Adhyaya 8

Verse 1

राजोवाच ब्रह्मणा चोदितो ब्रह्मन् गुणाख्यानेऽगुणस्य च । यस्मै यस्मै यथा प्राह नारदो देवदर्शन: ॥ १ ॥

രാജാ പരീക്ഷിത് പറഞ്ഞു: ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രേരണയാൽ ദേവദർശനനായ നാരദമുനി നിർഗുണനായ ഭഗവാന്റെ ദിവ്യഗുണങ്ങൾ ആരോട് എങ്ങനെ പ്രസ്താവിച്ചു?

Verse 2

एतद् वेदितुमिच्छामि तत्त्वं तत्त्वविदां वर । हरेरद्भुतवीर्यस्य कथा लोकसुमङ्गला: ॥ २ ॥

രാജാവ് പറഞ്ഞു: ഹേ തത്ത്വവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനേ! ഈ സത്യതത്ത്വം ഞാൻ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. അത്ഭുതശക്തിയുള്ള ഹരിയുടെ കഥകൾ സർവ്വലോകങ്ങളിലെ ജീവികൾക്കു മംഗളകരമാണ്.

Verse 3

कथयस्व महाभाग यथाहमखिलात्मनि । कृष्णे निवेश्य नि:सङ्गं मनस्त्यक्ष्ये कलेवरम् ॥ ३ ॥

ഹേ മഹാഭാഗനേ! ദയവായി കഥ തുടരുക; ഞാൻ അഖിലാത്മനായ ശ്രീകൃഷ്ണനിൽ മനസ്സിനെ നിക്ഷേപിച്ച്, പൂർണ്ണ നിർസംഗതയോടെ ഈ ദേഹം ഉപേക്ഷിക്കട്ടെ.

Verse 4

श‍ृण्वत: श्रद्धया नित्यं गृणतश्च स्वचेष्टितम् । कालेन नातिदीर्घेण भगवान् विशते हृदि ॥ ४ ॥

ശ്രദ്ധയോടെ നിത്യമായി കേൾക്കുകയും അവന്റെ ദിവ്യലീലകൾ കീർത്തിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവരുടെ ഹൃദയത്തിൽ, അധികകാലം കൂടാതെ ഭഗവാൻ ശ്രീകൃഷ്ണൻ പ്രവേശിക്കുന്നു.

Verse 5

प्रविष्ट: कर्णरन्ध्रेण स्वानां भावसरोरुहम् । धुनोति शमलं कृष्ण: सलिलस्य यथा शरत् ॥ ५ ॥

കൃഷ്ണന്റെ ശബ്ദാവതാരമായ ശ്രീമദ്‌ഭാഗവതം കാതുവഴി പ്രവേശിച്ച് ഭക്തന്റെ ഹൃദയത്തിലെ പ്രേമഭാവത്തിന്റെ താമരയിൽ ഇരുന്നു, കാമം-ക്രോധം മുതലായ മലിനതയെ ശരദ്കാല ജലം ചെളിക്കുളങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതുപോലെ കഴുകിമാറ്റുന്നു.

Verse 6

धौतात्मा पुरुष: कृष्णपादमूलं न मुञ्चति । मुक्त सर्वपरिक्लेश: पान्थ: स्वशरणं यथा ॥ ६ ॥

ഭക്തിസേവയാൽ ഹൃദയം ശുദ്ധമായ ശുദ്ധഭക്തൻ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ പാദപദ്മങ്ങളെ ഒരിക്കലും വിട്ടുകളയുകയില്ല. എല്ലാ ക്ലേശങ്ങളിൽ നിന്നുമുക്തനായി അവയിൽ തന്നെയത്രേ തൃപ്തി പ്രാപിക്കുന്നു; കഷ്ടയാത്രയ്ക്കു ശേഷം യാത്രികൻ സ്വന്തം വീട്ടിൽ ആശ്രയം നേടി സന്തോഷിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 7

यदधातुमतो ब्रह्मन् देहारम्भोऽस्य धातुभि: । यद‍ृच्छया हेतुना वा भवन्तो जानते यथा ॥ ७ ॥

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ധാതുക്കളാൽ ആരംഭിച്ച ഈ ദേഹത്തിൽ നിന്ന് ജീവാത്മാവ് വ്യത്യസ്തനാണ്. എന്നാൽ അവൻ ദേഹം യാദൃശ്ചികമായി നേടുന്നതോ, അല്ലെങ്കിൽ ഏതെങ്കിലും കാരണത്താലോ? ഇത് നിങ്ങൾക്കറിയാം; ദയവായി വിശദീകരിക്കൂ.

