷി, അസൂയയില്ലാത്തവൻ ആയിരുന്നു.

Verse 58

एकदासौ वनं यात: पितृसन्देशकृद् द्विज: । आदाय तत आवृत्त: फलपुष्पसमित्कुशान् ॥ ५८ ॥ ददर्श कामिनं कञ्चिच्छूद्रं सह भुजिष्यया । पीत्वा च मधु मैरेयं मदाघूर्णितनेत्रया ॥ ५९ ॥ मत्तया विश्लथन्नीव्या व्यपेतं निरपत्रपम् । क्रीडन्तमनुगायन्तं हसन्तमनयान्तिके ॥ ६० ॥

ഒരു ദിവസം പിതാവിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ആ ദ്വിജൻ വനത്തിലേക്ക് പോയി ഫലങ്ങളും പുഷ്പങ്ങളും സമിത്തും കുശയും ശേഖരിച്ച് മടങ്ങിവരുകയായിരുന്നു.

Verse 59

एकदासौ वनं यात: पितृसन्देशकृद् द्विज: । आदाय तत आवृत्त: फलपुष्पसमित्कुशान् ॥ ५८ ॥ ददर्श कामिनं कञ्चिच्छूद्रं सह भुजिष्यया । पीत्वा च मधु मैरेयं मदाघूर्णितनेत्रया ॥ ५९ ॥ मत्तया विश्लथन्नीव्या व्यपेतं निरपत्रपम् । क्रीडन्तमनुगायन्तं हसन्तमनयान्तिके ॥ ६० ॥

വഴിയിൽ അവൻ ഒരു കാമാതുരനായ ശൂദ്രനെ ഒരു വേശ്യയോടൊപ്പം കണ്ടു; ഇരുവരും മധു-മൈരേയം കുടിച്ച് മത്തായിരുന്നു, ആ സ്ത്രീയുടെ കണ്ണുകൾ മദത്തിൽ ചുറ്റിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 60

एकदासौ वनं यात: पितृसन्देशकृद् द्विज: । आदाय तत आवृत्त: फलपुष्पसमित्कुशान् ॥ ५८ ॥ ददर्श कामिनं कञ्चिच्छूद्रं सह भुजिष्यया । पीत्वा च मधु मैरेयं मदाघूर्णितनेत्रया ॥ ५९ ॥ मत्तया विश्लथन्नीव्या व्यपेतं निरपत्रपम् । क्रीडन्तमनुगायन्तं हसन्तमनयान्तिके ॥ ६० ॥

ആ സ്ത്രീ മദത്തിൽ മത്തയായി വസ്ത്രം ഇളകി, ലജ്ജ വിട്ട നിലയിൽ ആയിരുന്നു; ആ ശൂദ്രൻ അവളുടെ അടുത്ത് കളിച്ചു, പാടി, ചിരിച്ചു, നിർലജ്ജമായി രമിച്ചു—അജാമിലൻ അങ്ങനെ തന്നെയാണ് കണ്ടത്.

Verse 61

द‍ृष्ट्वा तां कामलिप्तेन बाहुना परिरम्भिताम् । जगाम हृच्छयवशं सहसैव विमोहित: ॥ ६१ ॥

മഞ്ഞൾ പുരട്ടിയ ഭുജത്തോടെ ശൂദ്രൻ ആ വേശ്യയെ ആലിംഗനം ചെയ്തിരുന്നു. അത് കണ്ട അജാമിലന്റെ ഹൃദയത്തിലെ നിദ്രിച്ച കാമം ഉണർന്നു; മോഹവശനായി അവൻ അതിന്റെ അധീനനായി വീണു.

Verse 62

स्तम्भयन्नात्मनात्मानं यावत्सत्त्वं यथाश्रुतम् । न शशाक समाधातुं मनो मदनवेपितम् ॥ ६२ ॥

ശാസ്ത്രോപദേശം ഓർത്തു—സ്ത്രീയെ കാണുന്നതുപോലും വേണ്ട—എന്ന് യഥാശക്തി സ്വയം നിയന്ത്രിക്കാൻ അവൻ ശ്രമിച്ചു. എങ്കിലും ഹൃദയത്തിലെ മദനബലത്താൽ മനസ് വിറച്ചു; അതിനെ സമാധാനിപ്പിക്കാൻ അവനാകില്ലായിരുന്നു.