Verse 8

आसीद् यदुदरात् पद्मं लोकसंस्थानलक्षणम् । यावानयं वै पुरुष इयत्तावयवैः पृथक् ॥ तावानसाविति प्रोक्तः संस्थावयववानिव ॥ ८ ॥

ലോകസംസ്ഥാനത്തിന്റെ ലക്ഷണമായ താമര അവന്റെ ഉദരത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ഭവിച്ച ആ പരമപുരുഷൻ, തന്റെ അളവിനനുസരിച്ച് മഹാദേഹധാരിയാണെങ്കിൽ, ഭഗവാന്റെ ദേഹത്തിനും സാധാരണ ജീവികളുടെ ദേഹങ്ങൾക്കും ഇടയിലെ നിർദ്ദിഷ്ട വ്യത്യാസം എന്ത്? ദയവായി വ്യക്തമാക്കുക.

Verse 9

अज: सृजति भूतानि भूतात्मा यदनुग्रहात् । दद‍ृशे येन तद्रूपं नाभिपद्मसमुद्भव: ॥ ९ ॥

നാഭിതാമരയിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച അജ ബ്രഹ്മാവ്, ഭഗവാന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഭൂതങ്ങളെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. അതേ കൃപയാൽ അവൻ ഭഗവാന്റെ രൂപം ദർശിച്ചു—ഇതും പറയുക.

Verse 10

स चापि यत्र पुरुषो विश्वस्थित्युद्भवाप्यय: । मुक्त्वात्ममायां मायेश: शेते सर्वगुहाशय: ॥ १० ॥

ദയവായി ആ പുരുഷോത്തമ ഭഗവാനെയും വിശദീകരിക്കൂ—അവൻ വിശ്വത്തിന്റെ സ്ഥിതി, ഉദ്ഭവം, ലയം എന്നിവയുടെ കാരണമാണ്; സർവ്വശക്തികളുടെ അധിപനായിട്ടും തന്റെ ബാഹ്യമായയിൽ അസംഗം; ഓരോ ഹൃദയഗുഹയിലും പരമാത്മാവായി ശയിക്കുന്നവൻ.

Verse 11

पुरुषावयवैर्लोका: सपाला: पूर्वकल्पिता: । लोकैरमुष्यावयवा: सपालैरिति शुश्रुम ॥ ११ ॥

ഹേ പണ്ഡിത ബ്രാഹ്മണാ! മുമ്പ് സർവ്വ ലോകങ്ങളും തത്തത് അധിപന്മാരോടുകൂടെ വിരാട്-പുരുഷന്റെ മഹാദേഹത്തിലെ വിവിധ അവയവങ്ങളിൽ സ്ഥിതമാണെന്ന് വിശദീകരിച്ചിരുന്നു. ലോകങ്ങൾ ആ ദേഹത്തിലാണെന്നു ഞാനും കേട്ടിട്ടുണ്ട്; എന്നാൽ അവയുടെ യഥാർത്ഥ സ്ഥാനം എന്ത്? ദയവായി വിശദമാക്കുക।

Verse 12

यावान् कल्पोविकल्पो वा यथा कालोऽनुमीयते । भूतभव्यभवच्छब्द आयुर्मानं च यत् सत: ॥ १२ ॥