Verse 63

तन्निमित्तस्मरव्याजग्रहग्रस्तो विचेतन: । तामेव मनसा ध्यायन् स्वधर्माद्विरराम ह ॥ ६३ ॥

ആ കാരണത്താൽ സ്മരണയെന്ന ഗ്രഹണത്തിൽ കുടുങ്ങി അവൻ വിവേകം നഷ്ടപ്പെട്ടു; സൂര്യചന്ദ്രന്മാർ ഗ്രഹണത്തിൽ മറയുന്നതുപോലെ. മനസ്സിൽ എപ്പോഴും ആ വേശ്യയെ മാത്രം ധ്യാനിച്ച്, ഉടൻ തന്നെ സ്വധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 64

तामेव तोषयामास पित्र्येणार्थेन यावता । ग्राम्यैर्मनोरमै: कामै: प्रसीदेत यथा तथा ॥ ६४ ॥

പിതാവിൽ നിന്ന് ലഭിച്ചിരുന്ന ധനം മുഴുവൻ അവളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്താൻ ചെലവഴിക്കാൻ തുടങ്ങി. അവൾ പ്രസന്നയായി ഇരിക്കേണ്ടതിന് ഗ്രാമ്യവും മനോഹരവുമായ ഭോഗവസ്തുക്കൾ നൽകി, ബ്രാഹ്മണോചിത കർമങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 65

विप्रां स्वभार्यामप्रौढां कुले महति लम्भिताम् । विससर्जाचिरात्पाप: स्वैरिण्यापाङ्गविद्धधी: ॥ ६५ ॥

വേശ്യയുടെ കാമുക ദൃഷ്ടി ബുദ്ധിയെ കുത്തിപ്പൊളിച്ച ആ പാപി വിപ്രൻ അവളുടെ കൂട്ടത്തിൽ പാപകർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടു. മഹത്തായ ബ്രാഹ്മണകുലത്തിൽ ജനിച്ച അതിസുന്ദരിയായ യുവഭാര്യയെയും അവൻ ഉടൻ ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 66

यतस्ततश्चोपनिन्ये न्यायतोऽन्यायतो धनम् । बभारास्या: कुटुम्बिन्या: कुटुम्बं मन्दधीरयम् ॥ ६६ ॥

ബ്രാഹ്മണകുടുംബത്തിൽ ജനിച്ചിട്ടും വേശ്യാസംഗം മൂലം അവൻ മന്ദബുദ്ധിയായി. ന്യായമായോ അന്യായമായോ എങ്ങനെയെങ്കിലും ധനം സമ്പാദിച്ച് ആ കുടുംബിനിയുടെ പുത്രപുത്രിമാരോടുകൂടിയ കുടുംബത്തെ പോഷിച്ചു.

Verse 67

यदसौ शास्त्रमुल्लङ्‌घ्य स्वैरचार्यतिगर्हित: । अवर्तत चिरं कालमघायुरशुचिर्मलात् ॥ ६७ ॥

അവൻ ശാസ്ത്രനിയമങ്ങൾ ലംഘിച്ച് സ്വൈരാചാരമായ നിന്ദ്യജീവിതം ദീർഘകാലം നയിച്ചു. വേശ്യ പാകം ചെയ്ത ആഹാരം കഴിച്ചതിനാൽ പാപഭാരമുള്ളവനും അശുചിയും മലിനനും നിരോധിതകർമ്മങ്ങളിൽ ആസക്തനുമായി.

Verse 68

तत एनं दण्डपाणे: सकाशं कृतकिल्बिषम् । नेष्यामोऽकृतनिर्वेशं यत्र दण्डेन शुद्ध्यति ॥ ६८ ॥

അതിനാൽ പ്രായശ്ചിത്തം ചെയ്യാത്ത ഈ പാപിയെ ഞങ്ങൾ ദണ്ഡപാണിയായ യമരാജന്റെ സന്നിധിയിലേക്കു കൊണ്ടുപോകും. അവിടെ അവന്റെ പാപകർമ്മത്തിന്റെ അളവനുസരിച്ച് ശിക്ഷ ലഭിച്ച് അതുവഴി ശുദ്ധിയാകും.