സൃഷ്ടിയും പ്രളയവും തമ്മിലുള്ള കല്പകാലവും, മറ്റു ഉപസൃഷ്ടികളുടെ ദൈർഘ്യവും വിശദീകരിക്കണം. ഭൂത-ഭവ്യ-ഭവത് (ഭൂതം-ഭാവി-വർത്തമാനം) എന്ന ശബ്ദങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്ന കാലത്തിന്റെ സ്വഭാവവും പറയുക. കൂടാതെ വിവിധ ലോകങ്ങളിലെ ദേവന്മാർ, മനുഷ്യർ മുതലായ ജീവികളുടെ ആയുസ്സിന്റെ അളവും മാനവും ദയവായി വ്യക്തമാക്കുക।

Verse 13

कालस्यानुगतिर्या तु लक्ष्यतेऽण्वी बृहत्यपि । यावत्य: कर्मगतयो याद‍ृशीर्द्विजसत्तम ॥ १३ ॥

ഹേ ദ്വിജസത്തമാ! കർമ്മഗതിയെ അനുഗമിച്ച് പോകുന്ന കാലത്തിന്റെ ഗതി ചിലപ്പോൾ സൂക്ഷ്മവും ചിലപ്പോൾ മഹത്തുമായതായി കാണപ്പെടുന്നു; അതിന്റെ കാരണവും കാലത്തിന്റെ ആരംഭവും ദയവായി വിശദീകരിക്കൂ।

Verse 14

यस्मिन् कर्मसमावायो यथा येनोपगृह्यते । गुणानां गुणिनां चैव परिणाममभीप्सताम् ॥ १४ ॥

വീണ്ടും ദയവായി വിവരിക്കൂ: ഭൗതിക പ്രകൃതിയുടെ ഗുണങ്ങളിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്ന കർമ്മഫലങ്ങളുടെ അനുപാതിക സമാഹാരം ആഗ്രഹമുള്ള ജീവനെ എങ്ങനെ പിടിച്ചുനിര്‍ത്തുന്നു; ഗുണാനുസാരമായി അവനെ ദേവന്മാരിൽ നിന്ന് ഏറ്റവും ചെറുതായ ജീവികളിലേക്കും വിവിധ യോനികളിൽ എങ്ങനെ ഉയർത്തുകയോ താഴ്ത്തുകയോ ചെയ്യുന്നു?

Verse 15

भूपातालककुब्व्योमग्रहनक्षत्रभूभृताम् । सरित्समुद्रद्वीपानां सम्भवश्चैतदोकसाम् ॥ १५ ॥

ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ! ദയവായി ഇതും വിവരിക്കൂ: ഭൂമിയിൽ നിന്ന് പാതാളം വരെ ഉള്ള ലോകങ്ങൾ, ആകാശത്തിന്റെ നാലു ദിക്കുകൾ, വ്യോമം, ഗ്രഹ-നക്ഷത്രങ്ങൾ, പർവ്വതങ്ങൾ, നദികൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, ദ്വീപുകൾ, കൂടാതെ അവയിൽ വസിക്കുന്ന വിവിധ ജീവികൾ—ഇവയുടെ സൃഷ്ടി എങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നു?

Verse 16

प्रमाणमण्डकोशस्य बाह्याभ्यन्तरभेदत: । महतां चानुचरितं वर्णाश्रमविनिश्चय: ॥ १६ ॥

ദയവായി ബ്രഹ്മാണ്ഡ-കോശത്തിന്റെ പുറവും അകവും ഉള്ള വിഭാഗങ്ങളെ പ്രമാണങ്ങളോടെ വിവരിക്കൂ; മഹാത്മാക്കളുടെ ചരിതവും ആചരണവും, കൂടാതെ വർണാശ്രമധർമ്മത്തിന്റെ നിർണയവും പറയൂ।

Verse 17

युगानि युगमानं च धर्मो यश्च युगे युगे । अवतारानुचरितं यदाश्चर्यतमं हरे: ॥ १७ ॥

സൃഷ്ടിയിലെ യുഗങ്ങളും അവയുടെ കാലമാനവും, ഓരോ യുഗത്തിലും ധർമ്മത്തിന്റെ സ്വരൂപവും—അതുപോലെ യുഗംതോറും ഹരിയുടെ അവതാരങ്ങളുടെ അത്യാശ്ചര്യമായ ലീലാ-ചരിതവും ദയവായി പറയൂ।

Verse 18

नृणां साधारणो धर्म: सविशेषश्च याद‍ृश: । श्रेणीनां राजर्षीणां च धर्म: कृच्छ्रेषु जीवताम् ॥ १८ ॥

മനുഷ്യർക്കുള്ള പൊതുധർമ്മം എന്ത്, പ്രത്യേക (വൃത്തി) ധർമ്മം എങ്ങനെയെന്ന്; സമൂഹശ്രേണികളുടെയും രാജർഷിമാരുടെയും ധർമ്മം, ദുരിതത്തിൽ കഴിയുന്നവർക്കുള്ള ധർമ്മവും പറയൂ।

Verse 19

तत्त्वानां परिसंख्यानं लक्षणं हेतुलक्षणम् । पुरुषाराधनविधिर्योगस्याध्यात्मिकस्य च ॥ १९ ॥

സൃഷ്ടിയിലെ തത്ത്വങ്ങളുടെ എണ്ണം, അവയുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ, കാരണ-ലക്ഷണങ്ങൾ, വികസനക്രമം; കൂടാതെ പുരുഷൻ (ഭഗവാൻ) ആരാധനാവിധിയും അധ്യാത്മയോഗത്തിന്റെ മാർഗവും ദയവായി വിശദീകരിക്കൂ।

Verse 20

योगेश्वरैश्वर्यगतिर्लिङ्गभङ्गस्तु योगिनाम् । वेदोपवेदधर्माणामितिहासपुराणयो: ॥ २० ॥

യോഗേശ്വരന്മാരുടെ ഐശ്വര്യങ്ങളും അവരുടെ പരമഗതിയും എന്ത്; യോഗികളുടെ ലിംഗം (സൂക്ഷ്മദേഹം) എങ്ങനെ ഭംഗപ്പെടുന്നു; കൂടാതെ വേദ-ഉപവേദ ധർമ്മങ്ങളുടെയും ഇതിഹാസ-പുരാണങ്ങളുടെയും അടിസ്ഥാനജ്ഞാനം എന്തെന്ന് പറയൂ।

Verse 21

सम्प्लव: सर्वभूतानां विक्रम: प्रतिसंक्रम: । इष्टापूर्तस्य काम्यानां त्रिवर्गस्य च यो विधि: ॥ २१ ॥

ഹേ ഭഗവൻ, സർവ്വജീവികളുടെ സൃഷ്ടി എങ്ങനെ സംഭവിക്കുന്നു, അവ എങ്ങനെ പരിപാലിക്കപ്പെടുന്നു, എങ്ങനെ ലയിക്കുന്നു—ദയവായി വിശദീകരിക്കണമേ. കൂടാതെ പ്രഭുവിനോടുള്ള ഭക്തിസേവയുടെ ലാഭ-നഷ്ടങ്ങൾ, ഇഷ്ട-പൂർത്തവും കാമ്യകർമ്മങ്ങളും സംബന്ധിച്ച വൈദിക വിധി-നിഷേധങ്ങൾ, ധർമ്മ-അർത്ഥ-കാമങ്ങളുടെ നടപടിക്രമവും പറയുക.

Verse 22

यो वानुशायिनां सर्ग: पाषण्डस्य च सम्भव: । आत्मनो बन्धमोक्षौ च व्यवस्थानं स्वरूपत: ॥ २२ ॥

ഹേ ഭഗവൻ, പ്രഭുവിന്റെ ദേഹത്തിൽ ലീനമായിരിക്കുന്ന ജീവന്മാരുടെ സൃഷ്ടി എങ്ങനെ നടക്കുന്നു എന്നതും പറയുക. ലോകത്തിൽ പാഷണ്ഡർ (നാസ്തികർ/അധാർമ്മികർ) എങ്ങനെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു? കൂടാതെ ജീവന്റെ ബന്ധവും മോക്ഷവും, അബന്ധ ജീവികളുടെ സ്വരൂപസ്ഥിതിയും വിശദീകരിക്കണമേ.

Verse 23

यथात्मतन्त्रो भगवान् विक्रीडत्यात्ममायया । विसृज्य वा यथा मायामुदास्ते साक्षिवद् विभु: ॥ २३ ॥

സ്വതന്ത്രനായ ഭഗവാൻ തന്റെ അന്തരംഗശക്തി (ആത്മമായ) കൊണ്ട് ലീലകൾ ആചരിക്കുന്നു; പ്രളയസമയത്ത് അവയെ ബാഹ്യമയായുടെ അധീനതയ്ക്ക് വിട്ടുകൊടുത്ത്, സർവ്വവിഭുവായ പ്രഭു സാക്ഷിപോലെ നിർലിപ്തനായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 24

सर्वमेतच्च भगवन् पृच्छतो मेऽनुपूर्वश: । तत्त्वतोऽर्हस्युदाहर्तुं प्रपन्नाय महामुने ॥ २४ ॥

ഹേ മഹാമുനേ, ഞാൻ ക്രമമായി ചോദിച്ചതും—ചോദിക്കാനാകാതിരുന്നതും—എല്ലാം തത്ത്വമായി പറഞ്ഞ് എന്റെ ജിജ്ഞാസയെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തണമേ. ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ശരണാഗതനാണ്; അതിനാൽ ഈ വിഷയത്തിൽ എനിക്ക് പൂർണ്ണജ്ഞാനം നൽകുക.

Verse 25

अत्र प्रमाणं हि भवान् परमेष्ठी यथात्मभू: । अपरे चानुतिष्ठन्ति पूर्वेषां पूर्वजै: कृतम् ॥ २५ ॥

ഹേ മഹാമുനേ, ഈ വിഷയത്തിൽ നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് പ്രമാണം—സ്വയംഭൂ ബ്രഹ്മാവ് (പരമേഷ്ഠി) പ്രമാണമായിരിക്കുന്നതുപോലെ. മറ്റുള്ളവർ മുൻഗാമികളുടെ പൂർവ്വജർ ചെയ്തതിനെ പരമ്പരയായി മാത്രം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.

Verse 26

न मेऽसव: परायन्ति ब्रह्मन्ननशनादमी । पिबतोऽच्युतपीयूषम् तद्वाक्याब्धिविनि:सृतम् ॥ २६ ॥

ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! നിങ്ങളുടെ വാക്യസമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് ഒഴുകിവരുന്ന അച്യുതന്റെ സന്ദേശാമൃതം ഞാൻ പാനം ചെയ്യുന്നതിനാൽ, ഉപവാസം മൂലം എനിക്ക് യാതൊരു ക്ഷീണവും തോന്നുന്നില്ല।

Verse 27

सूत उवाच स उपामन्त्रितो राज्ञा कथायामिति सत्पते: । ब्रह्मरातो भृशं प्रीतो विष्णुरातेन संसदि ॥ २७ ॥

സൂതൻ പറഞ്ഞു—വിഷ്ണുരാതനായ രാജാവ് പരീക്ശിത് ഭക്തസഭയിൽ സത്പതിയായ ശ്രീകൃഷ്ണന്റെ കഥകൾ പറയാൻ ക്ഷണിച്ചതോടെ, ബ്രഹ്മരാതൻ (ശുകദേവൻ) അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു।

Verse 28

प्राह भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसम्मितम् । ब्रह्मणे भगवत्प्रोक्तं ब्रह्मकल्प उपागते ॥ २८ ॥

അവൻ പറഞ്ഞു—‘ഭാഗവതം’ എന്ന ഈ പുരാണം ബ്രഹ്മസമ്മിതമാണ്; ബ്രഹ്മകൽപ്പത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ സ്വയം ഭഗവാൻ ഇതു ബ്രഹ്മാവിനോട് അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 29

यद् यत् परीक्षिद‍ृषभ: पाण्डूनामनुपृच्छति । आनुपूर्व्येण तत्सर्वमाख्यातुमुपचक्रमे ॥ २९ ॥

പാണ്ഡുവംശത്തിലെ ശ്രേഷ്ഠനായ പരീക്ശിത് എന്തെല്ലാം ചോദിച്ചുവോ, അതെല്ലാം അദ്ദേഹം ക്രമമായി വിശദീകരിക്കാൻ തുടങ്ങി।